A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3379/

Хуулиар сүрдүүлсэн төрийн луйвар

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3379/
  • 2094 он гэхэд Тэтгэврийн сангийн алдагдал ДНБ-ий зургаан хувьтай тэнцэх учраас өнөөдрөөс нийгмийн даат галын тогтолцоог өөрчлөх шаардлагатай гэж эдийн засагчид үзэж байна. 
  • Ашиг орлогын хэмжээ компаниудад харилцан адилгүй нэмэгдсэн хэдий ч хувьцааных нь үнэлгээ нь огцом доошилж, хөрөнгийн зах зээлийн үнэлгээ өнгөрсөн сард олон хоног дараалан буурсан билээ. Ингэснээр зах зээлийн үнэлгээ нь 2.4 их наяд төгрөгөөс 2.3 их наяд болтлоо сулрав

Сар гаруйхан хугацааны дараа нийгмийн даатгалын шимт­гэл хоёр хувиар нэмэгдэнэ. Ингэснээр сүүлийн гурван жилд нийгмийн даатгалын шимтгэл таван хувиар нэмэгдэж байна гэсэн үг. Нэмэх болсон шалтгаан нь ОУВС-­гийн өргөтгөсөн хөтөлбөртэй холбоотой гэж эрх баригчид тайлбарлав. Учир нь туссан нийгмийн даатгалын шимтгэлийг сайжруулж, алдагдлыг нь бууруул гэсэн шаардлага тавьжээ. Үүнийгээ төрөөс 2030 он хүртэл тэтгэврийн талаар баримтлах бодлогыг сайжруулах арга хэмээн тайлбарлаж буй. Гэхдээ энэ бол нэг төрлийн луйвар боллоо. Иргэдээс санал асуулга авахгүйгээр хуулийн нэрээр сүрдүүлэг хийж албан журмаар даатгал төлүүлж буй нь бусармаг үйлдэл. Зарим нэг хүн нийгмийн даатгалын шимт­гэл төлж төрийг тэтгэх үү, эсвэл даатгалд хамрагдахгүйгээр банкинд хүүтэй хадгалуулах уу гэсэн эргэлзээ төрөх болсноо нуулгүй хэлж байна. Учир нь жил бүр нийгмийн даатгалын шимтгэл нэмэгдэж, жирийн ажилчид, дундаж давхаргынхны хөдөл­мөрийн хөлснөөс сорох боллоо. Жишээлбэл, 800 мянган төг­рөгийн үндсэн цалинтай ажилтны шимтгэлд байгууллага 100 мянга, ажилтан цалингаасаа 92 мянган төгрөг төлнө. Нийгмийн даатгалын шимтгэл, ХХОАТ-­т төлж, гар дээр 547,200 төгрөг авах нь. Энэ нь одоо гар дээр авч байгаа цалингийн хэмжээнээс 7200 төгрөгөөр багасна гэсэн үг юм. 2020 оны нэгдүгээр сараас ажил олгогчийн төлөх хувь 13, ажилтны төлөх шимтгэл 12 хувь болно гэсэн үг. Ингээд нийт 25 хувийн шимтгэл төлөхөөр болж байна. Гэтэл нийгмийн даатгалын сангийн шимтгэлийг нэмлээ гээд 500 тэрбумын алдагдлыг нөхөх боломжгүй. Уг нь төлсөн шимтгэл нь тэтгэврийн санд хуримтлал болж хадгалагддаг бол 1.2 сая төгрөгийн цалинтай иргэний сар бүр төлсөн 50 мянган төгрөг 30 жилийн дараа 400 сая төгрөг болсон байх учиртай. Гэвч өнөөдөр тэтгэврийн сангийн сав нь цоорсон учраас юу ч хийгээд тогтохгүй байна. Яг л ёроолгүй сав руу ус хийсэнтэй ижил урсаж алга болоод байгаад иргэд бухимдаж сууна. Учир нь 2018 онд Нийгмийн даатгалын сан 500 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай гарчээ. Тус алдагдлыг нөхөхийн тулд гурван арга хэрэглэж байгаа. Нэгдүгээрт нийгмийн даатгалын шимтгэлийг 1­1,5 хувиар нэмсэн. Хоёрдугаарт тэтгэврийн насыг зургаан сараар уртасгасан. Гуравт тэтгэврийн доод хязгаарыг үгүй болгосон юм. Ийм шийдвэр мэдээж салбарын яамнаас гарч байгаа. Тухайн чиглэлийг хариуцаж бодлого тодорхойлдог байгууллага нь Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам. Нэрнээс нь харахад хөдөлмөр эрхлэгчдийг хамгаалах үүрэгтэй байгууллага гэж ойлгогдохоор байгаа юм. Гэтэл энэ байгууллага хөдөлмөр эрхлэгчдийн эсрэг бодлого барьж нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нэмэх шийдвэр гаргахад нөлөөлж, дундаж давхаргынхны нуруунд илүү хүнд ачаа үүрүүлж байгаа нь хэр зохистой вэ. Ийм шийдвэр гаргачихаад тус салбарын сайд С.Чинзориг, дэд сайд С.Мөнгөнчимэг, төрийн нарийн бичгийн дарга Г.Өнөрбаяр нар юу бодож суудаг бол. Нийгмийн байдал улам уруудаж, эдийн засаг агшиж буй өнөө үед жирийн хөдөлмөр эрхлэгчид өндөр татвар төлнө гэдэг үнэхээр бэрхшээлтэй байна. Уг нь бол энэ салбарт зөөлөн хүчний бодлого үйлчлэх учиртай юм. Гэтэл сайд С.Чинзориг намынхаа аясаар хөдөлж, бусдынхаа үгийг дагаж, хөдөлмөр эрхлэгчид, жирийн ажилчдын хэтэвчийг тэмтрэх бодлого барьж сууна. Нэг асуудлыг шийдэх гэж нөгөөд халгаатай тогтоол, шийдвэр гаргадаг МАН-­ын энэ гажиг тогтолцоо хэзээ арилах вэ. С.Чинзориг сайд бол ердөө л ачааны машины чиргүүл юм байна. Толгой хаашаа эргэнэ, тийшээ хазайдаг чиргүүл шиг. Түүний шадар туслах төрийн нарийн бичгийн дарга Г.Өнөрбаярын хувьд яам, тамгын газарт залраад байхаар ч гавьяатай нэгэн биш. Эрх мэдэлтэй нэгнийг дагаж, цүнхийг нь барьж гүйгчдийн нэг. Ийм хүмүүс энэ яамны толгойд заларч байхад нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөр эрхлэлтийн зөөлөн бодлого хүлээгээд ч хэрэггүй. Бусад улс орон иргэддээ ээлтэй бодлого барьдаг. Тухайлбал, Мексик л гэхэд тэтгэврийн хамгийн сонгодог тогтолцоотой улсад багтдаг. Тус улсын Засгийн газраас дундаж цалингийн 2.2 хувьтай тэнцэх хэмжээний тогтмол шимтгэлийг иргэдийн хуримтлалын дансанд шилжүүлдэг бөгөөд энэ нь бага орлоготой иргэдийн хувьд дэмжлэг болдог байна. Гэтэл Монгол дэлхийн улс орнуудаас дандаа эсрэг зүгт явдаг. Бид насаараа хөдөлмөрлөж, өндөр шимтгэл төллөө гээд “гавъяаны амралтаа” авахдаа цалингийнхаа 45 хувийг л сар бүр тэтгэвэр болгож авдаг. Энэ нь өндөр настнууд эмзэг давхарга руу шилжих гол шалтгаан болдог. Бусад орны өндөр настнууд тэтгэврээрээ аялж байхад монголчуудын тэтгэвэр сарынхаа хүнсийг авахад ч хүрэлцдэггүй. Монголын ахмад настны тоо 50 жилийн дараа нэмэгдэнэ гэсэн судалгааг Японы “Шинрай” төслийн багийнхан гаргасан байна. 2060 он гэхэд таван хүн тутмын нэг нь 62 настай болж, хөгшчүүлийн тоо 26 хувийг эзэлдэг болох аж. Тиймээс хуримтлалын сантай байхгүй бол өндөр настнууд нь тэтгэвэр авч чадахгүйд хүрнэ гэсэн анхааруулгыг ч өгчээ. Гэхдээ дундаж давхаргыг дэмжих бодлого барих хэрэгтэй. Ингэж дундаж давхаргыг зузаатгаж чадвал эдийн засагт үр өгөөжтэй гэсэн зөвлөгөө өгөхөө ч мартсангүй. Харин энэ Засгийн газар дундаж давхаргаа дэмжих нь байтугай шимтгэл, элдэв татвараар дарамталж байна. Судалгаанаас харахад жилд дунджаар 30 орчим мянган хүн шинээр тэтгэвэрт гардаг аж. Харин Нийгмийн даатгалын санд жилд хоёр их наяд төгрөгийн орлого төвлөрдгийн 1.4 их наядыг нь тэтгэвэрт зарцуулдаг байна. Манай улсын 187 мянган иргэн сайн дураар, 870 мянган иргэн албан журмаар нийгмийн даатгал төлдөг. Эдгээр хүмүүсийн төлсөн мөнгө хуримтлагдах нь байтугай төсвийн алдагдалд “урсдаг”. Ингээд цаана нь санд гавьтай мөнгө үлдэхгүй болохоор нэмж байгаа гэдгийг холбогдох мэргэжлийн хүмүүс тайлбарласан. Өнөөдөр шимтгэл нэмэх замаар зохицуулалт хийчихлээ гэж бодъё. Хэдэн жилийн дараа ирэх дарамтыг яах вэ. Учир нь энэ байдлаараа Тэтгэврийн сангийн алдагдал 2094 он гэхэд дотоодын нийт бүтээгдэхүүний зургаан хувьтай тэнцэнэ. Тиймээс нийгмийн даатгалын тогтолцоог өөрчлөх шаардлагатай гэж эдийн засагчид хэлж байна. Төсвийн алдагдлыг нөхөх өчнөөн олон арга байдаг. Бусад улс орнуудад тансаг зэрэглэлийн татвар авдаг. Баян чинээлэг хүмүүс Зайсанд өндөр зэрэглэлийн орон сууцанд амьдарсныхаа төлөө тансаг зэрэглэлийн татвар төлдөг байх ёстой. Ийм гарц байхад жирийн хөдөлмөр эрхлэгчид, жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчдийн нуруун дээр ачаа нэмдэгээ болих хэрэгтэй. Ийм явуургүй бодлого баривал нийгмийн эмзэг давхаргын эгнээ улам л өргөжинө гэдгийг харгис, дүлий төр засаг ухаардаг болоосой.


















A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Д.Одбаярыг Үндсэн хуулийн цэцийн даргаас огцрууллаа

 0 сэтгэгдэл

Үндсэн хуулийн цэцийн дарга Д.Одбаярыг гишүүдийн 100 хувийн саналаар ҮХЦ-ийн даргын албан тушаалаас нь огцрууллаа. Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн Д.Цогтбаатар анх түүнийг даргын суудлаас нь буулгахад эсрэг саналтай байсан ч эцсийн санал хураалтад дэмжсэн санал өгчээ. 

Гэхдээ тэрээр Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн хэвээр байгаа юм. Одоо үйлчилж байгаа хуулиар Үндсэн хуулийн гишүүнийг зөвхөн өөрийнх нь албан тушаалаа өгөх хүсэлтийг үндэслэн гишүүнээс чөлөөлөх боломжтой. Харин Д.Одбаярын хувьд гишүүнээс огцрох хүсэлтээ илэрхийлээгүй тул цэцийн бусад гишүүд УИХ-д хүсэлт өгөхөөр төлөвлөж байгаа аж. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Дэлхийн анхны $ их наядтан 30 жилийн дараа төрж магадгүй

 0 сэтгэгдэл
  • Жилд 60 мянга хүрэх ам.долларын орлоготой дундаж америк айл тэрбум ам.долларын хөрөнгө хураах гэвэл ямар ч зардал гаргалгүй 16 мянган жил ажиллаж амьдрах хэрэгтэй

 Эд баялаг харьцангуй ойлголт. Саятны статусыг эд баялгийн хэмжүүр болговол зөвхөн АНУ-д 11.8 сая айл өрх саятанд тооцогдохоор байна. Гэхдээ одоо цагт тэрбумтан илүү сонин байх нь мэдээж. Жон Д.Рокфеллер 1916 онд Standard Oil компанийнхаа ачаар дэлхийн анхны тэрбумтан болж байлаа. Тэр цагаас хойш бараг 100 жил өнгөрөхөд хувь хүний эзэмшиж буй баялаг асар их өсөж, дэлхийн тэргүүн баячуудын заримынх нь хөрөнгө 100 тэрбум ам.доллар давлаа. Тэгвэл өдгөө дэлхийн анхны их наядтан хэзээ төрөх вэ гэдэг цаг хугацааны асуудал юм. Нэг их наяд ам.доллар гэдэг Өмнөд Солонгос, Мексик зэрэг улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүнтэй тэнцэх асар их хэмжээ. Ийм мөнгөтэй хүн ExxonMobil, MacDonald’s-ыг худалдаж авлаа гэхэд цаана нь дахиад Coca-Cola-г өөрийн болгоход элбэг хүрэх мөнгө үлдэнэ гэсэн үг. Харин жилд 60 мянга үл хүрэх ам.долларын орлоготой дундаж америк айл тэрбум ам.долларын хөрөнгө хураах гэвэл ямар ч зардал гаргалгүйгээр 16 мянган жил ажиллаж амьдрах хэрэгтэй болно. Харин их наяд ам.долларын эд баялагтай болохын тулд 16 сая жил шаардлагатай. Карлос Слим, Уоррен Баффет зэрэг уламжлалт бизнесийн магнатуудаас манай гарагийн анхны тэрбумтан лав төрөхгүй. Ийм баячуудын эд хөрөнгө өссөөр байгаа ч нас сүүдэр нь хэдийн 70 гарчихжээ. Билл Гэйтс харьцангуй залуу буюу 64-тэй ч зорилго, сонирхол өөр хүн. Энэ хүн Gates Foundation-ээрээ дамжуулан буяны хандив өргөхөө зогсоож, эд баялгаа арвижуулахаар шийддэг юм гэхэд Microsoft-ын нөхцөл түүнийг их наядтан болгож чадах магадлал бага. Анхаарах зүйл бол баялаг нь баялгаа төрүүлээд байдаг явдал юм. Баян хүмүүсийн хувьд “энгийн хүн”-д огт хүртээлгүй, хөрөнгө оруулалтын асар их боломж байдаг. Тэгэхээр өнөөгийн баячууд дотроос хэн нь их наядтан болж чадах вэ. Facebook-ийн Марк Закерберг 73.2 тэрбум ам.долларын хөрөнгөтэй, нас залуу дөнгөж 35-тай байгаа нь сайхан эхлэл мөн. Энэ хүн эд баялгаа жилд 10 хувиар өсгөөд явж чадаж гэмээ нь (татварыг хасаж тооцоход) 65 наснаасаа өмнө их наядтан болох талтай. Гэхдээ үндэслэгчээ их наядтан болгохын тулд Facebook одоогийн ExxonMobil-оос арав дахин томрох шаардлагатай юм. Их наядтан болох магадлалтай бас нэгэн эрхэм бол Крэйг Вентер. Celera Genomics-ыг үндэслэгч, синтетик буюу нийлэг биологийн анхны загварыг гаргахаар зорьж буй судалгаа хөгжүүлэгч тэрбээр гялалзсан сод ухаан, амбийцтай нэгэн. Одоохондоо тэрбээр хавдрын эмчилгээнд хамаагүй, цэвэр түлш гаргах синтетик биологийн судалгаа эрхэлж байна. Гэхдээ л хорт хавдрыг анагаах синтетик биологийн ухаан ямар ирээдүйтэйг төсөөлөөд үз. Зөвхөн АНУ-д “хорт хавдар анагаах” эмчилгээнд өнөөдөр жилдээ 100 тэрбум гаруй ам.доллар зарцуулдаг. Тэгвэл жинхэнэ эмчилгээ гарснаар олон их наяд ам.долларын бизнесийн боломж нээгдэнэ. Цэвэр биотүлш-ний бизнес Вентерийг их наядтан болгож чадахгүй байж магадгүй ч хайхрахгүй орхих аргагүй юм. Тэрбумтан болох хүн дээрх эрхмүүд биш ч байж болно. Цагтаа Билл Гэйтсийг компьютерийн программ хангамжаар, Альфред Манныг инсулины шахуургаар тэрбумтан болно чинээ хэн ч төсөөлөөгүй. Гэйтсийг бизнесээ эхэлж байх үед персонал компьютер гээчийг хэр олон хүн мэддэг байлаа. Өнөөдөр хэн нэгэн хүн толгойдоо хадгалж яваа их наяд ам.долларын санаа хүмүүсийн инээдийг хүргэж байж мэдэх юм.










A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Улс орнуудын эрэмбэ, дараалал хувьсан өөрчлөгдөх цаг айсуй

Майкл Блумбергийн санаачилсан “Шинэ эдийн засгийн чуулган” хоёр дахь жилдээ болж байна

 0 сэтгэгдэл


Майкл Блумбергийн санаачилсан "Шинэ эдийн засгийн чуулган" хоёр дахь жилдээ болж байна

Давосоос давсан олон улсын форум бий болсныг Bloomberg-ийн New Economy Forum одоогоос жилийн өмнө дэлхий нийтэд тунхаглан таниулсан. Тэгвэл энэ жилийн чуулга уулзалт БНХАУ-ын нийслэл Бээжин хотноо хоёр дахь өдрөө үргэлжилж байна. Манай гарагийн улс төр, санхүү, бизнесийн салбарын нөлөө бүхий 500 гаруй эрхэм ажил хэрэгчээр энд цуглаад байгаа нь энэ. Тэдний ярилцах сэдэв өргөн цар хүрээг хамардаг бөгөөд дэлхий дахины өмнө тулгарч буй, тэдний нийтлэг эрх ашгийг хөндсөн бэрхшээлтэй агаад маргаантай асуудлыг хөндөж байдгаараа ихээхэн онцлог. Олон улсын хараа энэ өдрүүдэд Бээжинг чиглэж байна. АНУ, БНХАУ-ын хооронд жил дамнан өрнөж буй худалдааны маргаан, 5G технологийн цаашдын чиг хандлага, бизнесийн орчинд өрнөж буй хөрөнгийн шилжилт хөдөлгөөн чуулга уулзалтын анхаарлын төвд байна. “Шинэ хамтын нийгэмлэг шинэ эдийн засгийн төлөө” гэсэн уриа чуулга уулзалтын үндсэн сэдэв. Bloomberg L.P-ийн гүйцэтгэх захирал Майкл Блумбергийн санаачилгаар “Шинэ эдийн засгийн чуулган” анх Сингапурт зохион байгуулагдаж байсан бол энэ удаа Бээжинд төвлөрч байгаа нь учиртай. Хятадын олон улсад эзлэх байр суурь жилээс жилд бэхжиж, шинэ эрин үеийг бүхэлд нь тэд түүчээлэх хэмжээнд яригдаж байна. Тодруулбал, түүхэн эргэлтийн цаг үед бид хэдийнэ тулж иржээ. Дэлхийн өнцөг булан бүрээс хүрэлцэн ирсэн эрхмүүд үүнийг илүүтэй мэдэрч, өөрчлөлт, шинэчлэлтэд улс орон, хувь хүн, хувийн хэвшил бэлэн байх ёстойг дор бүрнээ өгүүлж байна. Эдийн засгийн хүчин чадал, хөрөнгийн урсгал аж үйлдвэржсэн өрнөдөөс эрс хурдацтайгаар дорныг чиглэн, шинэ эдийн засгуудад шилжин байрших боллоо. Энэ зөвхөн эхлэл төдий аж. Шинэ зах зээл, шинэ удирдагчид олон улсын талбарт хүч төрөн гарч, улмаар эдийн засгийн өөрчлөлтийн чиг хандлагад хүртэл гүн гүнзгий нөлөөлөх болов. Төрөл бүрийн сорилт тулгарч байгаа хэдий ч өдөр бүр шинэ боломжууд манай гарагт нээгдсээр байна. Энэ бүхэн шинэ үзэл санаа, шинэчлэл, хамтын ажиллагааг алхам тутам улс орнуудаас шаардаж, ирэхжилүүдэд хүн бүрийн оролцоотой эдийн засгийн өсөлт болоод хөгжил цэцэглэлт юу юунаас илүү чухлаар тавигдах нь. Дэлхий нийтийг хамарсан энэхүү өөрчлөлт дорно, өрнийг бүрхэх төдийгүй хувь хүний эрх, оролцоог салбар салбарын манлайлагчид нэн тэргүүнд авч үзэж байна. Нийгмийн буюу олон нийтийн оролцоотой ирээдүйг бүтээхэд дэлхийн янз бүрийн салбарт хүлээн зөвшөөрөгдсөн удирдагчдыг үүнд уриалан дуудаж, татан оролцуулах, урам зориг өгөх нь “Шинэ эдийн засгийн чуулган”-ы нэг ач холбогдол билээ. Ази, Номхон далайн цэцэглэж буй бүс нутгаас, Африк, Латин Америкийн бум бужигнасан хотоос хүртэл ирж Бээжинд хуран чуулж буй төлөөлөгчид тус тусын үнэ цэнэтэй шийдлээ хуваалцаж байна. Шинэ эдийн засгийн чуулганд Билл Гейтс, Кондолиза Райс, Жак Ма, Хэнри Киссинжер тэргүүтэй эрхмүүд оролцож буй. Улс орнуудын хүчний тэнцвэрт гарах өөрчлөлт, бүс нутгийн ээдрээтэй байдал, тогтвортой хөгжлийн шийдлийг чуулганы оролцогчид маргааш мөн хэлэлцэнэ. Эдийн засаг, нийгэм, хүрээлэн буй орчны ойлголт хэмжигдэхүүн урьд өмнө байгаагүйгээр хувьсан өөрчлөгдөх болсон. Маш хурдтай өрнөж байгаа технологийн дэвшил шинэ мянганы өөрчлөлтийг залан чиглүүлэхээр байна. Эдийн засгийн хүчний тэнцвэрт томоохон өөрчлөлт эрчээ авсаар, 2050 он гэхэд БНХАУ, Энэтхэг дотоодын нийт бүтээгдэхүүний хэмжээ гээрээ дэлхийд тэргүүлэх нь.

Хенри Киссинжер
АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга асан, олон улс судлаач

Хятад, Америкийн худалдааны маргаан дэлхийн дэг журмыг алдагдуулах эрсдэлтэй хэвээр байна. Энэ оны гол сэдэв худалдааны дайн гэдгийг өнгөрсөн жилийн “Шинэ эдийн засгийн чуулган”-аар тодотгосон.

Жек Ма
Alibaba компанийн үүсгэн байгуулагч, зөвлөлийн дарга

Хүн болгоны оролцоонд суурилсан эдийн засгийн өсөлт өнөөдөр илүү чухал болж байна. Бид хэнийг ч орхиж болохгүй. Бизнес хүн бүрийн онцлогт нийцсэн үйлчилгээ үзүүлэх, тэдний оролцоог хангах нь ашгаас илүү ач холбогдолтой боллоо.

Ханк Полсон
АНУ-ын Сангийн сайд асан

Хотжилт, цагаачлал, худалдааны маргаан, технологийн хурдтай дэвшил энэ бүхэн дэлхий нийтэд боломж, сорилт зэрэг авчирч байна. Зөвхөн нэг улсын асуудал бус олон улсын ирээдүйг бид хэлэлцэнэ. Дэлхий нийтийн тогтвортой хөгжилд хүн болгоны оролцоо чухал цаг үе ирлээ.

Кондолиза Райс
АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга

Энэ жилийн “Шинэ эдийн засгийн чуулган” маш чухал цаг үед болж байна. Улс орнуудын хүчний тэнцвэрт гарч байгаа өөрчлөлт, эрчим хүч, байгаль орчинд тулгарч буй бэрхшээл энэ болгоныг бид ярилцана гэж ойлгож байгаа. Тодорхой гарц, шийдэлд хүрэх нь чуулганы үр дүн юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Rio Tinto, TRQ: “Оюутолгой”-н гүний уурхайн төлөвлөгөө хууль зөрчөөгүй

ҮАБЗ “Оюутолгой” төслийн далд уурхайн санхүүжилтийн гэрээний асуудлаар хуралдсан ч ямар нэгэн мэдээлэл хийсэнгүй

 0 сэтгэгдэл


Монгол Улсад орж ирж буй гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын 70 гаруй хувийг "Оюутолгой" төслийн хоёр дахь шат бүрдүүлж буй. Төслийн "хувь заяа"-г тодорхойлох хувьцаа эзэмшигчид гүний уурхайн төлөвлөгөө хууль зөрчөөгүй болохыг албан ёсоор мэдэгдлээ.

Монголын хөрөнгө оруулалтын орчны баро­метр гэгддэг “Оюутолгой”­н далд уурхайн бүтээн байгуулалт ид үргэлжилж буй. Ил уурхайтай харьцуулахад эрдсийн өндөр агуулгатай гүний орд нь төслийн ашиг орлогын гол цөм. Газрын гадаргаас 700 метрийн гүнд орших бүлэг ордыг ил уурхайн аргаар олборлох боломжгүй. Тиймээс төслийн хөрөнгө оруулалтын дийлэнх нь далд уурхайн бүтээн байгуулалт руу орж байгаа. Эдийн засгийн өсөлтийн баталгаа болж буй “Оюутолгой” төслийн гүний уурхайн санхүүжилтийн гэрээ байгуулахтай холбоо­тойгоор Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэгийн 2015 онд гаргасан гурван захирамжийг Нийслэлийн захиргааны хэргийн анхан шатны шүүх хүчингүй болгосон нь бизнес, хөрөнгө оруулалтын орчинд томоохон эргэлзээ төрүүлээд байна. “Дархан Монгол Ногоон нэгдэл” төрийн бус байгууллага шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж, “Монгол Улсын Засгийн газраас шийдвэрлэх асуудлыг Ерөнхий сайд дангаар шийдвэрлэсэн учир илт хууль бус” гэсэн үндэслэлээр маргаан үүсгэсэн билээ. Нэхэмжлэлийн шаардлагад үндэслэн, захирам­жуудыг хууль бус болохыг тог­тоосон гэж Нийслэлийн захир­гааны хэргийн анхан шатны шүү хээс даваа гарагт мэдээлсэн юм. Энэхүү шийдвэртэй холбогдуулан гүний уурхайн санхүүжилтийн төлөвлөгөө ямар нэгэн байдлаар хууль зөрчсөн гэж үзэхгүй байгаагаа Turquoise Hill Resources мэдэгдсэн. Тус компани шүүхийн албан ёсны шийдвэр тодорхой болсны дараа нэмэлт мэдээлэл өгөхөө илэрхийлсэн. Анхан шатны шүүхийн шийдвэр учраас цаашид давж заалдах боломж нээлттэй байгаа. Хэдий тийм боловч Монголыг сонирхох хөрөнгө оруулагчдад дээрх шийдвэр ихээхэн халтай тусаж байгаа нь дамжиггүй. “Оюутолгой” төслийн ирээдүй хаашаа эргэхээс гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт манай улсад цаашид нэмэгдэх эсэх нь шалтгаална. “Оюутолгой” төслийн хөрөнгө оруулагч Turquoise Hill Resources компанийн хувьцааны ханш шүүхийн шийдвэр гарснаас хойш Нью­Йоркийн хөрөнгийн биржид 0.07 хувиар буурч, 0.45 ам.доллар болоод байна. Turquoise Hill Resources ­ийн хувьд олон улсад “Оюутолгой”­гоос өөр хэрэгжүүлж буй төсөл байхгүй. Гагцхүү энэ төслийн “хувь заяа”, Монголын Засгийн газрын “ааш”-наас шалтгаалж хувьцааны ханш нь хэлбэлзэж байгаа. Монголын улс төрийн тогтворгүй байдлаас үүдэн энэ оныг л гэхэд хоёр доллар орчим дээр эхлүүлсэн хувьцааных нь ханш түүхэн доод хэмжээнд хүрч, Нью-Йоркийн бирж дээр арилжаалагдах эсэх нь хүртэл сөхөгдөх болоод байна.



Манай улсын дотоодын сан­хүүгийн зах зээлд хүртэл дээрх шийдвэр сөрөг нөлөө дагуулж, төгрөгтэй харьцах ам.долларын ханш төв банкны зарласнаар мягмар гарагт 2705.69 төгрөг болж, даваа гарагтай харьцуулахад хоёр төгрөгөөр нэмэгджээ. Шүүхийн шийдвэрээс гадна “Оюутолгой” төслийн гэрээний хэрэгжилтийг шалгасан Ажлын хэсгийн дүг­нэлтийг МАН­-ын бүлэг УИХ-­ын чуулганаар хэлэлцүүлэх, улмаар 2009 онд байгуулсан Хөрөнгө оруулалтын гэрээг эргэж харах, гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулах саналтай байгаагаа зарласан. Эдгээр нь хувьцааны ханшид мөн нөлөөлж байгааг зарим шинжээч дурдсан байна. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, УИХ-­ын дарга багтдаг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл “Оюутолгой” төслийн далд уурхайн санхүүжилтийн гэрээний асуудлаар мягмар гарагт хуралдлаа. Гэвч ямар нэгэн мэдээлэл энэ өдөр хийсэнгүй. Зэс, алтны өндөр агуулгатай “Оюутолгой” төслийн хувьцаа эзэмшигч Rio Tinto мөн мэдэгдэл гаргаж, үүндээ гүний уурхайн санхүүжилтийн төлөвлөгөө хууль зөрчсөн зүйл байхгүй гэдгийг нэмж дурдсан байна. Далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн төлөвлөгөөнд 2015 оны тавдугаар сарын 18­-нд Дубай хотод гарын үсэг зурж, хоёр тал баталгаажуулсан. Ингэснээр 2013 оноос хойш буюу хоёр жил гаруй түр зогсоод байсан гүний уурхайн төслийг дахин эхлүүлсэн билээ. Дэлхийн уул уурхайн салбарт BHP­-ийн араас хоёрт орох, хамгийн тогтвортой үйл ажиллагаа явуулж байгаа, хамгийн их бэлэн мөнгөний нөөцтэй уул уурхайн компани ямар шийдвэр гаргаж байгааг бусад хөрөнгө оруулагчид анхааралтай ажиглаж байгаа. Хамгийн эрсдэл даах чадвартайд тооцогдох энэ компани хүртэл Монголын улс төрөөс болгоомжилж байгаа нь олон улсын хөрөнгө оруулагчдад ямар дохио илгээх нь тодорхой. “Оюутолгой” Монгол Улсын түүхэнд нэг төсөлд оруулсан хамгийн том хөрөнгө оруулалт болоод зогсохгүй дотоодын хамгийн том уурхайд өнөө тооцогдож байна. Тус төсөл 2019 он гарснаас хойш 524 үндэсний ханган нийлүүлэгч компанитай хамтран ажилласан байна. Төсөл хэрэгжсэн цагаас хойш нийт гурав орчим тэрбум ам.доллар үндэсний худалдан авалтад зарцуулжээ.