A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3379/

Хуулиар сүрдүүлсэн төрийн луйвар

Хуулиар сүрдүүлсэн төрийн луйвар
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3379/
  • 2094 он гэхэд Тэтгэврийн сангийн алдагдал ДНБ-ий зургаан хувьтай тэнцэх учраас өнөөдрөөс нийгмийн даат галын тогтолцоог өөрчлөх шаардлагатай гэж эдийн засагчид үзэж байна. 
  • Ашиг орлогын хэмжээ компаниудад харилцан адилгүй нэмэгдсэн хэдий ч хувьцааных нь үнэлгээ нь огцом доошилж, хөрөнгийн зах зээлийн үнэлгээ өнгөрсөн сард олон хоног дараалан буурсан билээ. Ингэснээр зах зээлийн үнэлгээ нь 2.4 их наяд төгрөгөөс 2.3 их наяд болтлоо сулрав

Сар гаруйхан хугацааны дараа нийгмийн даатгалын шимт­гэл хоёр хувиар нэмэгдэнэ. Ингэснээр сүүлийн гурван жилд нийгмийн даатгалын шимтгэл таван хувиар нэмэгдэж байна гэсэн үг. Нэмэх болсон шалтгаан нь ОУВС-­гийн өргөтгөсөн хөтөлбөртэй холбоотой гэж эрх баригчид тайлбарлав. Учир нь туссан нийгмийн даатгалын шимтгэлийг сайжруулж, алдагдлыг нь бууруул гэсэн шаардлага тавьжээ. Үүнийгээ төрөөс 2030 он хүртэл тэтгэврийн талаар баримтлах бодлогыг сайжруулах арга хэмээн тайлбарлаж буй. Гэхдээ энэ бол нэг төрлийн луйвар боллоо. Иргэдээс санал асуулга авахгүйгээр хуулийн нэрээр сүрдүүлэг хийж албан журмаар даатгал төлүүлж буй нь бусармаг үйлдэл. Зарим нэг хүн нийгмийн даатгалын шимт­гэл төлж төрийг тэтгэх үү, эсвэл даатгалд хамрагдахгүйгээр банкинд хүүтэй хадгалуулах уу гэсэн эргэлзээ төрөх болсноо нуулгүй хэлж байна. Учир нь жил бүр нийгмийн даатгалын шимтгэл нэмэгдэж, жирийн ажилчид, дундаж давхаргынхны хөдөл­мөрийн хөлснөөс сорох боллоо. Жишээлбэл, 800 мянган төг­рөгийн үндсэн цалинтай ажилтны шимтгэлд байгууллага 100 мянга, ажилтан цалингаасаа 92 мянган төгрөг төлнө. Нийгмийн даатгалын шимтгэл, ХХОАТ-­т төлж, гар дээр 547,200 төгрөг авах нь. Энэ нь одоо гар дээр авч байгаа цалингийн хэмжээнээс 7200 төгрөгөөр багасна гэсэн үг юм. 2020 оны нэгдүгээр сараас ажил олгогчийн төлөх хувь 13, ажилтны төлөх шимтгэл 12 хувь болно гэсэн үг. Ингээд нийт 25 хувийн шимтгэл төлөхөөр болж байна. Гэтэл нийгмийн даатгалын сангийн шимтгэлийг нэмлээ гээд 500 тэрбумын алдагдлыг нөхөх боломжгүй. Уг нь төлсөн шимтгэл нь тэтгэврийн санд хуримтлал болж хадгалагддаг бол 1.2 сая төгрөгийн цалинтай иргэний сар бүр төлсөн 50 мянган төгрөг 30 жилийн дараа 400 сая төгрөг болсон байх учиртай. Гэвч өнөөдөр тэтгэврийн сангийн сав нь цоорсон учраас юу ч хийгээд тогтохгүй байна. Яг л ёроолгүй сав руу ус хийсэнтэй ижил урсаж алга болоод байгаад иргэд бухимдаж сууна. Учир нь 2018 онд Нийгмийн даатгалын сан 500 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай гарчээ. Тус алдагдлыг нөхөхийн тулд гурван арга хэрэглэж байгаа. Нэгдүгээрт нийгмийн даатгалын шимтгэлийг 1­1,5 хувиар нэмсэн. Хоёрдугаарт тэтгэврийн насыг зургаан сараар уртасгасан. Гуравт тэтгэврийн доод хязгаарыг үгүй болгосон юм. Ийм шийдвэр мэдээж салбарын яамнаас гарч байгаа. Тухайн чиглэлийг хариуцаж бодлого тодорхойлдог байгууллага нь Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам. Нэрнээс нь харахад хөдөлмөр эрхлэгчдийг хамгаалах үүрэгтэй байгууллага гэж ойлгогдохоор байгаа юм. Гэтэл энэ байгууллага хөдөлмөр эрхлэгчдийн эсрэг бодлого барьж нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нэмэх шийдвэр гаргахад нөлөөлж, дундаж давхаргынхны нуруунд илүү хүнд ачаа үүрүүлж байгаа нь хэр зохистой вэ. Ийм шийдвэр гаргачихаад тус салбарын сайд С.Чинзориг, дэд сайд С.Мөнгөнчимэг, төрийн нарийн бичгийн дарга Г.Өнөрбаяр нар юу бодож суудаг бол. Нийгмийн байдал улам уруудаж, эдийн засаг агшиж буй өнөө үед жирийн хөдөлмөр эрхлэгчид өндөр татвар төлнө гэдэг үнэхээр бэрхшээлтэй байна. Уг нь бол энэ салбарт зөөлөн хүчний бодлого үйлчлэх учиртай юм. Гэтэл сайд С.Чинзориг намынхаа аясаар хөдөлж, бусдынхаа үгийг дагаж, хөдөлмөр эрхлэгчид, жирийн ажилчдын хэтэвчийг тэмтрэх бодлого барьж сууна. Нэг асуудлыг шийдэх гэж нөгөөд халгаатай тогтоол, шийдвэр гаргадаг МАН-­ын энэ гажиг тогтолцоо хэзээ арилах вэ. С.Чинзориг сайд бол ердөө л ачааны машины чиргүүл юм байна. Толгой хаашаа эргэнэ, тийшээ хазайдаг чиргүүл шиг. Түүний шадар туслах төрийн нарийн бичгийн дарга Г.Өнөрбаярын хувьд яам, тамгын газарт залраад байхаар ч гавьяатай нэгэн биш. Эрх мэдэлтэй нэгнийг дагаж, цүнхийг нь барьж гүйгчдийн нэг. Ийм хүмүүс энэ яамны толгойд заларч байхад нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөр эрхлэлтийн зөөлөн бодлого хүлээгээд ч хэрэггүй. Бусад улс орон иргэддээ ээлтэй бодлого барьдаг. Тухайлбал, Мексик л гэхэд тэтгэврийн хамгийн сонгодог тогтолцоотой улсад багтдаг. Тус улсын Засгийн газраас дундаж цалингийн 2.2 хувьтай тэнцэх хэмжээний тогтмол шимтгэлийг иргэдийн хуримтлалын дансанд шилжүүлдэг бөгөөд энэ нь бага орлоготой иргэдийн хувьд дэмжлэг болдог байна. Гэтэл Монгол дэлхийн улс орнуудаас дандаа эсрэг зүгт явдаг. Бид насаараа хөдөлмөрлөж, өндөр шимтгэл төллөө гээд “гавъяаны амралтаа” авахдаа цалингийнхаа 45 хувийг л сар бүр тэтгэвэр болгож авдаг. Энэ нь өндөр настнууд эмзэг давхарга руу шилжих гол шалтгаан болдог. Бусад орны өндөр настнууд тэтгэврээрээ аялж байхад монголчуудын тэтгэвэр сарынхаа хүнсийг авахад ч хүрэлцдэггүй. Монголын ахмад настны тоо 50 жилийн дараа нэмэгдэнэ гэсэн судалгааг Японы “Шинрай” төслийн багийнхан гаргасан байна. 2060 он гэхэд таван хүн тутмын нэг нь 62 настай болж, хөгшчүүлийн тоо 26 хувийг эзэлдэг болох аж. Тиймээс хуримтлалын сантай байхгүй бол өндөр настнууд нь тэтгэвэр авч чадахгүйд хүрнэ гэсэн анхааруулгыг ч өгчээ. Гэхдээ дундаж давхаргыг дэмжих бодлого барих хэрэгтэй. Ингэж дундаж давхаргыг зузаатгаж чадвал эдийн засагт үр өгөөжтэй гэсэн зөвлөгөө өгөхөө ч мартсангүй. Харин энэ Засгийн газар дундаж давхаргаа дэмжих нь байтугай шимтгэл, элдэв татвараар дарамталж байна. Судалгаанаас харахад жилд дунджаар 30 орчим мянган хүн шинээр тэтгэвэрт гардаг аж. Харин Нийгмийн даатгалын санд жилд хоёр их наяд төгрөгийн орлого төвлөрдгийн 1.4 их наядыг нь тэтгэвэрт зарцуулдаг байна. Манай улсын 187 мянган иргэн сайн дураар, 870 мянган иргэн албан журмаар нийгмийн даатгал төлдөг. Эдгээр хүмүүсийн төлсөн мөнгө хуримтлагдах нь байтугай төсвийн алдагдалд “урсдаг”. Ингээд цаана нь санд гавьтай мөнгө үлдэхгүй болохоор нэмж байгаа гэдгийг холбогдох мэргэжлийн хүмүүс тайлбарласан. Өнөөдөр шимтгэл нэмэх замаар зохицуулалт хийчихлээ гэж бодъё. Хэдэн жилийн дараа ирэх дарамтыг яах вэ. Учир нь энэ байдлаараа Тэтгэврийн сангийн алдагдал 2094 он гэхэд дотоодын нийт бүтээгдэхүүний зургаан хувьтай тэнцэнэ. Тиймээс нийгмийн даатгалын тогтолцоог өөрчлөх шаардлагатай гэж эдийн засагчид хэлж байна. Төсвийн алдагдлыг нөхөх өчнөөн олон арга байдаг. Бусад улс орнуудад тансаг зэрэглэлийн татвар авдаг. Баян чинээлэг хүмүүс Зайсанд өндөр зэрэглэлийн орон сууцанд амьдарсныхаа төлөө тансаг зэрэглэлийн татвар төлдөг байх ёстой. Ийм гарц байхад жирийн хөдөлмөр эрхлэгчид, жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчдийн нуруун дээр ачаа нэмдэгээ болих хэрэгтэй. Ийм явуургүй бодлого баривал нийгмийн эмзэг давхаргын эгнээ улам л өргөжинө гэдгийг харгис, дүлий төр засаг ухаардаг болоосой.


















A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

COVID-2019 хүний биеэс гадна хуурай гадаргуу дээр хоёр өдөр амьдардаг

 0 сэтгэгдэл
  • Хятадын эрдэмтэд орон сууц, оффисын лифтийг халдвар тараах хамгийн эрсдэлтэй газар гэж нэрлэжээ

Хятадын Эрүүл мэндийн хорооны тэргүүн Чун Наншань шинэ төрлийн коронавирус тарах хамгийн эрсдэлтэй газрыг орон сууц болон оффисын лифт гэж үзсэн байна. COVID-2019 хүний биеэс гадна хуурай гадаргуу дээр хоёр өдөр, шингэн орчинд түүнээс ч удаан амьдардаг. Ялангуяа лифт нь хязгаарлагдмал орчин бөгөөд товчлуур нь халдварын гол эх үүвсэр аж. Тиймээс лифтний товчлуурыг хуруугаараа дарахаас зайлсхийхийг анхааруулжээ. Орон сууцны агааржуулах хоолой ч вирус дамжуулах нэг суваг. 2003 онд SARS-ийн халдварын үед Хонконгийн нэгэн байрны өрөөнөөс тархсан вируст агаар 300 хүнд халдвар тараасан гашуун түүх бий. 

Энэ үзэгдэл одоо давтагдах эрсдэлтэй гэж үзсэн тул Хонконгт өнгөрсөн мягмар гарагт нэгдсэн агааржуулах системтэй нэгэн байрны оршин суугчдыг яаралтай нүүлгэсэн байна. Мөн Хятадын халдвар тархсан газруудад караоке бар, ресторан, олон нийтийн үйлчилгээний газруудыг хаах шийдвэр гаргасан. Гэтэл манайд цэнгээний газрууд, тэр дундаа халдвар тархах хамгийн эрсдэлтэй газар болох агааржуулалтгүй жижиг өрөөтэй караокенууд ажилласаар байна. Бохирдсон агаартай умгар өрөөнд гараас гарт дамжуулан барих микрафон лифтний товчлуураас илүү аюултай. ЭМЯ, мэргэжлийн хяналт үүнийг анхаарч, халдвар тархахаас урьдчилан сэргийлэх нэн тэргүүний алхамаа хийх шаардлагатай байна. Эрсдэл өндөртэй үйлчилгээний газруудыг хааж, нийтийн тээврийн ариутгал, халдваргүйжүүлэлтийг өндөржүүлэх хэрэгтэй. Хэрэв коронавирус Монголд орж ирсэн гэж бүртгэгдэх л юм бол энэ мэт сул задгай байдлаасаа болж гэрлийн хурдаар тархан, гуравхан сая хүний тэн хагас нь амьдардаг нийслэлийн бүх иргэдэд халдварлах аюул ойрхон байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Давагдашгүй эрсдэл бизнесийн орчныг хямрааж эхэллээ

 0 сэтгэгдэл
  • Дайн, эдийн засгийн хямрал, тахал, байгалийн гамшиг зэрэг үйл явдлын үед давагдашгүй хүчин зүйлийг харгалзан үзэхэд хүрдэг
  • Хэрэв олныг айдаст автуулах болсон вирус онц байдал тогтоох хэмжээнд хүрвэл гэрээний үүргийг гүйцэтгэх боломжгүйд хүрэх юм

Эдийн засагт ихээхэн уршиг тарьж мэдэх шинэ төрлийн аюулт вирусийн тархалтаас үүдэн бизнесийн орчин улам хумигдаж байна. Хорио цээрийн энэхүү онцгой нөхцөлд хамгийн их хохирол амсаж буй нь бизнесийн салбарынхан болоод байна. Үүнтэй холбогдуулан Мон­голын үндэсний худалдаа, аж үйлдвэрийн танхим хувийн хэвшлээ дэмжих зорилгоор Давагдашгүй хүчин зүйлийн гэрчилгээний хураамжийг ирэх сарын 2 хүртэл чөлөөлж, үнэ төлбөргүй болгосноо зарлалаа. Аж ахуйн нэгж өөрөөс нь хамаараагүй нөхцөл байдлын улмаас гэрээний нөхцөлд зөрчигдөж, нэмэлт торгууль, хүү, алданги төлөх болоод байгаа энэ үед давагдашгүй хүчин зүйлийг үүгээр тодорхойлж, тооцоогүй эрсдэлээс хамгаалж өгдөг. Дайн, эдийн засгийн хямрал, тахал, байгалийн гамшиг зэрэг үйл явдлын үед давагдашгүй хүчин зүйлийг харгалзан үзэхэд хүрдэг. Эдгээрийн аль нэг нь нүүрлэж, улс орны хэмжээнд онц байдал зарласан нөхцөлд олон улсын гэрээний гүйцэтгэлийг хүртэл зогсоох болдог. Олон улсын бараа худалдах, худалдан авах гэрээнд дээрх эрсдэлийг тусгадаг бөгөөд эх газрын эрх зүйн системтэй орнуудад давагдашгүй хүчин зүйл гэж үүнийг нэрлээд байна. Хэрэв олныг айдаст автуулах болсон вирус онц байдал тогтоох хэмжээнд хүрвэл гэрээний үүргийг гүйцэтгэх боломжгүйд хүрэх юм. Тэрчлэн ихэнх улсуудад ийм тохиолдолд талууд гэрээний гүйцэтгэлийг түр зогсоох, эсвэл бүхэлд нь хэсэгчлэн цуцлах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлдэг байна. Гэхдээ давагдашгүй хүчин зүйлийг далимдуулж гэрээний үүргээсээ зайлсхийх, ажил, үйлчилгээний төлбөрөө төлөхгүй байх, бусдыг хохироох, залилан хийх, хамгийн наад зах нь ажилтныхаа цалинг цаг хугацаанд өгөхгүй удаах зэргээр хариуцлагаас мултрах гэж зарим нь оролддог аж. Энэ нь хариуцлагагүй компанийг өөг­шүүлж, тэдний үйл ажиллагааг дэмжсэн алхам болдог төдийгүй бизнесийн харилцааг бүхэлд нь царцаах зэрэг нь улс орны эдийн засагт асар их сөрөг үр дагавар дагуулдаг байна. 

Үндэсний статистикийн хорооны мэдээлснээр, улсын хэмжээнд 2019 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр 180 гаруй мянган хуулийн этгээд бүртгэлтэй байгаагаас 49.8 хувь нь үйл ажиллагаа явуулаагүй гэж бүртгэгджээ. Өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтийг илэрхийлэх инфляц 5.2 хувьтай байгаа бол ажилгүйдлийн түвшин 6.6 хувь буюу өндөр хэвээр. 2020 оны эхний сарын нийгэм, эдийн засгийн үзүүлэлт энэ долоо хоногт тодрох юм. Үүгээр ажилгүйдэл, инфляцын үзүүлэлтийг дахин шинэчилнэ. 2019 оны 12 дугаар сартай харь­цуулахад, энэ оны эхний сард ажилгүйдэл нэмэгдэх хүлээлттэй байна. Төв банкны зарласан албан ханшаар ам.доллар лхагва гарагт 2755 төгрөгтэй тэнцлээ. Гадаад валютын ээлжит дуудлага худалдаагаар Монголбанк хамгийн сүүлд зах зээлд 17 сая ам.доллар нийлүүлжээ. Өнөөдөр мөн валютын дуудлага худалдаа зохион байгуулагдахаар байгаа. Бизнесийн орчныг тодорхойлох инфляц, валютын ханш давагдашгүй эрсдэл тулгарах үед хамгийн эмзэг. Олон улсын худалдааны зарчим баримт бичигт давагдашгүй хүчин зүйлийн төрөл, хүрээний талаар тусгагдсан байдаг бөгөөд үүнийг нийтлэг хэрэглэж байна. Жишээ хэлэхэд, Эрдэнэт хотын А компани Улаанбаатар хотын Б компанитай хийн түлш нийлүүлэх гэрээ байгуулжээ. Гэрээ ёсоор нийлүүлэх бараагаа ачин Улаанбаатар хотын зүг явж байсан А компаний машин үерийн аюулаас болж саатав. А компани нь түгээлтийн нэг л машинтай тул гэрээний үүргээ хугацаанд нь биелүүлэх боломжгүй болсон байна. Ийм тохиолдолд А компани үүргийн гүйцэтгэлийг хугацаандаа биелүүлээгүйн хариуцлагаас чөлөөлөгдөх боломжтой. Гэхдээ юуны түрүүнд талуудын хооронд байгуулсан гэрээнд давагдашгүй хүчин зүйлийн заалт байгаа эсэхийг анхаарах, байгаа бол түүнд нийцэж буй эсэхийг шалгах ёстой. Бизнесийн харилцаа улам бүр өргөжин тэлж, дэлхийн эдийн засгийн бараа эргэлт хурдацтай явагдаж байгаа өнөө үед түүнийг зохицуулах гол механизм болсон гэрээний ач холбогдол асар өндөрт тавигдаж буй. 

Гэрээгээр харилцаагаа зохицуулна гэдэг нь талуудыг ирээдүйд бий болох болон одоо тохиолдоод байгаа эрсдэлээс хамгаалах арга болдог. Тэгэхээр гэрээ гэдэг ойлголт нь талуудын хувьд заавал биелүүлэхээр сайн дураар хүлээсэн үүрэг юм. Иймээс ч гэрээний эрх зүйн үндсэн зарчим нь гэрээгээр хүлээсэн үүргээ сайн дураар заавал биелүүлэх явдал. Энэхүү зарчмыг хэрэгжүүлэх явцад талуудад урьдчилан тооцоолох боломжгүй, хүний хүсэл зоригоос гадуур, байгалийн эсвэл нийгмийн нөлөөллөөр гэнэтийн болон давагдашгүй хүчний шинжтэй бэрхшээл тулгарах нь бий. Ялангуяа бизнес эрхлэгчид гэрээ байгуулах үед байсан нөхцөл байдал хожим өөрчлөгдөх, гэрээний үүргээ өөрөөс шалтгаалахгүй байдлаар биелүүлэх боломжгүй болох эсэхээ урьдчилан таамаглаж чадахгүй. Хэдий тийм боловч гэрээний хэрэгжилтийг хангах нөхцөлийг бүрдүүлэхэд төрийн үүрэг, оролцоо хамгийн их байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Гашуунсухайтын боомт хаагдсанаар Монгол Улс өдөрт ₮27.5 тэрбумыг алдаж байна

 0 сэтгэгдэл
  • 42 сая тонн нүүрс экспортлох төлөвлөгөөг коронавирус салхинд хийсгэх нь
  • Хэрэв төмөр замтай байсан бол нүүрсний экспортод өнөөдрийнх шиг хүндрэл үүсэхгүй байсныг “Монгол нүүрс ассоциаци” онцолсон юм

Дэлхий нийтийг түгшээж буй шинэ төрлийн вирусийн улмаас Монголын эдийн засаг хүндхэн сорилттой нүүр тулах нь. Орлогын гол эх үүсвэр нүүрсний экспорт ирэх сар хүртэл зогссоноор нөхцөл байдал улам эмзэг болж ирэв. “Монгол нүүрс ассоциаци”-ийн гүйцэтгэх захирал Ж.Золжаргалын хэлснээр манай улс энэ оны эхний улиралд нүүрсний экспортоос олох орлогоо бүрмөсөн алдах нь нэгэнт тодорхой боллоо. 2020 оны төсөвт 42 сая тонн нүүрс экспортолж, үүнээс татварын орлогоор 1.4 их наяд төгрөг олохоор Засгийн газар тооцоолсон. Гэвч коронавирусээс улбаатай хорио цээр, хөдөлгөөний хязгаарлалтаас үүдэн манай улс багагүй алдагдал амсахаар байна. Хэрэв бид дээр дурдсан төлөвлөсөн хэмжээнд нүүрсний экспорт хийж чадахгүй бол цалин тэтгэвэр тавих асуудал цаашид хүндэрнэ гэсэн үг. Орлогогүй төсөв ийм нөхцөлд зардлаа танахаас өөр хувилбаргүй. Төсвөө тодотгоод ч эдийн засгийн уналтыг зогсоож дийлэхгүй. 42 сая тонныг экспортлох Засгийн газрын төлөвлөгөөг коронавирус ийнхүү салхинд хийсгэх нь. БНХАУ-ын Баяннуур хот, Гашуунсухайтаас 130 км-ийн цаана байгаа Халиут гэх газар коронавирусийн халдварын хоёр ч тохиолдол бүртгэгдсэн. Үүнтэй холбоотойгоор ирэх сарын 2-ныг хүртэл Гашуунсухайт, Шивээхүрэн, Бичигт, Булган боомтоор нүүрсний экспорт хийхийг хориглох шийдвэр Улсын онцгой комиссоос гаргасан билээ. Монгол Улсын нүүрсний нийт экспортын 51 хувийг Гашуунсухайтын боомтоор тээвэрлэдэг. Зөвхөн тус боомтоор гэхэд жилд 3.5-4 орчим тэрбум ам.долларын уул уурхайн бараа бүтээгдэхүүний борлуулалт хийдэг. Тэгвэл Гашуунсухайтын боомт хаагдсанаас хойш манай улс өдөрт 10 гаруй сая ам.доллар буюу төв банкны мягмар гарагт зарласан албан ханшаар тооцож үзвэл 27.5 тэрбум төгрөг алдаж байна. Үүнийг 30 хоногоор үржүүлж тооцвол 300 гаруй сая ам.долларын орлогоо бид тавиад туух нь. Бусад боомтыг оруулж тооцвол үүнээс илүү өндөр тоо гарах нь дамжиггүй. 

Төсөв нь орлогогүй, улсын сан хөмрөг нь хоосон улс яаж дэлхий нийтийг хамарсан цар тахалтай тэмцэж, эрүүл мэндийн салбараа тэтгэж, тэжээх чадах билээ. Хамгийн ноцтой нь, Хятадын тал Монголоос авах уул уурхайн бараа бүтээгдэхүүний худалдан авалтаа 30-60 хүртэлх хоногоор хойшлуулж байгаа нь эдийн засагт урилгагүй хямрал дуудлаа. Ядаж байхад яр гэгчээр манай улс ирэх жилүүдэд 2.9 тэрбум ам.долларын гадаад өр төлбөр барагдуулах хатуу хуваарьтай. Гаалийн ерөнхий газрын мэдээлснээр, нэгдүгээр сард улсын нийт экспорт 459 сая ам.доллар болж, 2019 оны мөн үетэй харьцуулахад 24.4 хувиар ахисан. Гадаад худалдаа 14.3 сая ам.долларын алдагдалтай гарч, энэ нь эдийн засгийн хямрал нүүрлэсэн 2015 оныг дахин давтлаа. Уул уурхайн эдийн засагч Л.Наран баатар “2020 он сорилттой жил болохоор байна. Аж ахуйн нэгжүүдийн өглөг, авлага хугацаанаасаа хоцорч, зээлийн эргэн төлөлт муудаж байгаа нь ажиглагдах болсон. Уул уурхайн компаниудын сэлбэгийн хангалт тасарснаас болж техникүүд нь сул зогсож эхэллээ. Үүнийг дагаад ажил эрхлэлт муудна. Нөхцөл байдал энэ чигээр дахиад сар үргэлжлэхэд манай эдийн засагт томоохон хямрал авчирч мэдэхээр байна” хэмээн өөрийн нүүр номдоо бичжээ. Азийн хөгжлийн банк болон Дэлхийн банк тэргүүтэй олон улсын санхүүгийн донор байгууллагууд манай улсын энэ оны эдийн засгийн өсөлтийг ихээхэн өөдрөг төсөөлж, тогтвортой өснө хэмээн таамаглаж байсан. Тэгвэл нүүрсний экспорт хумигдаж, аж үйлдвэр болон үйлчилгээний салбарын үйл ажиллагаа саармагжсанаар эдийн засаг агших дүр зураг ажиглагдаж эхэллээ. Хэрэв төмөр замтай байсан бол нүүрсний экспортод өнөөдрийнх шиг хүндрэл үүсэхгүй байсныг “Монгол нүүрс ассоциаци” онцолсон юм. Өмнөд хөршийн нүүрсний эрэлт ихэсдэг хугацаа гэвэл дөрөвдүгээр сараас эхлээд наймдугаар сард оргилдоо хүрч, аравдугаар сараас уруудаж эхэлдэг. Энэ үед дэд бүтэц сайтай орнууд илүү давуу боломж эдлэх нь бий. Харин манай улсын хувьд авто замаар нүүрсээ тээвэрлэдэг учраас урт удаан хугацаанд зогссон салбарынхан бэлтгэл ажлаа хангаж, жигдэртэл багагүй хугацаа орно. Нүүрсний биет хэмжээгээ үлэмж ахиулахад төмөр замын ач холбогдол их. Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн 267 км урт төмөр зам ашиглалтад орсноор жилд 30 сая тонн нүүрс экспортод гаргах боломж бүрдэнэ гэж үзэж буй. Гэвч өнөөдрийг хүртэл уг төмөр зам ашиглалтад орсонгүй. “Чингис” бонд болон “Эрдэнэс Тавантолгой”-н 2018 оны цэвэр ашгаас багагүй хэмжээний мөнгийг энэхүү төсөлд юүлсэн билээ. “Эрдэнэс Тавантолгой”-н нэг тонн нүүрс төмөр замтай болбол тээвэрлэх өртөг найм орчим ам.доллараар буурах бөгөөд автозамын тээврээс дөрөв дахин бага зардлаар нүүрсээ өмнөд хөрш болон гуравдагч зах зээлд хүргэх боломж бүрдэхээр байгаа юм. Нүүрсний экспортоос гадна ирэх тавдугаар сард ОУВС-тай байгуулсан “Өргөтгөсөн санхүү жилтийн хөтөлбөр” дуусахаар байгаа. 2017 оноос хойш хэрэгжсэн энэхүү хөтөлбөр зогссоноор манай улсыг чиглэх гадаадын хөрөнгө оруулалт буурч болзошгүй гэсэн таамгийг мөн хийгээд байна. Тэрчлэн УИХ-ын ээлжит сонгууль энэ онд тохиож байгаа нь ДНБ-ий өсөлт уруудах ээлжит үндэслэлд тооцогдоно. Корнонавирусийн тархалт намжихаас Монголын эдийн засаг өсөх, уруудах нь хамаарахаар байна. Хятадын эдийн засгийн зогсонги байдал тус улсаас хараат эдийн засагтай орнуудад хамгийн хүндээр нөлөөлөх аж. Өмнөд хөршийн эдийн засаг энэ онд агших таамгийг Bloomberg болон J&P Morgan, Economist Intelligence Unit тэргүүтэй байгууллагууд дэвшүүлсэн юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Цагаан сарын баярыг тэмдэглэхгүй байхаар шийдвэрлэв

 0 сэтгэгдэл
  • 1995 онд баталсан Онц байдлын хуулийн дагуу Ерөнхийлөгч зарлиг гаргаж, түүнийг парламент баталснаар хэрэгжинэ
  • Онц байдлын тухай хуулиар сар шинийн баярыг тэмдэглэхийг хориглож болох аж

Коронавирусийн халдвар тархах эрсдэлийг нэмэгдүүлэхгүйн тулд сар шинийн баярыг тэмдэглэхгүй байх шийдвэрийг Улсын онцгой комиссоос өчигдөр гаргалаа. Учир нь гэр бүл, ураг садан, цаашлаад хамт олны золголтоор үргэлжилдэг Цагаан сарын баяр хүнээс хүнд халдварладаг энэ вирусийг тараах хамгийн эрсдэлт нөхцөл гэж тооцож байгаа юм. Гэхдээ Улсын онцгой комиссын шийдвэр эцсийнх биш бөгөөд, энэ шийдвэрийг хуулийн ямар санкцаар хэрэгжүүлж болохыг судалсны эцэст ҮАБЗ-д танилцуулна гэж Шадар сайд Ө.Энхтүвшин хэлсэн. Өөрөөр хэлбэл, Онц байдлын тухай хуулиар сар шинийн баярыг тэмдэглэхийг хориглож болох аж. Харин онц байдлыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч тогтоох хуультай. Монгол Улс 1995 онд Онц байдлын тухай хуулийг баталсан. Монгол Улсын нийт нутаг дэвсгэрт буюу түүний зарим хэсэгт онцгой нөхцөл бий болсон үед онцгой нөхцөл, түүний үр дагаврыг арилгах, хүн ам, нийгмийн амьдралыг хэвийн болгох зорилгоор онц байдал тогтоож болно. Тодруулбал, онц байдлыг хэрэгжүүлэхийн тулд иргэдийн эрх, эрх чөлөө, хуулийн этгээдийн эрхийг хязгаарлаж, тэдэнд нэмэгдэл үүрэг хариуцуулж, төрийн болон аж ахуйн нэгж, байгууллагын үйл ажиллагаанд тодорхой хугацаагаар тогтоосон эрх зүйн онцгой дэглэмийг онц байдал гэж үздэг юм. Гэхдээ Ерөнхийлөгч онц байдал зарласан бол УИХ уг зарлиг гарсан өдрөөс хойш долоо хоногийн дотор хэлэлцэж батлах, эсвэл хүчингүй болгох хуультай.

“Гашуунсухайт”-аар гарах нүүрс болон зэсийн баяжмалын экспортыг зогсоолоо

Улсын онцгой комисс мөн ирэх сарын 2-ныг хүртэл Гашуунсухайт боомтоор нүүрс тээвэрлэхгүй байхаар шийдвэрлэлээ. Учир нь Гашуунсухайттай хиллэдэг Халиут гацаанд коронавирусийн хоёр тохиолдол бүртгэгдсэн байна. Тус боомтоор Монгол Улсын нүүрсний экспортын 51.4 хувь, зэсийн баяжмалын 55 хувийг гаргадаг бөгөөд өдөрт дунджаар 100-150 тээврийн хэрэгсэл БНХАУ, Монгол Улс хооронд орж, гарч байгаа юм. Улсын онцгой комиссын хуралдаанд Эрүүл мэндийн сайд Д.Сарангэрэл мөн мэдээлэл хийсэн бөгөөд Засгийн газраас шийдэж өгсөн 4.2 тэрбум төгрөгөөс эмч, эмнэлгийн ажилтнуудын 100 мянган хувийн хамгаалах хэрэгслийн асуудлыг шийджээ. Мөн Азийн хөгжлийн банкны хэрэгжүүлж буй төслийн хүрээнд нэн шаардлагатай тоног төхөөрөмжийг авах боломжтой болсон аж. Халдвар гарсан нөхцөлд Цэргийн госпиталийг ашиглах тухай УОК-ын орлогч дарга, Батлан хамгаалахын сайд Н.Энхболдтой аман байдлаар ярилцжээ. Мөн Жаргалтын аманд байдаг 100 ортой сувиллыг бэлэн ажиллуулахаар хэлэлцэж буйг мэдээлэв. Өчигдрийн байдлаар коронавирусийн халдвар авсан 40542 тохиолдол бүртгэгдэж 909 хүн нас барсныг ДЭМБ мэдээллээ. Мөн уг вирусийн халдвар аваад эдгэрсэн хүний тоо 3283 байгаа юм.