A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3035/

Хэлмэгдэн тарчлагч түмэндээ гүн эмгэнэл илэрхийлье

Монгол хүн өдөр бүр цаг минут тутамд хэлмэгдэн зовж байгааг тэгээд юу гэж хэлэх ёстой юм бол оо!

Хэлмэгдэн тарчлагч түмэндээ гүн эмгэнэл илэрхийлье
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3035/


Өчигдөр бага үдийн цагаар төрийн ордны баруунтаад хүндэт харуулын цэргүүд жагсаж, гашуудлын бүдэг аяз дор Монголын өнөө цагийн мяндагтнуудын цуваа хэсэг бүлэг болон хөврөхийг гадаад, дотоодын басхүү хэсэг бүлэг хүн цагдаа нарын баахан хэрцгийдүү хамгаалалтын цаагуур наагуураас сониучирхан харан зогсохтой таарлаа. Гайхлаа. Гэвч тэр даруй учрыг саналаа. Жил бүрийн есдүгээр сарын 10-ныг улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийг дурсах өдөр болгон “тэмдэглэж” байхыг 1996 онд УИХ-аас зарлигдсанаас хойш 23 дахь удаагаа тохиож буйг нь санаж, эл үйл явдлыг түр саатан ажиглахын зэрэгцээ энэхүү онцгой өдрийн ач холбогдол улам бүр бүдгэрч, өнгөрснөөс үлдэх ой санамж, ирээдүйд хүргэх сэрэмж, сургамжийн дохио, илгээх илгээлт суларч сарниж байгааг анзаарч, эрхгүй бодолхийлэв. хэлмэгдүүлэлт гэж ер нь юу юм бэ гэдгийг би гэдэг хүн хэзээ ч ингэж нухацтай бодож байгаагүй юм байна. Яг өнөө цагт монголчууд бидний “эцэг” болох чухал дүрд “тоглож” буй гурван өндөрлөг хамтдаа нэн үнэмшилтэйеэ гашуудлын царай гарган тас хар шил, тас хар хослолоор “гоёж”, тас хар дөрвөлжин хүрээнд тэлэгдсэн хүний дүр бүхий хэлмэгдэгсдийн хөшөөнд цэцэг өргөж байхыг би харав. Хэдхэн хором өнгөрөхөд тэд баясгалантай инээмсэглэлийг царай дүүрэн цацраан явж одлоо. Жагсан үлдэх хүмүүс бодвол Монгол төрийн “махны машин”-д хилсээр хэрчигдэж хэлмэгдэгсдийн үр сад, танил дотнынхон л байдаг байх. Тэрхүү зовлонт хэлмэгдүүлэлтийн анишгүй шарханд тарчлагсдаас бусад нь мань мэт энэ өдрийг мартсан тууж яваа гэдэг бараг л тодорхой. Ойр орчим зогсоо хүмүүсийн амнаас хажуугаар нь өнгөрөн одож буй эрх баригчдад хандсан хатуу агаад үнэн үг асгарна. Сонсож буй маний яс хавтаймаар болж байхад эл үгс зориулагдсан эрхмүүдийн зүрхний цохилт лавтайяа тасалдсан байх аа. Эс бөгөөс эсрэгээрээ байсан ч байж мэднэ. Тэгээд хэлмэгдүүлэлт гэж юу болохыг эргэцүүлэхүйд яс мах янгинаж, хорсол төрөхийн зэрэгцээ айдас хүйдэст автаж, нэн муухай мэдрэмж бүхий л биеийг минь нөмрөн хучих шиг болов.

Хэлмэгдүүлэлт гэж ийм зөөлнөөр хэн ер нь оноож нэрлэсэн юм бол оо!

Минийхээр Монголын хамгийн эрдэм номтой, чадалтай самбаатай сэхээтнүүд, лам хувраг, ноёд түшмэд, эзэн Чингисийн алтан ургийнхныг онцлон байж яргалан устгасан тэр үйл явдлыг зүгээр нэг хэлмэгдүүлэлт гэх дэндүү эерэг үгээр оноон нэрлэснээр өнөө цагийнхан, тэр тусмаа төр, засгийн түшээдэд хэдхэн хором баргар царайлж дүр эсгэн хөшөөнд цэцэг өргөөд л өнгөрдөг үйл явдал гэж андуурагдах болж. Энэ бол дэндүү гашуудалтай хэрэг.

Эргэж сануулъя. 1922 оноос эхлэн 1980 оны дунд үе хүртэл үргэлжилсэн хэлмэгдүүлэлтээр үхэж үрэгдсэн монгол хүний тоо одоо болтол яг таг гараагүй хэвээр. Цагаатгах ажлын комиссоос гаргасан илтгэлд эдгээр он жилүүдэд 35 мянга, 744 хүн хэлмэгдсэн. Үүнээс 31 мянган хүнийг цагаатгасан гэж байна. Гэтэл яг үнэн хэрэгтээ тухайн үеийн Монголын нийт хүн амын 13 хувь буюу 100 мянга гаруй хүн хэлмэгдэж хөнөөгдсөн гэх баримтыг эрх баригчид яагаад хөндөхгүй байна вэ. Бодоо, Данзан, Лхүмбэ, Гэндэн, Дэмидийн хэрэг, буриадуудын эсэргүү хөдөлгөөн, Сэхээтнүүдийн төөрөгдөл, Ц.Лоохууз, Б.Сурмаажав, Д.Төмөрочир, Б.Ширэндэв, А.Жаланаажав нарын гэх зохиомол хэргийн дор хэдэн мянган хүнийг егүүтгэж, хэдэн мянган хүнийг шар махтай нь тарчлааж зовоосныг хэрхэн мартаж болох билээ. Хэлмэгдүүлэлт гэдэг бол хүнийг хүчээр хилсдүүлэх, хомроглон устгах, амь насыг нь хөнөөх, тамлан зовоох, бие махбод, сэтгэл санааны гүн тарчлаанд унагах хамгийн харгис, хэрцгий эмгэнэлт үйл явдлыг мартуулах гэж зориуд зөөллөн, болоод өнгөрдөг зүй тогтол шиг дараа дараагийн үед ойлгуулах гэж гаргаж ирсэн үг нэршил юм. Төрөөс зориудын зохион байгуулалттайгаар хийдэг аймшигт хэрэг явдал, аллагыг “хэлмэгдүүлэлт” гэж хэлэх нь дэндүү гомдолтой, шударга биш сонсогддог юм. Хэлмэгдэгсдийн өдрөөр хөшөөнд цэцэг өргөж яваа эрхмүүдээс Монголын ард түмэн одоо ч бодлогогүй төр, бохир заваан улс төрийн золиос болж бүгд хэлмэгдэн зовж, зүдэргээт амьдралын буулган дор тарчилж, шаналан байгааг хэн ч зүрхэлж зориглож асуусангүй. Хэзээ нэг Монгол Улсын маань иргэд хэлмэгдэн тарчлах зовлонгоосоо салах бол оо гэж ч эргэцүүлсэнгүй.  Ардчилсан Монгол гэж чангаар ярьдаг ч хэлмэгдүүлэлт үргэлжилсээр байна. Монгол хүний эрх, эрх чөлөө ардчилсан нийгэмд улам хумигдаж байна. Үндсэн хуулиараа баталгаажсан атлаа Монголд иргэн хүн үгээ чөлөөтэй хэлж, хэвлэн нийтэлснийхээ төлөө ял сонсож, эрүүдэн шүүгдэж, хоригдож байгааг хэлмэгдүүлэлт биш гэж хэн хэлж чадах вэ? Монгол хүн өдөр бүр, цаг минут тутамд хэлмэгдэн зовж байгааг тэгээд юу гэж нэрлэж тайлбарлах ёстой юм бол оо! хүний эдлэх ёстой захын эрхээ эдэлж чадахгүй, ядуу тарчиг, өр зээлд баригдаж, үнийн өсөлт, авлига хээл хахууль, хүнд сурталд идэгдсэн нийгэмд үхэж үрэгдэн, бухимдаж шаналан, өвдөж зовон амьдарч байгааг маань хэлмэгдүүлэлт биш гэх үү!

Төрийн алба бол үйлчилгээний алба, ард түмэнд хэрэгтэй үйлчилгээг нь хамгийн яршиг түвэг  багатайгаар хамгийн шуурхай үзүүлж байх үүрэгтэй, дэгсдүүлж хэлэх аваас зарцын үүрэг гүйцэтгэх учиртай алба хэмээн нэг биш удаа бичиж байлаа. Монголын төр хийгээд төрийн албаны үйлчилгээ өнөөдөр ард түмнээ зүгээр л бүхний нүдэн дээр илтээр хэлмэгдүүлэх болсон.

Шударга ёс алдагдахаар хэлмэгдүүлэлт зад тавьдаг аж. Өнөөдөр хууль, шүүх, прокурорын байгууллагад итгэх ард түмний итгэл хэвээрээ юү гээд хэн ч бай өөрөөсөө асуугаад хариулах гээд үз. Итгэл чинь байна уу? тийм ээ, байхгүй байгаа биз. Тэгэхээр хууль цаазад итгэх монгол хүний итгэл “нойль” заадаг болж. Бидний итгэл үнэмшил тэг рүү унасан байна. Улмаар төр, засагт өсөрхөн, улам улмаар үзэн ядах болж байна.  Арчаагүй төрдөө дарлагдан, хэдийд ч, яаж ч хэлмэгдэж болох болохоор яг л манкурт боол шиг айдас хүйдэст автан, дагжин чичирч, хэлмэгдүүлэлтийн тарчлаан монгол хүний яс маханд нь янгинан шигдэж байна. Гэтэл монгол хүн энэ их тарчлааныг туулж бий болгосон бүхнийг хэдхэн хүн тэрбум тэрбумаар нь хуваагаад цөлөмчихөж байна. Банк, хоршоог бүхлээр нь “идчихдэг”, хувь хүний өмч, бүтээж босгосон бүхнийг нь хүссэн цагтаа шууд булаагаад, дээрэмдчихэж болдог хуулийн засаглалтай, дампуу төрийн хэлмэгдүүлэлт дор цаашдаа хэр удаан тарчлах ёстой юм бол! хүний заяагдмал болон олдмол эрх хаа сайгүй зөрчигдсөөр байхад эрхмүүд хэлмэгдүүлэлт аль хорьдугаар зуунд үлдэж хоцорсон гэж байн байн хэлдэг үгээ энэ өдөр онцгой чангаар хэлж байгааг сонслоо. Тэдэнд өчүүхэн ч гэмшил ажиглагдсангүй ээ! ядаж цэцэг өргөн алхахдаа гаргадаг шигээ дүр эсгээд ч болтугай ард түмнээ ийн зовоож байгаадаа уучлалт гуйчих “этик”-ийн шавхруу ч үгүй нь харамсалтай байлаа. Харин энэ өдрөөр хэлмэгдүүлэлтийн дор тарчлан зовж, яваа монгол хүн бүрт хувиасаа гүн эмгэнэл илэрхийлье ээ!

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Эрхийг нь хассаныг цуцалсан тогтоол бариад ирвэл барилдах боломжтой

 0 сэтгэгдэл
  • Б.Пүрэвсайханы эрх хоёрдугаар сарын 1-нд сэргэж, цагаан сарын барилдаанд оролцох боломжтой
  • Б.Пүрэвсайхан заанаас допингийн төрлийн бодис илрэхэд “А” сорьцын хариугаа хүлээн зөвшөөрөөгүй. Ингээд “В” сорьцыг шинжлүүлэх хүсэлт гаргасан ч хариу нь өмнөхөөсөө зөрөөгүй
  • Ц.Магалжав тэргүүн допингтой хатуу тэмцэж, бөхчүүдийн эрх ашгийг хохироохгүйн байхын төлөө явна гэв
  • Д.Цэрэнтогтох начнй барилдах эрхийг хоёр жилээр хассан тул барилдаанд оролцуулж болохгүй гэсэн шийдвэр гарсан. Түүнээс биш чимгийг нь хураагаагүй
  • Жилд 1-2 удаа заал, танхимын барилдааны үед шинжилгээ авах гэх мэт бодлого баримталж ажиллаж байгаа , цаашид ч ийм маягаар ажиллана

 
Сүүлийн үед бөх сонирхогчид төдийгүй хэвлэлийнхний гол бай нь Ардын хувьсгалын 98 жилийн ойн баяр наадмын түрүү бөх, улсын аварга Э.Оюунболд болоод байна. Учир нь, түүнээс допинг илэрсэн нь монгол наадмын түүхэнд тохиолдоогүй хар үйл явдал юм. Гэхдээ улсын аварга Э.Оюунболд үүнийгээ хүлээн зөвшөөрөөгүй бөгөөд допингийн шинжилгээ авдаг мэргэжилтнүүдийг АТГ-т шалгуулахаар хүсэлт гаргасан. Түүгээр зогсохгүй өөрийгөө хэлмэгдсэн хэмээн мэдэгдээд буй. Тэр утгаараа сар шинийн барилдаан зодоглохоо дуулгасан юм. Цагаан сарын барилдааны бэлтгэлдээ ч орсон тухай мэдээлэл бий. Харин бөхчүүдийн олонх үүнийг эрс эсэргүүцэж, хэрвээ Э.Оюунболдыг барилдвал зодоглохгүй гэдгээ эхнээсээ мэдэгдэж байна. Бид допингийн асуудал бол бөхийн ертөнцөд өрнөж буй мэдээллүүдийн хүрээнд Монголын үндэсний бөхийн холбооны дэд тэргүүн, улсын заан Ц.Магалжавтай ярилцлаа.


-Хэвлэл болон бөх сонирхогчдын хэл амны бай болоод байгаа Э.Оюунболдын асуудлаар ярилцлагаа эхлүүлье. Тэр саяхан цагаан сарын барилдаанд зодоглоно гэжээ. Үнэхээр барилдаж болох юмуу?

-Монголын Үндэсний бөхийн холбоо допингтой хатуу тэмцэнэ. Бөхийн барилдаан зохион байгуулах үндсэн эрхтэй байгууллагын хувьд хатуу тэмцэх байр суурь хэвээр. Өнгөрсөн жил таван бөх допин хэрэглэсэн асуудалд бид мөн л хатуу байр суурьтай байгаа. Одоо ч хэвээр байна. Цол хураах хураахгүй гэдэг бол Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг асуудал. Хоёр жилээр эрхийг нь хассан тул цагаан сараар барилдахгүй ээ. Ө.Энхтүвшин сайдаар ахлуулсан Баяр наадмын комиссоос барилдах эрхийг нь хоёр жилээр хассан. Хассан тогтоолоо Үндэсний бөхийн холбоонд 12 дугаар сард ирүүлсэн. Нэгэнт ийм тогтоол шийдвэр гарсан учраас барилдах ямар ч боломжгүй.

-Өнгөрсөн жилийн наадмын сорилго барилдаанд улсын гарьд Ө.Бат-Орших, заан Б.Пүрэвсайхан, начин Э.Даш нарын эрхийг сэргээгүй байхад “шүүх сэргээсэн тиймээс барилдана” гээд Бөхийн өргөөнд ирж байсан. Үүнээс болж багагүй маргаан гарч, бөхчүүд талцахад хүрсэн тал бий. Улсын аварга Э.Оюунболд яг үүнтэй адил зодог шуудгаа өмсөөд барилдахаар ирвэл яах вэ. Ямар арга хэмжээ авах бол?

-Э.Оюунболд аварга өөрийгөө хэлмэгдсэн гэж үзээд, АТГ-т хандсан. Улмаар түүний асуудал шүүхийн шатанд яваа. Хэрвээ шүүхээс түүнийг хэлмэгдсэн гэж үзвэл барилдах эрх үүсэх магадлалтай. Үнэхээр тийм бичгээ аваад ирвэл хэцүү. Эрхийг нь хассаныг цуцалсан тогтоол бариад ирвэл барилдах асуудал гарч болно. Гэхдээ тийм зүйл болохгүй байх. Э.Оюунболд аварга ч өөрөө үүнийгээ ухамсарлах байлгүй дээ. Түүний допингийн асуудал шүүхийн шатанд яваа учраас барилдана гэж ирэхгүй байх. Тиймээс наадмын сорилго барилдааных шиг үл ойлголцол гарахгүй болов уу. Барилдана гэсэн ч Монголын үндэсний бөхийн холбоо барилдуулахгүй.

-Наадмын комиссоос барилдах эрхийг нь хоёр жилээр хасч, цолыг нь хураалгах санал хүргүүлсэн. Тэгэхээр хоёр жил барилдаанд оролцохгүй гэсэн үг үү?

-Тийм. Баяр наадмын комиссоос хоёр жилээр эрхийг нь хассан тогтоол бидэнд ирүүлсэн. Тэгэхээр бид түүнийг л дагана. Харин цол нь хэвээрээ байгаа. Ерөнхийлөгчийн зарлиг гараагүй учраас аварга хэвээрээ гэсэн үг.

-Хэлмэгдүүллээ гэсэн асуудал яригдаад байгаа. Э.Оюунболд аварга өөрийнх нь шинжилгээний хариу солигдсон, албаар будлиантуулсан гэж яриад байгаа. Үүнд ямар тайлбар өгөх вэ?

-Үүнийг би сонин, сайтаас л анх олж уншсан. 2019 оны наадмын өмнө тодорхой хүмүүс утсаар яриад “Чамаас допинг хэрэглээгүй байсан ч илрүүлнэ ээ” гэж дарамталсан гэх ноцтой зүйл ярьсан юм билээ. Хэрвээ үнэхээр дарамтлуулсан бол ил болгох хэрэгтэй. Энэ асуудлыг бас давхар шалгаж байгаа юм билээ. Сүүлийн хоёр жилийн наадамд Монголын үндэсний бөхийн холбооноос Баяр наадмын салбар хороонд орж ажиллаагүй. Ингэж ажиллаагүй болохоор сэтгүүлчид болон бөхчүүдтэй л адил мэдээлэлтэй явж байна. Э.Оюунболдыг үнэхээр тэгж шантаажилж, дарамталсан бол түүнийг нь цагдаагийн байгууллага шалгаад гаргаад ирэх болов уу.

-Энэ асуудлыг хууль хяналтын байгууллагууд хэр шалгаж байгаа юм бол. Допингийн шинжилгээ авдаг эмч нь үндэслэлгүйгээр их хэмжээгээр хөрөнгжсөн асуудлыг шалгаж байгаа гэсэн мэдээлэл яваад байна. Та нарт энэ талаар мэдээлэл байна уу?

-Хууль хяналтынхан өөрсдөө хариулах байх. Эмчийн тухайд бол Биеийн тамир, спортын газрын эмч нар Баяр наадмын комисс, бөхийн салбар хороо, допингийн хяналтад орж ажилладаг юм. Тэр эмч нар тийм зохисгүй үйлдэл гаргасан бол хуулийн байгууллага хариуцлагаа тооцоод явна биз.

-Э.Оюунболд аварга “Сэргээшийн шинжилгээ солигдсон байна. Би хэрэглээгүй” гэдэг зүйл ярьдаг. Шинжилгээ солигдох боломжтой юу?

-Бөхчүүдийн нүдэн дээр нь сэргээшийн сорьцыг аваад битүүмжилдэг. Сорьц солигдох боломжгүй. Гэтэл сорьц авсан хүмүүс нь үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн гэх асуудлаар АТГ-д шалгагдаж байгаа гэж ойлгож байна. Тэгэхээр тэд юу хийсэнийг мэдэхгүй юм. Сорьц сольсон эсэхийг хэлж мэдэхгүй байна. Одоо энэ асуудлыг яаж цэгцлэх вэ гэхээр тухайн бөхийнх нь шээсний шинжилгээг асуудалд орсон бөхчүүдийн шээсний шинжилгээтэй тулгаж, лабораторийн шинжилгээгээр эцсийн байдлаар гаргах байх. Энэ бол нэг их төвөгтэй асуудал биш гэсэн.

-Та улсын наадамд шөвгөрч, допингийн шинжилгээ өгч байсан хүн. Одоо МҮБХ-ны удирдлагын багт ажилладагийн хувьд допингийн шинжилгээ хэрхэн авдаг процессийг хэлж өгөөч?

-Баяр наадмын комиссоос томилогдсон хүмүүс бөхчүүдийг хоёр саванд шээлгэнэ. Үүний дараа түүнийгээ таглаж, лацдах үйл явц өрнөнө. Ийм л зүйл болдог. Гэтэл дараа нь хольж, хутгаад бизнес хийдэг бүлэглэл, эсвэл мэргэжилтэн байна гэвэл үнэхээр харамсалтай л байна. Сүүлийн 10 жилийн шинжилгээний хариу гаргасан гэх яриа бий. Тэгвэл энэ хугацаанд хэчнээн бөхийн хөдөлмөр, хөлс үнэгүйдсэн бол гэж бодохоор үнэхээр харамсалтай. 

-Хүмүүс Э.Оюунболд аваргыг яриад допинг илэрсэн хоёр дахь бөх болох Д.Цэрэнтогтох начныг мартаад байх шиг. Барилдах эрхийг нь бас хассан уу?

-Тийм. Д.Цэрэнтогтох начин гомдол гаргасан эсэхийг мэдэхгүй байна. Баяр наадмыг зохион байгуулах хорооноос өнгөрсөн оны 12 дугаар сард албан тоот ирүүлсэн. Уг албан тоотод Д.Цэрэнтогтох начны барилдах эрхийг хоёр жилээр хассан тул барилдаанд оролцуулж болохгүй гэсэн шийдвэр гарсан. Түүнээс биш чимгийг нь хураагаагүй.

-Допингтой холбоотой өөр нэг асуулт байна. Таван бөхөөс допинг илэрч, барилдах эрхийг нь хассан. Гэтэл дөрвийнх нь эрхийг сэргээж, нэгийг нь ялгаварлан гадуурхаж үлдээлээ гэсэн яриа байна. Б.Пүрэвсайханы зааны эрхийг яагаад сэргээсэнгүй вэ?

-Хэнийг ч бид ялгаварлаагүй. Тийм эрх бидэнд байхгүй. Болсон процесс нь их энгийн. Б.Пүрэвсайхан заанаас допингийн төрлийн бодис илрэхэд “А” сорьцын хариугаа хүлээн зөвшөөрөөгүй. Ингээд “В” сорьцыг шинжлүүлэх хүсэлт гаргасны дагуу шинжилсэн ч “А”-гийнхтай ижил гарсан. “В” сорьцын хариу гарснаас хойш шийтгэлийн хугацааг тооцдог олон улсын дүрэм, журам бий. Энэ дагуу л явж байна. Б.Пүрэвсайхан зааны барилдах эрх хоёрдугаар сарын 1-нээс сэргэнэ. Тиймээс сар шинийн барилдаанд зодоглох боломжтой.

-Монголын үндэсний бөхийг допингоос цэвэрлэх талаар ямар бодлого явуулж байна вэ?

-Нэгдүгээрт хатуу тэмцэнэ. Мөн эмч нар үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн, бөхчүүдийн спонсорлодог компаниудаас хууль бусаар мөнгө татаж авсан гэсэн таамаг яваад байгаа. Энэ бүхэн үнэн бол уг үндсээр нь ухаж гаргаж ирээд цэвэрлээд, цэгцлээд, буруутай хүмүүст нь хариуцлага тооцоод явахаас өөр аргагүй. Бид үнэн зөвөөр бүх асуудлыг шийдээсэй гэсэн хүлээлтийн байдалтай л байна. Хэрэв хүнийг хэлмэгдүүлсэн, эмч нар янз бүрийн юм хийсэн бол түүн дээр нь хариуцлагыг нь тооцоосой. Энэ бол итгэл найдварын асуудал шүү дээ. Бүгд л өөрсдөө барилдаж байсан, ингэж явахдаа шинжилгээгээ өгдөг. Гэтэл араас нь ийм асуудал гарч ирнэ гэдэг чинь барилдахаа больсон бид бүү хэл барилдаж байгаа залуучуудад их харамсалтай хэрэг юм. Ингээд явж байхад нь шинжилгээг нь дардаг, сольдог эсвэл тэр бөхийг спонсорлодог компаниудаас машин, үл хөдлөх хөрөнгө аваад явж байна гэхээр их ноцтой асуудал. Үнэхээр тийм зүйл хийж байсан бол хатуу байх хэрэгтэй. Монголын гэсэн тодотгох зүйлийн нэг нь үндэсний бөх. Харин үүнийг цэвэр ариун байлгах нь бөхчүүдийн үүрэг. Бас энэ асуудлыг шалгаж байгаа холбогдох байгууллагууд, Биеийн тамир, спортын газрын эмч нар байна, Допингийн эсрэг төвийнхэн гээд бүгд шударга үнэн байж, залуусын хүч хөдөлмөрийг зөвөөр үнэлээд явах хэрэгтэй байгаа юм. Бөхчүүдийн 96 хувь шударга үнэнээр бэлтгэлээ хийгээд, гурилтай шөлөө идээд явж байхад нөгөөдүүл нь тариа хийгээд яваад байдаг. Ингэж таарахгүй. Бүгд л шударга байх ёстой.

-Наадмаас бусад үед допингийн шинжилгээ аваад байгаа. Энэ цаашид хэрэгжих үү?

-Бид БСШУСЯ-нд хүсэлтээ гаргаад өгсөн. Холбогдох байгууллагуудаас хамгийн тохиромжтой нь намрын улирал байдаг гэж байгаа. Гэхдээ бид аль болох гурав болон дөрөвдүгээр сард шинжилгээ авахуулахаар зорьж байна.

-Ганцхан жилийн дараа буюу 2021 онд Ардын хувьсгалын 100 жилийн ой болно. Энэ үеэр дахиад допингийн асуудал яриад явах уу. Бөхчүүдийн зүгээс тооцдог хариуцлагаа чангатгаж, ил тод баймаар байна гэсэн санал гарсан. Та хувь хүний зүгээс ямар байр суурьтай байна вэ?

-Бөхчүүдийн олонх нь допингтой тэмцдэг, бөхийн холбоог үүнтэй сайн тэмц гэсэн шаардлага тавьдаг. Тэгвэл МҮБХ-ноос допингийн эсрэг хатуу байр суурьтай байж, ижил тэгш шийтгэлтэй байх зарчмыг мөрдөнө. Энэ бол зөвхөн манай холбооны асуудал биш. Баяр наадмыг зохион байгуулах хороо, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчтэй ч хамаатай. МҮБХ допинг дээр бодлогоо улам чангаруулах, жилд 1-2 удаа заал, танхимын барилдааны үед шинжилгээ авах гэх мэт бодлого баримталж ажиллаж байгаа, цаашид ч ийм маягаар ажиллана.

-Сүүлийн хэдэн жилд бөх үзэгчгүй болжээ. Бөхийн өргөөнд тоглолт хийж буй зохиолын дуучид л энэ газрыг дүүргэх боллоо гэсэн шүүмжлэл бий. Үүнд ямар хариулт өгөх вэ?

-Үүнийг үгүйсгэхгүй, хүлээн зөвшөөрч байна. Хэд хэдэн шалтгаан бий. Бөх сонирхогчид, тэдний дунд та ч багтах болов уу. Бүгд л шинээр цол авсан бөхчүүдийг, аварга, арслангуудыг барилдаасай гэж хүсэж байгаа байх. Тиймээс хүчээр барилдуулах үүднээс өмнө нь мөрдөж байсан журмыг бага зэрэг шинэчлээд, засварлаад тэргүүлэгчдийн хурлаар батлуулсан. Энэ журмаар мөрдөөд ажиллана. Гэхдээ хүний амьдрал, спортын нас богино хугацаатай учраас 35, 36-тай бөхчүүд бэлтгэл сайтай л байхгүй бол барилдахад хэцүү болжээ. Үндэсний бөхийн спорт жигд хөгжиж, залуучуудын ур чадвар нэлээд өндөр болсон. Гэтэл аварга, арслан цолтнууд тэдэнд байнга унаад байж болохгүй биз дээ. Цолоо бодсон ч, нэрээ бодсон ч зохимжгүй асуудал. Тиймээс бэлтгэл сайтай үедээ л барилдаг гэж бодоод хүчилж болохгүй байна. Нэг бөхийн цаана өөр хэдэн хүний амьдрал байгаа учраас заавал барилд, тэгэхгүй бол дахин барилдуулахгүй гээд шахаад байж болохгүй.

-Бөхийн өргөөнд барилдаж буй бөхчүүдийн ёс зүй, гаргадаг зан үйлдэлд бөх сонирхогчид шүүмжлэлтэй хандах болжээ. Үүнд холбооны зүгээс ямар арга хэмжээ авч байна вэ?

-Нийгмийн хөгжлөө дагаад хүмүүс ёс зүйн шаардлагыг өндөр тавьдаг болжээ. Манай холбооноос ёс зүйн алдаа гаргасан бөхийг зургаан сар хүртэлх хугацаагаар эрхийг хасах журмыг удахгүй тэргүүлэгчдийн хурлаар батална. Цаашид энэ журмаа дагаад явах юм. Хариуцлагыг чангаруулна.

-Тэгвэл бөхийн маргаантай барилдааныг яаж шийдвэрлэх вэ. Уг нь удаашруулсан бичлэг ашиглаад байгаа мөртлөө 100 хувь шийдэж чадахгүй байна шүү дээ?

-Энэ бол Монголын үндэсний бөхийн холбооны Цэцдийн зөвлөлөөр ярилцах асуудал юм. Камераар шүүж болохгүй гэсэн дүрэм бий. Тэгвэл үүнийг өөрчлөхийн тулд тодорхой заалтууд оруулах ёстой. Тухайлбал, давж байгаа бөхийн их биеийн 70 хувь нь дээрээ байвал давсанд тооцно гэдэг ч юм уу. Камераар шүүх нь зөв ч монгол бөхөд ярвигтай асуудал бас байдаг. Тиймээс жаахан өөрчлөлт оруулж байж камерын бичлэгийг бүрэн нэвтрүүлэх нь зүйтэй. 




























A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Кемба Уокер анх удаа Леброн Жеймсийг ялав

 0 сэтгэгдэл
  • Мөнхийн өрсөлдөөн “Бостон Селтикс”-ийн ялалтаар өндөрлөлөө
  • “Селтикс”-чүүд нэг үед хамгийн багадаа 33 оноо авч байсан “Лейкерс” зөвхөн нэгдүгээр үед л 30 оноо цуглуулжээ 
  • Дэлхий дахинд хамгийн их үзэгчтэй Америкийн үндэсний сагсан бөмбөгийн лигт өчигдөр 14 тоглолт боллоо


Сагсан бөмбөг сонирхогчдын анхаарлыг хамгийн их татсан тоглолт “Бостон Селтикс”, “Лос-Анжелес Лейкерс”-ийн хооронд боллоо. NBA-ийн түүхэн дэх хамгийн урт удаан, баялаг түүхтэй, мөнхийн өрсөлдөгч багууд “Бостон Селтикс”-ийн “ТД Гарден”-д учраа таарсан нь энэ. Уг тоглолт эхнээсээ л өрсөлдөөнтэй болж, эцэст нь Леброн Жеймс тэргүүтэй “Лейкерс”-ийн залуус ялалт байгуулна хэмээн сонирхогчид хооронд бооцоо тавьсан. Гэвч эхнээсээ л дүр зураг өөр байсан бөгөөд талбайн эзэд дөрвөн үеийн турш илүүрхсээр өрсөлдөгчөө 139:107-гоор буулган авлаа. “Селтикс”-чүүд нэг үед хамгийн багадаа 33 оноо  авч байсан “Лейкерс” зөвхөн нэгдүгээр үед л 30 оноо цуглуулжээ. Энэхүү тоглолтод “Бостон Селтикс”-ийн довтлогч Жэйсон Тэйтум 27 оноогоор багаа тэргүүлсэн түүнд Жайлон Броун 20 оноогоор тусалжээ. Харин хожигдсон “Лейкерс”-ээс Жавал Макги онооны лидер байж 18 оноо цуглуулсан гэхээр бусад нь хэр тоглосон талаар дурдаад ч хэрэггүй биз. Багийн лидерүүд болон Леброн Жеймс 15, Энтони Дэвис дөнгөж есөн оноо авсан “Лейкерс”-ийн залуусыг 32 онооны зөрүүтэй хожигдоход гол нөлөө үзүүлсэн нь дамжиггүй. Тус тоглолтын үеэр нэгэн онцгой зүйл болсон нь Кемба Уокэр өөрийн замналдаа анх удаа Леброн Жеймсийг хожиж, хоорондын харьцаагаа 1:28 болгов. Ингээд хоёр багийн тоглолттой холбоотой зарим мэдээллийг хүргэе. 






A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Вьетнамд шийтгэл чангарсан нь шар айргийн борлуулалтыг бууруулав

 0 сэтгэгдэл
  • Торгууль хэт өндөр байна хэмээн гомдоллож буй шар айраг үйлдвэрлэгч компаниуд бүтээгдэхүүнийхээ үнийг хямдрууллаа
  • Торгууль хэт өндөр байна хэмээн гомдоллож буй шар айраг үйлдвэрлэгч компаниуд бүтээгдэхүүнийхээ үнийг хямдрууллаа
  • Торгуулийн зэрэгцээ жолоо барих эрхийг таван сараар хасдаг байсныг хоёр жил болгожээ



Согтуугаар жолоо баригсдад оноох шийтгэл чангарсны дүнд дэлхийн шар айргийн хамгийн эрчтэй хөгжиж буй зах зээлийн нэг Вьетнамд борлуулалт муудлаа. Согтуу жолооч нарыг чанга шийтгэх хуулийн зохицуулалт нэгдүгээр сарын нэгнээс хэрэгжиж эхлэн цагдаа нар 6,200 гаруй торгууль оноосны дараа шар айргийн борлуулалт тус улсад лавтай 25 хувиар буурав. Торгууль хэт өндөр байна хэмээн гомдоллож буй шар айраг үйлдвэрлэгч компаниуд билгийн тооллын шинэ жилийн баяраар эрэлт өсгөх үүднээс бүтээгдэхүүнийхээ үнийг хямдрууллаа. Вьетнамд өнгөрсөн онд согтуу жолоочтой холбоотой дуулиант осол удаа дараа болсонтой холбогдуулж эрх баригчид эрс арга хэмжээ авсан нь согтууруулах ундааны зохицуулалтыг элэг доог болгож ирсэн ууж наргих дуртай улсын иргэдэд гайхмаар зүйл болов. Вьетнамд төрийн албан хаагч ажлын цагаар архидан согтуурахыг хориглодог хуулийг иргэд үндсэндээ хайхардаггүй байжээ. Шар айргийн хэрэглээ 2004 оноос хойш дөрөв дахин нэмэгдсэн Вьетнамын зах зээл Heineken NV-гээс Anheuser-Busch InBev хүртэлх дэлхийд тэргүүлэх исгэгчдийн анхаарлыг татдаг боллоо. Согтуугаар жолоо барьсан мотоцикл, скутерийн жолоочийг шинэ зохицуулалтаар найман сая донгоор (345 ам.доллар) торгодог болсон нь торгуулийн хэмжээ хоёр дахин өссөн хэрэг. Торгуулийн зэрэгцээ жолоо барих эрхийг таван сараар хасдаг байсныг хоёр жил болгожээ. Согтууруулах ундаа үнэртүүлсэн хөнгөн тэрэг, ачааны машины жолоочийг 40 сая донгоор (1,730 ам.доллар) торгож, жолооны үнэмлэхийг нь хураадаг боллоо. Шинэ хуулиар согтууруулах ундааны сурталчилгаанд эрүүл мэндэд учруулах хор хөнөөлийг сануулсан анхааруулга хавсаргаж байх шаардлага тавьж байна. Мөн дэлгүүрүүд 18-аас доош насныханд согтууруулах ундаа зарахгүйг мэдэгдсэн самбар, анхааруулга байрлуулах үүрэг хүлээв. Вьетнамын эрх баригчид шинэ хуулийн хэрэгжилтэд нухацтай хандаж байна. Вьетнамын Нийгмийг Аюулаас Хамгаалах Яам нэгдүгээр сарын эхний 15 хоногийн байдлаар согтуугаар жолоо барьсан 6,279 хэрэг илрүүлж, 21 тэрбум донгийн торгууль оноосныг Vietnam News мэдээлэв. Вьетнамд 2019 онд согтуу жолоочийн балгаар тохиолдсон олон ослын нэгэнд амиа алдсан эхийнхээ хажууд уйлж буй жаал хүүгийн гэрэл зураг сошиалд тавигдсан нь нийслэл Ханойд архины хуулийн хэрэгжилтийг чангатгахын төлөө кампанит ажил өрнөхөд хүргэжээ. Вьетнамын Эрүүл Мэндийн Яам, тус улсын Үндэсний Ассамблейн дарга Нгуен Ти Ким Нган зэрэг эмэгтэй улс төрчдийн шахалт, лоббийн дүнд шинэ хууль батлуулж чадсаныг АНУ-Азийн Бизнесийн Зөвлөлийн төлөөлөгч Ву Ту Тан тайлбарласан юм. Вьетнамд согтууруулах ундааны хэрэглээ ихэссэн нь иргэдийн эрүүл мэндэд хөнөөлт нөлөө үзүүлж буйг эрүүл мэндийн салбарын албаны эрхэм тайлбарлаж байна. Тус улсад жил бүр архины улмаас 79,000 хүн амиа алдаж байгааг Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага тооцоолжээ. 









A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Баян, ядуугийн ялгаа нэмэгдэх хэрээр дундаж давхарга хумигдсаар

 0 сэтгэгдэл
  • Нийгмийн давхарга хооронд шилжих боломжийг нэмэгдүүлснээр дэлхийн эдийн засаг дараагийн 10 жилд таван хувиар илүү өсөх тооцоо гарчээ
  • Манай улс Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалдаа 2030 он гэхэд дундаж давхаргыг 80 хувьд хүргэнэ хэмээн төлөвлөжээ. Хэрэв биелдэг бол бид аз жаргалын индексээр тогтмол тэргүүлдэг улс орнуудыг ч давж гарах нь


Хүмүүс нийгэм, эдийн засгийн байдал, гарал үүслээс үл хамааран амьдралаа дээшлүүлэх боломж бүхий нийгэм бий болгох нь асар их ашиг тустай төдийгүй эдийн засгийн өсөлтийг хэдэн зуун тэрбум ам.доллараар нэмэгдүүлэх боломжтой болохыг Дэлхийн эдийн засгийн чуулганд оролцогчид онцолж байна. Нийгмийн давхарга хооронд шилжих боломж буюу Social Mobility-г 10 хувиар нэмэгдүүлснээр дэлхийн эдийн засаг дараагийн 10 жилд таван хувиар илүү өсөх тооцоо гаргасан тухай чуулганы шинэхэн тайланд дурджээ. Нийт 82 орныг харьцуулсан энэхүү судалгаагаар Дани, Норвег, Швед, Финланд, Исланд зэрэг Скандинавын хойгийн орнууд тэргүүн эгнээнд жагссан байна. Нийгмийн давхарга хооронд шилжих боломжийг сайжруулснаар хамгийн их өгөөж хүртэх орноор БНХАУ, АНУ, Энэтхэгийг нэрлэжээ. Энэхүү үзүүлэлтийг сайжруулахын тулд илүү шударга цалингийн систем, нийгмийн халамж, насан туршийн боловсрол, ажлын таатай нөхцөл гэсэн дөрвөн зүйлд голлон анхаарах шаардлагатайг дурдсан байна. Хэрэв улс орнууд Social Mobility-г 10 пунктээр нэмэгдүүлж чадвал ирэх арванд ДНБ нь 4.4 хувиар өсөх тооцоог мөн гаргажээ. Эндээс хамгийн их өгөөж хүртэх нь өмнөд хөрш Хятад бөгөөд тус улсын эдийн засаг жилд 103 тэрбум буюу ирэх арванд бараг нэг их наяд ам.доллараар нэмэгдэх тооцоо байна. Тус улс жил бүр 10 сая орчим хүнийг ядуурлаас гаргаж буй нь нийгмийн давхарга хооронд шилжих боломжийг нэмэгдүүлсэн сонгодог жишээ юм. Гэхдээ бүхэлд нь харвал давхарга хоорондын шилжилт тийм ч таатай үр дүн үзүүлэхгүй байх магадлалтай. ДЭЗЧ-д зориулж хийсэн судалгаагаанд оролцогчдын 44 хувь нь ирээдүйн төлөв байдал өнөөгийн ээж, аавынх нь нөхцөл байдлаас дор байна гэж үзэж буйгаа илэрхийлжээ. Харамсалтай нь, энэ тайланд Монгол Улс багтсангүй. Өөрөөр хэлбэл, давхарга хооронд шилжих боломж Монголд хэр байдаг талаар нарийн тоо баримт алга. Тиймээс багцаалдсан, таамагласан л мэдээлэл гаргах боломжтой. Гайхалтай нь, эдүгээ Монголын дундаж давхарга нийт өрхийн 30-90 хувийг эзэлж буй гэсэн судалгаа байна. Эзлэх хувь ийм хол зөрүүтэй байгаа нь тооцох аргачлалаасаа шалтгаалдаг аж. ERI буюу Эдийн засгийн судалгаа, эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгээс манай улсын нэг хүнд ногдох өдрийн орлогыг хамгийн сул хэмжүүрээр тооцоход дундаж давхаргын хэмжээ 85 хувьд хүрч байв. Харин уг аргачлалаа дэлхийн жишигтэй дүйцүүлж, орлогын өндөр үзүүлэлтээр хэмжвэл манай дундаж давхаргын эзлэх жин 30 хувь болтлоо буурсан байгаа юм. Нэг өдрийн орлогын тооцооноос хамаарч ийм эрс тэс дүн гарч байгаа нь энэ. Уг нь дундаж давхарга гэдэг улс орны хөгжлийг илтгэдэг гол үзүүлэлт. Учир нь дундаж давхарга ихтэй нийгэмд эдийн засгийн өсөлт илүү байдаг. Скандинавын орнуудад баян, ядуугийн ялгаа маш бага байдаг нь үүнтэй холбоотой. Харин манайд энэ ялгаа улам бүр ихэссээр буйг төрөл бүрийн судалгаанаас харж болно. Тухайлбал, Үндэсний статистикийн 
хорооноос 2018 онд танилцуулсан судалгаанд нийт хүн амыг хэрэглээгээр нь 10 бүлэгт хуваан үзжээ. Хамгийн чинээлэг хэсгийн нэг хүн сард дунджаар 605.4 мянган төгрөг хэрэглэж байгаа бол хамгийн ядуу бүлгийн хүний сарын дундаж хэрэглээ 78.4 мянган төгрөг байв. Өөрөөр хэлбэл, ядуу бүлгийнхний хэрэглээ чинээлэг иргэдийнхээс 7.7 дахин бага байгаа юм. Орлогын тэгш бус байдлыг илэрхийлдэг жини коэффициент ч тогтмол сөрөг үзүүлэлттэй гарч байна. Уг үзүүлэлт бага байх тусмаа орлогын хуваарилалт тэгш байна гэж үздэг бөгөөд манай улсын хувьд энэ үзүүлэлт 1998 онд 30.3 хувь байсан бол 2016 онд 32.3 хувь болон өсчээ. Ганц хувийн өөрчлөлт улсын эдийн засагт асар чухал нөлөөтэй байдгийг бодолцвол орлогын тэгш бус байдал улам нэмэгдсээр байна гэсэн үг. Үр дүнд нь эдүгээ Монголд 900 мянга буюу нэг сая шахам хүн сард 166 мянга хүрэхгүй төгрөгөөр амьдралаа залгуулж буйг Дэлхийн банкны хийсэн судалгаа харуулсан.Дэлхийн эдийн засгийн чуулганы тооцоогоор 2030 он гэхэд Ази, Номхон далайн бүс нутагт дундаж давхаргын тоо 3.2 тэрбумд хүрч, 2009 оныхоос 6.2 дахин өснө. Энэ үед Хятад, Энэтхэгийн дундаж давхарга дэлхийн эрэлтийг тодорхойлох болно. Харин манай улс Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалдаа 2030 он гэхэд дундаж давхаргыг 80 хувьд хүргэнэ хэмээн төлөвлөжээ. Сэрчихгүй бол сайхан л зүүд гэдэг шиг хэрэв биелдэг бол бид аз жаргалын индексээр тогтмол тэргүүлдэг улс орнуудыг ч давж гарах нь. Дундаж давхаргын эзлэх хувиар дэлхийд тэргүүлдэг Австралид гэхэд энэ үзүүлэлт 66 хувьтай байдаг. Харин бид 80 хувьдаа яаж хүрэх, үүний тулд ямар бодлого хэрэгжүүлэх, үүнд хэдий хэр хөрөнгө зарцуулах талаар ямар ч тооцоо судалгаа алга. Товчхондоо бол цаасан дээрх мөрөөдлийн төлөвлөгөө л байна. Гэхдээ дээр дурдсан шиг орлогын хамгийн сул үзүүлэлтээр тооцоод 80 хувьд хүрлээ гэж зарлаж мэдэх л юм, манай дарга нар. Гэвч иргэдийн бодит орлого, амьжиргааны түвшин арай өөрийг илэрхийлээд байвал ямар ч сайхан тоон үзүүлэлт гаргаж тавиад нэмэргүй. Нийгмийн давхарга хооронд шилжих боломжийг нэмэгдүүлэх гол үзүүлэлтүүд Монголд ямар байгааг бодолцож үзье. Цалингийн шударга системээр лав Монгол Улс сүүл хавиар жагсана. НҮБ-аас хийсэн судалгаагаар монголчуудын сарын дундаж цалин 394 ам.доллар бөгөөд энэ нь судалгаанд хамрагдсан 72 орноос 66-д бичигдэх үзүүлэлт юм. Харин дэлхийн дундажтай харьцуулахад 3.5 дахин бага. Ийм нөхцөлд цалингийн шударга систем ярих нь хүмүүсийн уурыг хүргэхээс хэтрэхгүй. Нийгмийн халамжийн тухайд нийт хамрагддаг хүнээр нь тооцвол Монгол бараг дэлхийд тэргүүлэх байх. Дөрвөн монгол хүн тутмын нэг нь ямар нэг халамжид хамрагддаг гэсэн судалгаа ч бий. Гэхдээ халамж хэт хавтгайрсан, зорилтот түвшиндээ хүрдэггүй, хоёрын хооронд амсуулах төдий бага байдаг нь бид халамжийн тогтолцоондоо өөрчлөлт хийх шаардлагатайг харуулж байна. Харин насан туршийн боловсролын үзүүлэлт харьцангуй гайгүй гарах байх. Нийт хүн амын ерөнхий боловсрол эзэмшсэн үзүүлэлтээр бид дэлхийд дээгүүр бичигддэг нь үүний шалтгаан. Гэхдээ орчин цагийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн боловсон хүчин бэлдэж чадаж байна уу гэвэл асуудал өөрөөр яригдана. Ажлын нөхцөл байдлын тухайд таатай гэж дүгнэхэд нэн хэцүү. Ингээд бодохоор ядуусын эгнээгээ багасгаж, дундаж давхаргыг нэмэгдүүлэх мөрөөдлийн төлөвлөгөөнд дорвитой ахиц дэвшил гарна гэсэн итгэл төрөхгүй л байна. Энэ зуур дэлхий нийт ирээдүйг илүү холоор харж, алсын бодлого төлөвлөгөөгөө хэдийн боловсруулж, тодорхой үр дүнд хүрээд эхэллээ. Хятад улс гэхэд сүүлийн тавхан жилд 60 сая хүнийг ядуурлаас гаргалаа. Үлдсэн 30 сая ядуу иргэнээ ойрын 2-3 жилд дундаж давхаргад шилжүүлнэ гэж байна. Энэтхэгт хэдийгээр 300 сая хүн нэн ядуу амьдарч байгаа ч сүүлийн таван жилд ядуусын тоо мөн л 50 орчим саяар багассан статистик байна. Харин Монголд баян, хоосны ялгаа улам ихсэж, дундаж давхарга нь ядуусын эгнээ рүү шилжсээр байна. Гэсэн атал ядуурал дорвитой буурах итгэл төрж өгөхгүй байгаа нь хамгийн том эмгэнэл юм даа.