A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1092/

Хенри Киссинжер: Бид маш.., маш эгзэгтэй цаг үед ороод байна

Хенри Киссинжер: Бид маш.., маш эгзэгтэй цаг үед ороод байна

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1092/


Ноён Хенри Киссинжерийг зоогт урих амаргүй байлаа. 95 настай, маш алгуур хөдөлгөөнтэй хэдий ч Америкийн дипломат ухааны зөвлөх тэрбээр хурц үгтэй хэвээр. Владимир Путин, Ши Жиньпин тэргүүтнүүдтэй уулзахаар бууж мордохыг нь харваас ричард Никсоны дипломатын их мастерын үүрэг гүйцэтгэж, дэлхийн хөлөг дээр адармаатай шатар нүүж байсан үеийг нь санагдуулна. Тэрбээр асуудлын гүнд орох дуртай. Харин чухам юу гэж бодож байгааг нь хэлүүлнэ гэдэг өөр асуудал. Киссинжерийн геополитикийн ухаарал, Алан Гринспаны мөнгөний бодлоготой адил тов тодорхой. Түүний нэвтэрхий харааг зөвхөн өөрийнх нь тайлахад бэрх бодролтой жишиж болно. Ийм хүнийг тайван бүсээс нь гаргах үүрэг надад ирсэн юм. Юуны өмнө Дональд Трампын талаар юу боддогийг нь мэдэхийг хүсэв. Цаг хугацаа ч төгс таарав. Бид Трамп, Путин нар Хельсинкид уулзсаны маргааш уулзахаар товлосон. Энэхүү дээд уулзалтыг Америкийн гадаад бодлогынхон АНУ-ын дипломатын түүхийн доод цэг гэж үзэж байв. Путин Америкийн тагнуулын албадын сонгуулийн талаарх дүгнэлтийг эсэргүүцсэнийг Трамп дэмжсэн нь байж болшгүй хэрэг гэж шүүмжлэгсэд олон. Маргааш орой нь Трамп Хельсинкид хэлсэн түүний үг ташаарсан мэтээр тайлбарлахыг оролдсон нь үнэмшил багатай сонсогдсон. Гэвч нэгэнт оройтжээ. New York Daily News сонины гол мэдээнд “Илт урвалт” гэсэн хурц гарчиг өгч, Трамп Путины гарыг атгаад Сэм өвөөгийн толгой руу буудаж байгаа шог зургаар тодруулсан байв.

Оросын бараг далдын хүч гэмээр зовлон даах чадварын тухай дэлгэрэнгүй ярилаа

Ноён Киссинжерийг зөнчийн суудлаас нь ховхлох илүү сайн мөч олдохгүй биз. Би нэг, хоёр минутын өмнө ирлээ. Киссинжер гуай хэдийн ирээд байраа эзэлжээ. Тэрбээр хоосон шахуу зоогийн танхимын булангийн ширээнд бөгцийн суусан харагдана. Хажуугийн хананд таягаа түшүүлжээ. (Тэр хэдэн жилийн өмнө өвдгөө гэмтээсэн). Киссинжер тодхон Герман аялгаар “Босоогүйг уучилна биз” хэмээв. Бид түүний Манхаттэн дэх байрнаас булан тойроод орох Jubilee хэмээх тохилог Франц зоогийн газарт уулзсан юм. Энэ газар геополитикийн зөвлөгөө өгдөг Kissinger Associates төвийн оффисоос хэдхэн байшингийн зайтай. Гоёл чимэггүй үнэн мэт санагддаг түүний үгийг тэндхийн үйлчлүүлэгчид овоо мөнгө өгч байж сонсдог. Харин миний ганц урхи бол сайхан зоог байлаа. Захиалга өгөхөд Киссинжер гуай зочин мөн эсэхээ асуув. Намайг тийм хэмээн нотлоход “За тийм байж. Өөрөөр бол авлига болно шүү” гэж хариуллаа. Энд байнга хооллодог бололтой. Тэрбээр “Өчигдөр орой энд охинтойгоо ирсэн” гэв. Хоёр, гурван ч хүн ирж түүнтэй гар барих аж. Нэг нь “Би НҮБ дахь Украйны төлөөлөгч байна” гэхэд Киссинжер гуай “Хэн гэнээ” хэмээн лавлав. Дипломатч “Украйн” хэмээн дахин хэлэхэд түүний царай гэрэлтэж, “Би та нарыг их дэмждэг. Та нарыг өндөр үнэлдэг” гэж байна.


Геополитик Киссинжерийн нурууг бөхийлгөжээ. Хүйтэн дайны үед Хятадтай харилцааг сайжруулах, Зөвлөлтийг тогтоон барих үзэл санааг сэдэгч нэг хүний хувьд тэрбээр одоо Хятад, Орос хоёр АНУ-ын тогтоосон дэлхийн дэг журмыг сөрж, заримдаа хамтарч буй байдлыг ажигладаг. Гэхдээ хүйтэн дайны дипломатын их мастер урьд нь сонирхож байсан шигээ ирээдүйг анхаарсан хэвээр. Ноён Киссинжер Atlantic Monthly сэтгүүлийн энэ оны дугаарт хиймэл оюун ухааны тухай аймшигтай өгүүлэл нийтлүүлсэн. Тэрбээр өнөөгийн хүн төрөлхтнийг испаничууд орж ирэхийн өмнөх Инк индианчуудтай харьцуулж, AI-ийн асуудлаар Ерөнхийлөгчийн комисс байгуулахыг уриалжээ. Улмаар “Хэрэв ийм хүчин чармайлтыг нэн даруй эхлүүлэхгүй бол тун удахгүй оройтсон байх болно” гэж дүгнэсэн байна. Киссинжер гуай энэ жил гэртээ агуу төрийн зүтгэлтэй эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн тухайн ном бичиж байгаа гэсэн. Тэрбээр өөрөө төрийн нарийн бичгийн дарга хийгээд үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөхөөр нь ажиллаж байсан Никсоны тухай бүлгээ саяхан дуусгажээ. 25000 үгээс бүтсэн уг бүлгийг тусад нь ном болгон хэвлэх талаар бодож байгаа аж. Гэвч шүүмжлэлтэй тулгарах байх гэж болгоомжилж буй. Учир нь “Бүх өрсөлдөгчийг нүхнээс нь гаргаж болзошгүй” гэнэ. Би түүнээс Уотергейтын хэргийг Трампыг Оростой холбосон байцаалттай харьцуулахад хүргэх болов уу гэж асуухад “үүнээс л айж байна” хэмээв. Дараагийн асуулт тавихаас өмнө Киссинжер яриагаа Британийн Ерөнхий сайд асан Тетчер рүү шилжүүлэв.


“Тэр гайхалтай хамтрагч байсан. Америкт сэтгэл зүйн тэнцвэр хэрэгтэй гэж боддог учир би тусгай харилцаанд итгэдэг. Британитай харилцаа хувь нэмэр төдийгүй түүхэнд суурилсан зүй ёсных юм” хэмээн тайлбарласан. Эхний хоол ирлээ. Түүнд дийз дүүрэн тахианы элгэн нухаш ирснийг амтархан идлээ. Тэрбээр амны алчуураа цамцан дээр тогтоожээ. Би Трампын тухай үг өдөх санаатай байсан ч Киссинжер Британийн тухай үргэлжлүүлнэ. Түүнээс Британийн Гадаад хэргийн сайд асан лорд Каррингтоны тухай асуув. Энэ хүн 1982 онд Аргентины цэргүүд Фолклендын арлыг довтлохоос сэргийлж чадаагүйн хариуцлагыг хүлээж огцорсон агаад энэ долдугаар сард 99 насандаа таалал төгссөн. Каррингтоныг нас нөгчдөг өдөр Британийн Гадаад хэргийн сайд Борис Жонсон маш өөр шалтгаанаар албаа өгсөн. Эхнийх нь нэр төртэйгөөр огцорсон, хоёр дахь нь нэр сүрээ алдсан ч гэж хэлж болно. Ноён Киссинжер “Би лорд Каррингтоныг хайрладаг. Би Англид очихдоо түүнтэй заавал уулздаг байсан” хэмээн сэтгэл хөдөлсөн янзтай өгүүлэв. Олон жилийн нөхөрлөлийн туршид Каррингтон огцроход хүрсэн тухайгаа түүнд нэг ч гомдоллож байгаагүй гэнэ. “Тэр надад, дараа нь найз нартаа би ч үнэндээ хариуцлага хүлээх ёсгүй байсан гэж шивнэх юм бол хариуцлагыг авахын хэрэг юу байсан юм гэж ярьсан. Бидэнд одоо ийм чанар байхгүй болсон. Учир нь үүнийг байх ёстой зүйл гэж үздэг уламжлал байх шаардлагатай. Тэр нь одоо үгүй болсон” хэмээн хүүрнэв. Жонсон л лав тийм биш гэж бодсоноо хэлтэл Киссинжер гуай “Миний бодлоор Каррингтон Жонсоны талаар бодоогүй байх” хэмээв.

Киссинжер Хельсинкийн уулзалтын талаар юу бодож байгаа юм бол. Хариулт жаахан гацав. “Ийм уулзалт болох ёстой байсан. Би үүнийг хэдэн жил дэмжсэн боловч Америкийн дотоод асуудалд дарагдаад байв. Гэвч ямар нэг зүйлд хүрэх ёстой. Сири, Украйныг хар. Орос бол дэлхийн аль ч хэсэгт үймээн дэгдлээ гэхэд нөлөөг нь амсдаг онцгой чанартай улс. Ийм үймээн үргэлжилнэ. Улам хурцдах байх гэж айж байна” гэсэн юм. Тэрбээр Оросын бараг далдын хүч гэмээр зовлон даах чадварын тухай дэлгэрэнгүй ярилаа. Киссинжерийн гол санаа нь Путин Крымийг авахаас бүр өмнө өрнөдийнхөн Орос улс барууны дүрэмд суурилсан дэг журмыг хүлээн авна гэж буруугаар тооцсон явдал гэнэ. НАТО Оросын гүн бат суурьтай хүндэтгэл эдлэх хүслийг нь буруу ойлгожээ. “НАТО-гийн алдаа бол ямар нэг түүхэн хувьсал ЕвроАзид түрэн урагшилна гэж бодсон явдал. Бас ийнхүү урагшлахдаа өрнөдийн Вестфалийн хэмээх төр улсын тухай үзэл санаанаас шал өөр зүйлтэй тулгарна гэдгийг ойлгоогүй. Оросын хувьд ийм үзэл бол өөрөөсөө татгалзсан хэрэг болно”. Та Путиныг бид өдөөсөн гэж бодож байна уу гэж асуухад Киссинжер “Би Путиныг Гитлертэй адил этгээд гэж бодохгүй байна. Тэр Достоевскийгээс гарч ирсэн хүн” гэв. үндсэн хоол ирлээ. Киссинжер шинэ ногооны хачиртай зөөлөн цагаан загас захисан байв. Тэр тавагтаа бараг гар хүрсэнгүй. Дараа нь зөөгч савлаж өгөхийг санал болгоход “Хэрэггүй, гэхдээ амттай байсан” гэсэн юм. Харин би ул загас, Брюссель байцаагаа баргийг нь идчихлээ. Бид Киссинжерийн тусгайлан захиалсан Badoit хийжүүлсэн уснаас балгаж эхлэв. Түүнийг Трамп руу хөтлөх миний тэмцэл амжилтгүй болж, нууцлаг санааг нь илрүүлж чадахгүй нь дээ гэж бодогдов. Тэр бид Трампыг ойлгож байгаа гэж хэлсэн юм болов уу. Тийм бол Трамп Оросын баавгайг номхруулах далд явуулга хийж, бидэнд тусалж байгаа хэрэг үү?.

Үргэлжлэл бий.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

45-69 насныхны 51 хувь нь халдварт бус өвчнөөр өвдөх эрсдэлтэй

Нийгмийн эрүүл мэндийн үндэсний төвөөс халдварт бус өвчин, осол гэмтлийн шалтгааны талаар судалгаа хийснээ өчигдөр олон нийтэд танилцууллаа. Тус судалгаанд 6600 гаруй иргэнийг хамруулсан байна. Сүүлийн жилүүдэд урьдчилан сэргийлэх боломжтой халдварт бус өвчин хүн амын дунд түгээмэл байгаа нь тулгамдсан асуудал болжээ. НҮБ-ын төрөлжсөн агентлагаас 2016 онд хийсэн судалгаанаас монголчуудын нас баралтын 77 хувийг халдварт бус өвчин эзэлж буйгийн дотор 32 хувь нь 30-70 насныхан байна. Энэ удаагийн судалгаанаас харахад халдварт бус өвчнөөр өвчлөх эрсдэлгүй бүлэг нь хүн амын 3.9 хувийг эзэлж байгаа нь эрүүл мэндийн салбарынхны санааг чилээсэн асуудал болов. Архи, тамхины шалтгаант эмгэг, хөдөлгөөний хомсдол, таргалалт, илүүдэл жин гээд хүн амын 22.7 хувь халдварт бус өвчнөөр өвдөх эрсдэлтэй гэсэн судалгаа гарчээ. Мөн 45-69 насны иргэдийн талаас илүү нь буюу 51.2 хувь нь халдварт бус өвчнөөр өвчлөх өндөр эрсдэлтэй гарсан нь судлаачдын анхаарлыг татжээ. ДЭМБ-аас зөвлөсөн давсны хэрэглээг бууруулах стратеги үр дүнтэй байгаа ч баруун бүсийнхэн хэрэглээгээ хоногт таван грамм буюу стандарт түвшинд хүртэл бууруулах шаардлагатайг онцоллоо.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хөл хорио хавдартай өвчтөнүүдийг бухимдуулж байна

  • Таван хүн тутмын нэг нь Улсын онцгой комиссын хөл хорио эмчилгээнд нөлөөлсөн хэмээн хариулжээ
  • Орон нутагт химийн тариа тасарснаас болж хотод ирэх шаардлага гарсан гэж хариулсан байна

Энэ цагийн хамгийн хэцүү өвчин бол хорт хавдар. Манай улсад жил ирэх тусам хорт хавдрын өвчлөл нэмэгдэж, залуужиж байна

2018 онд гэхэд 6073 хүн хавдартай болох нь оношлогдож, 4412 хүн хорт хавдрын улмаас нас барсан гэсэн статистик гарчээ. Харин 2019 онд 6045 хүн хавдраар өвчилж эмнэлэгт ханджээ. Дэлхий даяар тархсан цар тахал зарим хавдартай өвчтөнийг сэтгэл зүйн дарамтад өртүүлж байна. Энэ талаар Хавдрын үндэсний зөвлөлөөс судалгаа хийжээ. Тус байгууллага хавдартай өвчтөн, тэдний асран хамгаалагч нараар COVID-19-тэй холбоотой нөхцөл байдлыг үнэлэх тест бөглүүлсэн байна. Үүнд 179 хүн хамрагдсан бөгөөд тэдний 39.1 хувь нь хорт хавдартай өвчтөн, 60.9 нь өвчтөний асран хамгаалагч байжээ. COVID-19-ын үеийн хөл хорио, хязгаарлалтын арга хэмжээ нь хавдартай өвчтөн ба тэдгээрийн асран хамгаалагч нарын 31 хувийнх нь сэтгэл санааны байдалд нөлөөлсөн нь судалгаанаас харагджээ. Мөн дөрвөн хүн тутмын нэг нь хэдэн өдрийн турш, 10 хүн тутмын нэг нь бараг өдөр бүр бухимдаж, сэтгэл санаа тогтворгүй байдаг хэмээн хариулсан байна. Түүнчлэн таван хүн тутмын нэг нь Улсын онцгой комиссын хөл хорио эмчилгээнд нөлөөлсөн хэмээн хариулжээ. Зарим хүний эмчилгээний цаг хойшилсон, эмнэлэгт оруулахгүй болсноор эмчтэйгээ уулзаж чадахаа байсан, орон нутагт химийн тариа тасарснаас болж хотод ирэх шаардлага гарсан гэж хариулсан байна. Судалгаанд оролцсон иргэний 63.1 хувь нь санхүүгийн хямралд өртжээ. Цаашид хэрхэх нь ойлгомжгүй байгаа болохоор сэтгэлийн түгшүүртэй байгаагаа 45.3 хувь нь илэрхийлсэн байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Экологийн цагдаагийн албанаас “Иргэдийн индэр” арга хэмжээг зохион байгуулна

Экологийн цагдаагийн алба нь энэ оны 01 дүгээр сарын 14-ний өдөр Хүрээлэн байгаа орчны эсрэг гэмт хэрэг, зөрчилтэй тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх чиг үүрэгтэйгээр байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж эхлээд байгаа юм. Тус албанаас гэмт хэрэг, зөрчилтэй тэмцэхийн зэрэгцээ иргэд, олон нийтэд эрх зүйн мэдлэг олгох, хүрээлэн байгаа орчны эсрэг гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх талаар иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх, иргэдийн дуу хоолойг үйл ажиллагаандаа авч хэрэгжүүлэх чиглэлээр “Иргэдийн индэр” олон нийтийн арга хэмжээг хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын дэмжлэгтэйгээр зохион байгуулах бөгөөд дараах хуваарийн дагуу үйл ажиллагаа явагдана.

д/д

Иргэдийн индэр ажиллах байршил

Ажиллах огноо

Ажиллах цаг

1

Сүхбаатарын талбай

2020.06.30 /Мягмар/

12:00-13:00

2

Барилгачдын талбай

2020.07.01 /Лхагва/

12:00-13:00

3

Эрх чөлөөний талбай

2020.07.02 /Пүрэв/

12:00-13:00

4

Улсын их дэлгүүр

2020.07.03 /Баасан/

12:00-13:00

Мөн цахим орчинд “Экологийн цагдаагийн алба” пэйж хуудас, ecological.police.gov.mn/вэб сайтаар хандаж болох юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ц.Наранжаргал: Надад итгэсэн хүмүүсийн итгэлийг алдахгүй юмсан гэж хичээж явна

  • Аав, ээжийнхээ, ард түмнийхээ, хайртай ханийнхаа бахархал дунд амьдармаар байна
  • Олон жил жүдогоор барилдсан хэрнээ олимп, дэлхийн аваргаас медаль авч чадалгүйгээр зодог тайлна гэж бодохоор харамсалтай санагдсан. Тиймээс харамсахгүйн тулд эргэн ирсэн
  • Юуны тулд махбодио, амьдралынхаа хагасыг золиослосон билээ. Олон хүний бахархал дунд амьдарч, хүнд хайрлагдан, түүнээсээ таашаал авна гэдэг чинь хамгийн том аз жаргал биз дээ

Монголын жүдо бөхийн спортын эмэгтэйчүүдийн хүнд жинд эх орныхоо нэрийг тив, дэлхийн тавцанд тахалж яваа цөөн тамирчны нэг нь олон улсын хэмжээний мастер Ц.Наранжаргал билээ. 2018 оны Азийн наадмаас хүрэл медаль хүртсэний дараа дэвжээгээ түр хугацаанд орхисон тэрбээр өнгөрсөн улсын аваргаар дахин жүдодоо хөл тавьсан юм. Хэвлэлд тэр бүр ярилцлага өгөөд байдаггүй Ц.Наранжаргал мастерын илэн далангүй яриаг сонирхоно уу.

-Та бол жүдод шинэ хүн биш. Хэсэг хугацааны завсарлагааны дараа их спортдоо эргэн ирлээ. Хэр хүнд байв?

-Яг үнэнийг хэлэхэд маш хэцүү байлаа. Шантарсан, ядарсан, яах гэж буцаад хүрээд ирэв дээ гэж бодох үе хүртэл байсан. Тэгээд жүдо бөхийн улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлсний дараа л бага зэрэг урам орсон. Надад боломж байгаа юм байна гэдгийг мэдэрсэн. Улсын аваргад барилдаж байхдаа өөрийгөө тэгтлээ суларчихаагүй, муудчихаагүй юм байна гэж бодсон. Ер нь хүүхдээ төрүүлээд амарч байх хугацаанд олон хүн намайг дахин барилдахыг зөвлөсөн, ятгасан. Монголын жүдо бөхийн холбоо, шигшээ багийн дасгалжуулагчид болон “Женко” клубын багш нар маань маш их дэм болсон. Улсын аваргад түрүүлбэл үндэсний шигшээ багт авна гэж хэлсэн юм. Би ч боломжийг алдахгүйн тулд өөрийгөө бүрэн дайчилсаны хүчинд улсын аваргад түрүүлж, нэг их удалгүй шигшээ багийн тамирчин болсон. Шигшээ багтаа орж цалин мөнгөтэй золгоно гэдэг амьдралд том нэмэр шүү дээ. “Женко” клуб маань намайг жирэмсэн байхад ч цалинг минь тогтмол өгч байлаа. Магадгүй тухайн үед намайг жүдодоо эргэн ирнэ гэж бодсон учраас цалинг минь таслахгүй өгч байсан болов уу. Тэднийхээ дэмээр би өнөөдөр дахин барилдаж байна. Хэрвээ ийм боломж олгоогүй бол би өдийд жүдог орхисон ч байж мэднэ.

-Хоёр жил гэдэг бага хугацаа биш. Энэ хооронд огт бэлтгэл хийгээгүй хүн төсөөрсөн байдаг шүү дээ. Таны хувьд?

-Бэлтгэлдээ орсноос хойш ердөө гурав хоногийн дараа самбо бөхийн улсын аваргад түрүүлсэн юм. Тэгээд түүнээс долоо хоногийн дараа жүдогийн улсын аварга болсон. Бүр шилдэг тамирчнаар тодорч билээ. Ер нь нэлээд төсөөрсөн байсан. Хөлөө ч хаана гишгэж байгаагаа мэдэхгүй. Гэхдээ 15 жил хичээллэсэн хүн туршлагаараа дотоодын том тэмцээндээ түрүүлж чадсан. Биеийн хүчнээс гадна сэтгэл зүй их нөлөөлсөн шүү. “Хэдийгээр төрсний дараа барилдаж байгаа ч би бусдыгаа бодвол олон жилийн туршлагатай шүү гэж бодсон. Цаашлаад самбоор түрүүлж чадсан юм чинь жүдогоор яагаад чадахгүй гэж” гэсэн сэтгэл зүйн асар том бэлтгэлтэй байсан учраас би дотоодын хоёр том тэмцээнд түвэггүй түрүүлсэн болов уу. Энэ жилийн улсын аваргад түрүүлээд сэтгэл маш ихээр хөдөлж, өөрийн эрхгүй баярын нулимс унагасан. Өмнө нь өчнөөн л түрүүлсэн. Гэхдээ энэ жилийнх шиг тэгж их сэтгэл хөдөлж байгаагүй. Түрүүлээд зогсохгүй шилдэг жүдочоор зарлахад өөрийн эрхгүй огшсон шүү.

-Хоёр жил завсарлаад тэмцээнд ороход арай өөр бодол, сэтгэхүйтэй болсон байна биз?

-Тэгэлгүй яах вэ. Тэс өөр болдог юм билээ. Хэрвээ би улсын аваргад түрүүлж чадахгүй бол спортоо бүрмөсөн орхиж, залуу тамирчдадаа зайгаа тавьж гэсэн бодолтой байлаа. Гэтэл түрүүлсэн учраас өөртөө итгэлтэй болсон. Дээрээс нь бүрмөсөн зодог тайлсныхаа дараа харамсахгүйн тулд эргэн ирсэн юм. Хүн харамсдаг юм билээ. Өдий олон жил жүдогоор барилдсан хэрнээ олимп, дэлхийн аваргаас медаль авч чадалгүйгээр зодог тайлна гэж бодохоор харамсалтай санагдсан. Тиймээс ямар ч байсан өөрийгөө дайчилж, боломжоо ашиглахыг хүссэн юм.

-Эргэн ирэхэд хамгийн хэцүү байсан хүчин зүйл юу вэ?

-Хүүхэд харах хүнгүй байх л хэцүү санагдсан. Харин одоо бол хоёр ээж минь хүүхэд харж, ар талыг найдвартай дааж яваа учраас санаа зовох зүйлгүйгээр бэлтгэлээ хийж байна. Ээж болсон найзуудынхаа зовлонг өөрөө ээж болсон хойноо л бүрэн ойлгож байна даа.

-Эргээд спортдоо орохдоо хэр их эсэргүүцэлтэй тулгарав?

-Эхэндээ ээж дургүйцсэн. Бас миний хань дуртай байгаагүй. Хүн хамгийн түрүүнд үр хүүхдээ л боддог юм билээ. Хүүхэд жаахан байхад орхиж тэмцээн орлоо, хүүхдээ өсгөж том болго. Чи ер нь залуу хүүхдүүдэд хожигдож онигоо болох хэрэг байгаа юм уу гэх мэтээр зөвшөөрөхгүй байсан. Харин би нөхөртэйгээ ганц л тохироо хийсэн. “Намайг самбо, жүдогийн улсын аваргад оруулчих. Түрүүлбэл миний бэлтгэл хийхийг, цаашид тэмцээнд оролцохыг битгий хоригло. Түрүүлж чадахгүй бол би сайн дураараа спортоо орхино” гэдэг дээр тохиролцсон. Ингээд би хоёуланд нь түрүүлж чадсан учраас одоо эсэргүүцэхээ больсон. Харин ч дэмжиж байна. Тэмцээн, уралдаанд явахад хоёр ээжээс гадна нөхөр маань хүүхдээ маш сайн хардаг. Гэхдээ хүний л ээж болсон хойно хаана ч явсан хүүхдээ санаж, санаа зовдог юм билээ.

-Их спортдоо эргэн ирснээс хойш анхны том тэмцээндээ оролцлоо. Тэр нь Парисын “Их дуулга” байсан. Энэ тэмцээний талаар дурсах уу?

-Сандарч үзээгүйгээрээ сандарсан, ядарсан, шантарсан. Тийм л тэмцээн болж өнгөрсөн дөө. Дэвжээн дээр гараад юу хийж байгаагаа ч мэдэхгүй байлаа. Хүүхдээ санахын хажуугаар ядарч, шантарч уйлж хүртэл үзлээ. Уйлж байхдаа “Би энд юу хийж яваа юм. Яагаад өөрийгөө ингэж зовооно вэ. Гэртээ хүүхдээ хараад, эрхлүүлээд хэвтэж байхгүй юунд дурлаж энэ хол замыг туулан ирэв” гээд л өөртэйгээ ярьж үзсэн. Тухайн үед хөдөлмөрийн баатар, гавьяат тамирчин Д.Сумъяа найз минь миний зүрхэнд итгэлийн галыг асааж өгсөн. Найзаасаа асар их урам зориг авсан шүү. Хэрвээ Д.Сумъяа маань байгаагүй бол тэр чигээрээ шантраад карьераа дуусгах ч байсан юм билүү, мэдэхгүй байна. Харин одоо бол бэлтгэлээ эрч хүч авч байна шүү дээ. Юун ядрах, шантрах. Улам л эрч хүчтэй болсноо мэдэрдэг. Тэмцээн хурдан болоосой л гэж бодох боллоо.

-Хоёр жилийн дараа дахин их спортдоо эргэн ирсэн Наранжаргал сандрахын зэрэгцээ баярласан болов уу. Тухайн үеийн сэтгэл хөдлөл ямар байсан бэ?

-Баярлалгүй яах вэ. Хамгийн гол нь надад итгэл өгч, том тэмцээнд авч явсан шигшээ багийн дасгалжуулагч нар их хүч өглөө. Намайг тэд заавал тэмцээнд явуулах албагүй. Хоёр жил завсарласан хүн форм муутай л байж таарна. Гэтэл тэр бүхнийг ажрахгүйгээр надад итгээд, намайг аваад явсан нь өөрөө маш том урам өгч байгаа хэрэг. Тиймээс үүнд их баярладаг. Ер нь надад итгэл хүлээлгэсэн олон хүн бий. Тэднийхээ итгэлийг л алдахгүй юмсан гэж хичээж явна. Итгэлийг нь алдахгүйн тулд өдөр бүр бэлтгэлээ эрч хүчтэйгээр хийж байна.

-Тэгвэл та спортоос хөндийрч байхдаа өөрийнхөө орон зайг алдахаас айж байсан уу?

-Миний биеийг төмрөөр хийгээгүй учраас би нэг л өдөр спортоо орхих нь тодорхой. Тиймээс миний араас залгамжилж буй дүү нар хурдан гарч ирээсэй гэж боддог. Намайг завсарлаж байх хугацаанд орлох өөр тамирчин гарч ирээд, би түүнийг үнэхээр дийлэхгүй бол зайгаа тавиад л өгнө. Надад тийм сэтгэл зүй байна. Хүний орон зайг булаах хүсэл ч байхгүй. Харин тухайн тамирчнаа тултал нь дэмжинэ. Түүнээс биш би заавал байх ёстой гэж зүтгэхгүй. Чадахгүй байгаа учраас, надаас илүү тамирчин гарч ирсэн учраас зайгаа тавьж өгөх нь миний үүрэг юм. Ийм бодолтой явдаг тул орон зайгаа алдахаас айгаагүй. Тиймээс жингийнхээ дүү нарыг цаг хугацааг сайн ашиглаж, бэлтгэл тултал нь хийж дэлхийн дэвжээнд амжилт үзүүлээсэй гэж хүсдэг.

-Коронавирусийн хорио цээр зарим тамирчинд хүнд туссан байх. Гэтэл нэг хэсэгт нь маш том боломж олголоо гэж харж байна. Тэр тамирчдын тоонд та ч бас орно. Харин та надтай санал нийлэх үү?

-Шигшээ багийн дасгалжуулагч Ч.Болдбаатар багшдаа “Хүмүүс коронавирусийг үзэж ядаж байна. Харин надад боломж олгосон юм шиг санагдаад эергээр хүлээж авч байгаа” гэсэн чинь багш “Чамд зориулаад олимп нэг жилээр хойшиллоо” гэж хэлсэн юм. Тэр үг миний толгойд шууд орж ирсэн. Энэ цаг хугацаа, орон зайг ашиглаад бэлтгэлээ сайн хийхийг эрмэлзэж байна. Надад маш том боломж олгож байна гэж харж байгаа. Хэрвээ хорио цээрийн дэглэм тогтоогоогүй байсан бол би 2020 оны олимпод оролцож амжихгүй ч байж мэднэ. Ядаж л багийн барилдаанд оролцож, нэг ялалт авах юмсан гэж чин сэтгэлээсээ хүсч, мөрөөдөж явлаа. Багийн барилдаанд бүхнээ дайчилдаг нь миний унаган зан юм. Тэгвэл одоо хувийн амжилтаа ч, багтаа ч том хувь нэмэр оруулах боломж нээгдэж байна.

-Гурван Азийн наадмаас дараалан медаль авсан жүдоч Монголд танаас өөр байдаггүй юм билээ. Тэгэхээр олимп, дэлхийн аваргаас медаль аваад зодог тайлаасай гэж хүсдэг хүмүүсийн нэг нь би юм. Дээр дурдсан хоёр тэмцээн таны ойрын зорилго мөн биз?

-Тэгэлгүй яах вэ. Зөвхөн олимп, дэлхийн аварга гэлтгүй дахиад нэг удаа Азийн наадамд зодоглох юмсан гэж шунаж байна. Тэгэхээр боломж гарвал 2022 оны Азийн наадамд барилдах хүсэлтэй. Мэдээж нэн түрүүнд олимпын эрхийн оноогоо цуглуулах хэрэгтэй. Азийн аваргад түрүүлмээр байна. Дараа нь олимпоос медаль авах тухай ярих нь зөв болов уу. Ямар ч байсан дээр дурдсан тэмцээнүүдэд амжилт үзүүлэхийн төлөө хичээх болно. Олимп, дэлхийн аваргаас медаль авч чадалгүй зодог тайлбал зөвхөн би ч биш миний эргэн тойрныхон, намайг дэмждэг ард түмэн харамсах биз. Тиймээс харамсахгүйн тулд бүхнээ зориулна даа. Би нэг л зүйлээс айж байна. Тэр нь надад итгэж байгаа энэ олон хүний итгэлийг алдах вий, урмыг нь хугалах вий гэдгээс айж байна.

-Ер нь та богино хугацаанд хувийн амьдралдаа өөрчлөлт хийж чадсан байна шүү. 2018 оны Азийн наадмаас медаль авсны дараа гэхээр?

-Азийн наадмын дараа дэлхийн аваргад оролцсон. Тухайн жилийн дэлхийн аваргаас медаль авах юмсан гэх том зорилготой байлаа. Тэр хэрээр биеэ барьж, сандарсан. Ингээд тэмцээнээ дуусгасны дараа өдий олон жил барилдсан хэрнээ олимп, дэлхийн аваргаас медаль авч чадаагүйдээ сэтгэлээр унаж, гутарсан. Тэгээд ер нь л спортоо орхиж, өөрийнхөө боловсролд анхаарч, хөгжүүлье гэж бодсон. Том тэмцээнүүд дууссан учраас хэсэг хугацаанд тархи толгой, биеэ амраахаар шийдсэн. Тэр амралтын үеэр л хүүхэд минь бэлэг болж ирсэн байсан, маш их баярлаж хүлээн авсан. Жирэмсэн болсон хойноо дахиж барилдахгүйгээр шийдсэн ч үүнээс өөр чадах зүйл байгаа билүү гэж бодсон. Монголд үнэндээ барилдахаас өөрөөр ажил хийж амьдарч чадахгүй юм билээ. Тиймээс амжилтад хүрээд, сайхан амьдрахыг хүсч байна. Юуны төлөө махбодио, амьдралынхаа хагасыг зориулсан билээ. Эх орныхоо төлөө, сайхан амьдрахын төлөө л золиос гаргаж байна. Амжилтаа үзүүлж чадвал эх орон, аав, ээж, ард түмэн, хань ижил гээд бүгдээрээ л бахархана. Олон хүний бахархал дунд амьдарч, хүнд хайрлагдан, түүнээсээ таашаал авна гэдэг чинь хамгийн том аз жаргал биз дээ. 

-Ингэхэд жүдоч болоход таны бөхийн удам нөлөөлөв үү. Эсвэл та өөрөө тэгтлээ дурлаа юу?

-Би “Молиго бүргэд”-ийн хэмээх 1932 оны наадмын түрүү бөх, улсын арслан П.Бат-Очирын удам юм билээ. Аав минь тэр хүний зээ хүү. “Молиго бүргэд” гэх хүн 43 насандаа улсын наадамд түрүүлсэн. Тэгвэл энэ удмын бөх улсын начин А.Алтанхуяг ч мөн 40-өөд насандаа улсын цол авсан шүү дээ. Тэр утгаараа манай удмынхан нас тогтсон хойноо амжилт гаргадаг юм байна гэх бодол төрсөн. Харин миний амжилт гаргах нас одоо л болж байх шиг. Ийм бодол өөрийн эрхгүй төрж, өөрийгөө тайтгаруулж явдаг. 2004 оноос жүдод хөл тавьсан. Тухайн үед спортын төв ордны хоёр давхарт нэг заалны хаалга онгойлгоход Ш.Цэвэлмаа багш угтсан. Аав минь миний ихэр Нарантогтох бид хоёрыг дагуулж очиж, багшид шавь оруулж байлаа. Энэ цагаас хойш л хоёргүй сэтгэлээр жүдод зүтгэсний ачаар чамлахааргүй амжилт гаргалаа. Одоо олимп, дэлхийн аваргаас л медаль авах үлдсэн дээ. Миний ихэр Нарантогтохын хувьд байлдааны самбоор багагүй амжилт үзүүлсэн.

-Эмэгтэй хүүхдийг барилдана, бокс тоглоно гэхээр эцэг, эхчүүд дургүйцдэг. Таны аав, ээж бас тэдний нэг байсан уу?

-Анхнаас нь л дэмжиж ирсэн. Ямар сайндаа л аав минь намайг анх барилдаж эхлэхэд өглөө бүр гүйлгэж, хичээлд явахаас өмнө өглөө бүр гар дээр суниалт 50, гэдэс таталт 50, нуруу таталт 50-ыг хийлгэдэг байлаа. Аав минь 10 гаруй жил энэ дасгалаа хийлгэсэн дээ. Бас уул өөд гүйлгэнэ. Ер нь багш шиг л бэлтгэл хийлгэнэ. Монголд болсон бүхий л тэмцээнд дагаж явна. Аав, ээжийнхээ дэмжлэгийн хүчинд л би өдий зэрэгтэй яваа юм. Манай жүдочдын олонх нь миний аавыг мэднэ. 

-Тэмцээн болохгүй ч бэлтгэлээ тогтмол хийж байгаа байх. Өдрийн хэдэн цагийг бэлтгэлд зарцуулж байна вэ?

-3-4 цагийг хүчний бэлтгэлдээ зарцуулж байна. Жүдогоор барилдахын тулд хүчний бэлтгэл маш чухал. Тиймээс Golds клубт Б.Мөнхбаяр багшийнхаа удирдлага дор хүчний бэлтгээл базааж байна. Багшийнхаа ачаар хүч маань ахиж, бэлтгэл ч их таарч байгаа учраас баярлалаа гэж хэлье. Харин шигшээ багийнхантайгаа нэгдэж чадаагүй л байна. Тэд хөдөө цугларалтад гарсан байгаа. Би удахгүй араас очно. Ар гэртээ санаа зовохгүйгээр бэлтгэл хийх нь чухал. Тиймээс хүүхэд харах хүнтэй болсны дараа шигшээ багийнхаа жүдочидтой нэгдэнэ.

-Цаг гарган ярилцсанд баярлалаа. Хүссэн зорилгодоо хүрч олимп, дэлхийн аваргаас медаль авахыг хүсье?

-Баярлалаа. Намайг өнөөдрийг хүртэл дэмжсэн гэр бүлийнхэн, Монголын жүдо бөхийн холбоо, “Женко” клуб, шигшээ багийнхан, Golds клубын хамт олон, дасгалжуулагч Г.Энхбаяр, Ш.Цэвэлмаа, хүчний багш Б.Мөнхбаяр, шигшээгийн дасгалжуулагч нартаа маш их баярлалаа гэж хэлье. Та бүхний надад итгэсэн тэр их итгэлийг амжилтаар хариулж, дааж явахын төлөө хичээх болно.