A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1385/

Хоорондын үл ойлголцол 23 тэрбум төгрөгийг салхинд хийсгэв

Газрын тосны тээвэрлэлт зогссоноос өдөрт 770 сая төгрөгийн орлого алдаж байна

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1385/

Монгол Улсын газрын тосны хамгийн том хөрөнгө оруулагч, олборлогч нь “Петрочайна Дачин Тамсаг” ХХК. Тус компани Дорнод аймгийн Матад суманд тосонуулын XIX талбайд 179 сая, Тамсагийн XXI талбайд 127.5 сая тоннын газрын тосны батлагдсан нөөц ашиглаж буй. Газрын тосны тээвэрлэлт хийх эрхийг мөн компанийн “Петрочайна Дачин Тамсаг Монгол” компани эзэмшдэг бөгөөд матад сумаас өмнөд Буйр, Бичигт боомт хүртэл тээвэрлэлт хийдэг аж. Харин тус аймгийн ИТХ-ын тэргүүлэгчдийн тогтоол, Засаг даргын захирамжаар байгуулсан ажлын хэсэг дүгнэлт гаргаж, өнгөрсөн сарын 26-наас Тосон-Уул XIX, Тамсаг XXI талбайн газрын тосны тээвэрлэлтийг зогсоосон байна. Өнгөрсөн сарын 26-нд Чойбалсан хотод АМГТГ-ын төлөөлөл, аймгийн Засаг дарга, “Петрочайна дачин тамсаг” ХХК-ийн удирдлагууд гурван талт уулзалт зохион байгуулах үеэр аймгийн Засаг дарга М.Бадамсүрэн гурван заалт бүхий шаардлагыг биелүүлсэн тохиолдолд захирамжаа цуцална гэж мэдэгджээ. Тэрбээр “Тосон-Уулын XIX талбайгаас Бичигтийн боомт хүртэлх хайрган хучилттай авто замын засварын ажлыг дуусгах, мөн талбайгаас өмнөд буйр хүртэлх 58.5 км хатуу хучилттай авто замын барилгын ажлыг эхлүүлэх, Тамсагийн XXI талбайн газрын доорх ус ашиглалтыг тогтоосон хэмжээнээс хэтрүүлэхгүй байх” гэсэн шаардлага тавьсан аж.

Аймгийн ИТХ-аас тус компанийн байгаль орчинд үзүүлж байгаа сөрөг нөлөөлөл хэрээс хэтэрсэн гэж үзэн тээвэрлэлтийг зогсоох шийдвэр гаргасан гэж Засаг дарга тайлбарласан байна. Гэтэл үүнээс үүдсэн эдийн засгийн хохирол улсын төсөвт дарамт болж эхэлжээ. 2018 оны төсвийн тухай хуулиар газрын тосны экспортын орлогоос 223.4 тэрбум төгрөгийг улсын төсөвт төвлөрүүлэх ёстой ч энэ төлөвлөгөө аймгийн удирдлагын гаргасан шийдвэрээс болж тасалдахад хүрсэн байна. Тээвэрлэлтийг зогсоосноор улсын төсөвт орох орлого өдөрт 770 сая төгрөгөөр тасалдаж байгаа тухай уул уурхайн яамнаас мэдээлэв. Газрын тосны экспорт зогссон нэг сарын хугацаанд 23.1 тэрбум төгрөг улсын төсөвт орох байсан ч “Петрочайна Дачин Тамсаг” ХХК, Дорнод аймгийн удирдлагуудын үл ойлголцлоос төсвийн орлогын боломжийг ийн алджээ. Мөн энэ хугацаанд “Петрочайна Дачин Тамсаг” ХХК төдийгүй Монгол Улсын Засгийн газар давхар хохирол амсаж байна. Газрын тосны экспорт зогссоноос шалтгаалан тус компани ордын ашиглалтын үйл ажиллагааг аюулгүй явуулах үүднээс цооногуудын олборлолтыг зогсоосон байна.

Тосон-Уул XIX талбайд 548 цооног, тамсаг XXI талбайд 295 цооногийн ажиллагааг зогсоосноор олборлолт үндсэндээ бүрэн зогссон гэж компанийн зүгээс мэдэгджээ. Олборлолт бүрэн зогссоноос үүдэн гарах хүндрэлээс сэргийлэх арчлалт, үйлчилгээний зардал ч өндөр байгаа тухай тус компани мэдээлсэн. Наад зах нь газрын тос цуглуулах хоолойнуудыг бөглөрөлтөөс хамгаалах зорилгоор тасралтгүй халуун ус шахахад 1200 ам.доллар зарцуулаад байгаа аж. Харин арчлалт, засвар, үйлчилгээтэй холбоотой дээрх зардал улсын төсөвт орох орлогоос суутгагдах юм. Өөрөөр хэлбэл, газрын тосны экспорт зогссоноос үүдэн улсын төсөв 23 тэрбум төгрөгөөр хохироод зогсохгүй цооногийн олборлолт зогссонтой холбоотой зардлыг бас улс хариуцах болж байна. Энэ талаар аймгийн удирдлага “Хөрс хамгаалах хуулийн дагуу олон салаа зам гаргаж байгаа явдлыг таслан зогсоох үүднээс тээвэрлэлтийг нь зогсоосон болохоос үйл ажиллагааг зогсоох байдалд хүргээгүй. Олборлолтоо тасалдуулахгүй нөөцлөх савтай байх нь тухайн компанийн өөрийн хариуцлагын асуудал. Зам тавих хүртэл газрын тосоо нөөцөлж зам тавьсны дараа экспортоо нөхөх хувилбар ч байгаа. Тосон-Уул XIX талбайгаас Баянхошуу боомт руу 210 км хатуу хучилттай замаар тээвэрлэх ажиллагаа хэвийн явагдах учиртай. Олборлолтын үйл ажиллагааг бидний зүгээс зогсоогоогүй учир улсын төсөвт хохирол учруулсан гэдэг нь тэр компанийн л хэрэг” гэсэн тайлбар хийв.

Компани гэрээний дагуу үүргээ биелүүлээд явбал асуудал үүсэхгүй гэв

УУХҮЯ, АМГТГ-аас томилогдож очсон ажлын хэсэг аймгийн удирдлагуудын шаардлагыг яаралтай хэрэгжүүлэхээр “Петрочайна Дачин Тамсаг” ХХК-ийг шахан эхний ээлжинд Бичигтийн боомт чиглэлийн авто замын засварын ажлыг дуусгаж, газрын тосны экспортын тээвэрлэлтийг эхлүүлэхэд бэлэн болгожээ. Мөн өмнөд Буйрын хатуу хучилттай авто замын барилгын ажил гүйцэтгэх гэрээг “Их Монгол Барилга” ХХК-тай байгуулж эхлүүлээд байгаа юм. Ингэснээр газрын тосны тээвэрлэлтийг сэргээх нөхцөл бүрдсэн гэж ажлын хэсэг үзэж буй. Өнгөрсөн баасан гарагт УУХҮЯ, АМГТГ-ын ажлын хэсэг, “Петрочайна Дачин Тамсаг” ХХК-ийн төлөөлөл, аймгийн удирдлагуудтай уулзаж, гурван өдөр хэлэлцээр хийсний эцэст ойлголцолд хүрчээ. Энэ талаар Дорнод аймгийн засаг дарга М.Бадамсүрэн “ИТХ-ын тогтоол, Засаг даргын захирамжийн зарим шаардлага биелсэн, заримыг биелүүлэхийн тулд “Петрочайна Дачин Тамсаг” ХХК, УУХҮЯ-тай хамтарч ажиллах гэрээ байгуулсан учраас тус компанийн тээвэрлэлтийг сэргээхээр ИТХ-д танилцуулаад байна. Аймгийн ИТХ-аас тодорхой шийдвэр гарах байх. “Петрочайна Дачин Тамсаг” компанид байгалийн нөхөн сэргээлт болон авто замаа шинэчилж байж олборлолт явуулах шаардлагыг аймгийн удирдлагын зүгээс олон жил тавьсан.

Холбогдох яаманд мэдэгдээд арга хэмжээ аваагүй учраас аймаг орон нутгийнхаа байгаль, ундны усны нөөцийг хамгаалахын тулд аргагүйн эрхэнд ийм шийдвэр гаргасан байсан. Одоо энэ компани гэрээний дагуу үүргээ биелүүлээд явбал асуудал үүсэхгүй” гэсэн юм. Дорнод аймгийн Засаг дарга хуулийн ямар үндэслэлээр улсын төсөвт хохирол учруулах шийдвэр гаргаснаа тайлбарлахдаа “Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 16.2.4-д нутаг дэвсгэрийн хүрээнд байгаль орчныг хамгаалах нөхөн сэргээх ажилд харъяалал харгалзахгүй хяналт тавьж, шаардлагатай бол үйл ажиллагааг түдгэлзүүлэн зогсооно гэж заасан байгаа. Үүний дагуу тогтоол шийдвэр гарсан. Ийм шийдвэр зөвхөн энэ онд гарсан юм биш. Өнгөрсөн онд бас ИТХ-аас шийдвэр гарч “Петрочайна дачин тамсаг” компанийн тээвэрлэлтийг ес хоног зогсоож, тус компани газрын нөхөн сэргээлт, замын асуудлыг шийдвэрлэх гэрээ байгуулж хэвийн үргэлжилсэн. Харамсалтай нь “Петрочайна Дачин Тамсаг” компани гэрээгээ биелүүлэлгүй жил болсон учраас бид сая шийдвэр гаргаж тээвэрлэлтийг сар зогсоолоо. Бидэнд мөнгөнөөс илүү байгаль, ус, хөрс гээд амьдрах орчин маань чухал байна” гэв. Хэдийгээр дээрх субьектүүд ойлголцолд хүрч гар барьсан ч газрын тосны экспорт тасалдаж, улсад 23 тэрбум төгрөгийн хохирол учирлаа. Үүний хариуцлагыг нөөц савгүйгээс олборлолтоо зогсоосон “Петрочайна Дачин Тамсаг” ХХК хүлээх үү, бодлогоор зангидаж, хяналт тавьж ажиллах ёстой салбарын яам хүлээх үү.

Эсвэл аймгаа бодоод улсыг хохироосон Дорнодын удирдлага хүлээх үү гэдэг нь тодорхойгүй үлдэж байна. Төсвийн тухай хуульд ч төсвийн орлогыг тасалдуулсан албан тушаалтан, хуулийн этгээдэд хүлээлгэх хариуцлагын талаар тогтсон заалт алга. Төсвийн тухай хуулийн 70-р зүйлд төсвийн орлогыг тасалдуулсан албан тушаалтны үйлдэл нь гэмт хэргийн шинжгүй бол төрийн албаны тухай хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ гэсэн утга бүхий заалт бий. Үүгээр гэмт хэргийн шинжийг тогтоох гэсээр мэнэнгийн талд уусах мэт замхрах нь тодорхой болж байна. Дээр нь өмнөд хөрштэй харилцах харьцаанд сэв суулгаж мэдэх тул тэгэс гээд өнгөрөөх магадлал өндөр. Уршиг нь хайран болсон 23 тэрбум төгрөг. Уг нь энэ мөнгөөр ирэх онд Дорнод аймагт төсвөөс олгох зардлыг бүтэн даачих байлаа. Тухайлбал, улсын төсвөөс аймгийн хэмжээний санхүүгийн дэмжлэгт 4.7 тэрбум, орон нутгийн хөгжлийн санд орох 6.1 тэрбум төгрөгийг олгоод зогсохгүй аймгийн төвд баригдаж буй хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, ахмад настан, эмэгтэйчүүдийн хөгжлийн төвийн барилгын 2.5тэрбум, хоёр суманд баригдаж буй дөрвөн цэцэрлэг, хоёр сумын дотуур байр, нэг соёлын төвийн хөрөнгө оруулалт болох 4.7 тэрбум төгрөгийг дээрх алдагдлаас гаргаж болох байлаа. Төсвийн мөнгө ёолохгүй, төрийн ажил хонзонгүйн үлгэрээр хоёр орны харилцаа хооронд, гурван байгууллагын гуйвалт дунд хариуцлага гээч зүйл хаягдах нь тэр ээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хуулийн цоорхой хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг хохироож байна

Хөдөлмөрийн насны ажил хийдэггүй 75 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн бий

 0 сэтгэгдэл


Ид хийж бүтээх насных ч гэсэн хөгжлийн бэрхшээлтэйн улмаас ажил хийж чаддаггүй 80 мянган хүн Монголд байна. Харин өнгөрсөн оны байдлаар тэдний 2500 нь ажил хайгчаар бүртгүүлж, ердөө 25 хувь нь ажилд зуучлуулан оржээ. Гэхдээ тэд ажилд орох гэж бүртгүүлээд хамгийн багадаа хагас жил хүлээдэг аж. Тиймээс зарим нь замаасаа шантардаг гэсэн судалгааг хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын судалгааны институт гаргасан байна.

Хөдөлмөрийн тухай хуулиар аж ахуйн нэгжүүд 25, түүнээс дээш ажилтантай бол түүний дөрөвт нь хөгжлийн бэрхшээлтэй болон одой иргэн ажиллуулах ёстой. Гэвч энэ хуулийн хэрэгжилтийг биелүүлэх, шалгах механизм тун муу. Тиймээс аж ахуйн нэгжүүд дээрх хуулийг биелүүлж, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг ажилд авахад хойрго хандсаар байна. Харин ч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг ажиллуулаагүйн төлбөрийг төлөөд явах сонирхол өндөр байдаг аж.

2018 оны байдлаар дээрх төлбөрийг 273 аж ахуйн нэгж, байгууллага төлж, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих санд 969.1 сая төгрөг шилжүүлжээ. Уг нь тус хуулийн заалтыг хэрэгжүүлэх нийт 5230 шимтгэл төлөгч байгууллага Монгол Улсад бүртгэлтэй аж. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн тус заалт бүрэн хэрэгжсэн бол дор хаяж 15 мянга орчим хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн ажлын байртай болох байсан. Шимтгэл төлж байгаа байгууллагаас төлбөр төлж буй шалтгааныг асуухад 50 орчим хувь нь “Хөгжлийн бэрхшээлтэй  иргэн ажилд орохоор хандаж байгаагүй” гэж хариулсан байна. Харин 26 хувь нь эдгээр иргэнд  ажиллах боломжтой ажлын байр байхгүй, 20 хувь нь ур чадвар шаардлагад нийцдэггүй гэжээ.

Хөдөлмөр, халамж үйлчилгээний ерөнхий газрын дарга Ц.Ганчимэг “Тухайн байгууллага хэдэн төгрөгийн төлбөр төлөх нь ажилчдынх нь тооноос хамаарна” хэмээн хэлэв. Ийнхүү ажилд орох гэсэн ч тэнцдэггүй, хайгаад ч олддоггүй гээд байгаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнд гэр зуур байхаас өөр сонголт үлдсэнгүй. Харин тэдэнд улсаас сар бүр 174 мянган төгрөгийн тэтгэмж олгодог бол, улиралд нэг удаа асаргааны мөнгө гэж 78 мянгыг нэмж өгдөг аж. Тэгэхээр үүнээс өөр ямар ч орлогогүй тэд сард ердөө 200 мянган төгрөгөөр амьдралаа залгуулдаг гэсэн үг.

Харин ажил хийж буй 20 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний дийлэнх нь хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг аж. Эрүүл мэнд, боловсрол, ус хангамжийн салбарт цөөн тооны хүмүүс ажилладгийг албаны хүн дурдсан юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Оюутолгой” ХХК ажилчдынхаа цалингаас ₮1.2 тэрбумыг хассан гэв

Хэвийн бус нөхцөлийн нэмэгдлийг хууль зөрчин өөрчилжээ

 0 сэтгэгдэл


Шилдэг татвар төлөгчдийн эхний хоёр байрыг жилийн жилд “булаацалдаж” төсвийн ачаанаас томоохон хувийг үүрэлцдэг “Оюутолгой” ХХК-д ажиллах хүсэлтэй залуусыг жагсаавал хэдэн зуун километр ч үргэлжилж мэдэх эрэлттэй байгууллага. Харин тэнд ажилладаг монгол ажилчдыг улстөрч биш хэрнээ орлого өндөртэй, тансаг хэрэглээтэй гэж олон нийт андуурах нь бий. Бүр “байр аваад амьдардаггүй, машин аваад унадаггүй” гэж шоглодог болсон. Жилийн гуравны нэгийг гэр бүлээсээ хол, уурхайн хуаранд “ажлын мал” болж өнгөрөөдөг тэдний хувьд эрүүл мэндээ зольж авдаг цалин нь амьдралын баталгаа болдог ч, аз жаргалыг мэдрүүлж чаддаг эсэх нь эргэлзээтэй.

Монгол Улсын хуулиар газар дор хүнд, хортой, халуун нөхцөлд ажилладаг хүн 7-10 жил ажиллаад л тэтгэвэрт гарах учиртай. Өөрөөр хэлбэл, уурхайчин хүн амьдралаа эхэлж, анхны хүүхдээ өлгийдсөнөөс хойш сургуульд орох хүртэл нь л энэ хүнд нөхцөлийг дааж ажиллах чадвартай гэж шинжлэх ухааны үндэстэйгээр судалж байж хуульчилсан нь лавтай.

Тэгвэл энэхүү хуулийг “Оюутолгой”-н удирдлагууд үл ойшоож, хөдөлмөрийн нөхцөлийг нь “хэвийн” гэдэг ангилалд оруулах замаар цалингийн зардлаасаа хэдэн төгрөг хэмнэх явуургүй арга сүвэгчилжээ. Тодруулбал, 2017 оны зургадугаар сард уурхайн талбарын 329 ажилтанд хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийлгэж, 200 гаруй хүнийг “хэвийн бус” ангиллаас хассан байна. Хэвийн бус гэх нэр томъёоны цаана газар дор, хортой, халуун зэрэг бүхий л хүнд нөхцөлийг илэрхийлж байгаа хэрэг.

Ийм нөхцөлд хөдөлмөр эрхэлж, 13 хувийн цалингийн нэмэгдэл авдаг байсан 200 гаруй хүн тус бүрээс сарын нэг сая орчим төгрөгийг зургаан сарын турш хассанаар, нийт 1.2 тэрбум шахам төгрөгийг “Оюутолгой” ХХК-ийн удирдлагууд “хэмнэж” чаджээ. Энэ “шилдэг” аргаа хэрэгжүүлэхийн тулд хууль, журам зөрчиж үнэлгээ хийх эрхгүй байгууллагыг сонгон шалгаруулахаа ч мартсангүй.

Хөдөлмөрийн сайдын 2015 оны А223 тоот тушаалын хавсралт “ажлын байрны хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийх журам”-ын 3.6-д “хөдөлмөрийн хортой, халуун, хүнд нөхцөлийн үнэлгээ хийж, дүгнэлт гаргах асуудлыг “хөдөлмөрийн эрүүл мэнд судлалын төв” хариуцаж гүйцэтгэнэ” гэж заасан байдаг. Энэ бол ХНХЯ-ны харъяа, хуучнаар Мэргэжлийн өвчин судлалын үндэсний төв юм. Гэтэл “Оюутолгой” ХХК нь АШУҮИС-ийн дэргэдэх “Орчны эрүүл мэндийн институт” гэх төрийн бус байгууллагыг шалгаруулан, үнэлгээ хийлгэж ийнхүү ажилчдыг хохироосон дүгнэлт гаргуулжээ. Түүгээр ч барахгүй энэ төрийн бус байгууллагаар гүний уурхайн үнэлгээг мөн гаргуулахаар болсон тухай ажилчид нь ярьж байна.

Тус компанийн Үйлдвэрчний эвлэлийн хороонд одоогоор 178 ажилтан гомдол өргөдөл гаргажээ. Ажилчдынхаа эрх ашгийг хамгаалах үүднээс хууль ёсны эрхийг зөрчсөн энэхүү үйлдлээ зогсоохыг хүсч, тэд удирдлагууддаа хандсан боловч “танай улсын хууль тогтоомжийн тодорхой бус байдлаас болсон” хэмээн байдлыг залруулаагүй аж. Ингээд Үйлдвэрчний эвлэлийнхэн хөдөлмөрийн хамтын маргаан үүсгэхээр харъяа дүүргийн засаг даргаар захирамж гаргуулан, дундын зуучлагчийг томилуулах шатанд “Оюутолгой” ХХК-ийн зүгээс огт оролцоогүй бөгөөд уг захирамжийг хүчингүй болгуулахаар Захиргааны хэргийн шүүхэд ханджээ. Ийнхүү шүүхэд хандсанаар хөдөлмөрийн маргаан өрнөх боломжгүй болж, ажилчид хүнд нөхцөлийн нэмэгдлээ авах горьдлого үндсэндээ тасарч байна.

Нийгэм хамгаалал, хөдөлмөрийн сайдын 2004 оны 77 тоот тушаалд “тэтгэврийг хөнгөлөлттэй тогтоох, газрын доор болон хортой, халуун, хүнд нөхцөлд хамаарах ажил мэргэжлийг шинэчлэн батлах” жагсаалтаар тогтоосон ажлын байрыг тодорхой заасан байдаг.

• Хэвийн бус буюу газар дор, хүнд, хортой нөхцөлд 7-10 жил ажиллаад тэтгэвэрт гардаг хуультай. 

• Хууль зөрчиж, ТББ-аар хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийлгэжээ. 

• ҮЭХ-оос “Оюутолгой”-н хууль бус шийдвэрийг шүүхэд өгнө.

Уг хавсралтад дурайтал бичигдсэн ажлын байрыг ийнхүү хэвийн бус ангиллаас хассан тул “Оюутолгой”-г шүүхэд өгөхөөр зэхэж байгаа тухай Үйлдвэрчний эвлэлийн хорооны дарга Ц.Дэлгэрхүү ярьсан. Өмнөх дарга нь энэ асуудлыг хуулийн хүрээнд эсэргүүцэн, хөдөлмөрийн хамтын маргаан эхлүүлсний төлөө ажлаасаа халагдсан аж. Харин одоо эдгээр залуусын тэмцэл үр дүнд хүрэх эсэхийг нийгэм даяараа харж байна.

“Оюутолгой” ХХК-ийн монгол ажилчид яг адилхан үүрэг гүйцэтгэдэг гадаад мэргэжилтнээс дөрөв дахин бага цалин авдагтаа хэзээ ч гомдол гаргаж байгаагүй. Хөдөлмөрийн хүнд нөхцөл, эрүүл мэндэд хортой орчинд ажилладагтаа “ялархаж”, аяга сүү илүү нэхэж үзээгүй. Бусад орнуудад эрхэлдэг уурхайн ажилчидтайгаа ижил хэмжээнд үзэж, цалингийн шатлалын нэгдсэн системтэй байхыг ч шаардаагүй. Гагцхүү эрүүл мэндээс нь хумсалж, амьдрах наснаас нь хороож байгаа хүнд, хортой нөхцөлдөө тохирсон нэмэгдэл хэдхэн төгрөгөө өгөөч гэж гуйж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хаусын зах зээлд боломж нээгдсэн ч чанар үгүйлэгдэж байна

Амины орон сууцны ипотекийн зээл авч буй иргэний тоо харьцангуй цөөн байна

 0 сэтгэгдэл


Бүтээн байгуулалтын улирал хэзээ мөдгүй эхлэх нь. Өвлийн турш гацсан барилгын араг яснууд амилж, иргэн, аж ахуйн нэгж, нэгдэл бригадууд хавартай уралдан ханцуй шамлах үе ирлээ. Барилгын салбарын борлуулалтын гол суваг болох ипотекийн зээлийн журмыг өнгөрсөн онд тодотгож, энэ оноос найман хувийн хүүтэй зээлийг амины орон сууцанд олгохоор болсон. Одоогоор хаус барихаар хөнгөлөлттэй зээл авч буй иргэний тоо харьцангуй цөөн байгааг арилжааны банкны зээлийн эдийн засагчид хэлж байна.

Амины гэх тодотголтой шинэ зээл 2013 оноос олгож эхэлсэн олон давхар орон сууцны зээлтэй урьдчилгаа төлбөр (30 хувь), хүүгийн хувь (жилийн найман хувь) зэрэг үндсэн шаардлага, шат дамжлагын хувьд ижил. Гэхдээ ипотек хэмээх ижил нэрийн дор олгох энэ хоёр зээлийн бүтээгдэхүүнд хэд хэдэн ялгаа бий.

Нэгдүгээрт, Засгийн газраас нэг дор олон зуун айлыг багтаадаг орон сууцанд олгох зээлийн хэмжээ болон хугацааны дээд хязгаарыг 100 сая төгрөг болон 30 хүртэлх жилээр тогтоосон бол амины хаусын санхүүжилт харьцангуй бага, хугацаа нь ч богино. Тодруулбал, нийслэлийн иргэд 120 хүртэлх ам метр талбайтай амины орон сууцанд 60 хүртэлх сая төгрөгийн зээлийг 30 хүртэлх жилээр авч болно.

Өнгөрсөн оны байдлаар арилжааны банкуудын өөрийн санхүүжилтээр олгосон зээлийн хүү дунджаар 14 хувийн хүүтэй байжээ. Харин Засгийн газар энэ хэмжээний хүүг иргэдийнхээ нуруун дээр үүрүүлэхгүйн тулд зээлийн хүүгийн зөрүүг өмнөөс нь төлж, байж болох хамгийн бага буюу жилийн найман хувийн хүүтэй зээлийг иргэдэд санал болгож буй.

Гэтэл хүүгийн дарамтынх нь багагүй хэсгийг төр үүрч буй энэ төрлийн хөнгөлөлттэй зээлийг зорилтот бүлэг нь бус, байр, хаустай чинээлэг иргэд гэр хорооллын иргэдтэй уралдан авч, илүү хөрөнгөжих тохиолдол цөөнгүй гарсныг албаныхан үгүйсгэсэнгүй. Тиймээс энэ зээлийг халаалт, халуун устай тав тухтай байр байшинд амьдрах чин хүсэлтэй иргэд рүү чиглүүлэхээр ипотекийн зээлийн журмыг шинэчилжээ. Ингэснээр энэ бодлого байгаа онож, орчны бохирдлыг бууруулж, дундаж давхаргын хувь хэмжээг нэмэгдүүлэх юм.

Манай иргэдийн дийлэнх нь орд харш шиг олон өрөөтэй эсвэл дэндүү давчуу биш амины орон сууцыг төдий л сонирхдоггүй. Харин дундаж хэмжээ, мансарттай байшинг илүүд үздэг гэж барилгын компаниуд хэлж байна. Ингэхдээ зочдын болон гал тогооны өрөө зэрэг үндсэн хэсгээс гадна унтлагын 2-3 өрөө, амралт болон техникийн өрөөтэй, дунджаар 78 ам метр талбай бүхий хаусыг сонирхдог аж. Ийм хэмжээ бүхий орон сууцны дундаж зардлыг “Барилга.мн” сэтгүүлийн мэргэжилтний баг тооцжээ. Зураг төслөөс нь эхлээд дотоод засал хүртэлх барилгын өртөг 65 сая төгрөгтэй тэнцсэн байна. Ингэхдээ барилгын материалын үнийг 2018 оны эхний хагасын байдлаар НӨАТ-тай нь хамтатган тооцсон бөгөөд тээврийн зайг 20 километр гэж үзжээ. Энэ өртөг дээр бусад нэмэгдэл зардал болон ашгийг таван хувиар тооцон нэмбэл 74.1 сая төгрөгтэй тэнцэж байгаа аж.

Иргэд худалдан авах гэж буй байраа барьцаалж, банкнаас ипотекийн зээл авдаг. Өөрөөр хэлбэл, банк хэдийн сүндэрлэн боссон тул шинэ байрны ордер буюу орон сууцны гэрчилгээг нь барьцаалж, буцаагаад зээл олгодог гэсэн үг. Харин амины хаусын зээлийг шинээр байшин барих гэж буй иргэдэд олгохоор заасан. Тиймээс иргэд зээл авч байж, хаусаа барина гэсэн үг. Гэтэл барьцаалчих үл хөдлөх хөрөнгө нь нүдэнд харагдахаар босоогүй байгаа нөхцөлд үүнийг хэрхэн шийдэх вэ. Холбогдох журамд зааснаар иргэд банкнаас авах зээлтэй тэнцэх хэмжээний барьцаа хөрөнгө тавих учиртай. иргэдийн дийлэнх нь байшин барих газраа барьцаанд тавьж байгаа аж. Гэвч зөвхөн газар зээлийн барьцааг хангахгүй байгаа тул зээл авахаас өмнө амины орон сууцныхаа барилгын ажлыг тодорхой хувьд хүргээд, үүнийгээ эзэмшил, газартайгаа хамтатгах байдлаар шийдэх гаргалгааг ч Барилга хот байгуулалтын яамнаас санал болгож байна. Мөн иргэдийн газрыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, инженерийн дэд бүтцэд холбосноор үнэ цэнэ нь нэмэгдэх төлөвтэй гэж холбогдох албаныхан  үзэж байна.

Салбарын яам болон Нийслэлийн захиргаа инженерийн дэд бүтцийг өргөтгөж, иргэдийн үүдэнд хүргэхээр зорьж байгаа. Энэ төрлийн дэд бүтцийг сунгахад БНХАУ-аас хоёр тэрбум юанийн санхүүжилт олгохоо 2017 онд мэдэгдсэн. Ингэснээр Баянхошуу, Толгойт, Хандгайт, Шарга морьт, Дарь-Эх, Гачуурт зэрэг алслагдсан бүс рүү инженерийн дэд бүтцийн шугам сүлжээ татахаар төлөвлөсөн ч санхүүжилт нь өнөө хэр бүрхэг байгаа аж. Холбогдох албаныхан 2019, 2020 онд орж ирнэ гэж хүлээж байна.

Халаалт, халуун устай хаусын хямд зээлийн шугам нээсэн энэ бодлого энэ төрлийн бизнес эрхлэгчид ч зах зээлийн боломж олгож байгаа. Хүлээгдэж байсан бодлогыг төр урагшлуулсан хэмээн амины орон сууцны компанийн төлөөлөл мэдэгдсэн бол “Монгол базальт” компанийн ТУЗ-ийн дарга Л.Ариунболд “Амины орон сууцанд зээл олгосноор зах зээлд эрэлт нэмэгдэх хүлээлттэй төдийгүй зөв төлөвлөж хэрэгжүүлж чадвал агаарын бохирдлыг бууруулах боломж бий” хэмээн хэлж байна.

Энэ онд ипотекийн зээлд олгох санхүүжилтийг нэмэгдүүлж, хагас их наяд төгрөгт хүргэсэн. Үүний тодорхой хэсэг нь амины орон сууцны зах зээлийг чиглэх болноор санхүүжилтийн саад  багасч, боломж нэмэгдсэн сайн талтай. “Тэнхлэг зууч” компанийн нийслэл болон орон нутгийн суурин газарт нийт 340 мянга орчим айл инженерийн дэд бүтцэд холбогдоогүй амьдарч байгаа гэсэн тооцоо гаргасан. Үүнээс үзэхэд амины орон сууцанд зах зээлийн боломж зах хязгааргүй байгаа гэсэн үг. Дээрээс нь санхүүжилтийн шинэ бас хямд сонголт нээгдэж байгаа нь иргэд төдийгүй бизнес эрхлэгчдэд ч ээлээ үзүүлнэ.

Гэхдээ амины орон сууцны зах зээлийн нэг амин чухал хүчин зүйл болох чанарын тухай ойлголт өнөө хэр орхигдоод байна. Найман хувийн хүүтэй зээлийг стандартын шаардлага хангасан амины орон сууцанд олгохоо албаныхан мэдэгдсэн. Өөрөөр хэлбэл, Барилга, хот байгуулалтын сайдын баталсан нэг айлын орон сууцны барилгын төлөвлөлт угсралтын нормыг хангасан, зураг төслийн хүрээнд боссон байшинд зээл авах юм. Гэтэл одоогоор амины орон сууцуудын 90 гаруй хувь нь зураг төсөлгүйгээр, иргэн хоорондын хэлэлцээрийн хүрээнд баригддаг. Ер нь энэ салбарын чанарыг байшин захиалсан иргэдийн үзэмжээр шийдэх нь түгээмэл байдаг аж. Чанарыг нь мэргэжлийн байгууллага бус иргэд дэнсэлдэг учраас барилгын компаниуд хямд үнэ, богино хугацааг чанараас түрүүнд тавьж, зар сурталчилгаагаа ч энэ төрлийн үгсээр чимэглэж хачирладаг. Бүр 14-хөн хоногийн дотор амины орон сууц барих зар мэдээллүүд ч цахим ертөнцөөр хөвөрч байна. Мөн 10 гаруйхан хоногийн дотор амины орон сууц барина хэмээн иргэдээс жилийн өмнө мөнгийг нь аваад өнөөг хүртэл барилгаа бариагүй компаниуд ч энэ зах зээлд бий аж.

Гэтэл амины орон сууцны зах зээлийн боломж нэмэгдэхийн хэрээр илүү хариуцлагатай, мэргэжлийн ажиллах шаардлага тулгараад байна. Учир нь иргэд, барилгын компани гэсэн хэдхэн тоглогчийн хооронд өрнөдөг байсан энэ бизнес Засгийн газар, Монголбанк болон арилжааны банк зэрэг олон оролцогч нэмэгдэж, зах зээлийн зарчмаар ажиллаж эхэллээ. Энэ зах зээл өмнөх шигээ замбараагүй, хяналтгүй, албан бус байдлаар үргэлжилбэл нэг их удахгүй нуран унахад хүрнэ. Ингээд зогсохгүй хүүтэй зээл авсан иргэн болон санхүүжилт өгсөн банкинд хохирол дагуулна. Тиймээс чанар хэмээх ойлголтыг зах замбараагүй амины орон сууцанд чанд сахиулахгүй бол нуухыг нь авах гээд нүдийг сохлох вий.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хууль бусаар такси үйлчилгээ эрхэлж буй иргэдийг 100 мянгаар торгожээ

 0 сэтгэгдэл


Автотээврийн хяналтын улсын байцаагч нар хууль бусаар дуудлагын такси үйлчилгээ эрхлэгчдийн үйл ажиллагаанд хяналт, шалгалт хийжээ. Илэрсэн зөрчилд Зөрчлийн тухай хууль болон холбогдох хууль, тогтоомж, дүрэм, журмын дагуу арга хэмжээ авч байна. Одоогийн байдлаар Зөрчлийн тухай хуулийн 14.6 дугаар зүйлийн 12 дахь хэсэгт зааснаар нэг аж ахуйн нэгж, байгууллагад нэг сая төгрөгийн, зургаан иргэнд 100 мянган төгрөгийн торгуулийн арга хэмжээ тооцжээ. Мөн холбогдох хууль, тогтоомжийн дагуу нэг байгууллагын үйл ажиллагааг улсын байцаагчийн актаар гарган зогсоосон аж.