A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/5470/

Хүний нутагт гацсан хүүхэд, эхчүүдээ хөсөр хаясан Монголын эмгэнэл

Хүний нутагт гацсан хүүхэд, эхчүүдээ хөсөр хаясан Монголын эмгэнэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/5470/
  • Нью Жерсид 16 хүүхэд гацжээ
  • "Бид Монголдоо очихыг маш их хүсэж байна. Монгол дахь ар гэрээсээ мөнгө авч байгаа. Ээж, аав, эх орныхоо тухай өдөр болгон бодож, санадаг. Манай найзууд ч бас гэрээ санаж байгаа. Визний хугацаа удахгүй дуусна"
  • “Ковид-19-ийн шинж тэмдэг хүүхдэд хөнгөн илэрдэг ч халдвартай хүүхдүүд ноцтой өвчлөх бөгөөд эцэг эхчүүд болгоомжтой байх хэрэгтэй. Судалгаанаас харахад вирусийн халдвар авсан нярай хүүхдүүдийн 10 хувь нь маш хүнд өвчтэй болсон” 

Хүүхдүүд халдвар авах, хөл хорионоос үүдэлтэй стресст өртөх, хөдөлгөөний дутагдлын эмгэг өвчинд нэрвэгдэх зэрэг түм буман эрсдэл дунд байна 

Одоогоос хоёрхон сарын өмнө Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх “Иргэдээ хүний нутагт орхихгүй. Засгийн газраас гадаадад байгаа монгол иргэдээ авч ирэхэд шат дараатай арга хэмжээ авна. Хүний нутагт эмчлүүлэх гэж очоод гацчихсан, идэх хоолгүй болчихсон, орох орон, оочих аягагүй болчихсон байгаа иргэдээ татна. Үе шаттайгаар зохион байгуулна. Монгол хүн эх орондоо ирэх эрхтэй. Монгол хүн битгий хэл монгол морь эх орон руугаа гүйдэг юм шүү” хэмээн уянгалж, дэлхийгээр таран суугаа монголчуудыг баярлуулж байв. Гэтэл хэдхэн хоногийн өмнө өнөөх сайхан үгээсээ буцаж, “Хилээ нээхгүй, вакцин гарсан цагт өндөржүүлсэн бэлэн байдлыг зогсооно” хэмээн мэдэгдэж, төр засагтаа итгэж, найдаж байсан олон мянган иргэнийхээ итгэлийг хөсөрдүүллээ. Энэ хооронд коронавирусийн халдварын улмаас Монгол Улсын нэг иргэн өөд болж, амьсгал хураах хүртлээ эх орондоо итгэж байсан тухай Америк дахь монголчууд харамсан өгүүлж байна. Хүний нутагт үнс болно гэдэг юутай гачлантай. Хүч буурай орны иргэдийн амь ийм хямдхан юм гэж үү. Хилийн цаана Монгол Улсын үнэ цэнтэй иргэд, ирээдүйд энэ улсыг авч явах 358 хүүхэд эцэг эх, элгэн нутгаа санан бэтгэрч, эрүүл мэнд амь нас нь эрсдэлийн дөрөөн дээр дэнжигнэж байна. Эдгээр хүүхдүүд эцэг эхийн хараа хяналтгүйгээр бие даан гаднын оронд байгаа бол бага насны хүүхэдтэй 1610 гаруй эцэг, эх нутгийнхаа зүг горьдлого тээж буй. Халдварын төв болоод байгаа Нью-Йорк хотын дэргэдэх Нью Жерси мужид гэхэд сурагч солилцоогоор очсон 16 хүүхэд байгаа бөгөөд тэд бүгд насанд хүрээгүй. Хүний нутаг, гүний хошуунд насанд хүрсэн иргэд нь хүртэл гудамд гарахдаа тулж, айдастай нүүр тулан аргаа барж байхад, хүүхдүүд сэтгэл санаа, санхүү мөнгөнөөс эхлээд бүх л талаараа хохирч, Монголын ирээдүй хэмээн ярьдаг хэрнээ хөсөр хаяж, өвчин гэсэн нүдээр харж байгаа томчуудын шийдвэрт гомдож, цөхөрч байгаа. Тус мужид хорионд ороод буй 16 настай Э.Хүслэн “Хөтөлбөр маань аль гурван сард дууссан боловч Монгол Улс хариу өгөхгүй байгаа болохоор одоог хүртэл хүлээж байна. Миний нөхцөл бусад хүүхдүүдтэй харьцуулахад тийм ч хүнд биш. Энд надаас гадна 15 хүүхэд бий. Хөтөлбөрийн дагуу хүлээж авсан айлдаа, эсвэл энд байдаг хамаатныхаа гэрт амьдарч байна. Бид Монголдоо очихыг маш их хүсэж байна. Монгол дахь ар гэрээсээ мөнгө авч байгаа. Ээж, аав, эх орныхоо тухай өдөр болгон бодож, санадаг. Манай найзууд ч бас гэрээ санаж байгаа. Визний хугацаа удахгүй дуусна” хэмээн өгүүлсэн юм. Мөн тус улсын Охайо мужид байгаа 16 настай охин таньдаг айлдаа толгой хорогдож буй бөгөөд визний хугацаа нь дуусаад хоёр хоносон аж. Түүний амьдарч буй муж хөл хорионд орж, бүх зүйл зогссоноос гадна азиудыг ялгаварлан гадуурхах хандлага хэрээс хэтэрчээ. Тус мужид дөрвөн монгол хүн коронавирусийн халдвар авсан байна. 

Коронавирустэй холбоотой байж болзошгүй цочмог үрэвслийн тохиолдол өдрөөс өдөрт өссөөр 

Хөл хорионд байгаа хүүхдүүд эцэг эхээ санаж бэтгэрэхээс гадна эрүүл мэнд, амь нас нь эрсдэл дунд байгааг мартаж болохгүй. ДЭМБ-аас хүүхэд коронавирусийн халдвараар өвчлөх боломжтойг баталж, шинж тэмдэг хөнгөн илэрч байгаа талаар мэдээлээд хэдэн сар өнгөрч байна. Тавдугаар сарын эхний долоо хоногийн мэдээгээр дэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа хүүхдүүдэд коронавирустэй холбоотой байх магадлалтай, ховор боловч үхэлд хүргэх үрэвсэлт синдромын тохиолдлууд гарсан талаар эрүүл мэндийн байгууллагууд мэдээлж, долоо хоногийн дотор Их Британи, АНУ, Франц, Итали, Испани, Швейцар гэсэн зургаан улсад 100 гаруй тохиолдол бүртгэгдсэн. Энэ явдлаас долоохон хоногийн дараа энэхүү үрэвсэлт өвчний улмаас Нью-Йоркт гурван хүүхдийн амь нас эрсдсэн талаар тус мужийн захирагч Эндрю Куомо мэдээлж, өвчинтэй төстэй хортой цочрол бүхий шинж тэмдэг илэрсэн 73 тохиолдол бүртгэгдсэнийг зарласан юм. Мөн хүүхдэд ховор тохиолддог өвчний 15 тохиолдол нь COVID-19-тэй холбоотой болохыг ч анхааруулсан. Түүнчлэн Жонс Хопкинс хүүхдийн төвийн хүүхдийн эмч, халдварт өвчний мэргэжилтэн Аарон Милстон “COVID-19-ийн шинж тэмдэг хүүхдэд хөнгөн илэрдэг ч халдвартай хүүхдүүд ноцтой өвчлөх бөгөөд эцэг эхчүүд болгоомжтой байх хэрэгтэй. Судалгаанаас харахад вирусийн халдвар авсан нярай хүүхдүүдийн 10 хувь нь маш хүнд өвчтэй болсон” хэмээн сэрэмжлүүлсэн юм. Гэтэл Монгол Улс халдварын голомтод байгаа нялх хүүхдүүд, өсвөр насныхныгаа вирус гэж харж, амиа бодож байгаа нь дэндүү хүн чанаргүй үйлдэл биш гэж үү. Тэд зөвхөн COVID-19-ийн эрсдэл дунд байгаа юм биш. Үрсээ үлдээсэн ээжүүдийн хөхний сүү нь чинэрч, эцэг эхээсээ хол бойжиж буй багачууд вирусийн халдвар авах, хөл хорионоос үүдэлтэй стресст өртөх, хөдөлгөөний дутагдлын эмгэг өвчинд нэрвэгдэх, дархлаа нь унах, асран хамгаалагч нь гадаадад гацсан хүүхдүүд хараа хяналтгүй үлдэх зэрэг түм буман аюул дунд өдөр хоногийг аргацааж байна. БНСУ-д 1-8 насны гурван хүүхэдтэйгээ гацсан Б.Нинжээ “Энд 20 хонох гэж ирээд дөрвөн сар хоригдлоо. Бага хүүхэд маань аавыгаа санаад шөнө бүр уйлж, хоолоо ч идэхгүй байна. Хүүхдүүдээ харж байгаа учир ажил хийх боломжгүйн дээр өвчин авч, хүүхдүүддээ халдаахаас айгаад гарч чадахгүй юм. Гурвын гурван жаахан хүүхэдтэй байгаа учир өөрөө ч маш их ядарч, сэтгэл санааны хямралаас болоод унахын даваан дээр байна. Хүний нутагт хүүхдүүд минь өвдчихвөл яах билээ” хэмээн учирласан юм. Утасны цаанаас уйлахгүй гэж хичээх түүний хоолойг сонсоод өрөвдөхөөс өөр хэлэх үг олдсонгүй. 

Нэрэн дээрээ хүүхдийн эрх гэдэг ч нидэр дээрээ амиа бодсон томчууд 

Хэдхэн хоногийн дараа эх үрсийн баяр болох гэж байна. Манай оронд энэ баярыг “Олон улсын хүүхдийн эрхийг хамгаалах өдөр” хэмээн сүр жавхлантайгаар тэмдэглэдэг ч одоогийн байдлаар багачуудынхаа эрхийг хамгаалж, гавьсан зүйл алга. Монгол Улс хүүхдийн эрхтэй холбоотой олон улсын бүх л гэрээ конвенцод нэгдсэн бөгөөд энэ бүхэн цаасан дээрх үг төдий гэдэг нь үүдээ түгжиж, наадмаа хийхээр бужигнаж буй засгийн шийдвэрээс тодхон харагдана. Бид 2019 онд Үндэсний их баяр наадмаа 2.9 тэрбум төгрөгөөр тэмдэглэж байв. Энэ жилийн тухайд цомхон тэмдэглэнэ гэж байгаа ч баярын төлөө багагүй хөрөнгө зарцуулах нь тодорхой. Гэтэл гадаадад гацсан хүүхэд, эхчүүд тусгай нислэг болон тусгаарлалтын өндөр дүнтэй зардлыг төлж дийлэхгүйгээ учирлаж байна. Энэтхэгээс ирэх 300 бяцхан ламхайн дийлэнхэд нь олон сая төгрөгийн нислэгийн зардал асар хүнд тусаж, аргаа барсан зарим хүүхэд үлдэх шийдвэр ч гаргах болжээ. Арай боломжтой нэг нь ах дүүгээсээ зээлж, зардлаа төлж ирнэ гэх. Солонгос улсад гурван хүүхэдтэйгээ гацсан Л.Нинжээгийн хэлснээр зөвхөн онгоцны билетийн зардал нь 4.3 сая төгрөг бөгөөд тусгаарлалт, шинжилгээний төлбөр зэрэг нь нэмэгдээд найм сая орчим төгрөг болж байгаа аж. Эдийн засаг элгээрээ хэвтсэн энэ хүнд үед ийм их мөнгө төлж чадах нь хэд билээ. Харийн оронд гацсан монголчууд маань эхнээсээ мөнгөгүй болж, даатгалгүй хүнийг хүлээж авахгүй гэх хатуу үг сонсоод олон сарыг үдэж байна. АНУ-д байгаа иргэн Б.Лхамсүрэн 0-16 насны дөрвөн хүүхэд, насанд хүрсэн гэр бүлийн гурван хүний хамт нийт наймуулаа гацсан бөгөөд визний хугацаа нь дуусаж, 500 ам.доллараар сунгуулахаас гадна түрээсийн байшингийнх нь төлбөр нэхэгдэж аргаа баржээ. Тусгай нислэгээр ирье гээд ч тэд зардлыг нь дийлж хүчрэхгүй. Энэ мэтчилэн эдийн засгийн бэрхшээлээс болоод нислэгт багтаж чадахгүй хэдэн зуун хүн харийн оронд байна. Монголчууд “Амьд явбал улсын наадам үзнэ” гэлцдэг. Хүний нутагт амьд үлдэх гэж аргаа барж буй иргэдээ аварч, наадам тэмдэглэх зардлаа тэднийг авчрахад нэмэрлэвэл хэчнээн гэр бүл бэтгэрэхийн зовлонгоос салж, нулимсаа хатаан, нуруугаа тэнийлгэх бол.

ЗГМ Тодруулга

Хуульч Б.Сүнжидээс коронавирусийн үед авах хуулийн арга хэмжээ болон гадаадад байгаа хүүхдүүдийн эрхийн талаар тодруулга авлаа. 

-Монгол Улс онц байдал зарлаагүй хэр нь гадаадад байгаа иргэдийн эх орондоо ирэх эрхийг хязгаарласан. Хилийн чанадад байгаа 10 мянган иргэний эрхийг зөрчсөн гэж үзэж болох уу? 

-Хүүхэд, ахмад настан, эрэгтэй, эмэгтэй ямар байхаасаа үл хамааран Монгол Улсын иргэн бүр эх орондоо буцаж эрхтэй. Хилийн чанадад байгаа иргэдээ авах нь төрийн үүрэг мөн. Үндсэн хуульд заасан хүний эрхийг зөвхөн хуулиар хязгаарлаж болно. Гадаадад байгаа иргэдээ ирүүлэх эсэх тухай асуудал байхгүй. Монголын төр иргэнээ авах л ёстой. Иргэдээ эх оронд нь татан авах нөөцийн талаарх мэдээллээ илүү тодорхой болгох шаардлагатай гэж харж байна. 

-Хилээ хааж, иргэдээ авахгүй байгаа нь хуулийн үндэслэлтэй юу? 

-Үндсэн хуульд заасан хүний эрх, эрх чөлөөг шаардлагатай нөхцөлд хязгаарлаж боломжтой. Итгэл үнэмшилтэй байх, Монгол Улсын иргэний харьяатыг гадаад иргэнд шилжүүлэхгүй байх, амьд явах, үзэл бодлоо илэрхийлэх зэрэг хүний туйлын эрхүүд бий. Өөрөөр хэлбэл энэ эрхийг ямар ч тохиолдолд хязгаарлах боломжгүй. УОК, ЗГ-аас ямар нэг шийдвэр гаргахдаа эрх зүйн үндэслэлээ танилцуулж, хамгийн гол нь бодит нөхцөл байдалд тохирсон, шийдвэр гаргах ёстой. Төрийн шийдвэрт хуулийн үндэслэл байгаа ч нөхцөл байдлын мэдрэмж дутмаг байна. Дэлхийн улс орнууд цар тахлын нөхцөлд үндэслэн шинэ хууль баталж, цар тахал нэрийн дор хүний эрхийг зөрчихгүй байх, хуулийн үйлчлэх хугацааг тодорхой байлгах зэрэг шаардлагуудад онцгой анхаарч байна. 

-17 настай хүүхдийг 16-аас дээш насны иргэн учир тусгай нислэгт багтаагаагүй байна. Энэ хүүхдийн эрхийн зөрчил мөн үү? 

-Нөхцөл байдлыг нарийн мэдэхгүй учир шууд дүгнэх бэрхшээлтэй юм. Хүүхдийн эрхийн тухай хууль, Хүүхэд хамгааллын тухай хууль, Хүүхдийн эрхийн конвенц гээд бүх л баримт бичгүүдэд 18 хүртэлх насны иргэнийг хүүхэд гэж үздэг. Эрх зүйн үндэслэлийн дагуу бол хүүхэд гэж үзэх ёстой.

Байр суурь

Монгол хүүхдүүд хүний нутагт бэтгэрч, эрүүл мэндээрээ хохирч байна

  • АНУ, Энэтхэг, БНСУ зэрэг орнуудад олон сарын турш гацсан бага насны хүүхэдтэй ээжүүдээс нөхцөл байдлын талаар тодруулга авлаа

Хоёр нялх хүүхэдтэй, өөрөө жирэмсэн учир эх орондоо яаралтай буцмаар байна

Б.Ургамалцэцэг /АНУ-д гацсан иргэн/ 

Энд тав болон гурван настай хоёр хүүхэдтэйгээ ирсэн. Одоо таван сартай жирэмсэн. Наашаа ирэхдээ хөл хүнд болсноо мэдээгүй байсан. АНУ-д суурин амьдардаггүй 10 хоногийн хугацаатай ирээд гацсан болохоор хүнд байна. Нэгдүгээр сарын 20- оос хойш дөрвөн сар энд байлаа. Бусад хүмүүстэй харьцуулахад миний нөхцөл байдал гайгүй байсан учир хил нээгдэнэ гэж найдаад тусгай нислэгт бүртгүүлэлгүй хүлээж байсан. Гэтэл нөхцөл байдал улам хүндэрлээ. Ихэнх компаниуд 32-оос дээш долоо хоногтой бол нислэгт оруулахгүй гэсэн дүрэмтэй. Тусгаарлах зардал, онгоцны тийзээс эхлээд маш их асуудал байна. Хилээ хааж, иргэдээ оруулахгүй байгаа орон Монголоос өөр алга. Эх орондоо очих эрхээс эхлээд сонгох, сонгогдох эрхийг минь хүртэл хааж, биднийг гаргуунд нь хаясан төр засагт үнэхээр гомдож байна.

16 нас хүрсэн учир том хүүг маань тусгай нислэгт багтаагаагүй

Д.Туул /Хүүхдүүд нь Энэтхэгт байгаа ээж/ 

Хүүхдүүд маань хэзээ ирэхийг мэдэхгүй байна. Энэ сарын 29, 30 хавьцаа гэж сонссон ч одоогоор нам гүм байна. Тэнд хоёр хүү маань дунд сургуульд суралцдаг. Гэтэл 2003 онд төрсөн хүүг минь 17 хүрсэн гээд нислэгт багтаагаагүй. Бага хүү маань ганцаараа ирэх бололтой. Манай хоёр хүүгийн байгаа газар 29 хүүхэд тусгай нислэгт бүртгүүлсэн ч 11 хүүхдийн нэрийг л баталсан байсан. Нислэгийн зардал өндөр болохоор ах дүү нараасаа зээл авч, төлнө. Санхүүгийн асуудлаас болоод ирж чадахгүй байгаа маш олон хүүхэд бий. Шашны сургуульд ихэвчлэн амьдралын боломжгүй, бага орлоготой айлын хүүхдүүд суралцдаг. Энэтхэгт халдварын тархалт нэмэгдсээр байна. Хүүхдүүддээ санаа зовж, байнгын айдастай байна.

Дунд хүү маань өндөр төлбөртэй хагалгаанд орсон

Х.Ичинхорлоо /БНСУ-д байгаа иргэн/ 

Би Солонгост ажил хийдэг. Хүүхдүүдээ улирлын амралтаар нь авч ирсэн. 13-тай, долоон настай, нэг ой 10 сартай гурван хүүхэд маань энд дөрвөн сар гацаж байна. Нэг сар л байна гэж төлөвлөсөн учир олон хүндрэл үүсэж байна. Ямар ч мэдээлэл өгөлгүй хаасан. Одоо хүүхдүүдээ харахын тулд ажлаасаа гарч, өдөр хоногийг хүлээлгийн байдалтай өнгөрүүлж байна. Гэрээсээ гарахгүй байгаа учир хүүхдүүд хөдөлгөөний дутагдалд орж, дунд хүү маань бүдүүн нарийн гэдэс нь үрэвсэж, өндөр төлбөртэй хагалгаанд орсон. Энд амьдардаг монголчууд маань тусалж, дэмжиж, Солонгосын эмнэлэгт хүсэлт гаргасны хүчинд хүүхдээ эмчлүүллээ. Транзит нислэгт суух ямар ч мөнгөний боломж алга. Анх төр засагтаа итгэж, тайван хүлээсэн. Гэтэл ингээд хүний нутагт хөсөр хаягдаж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

45-69 насныхны 51 хувь нь халдварт бус өвчнөөр өвдөх эрсдэлтэй

Нийгмийн эрүүл мэндийн үндэсний төвөөс халдварт бус өвчин, осол гэмтлийн шалтгааны талаар судалгаа хийснээ өчигдөр олон нийтэд танилцууллаа. Тус судалгаанд 6600 гаруй иргэнийг хамруулсан байна. Сүүлийн жилүүдэд урьдчилан сэргийлэх боломжтой халдварт бус өвчин хүн амын дунд түгээмэл байгаа нь тулгамдсан асуудал болжээ. НҮБ-ын төрөлжсөн агентлагаас 2016 онд хийсэн судалгаанаас монголчуудын нас баралтын 77 хувийг халдварт бус өвчин эзэлж буйгийн дотор 32 хувь нь 30-70 насныхан байна. Энэ удаагийн судалгаанаас харахад халдварт бус өвчнөөр өвчлөх эрсдэлгүй бүлэг нь хүн амын 3.9 хувийг эзэлж байгаа нь эрүүл мэндийн салбарынхны санааг чилээсэн асуудал болов. Архи, тамхины шалтгаант эмгэг, хөдөлгөөний хомсдол, таргалалт, илүүдэл жин гээд хүн амын 22.7 хувь халдварт бус өвчнөөр өвдөх эрсдэлтэй гэсэн судалгаа гарчээ. Мөн 45-69 насны иргэдийн талаас илүү нь буюу 51.2 хувь нь халдварт бус өвчнөөр өвчлөх өндөр эрсдэлтэй гарсан нь судлаачдын анхаарлыг татжээ. ДЭМБ-аас зөвлөсөн давсны хэрэглээг бууруулах стратеги үр дүнтэй байгаа ч баруун бүсийнхэн хэрэглээгээ хоногт таван грамм буюу стандарт түвшинд хүртэл бууруулах шаардлагатайг онцоллоо.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хөл хорио хавдартай өвчтөнүүдийг бухимдуулж байна

  • Таван хүн тутмын нэг нь Улсын онцгой комиссын хөл хорио эмчилгээнд нөлөөлсөн хэмээн хариулжээ
  • Орон нутагт химийн тариа тасарснаас болж хотод ирэх шаардлага гарсан гэж хариулсан байна

Энэ цагийн хамгийн хэцүү өвчин бол хорт хавдар. Манай улсад жил ирэх тусам хорт хавдрын өвчлөл нэмэгдэж, залуужиж байна

2018 онд гэхэд 6073 хүн хавдартай болох нь оношлогдож, 4412 хүн хорт хавдрын улмаас нас барсан гэсэн статистик гарчээ. Харин 2019 онд 6045 хүн хавдраар өвчилж эмнэлэгт ханджээ. Дэлхий даяар тархсан цар тахал зарим хавдартай өвчтөнийг сэтгэл зүйн дарамтад өртүүлж байна. Энэ талаар Хавдрын үндэсний зөвлөлөөс судалгаа хийжээ. Тус байгууллага хавдартай өвчтөн, тэдний асран хамгаалагч нараар COVID-19-тэй холбоотой нөхцөл байдлыг үнэлэх тест бөглүүлсэн байна. Үүнд 179 хүн хамрагдсан бөгөөд тэдний 39.1 хувь нь хорт хавдартай өвчтөн, 60.9 нь өвчтөний асран хамгаалагч байжээ. COVID-19-ын үеийн хөл хорио, хязгаарлалтын арга хэмжээ нь хавдартай өвчтөн ба тэдгээрийн асран хамгаалагч нарын 31 хувийнх нь сэтгэл санааны байдалд нөлөөлсөн нь судалгаанаас харагджээ. Мөн дөрвөн хүн тутмын нэг нь хэдэн өдрийн турш, 10 хүн тутмын нэг нь бараг өдөр бүр бухимдаж, сэтгэл санаа тогтворгүй байдаг хэмээн хариулсан байна. Түүнчлэн таван хүн тутмын нэг нь Улсын онцгой комиссын хөл хорио эмчилгээнд нөлөөлсөн хэмээн хариулжээ. Зарим хүний эмчилгээний цаг хойшилсон, эмнэлэгт оруулахгүй болсноор эмчтэйгээ уулзаж чадахаа байсан, орон нутагт химийн тариа тасарснаас болж хотод ирэх шаардлага гарсан гэж хариулсан байна. Судалгаанд оролцсон иргэний 63.1 хувь нь санхүүгийн хямралд өртжээ. Цаашид хэрхэх нь ойлгомжгүй байгаа болохоор сэтгэлийн түгшүүртэй байгаагаа 45.3 хувь нь илэрхийлсэн байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Экологийн цагдаагийн албанаас “Иргэдийн индэр” арга хэмжээг зохион байгуулна

Экологийн цагдаагийн алба нь энэ оны 01 дүгээр сарын 14-ний өдөр Хүрээлэн байгаа орчны эсрэг гэмт хэрэг, зөрчилтэй тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх чиг үүрэгтэйгээр байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж эхлээд байгаа юм. Тус албанаас гэмт хэрэг, зөрчилтэй тэмцэхийн зэрэгцээ иргэд, олон нийтэд эрх зүйн мэдлэг олгох, хүрээлэн байгаа орчны эсрэг гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх талаар иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх, иргэдийн дуу хоолойг үйл ажиллагаандаа авч хэрэгжүүлэх чиглэлээр “Иргэдийн индэр” олон нийтийн арга хэмжээг хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын дэмжлэгтэйгээр зохион байгуулах бөгөөд дараах хуваарийн дагуу үйл ажиллагаа явагдана.

д/д

Иргэдийн индэр ажиллах байршил

Ажиллах огноо

Ажиллах цаг

1

Сүхбаатарын талбай

2020.06.30 /Мягмар/

12:00-13:00

2

Барилгачдын талбай

2020.07.01 /Лхагва/

12:00-13:00

3

Эрх чөлөөний талбай

2020.07.02 /Пүрэв/

12:00-13:00

4

Улсын их дэлгүүр

2020.07.03 /Баасан/

12:00-13:00

Мөн цахим орчинд “Экологийн цагдаагийн алба” пэйж хуудас, ecological.police.gov.mn/вэб сайтаар хандаж болох юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ц.Наранжаргал: Надад итгэсэн хүмүүсийн итгэлийг алдахгүй юмсан гэж хичээж явна

  • Аав, ээжийнхээ, ард түмнийхээ, хайртай ханийнхаа бахархал дунд амьдармаар байна
  • Олон жил жүдогоор барилдсан хэрнээ олимп, дэлхийн аваргаас медаль авч чадалгүйгээр зодог тайлна гэж бодохоор харамсалтай санагдсан. Тиймээс харамсахгүйн тулд эргэн ирсэн
  • Юуны тулд махбодио, амьдралынхаа хагасыг золиослосон билээ. Олон хүний бахархал дунд амьдарч, хүнд хайрлагдан, түүнээсээ таашаал авна гэдэг чинь хамгийн том аз жаргал биз дээ

Монголын жүдо бөхийн спортын эмэгтэйчүүдийн хүнд жинд эх орныхоо нэрийг тив, дэлхийн тавцанд тахалж яваа цөөн тамирчны нэг нь олон улсын хэмжээний мастер Ц.Наранжаргал билээ. 2018 оны Азийн наадмаас хүрэл медаль хүртсэний дараа дэвжээгээ түр хугацаанд орхисон тэрбээр өнгөрсөн улсын аваргаар дахин жүдодоо хөл тавьсан юм. Хэвлэлд тэр бүр ярилцлага өгөөд байдаггүй Ц.Наранжаргал мастерын илэн далангүй яриаг сонирхоно уу.

-Та бол жүдод шинэ хүн биш. Хэсэг хугацааны завсарлагааны дараа их спортдоо эргэн ирлээ. Хэр хүнд байв?

-Яг үнэнийг хэлэхэд маш хэцүү байлаа. Шантарсан, ядарсан, яах гэж буцаад хүрээд ирэв дээ гэж бодох үе хүртэл байсан. Тэгээд жүдо бөхийн улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлсний дараа л бага зэрэг урам орсон. Надад боломж байгаа юм байна гэдгийг мэдэрсэн. Улсын аваргад барилдаж байхдаа өөрийгөө тэгтлээ суларчихаагүй, муудчихаагүй юм байна гэж бодсон. Ер нь хүүхдээ төрүүлээд амарч байх хугацаанд олон хүн намайг дахин барилдахыг зөвлөсөн, ятгасан. Монголын жүдо бөхийн холбоо, шигшээ багийн дасгалжуулагчид болон “Женко” клубын багш нар маань маш их дэм болсон. Улсын аваргад түрүүлбэл үндэсний шигшээ багт авна гэж хэлсэн юм. Би ч боломжийг алдахгүйн тулд өөрийгөө бүрэн дайчилсаны хүчинд улсын аваргад түрүүлж, нэг их удалгүй шигшээ багийн тамирчин болсон. Шигшээ багтаа орж цалин мөнгөтэй золгоно гэдэг амьдралд том нэмэр шүү дээ. “Женко” клуб маань намайг жирэмсэн байхад ч цалинг минь тогтмол өгч байлаа. Магадгүй тухайн үед намайг жүдодоо эргэн ирнэ гэж бодсон учраас цалинг минь таслахгүй өгч байсан болов уу. Тэднийхээ дэмээр би өнөөдөр дахин барилдаж байна. Хэрвээ ийм боломж олгоогүй бол би өдийд жүдог орхисон ч байж мэднэ.

-Хоёр жил гэдэг бага хугацаа биш. Энэ хооронд огт бэлтгэл хийгээгүй хүн төсөөрсөн байдаг шүү дээ. Таны хувьд?

-Бэлтгэлдээ орсноос хойш ердөө гурав хоногийн дараа самбо бөхийн улсын аваргад түрүүлсэн юм. Тэгээд түүнээс долоо хоногийн дараа жүдогийн улсын аварга болсон. Бүр шилдэг тамирчнаар тодорч билээ. Ер нь нэлээд төсөөрсөн байсан. Хөлөө ч хаана гишгэж байгаагаа мэдэхгүй. Гэхдээ 15 жил хичээллэсэн хүн туршлагаараа дотоодын том тэмцээндээ түрүүлж чадсан. Биеийн хүчнээс гадна сэтгэл зүй их нөлөөлсөн шүү. “Хэдийгээр төрсний дараа барилдаж байгаа ч би бусдыгаа бодвол олон жилийн туршлагатай шүү гэж бодсон. Цаашлаад самбоор түрүүлж чадсан юм чинь жүдогоор яагаад чадахгүй гэж” гэсэн сэтгэл зүйн асар том бэлтгэлтэй байсан учраас би дотоодын хоёр том тэмцээнд түвэггүй түрүүлсэн болов уу. Энэ жилийн улсын аваргад түрүүлээд сэтгэл маш ихээр хөдөлж, өөрийн эрхгүй баярын нулимс унагасан. Өмнө нь өчнөөн л түрүүлсэн. Гэхдээ энэ жилийнх шиг тэгж их сэтгэл хөдөлж байгаагүй. Түрүүлээд зогсохгүй шилдэг жүдочоор зарлахад өөрийн эрхгүй огшсон шүү.

-Хоёр жил завсарлаад тэмцээнд ороход арай өөр бодол, сэтгэхүйтэй болсон байна биз?

-Тэгэлгүй яах вэ. Тэс өөр болдог юм билээ. Хэрвээ би улсын аваргад түрүүлж чадахгүй бол спортоо бүрмөсөн орхиж, залуу тамирчдадаа зайгаа тавьж гэсэн бодолтой байлаа. Гэтэл түрүүлсэн учраас өөртөө итгэлтэй болсон. Дээрээс нь бүрмөсөн зодог тайлсныхаа дараа харамсахгүйн тулд эргэн ирсэн юм. Хүн харамсдаг юм билээ. Өдий олон жил жүдогоор барилдсан хэрнээ олимп, дэлхийн аваргаас медаль авч чадалгүйгээр зодог тайлна гэж бодохоор харамсалтай санагдсан. Тиймээс ямар ч байсан өөрийгөө дайчилж, боломжоо ашиглахыг хүссэн юм.

-Эргэн ирэхэд хамгийн хэцүү байсан хүчин зүйл юу вэ?

-Хүүхэд харах хүнгүй байх л хэцүү санагдсан. Харин одоо бол хоёр ээж минь хүүхэд харж, ар талыг найдвартай дааж яваа учраас санаа зовох зүйлгүйгээр бэлтгэлээ хийж байна. Ээж болсон найзуудынхаа зовлонг өөрөө ээж болсон хойноо л бүрэн ойлгож байна даа.

-Эргээд спортдоо орохдоо хэр их эсэргүүцэлтэй тулгарав?

-Эхэндээ ээж дургүйцсэн. Бас миний хань дуртай байгаагүй. Хүн хамгийн түрүүнд үр хүүхдээ л боддог юм билээ. Хүүхэд жаахан байхад орхиж тэмцээн орлоо, хүүхдээ өсгөж том болго. Чи ер нь залуу хүүхдүүдэд хожигдож онигоо болох хэрэг байгаа юм уу гэх мэтээр зөвшөөрөхгүй байсан. Харин би нөхөртэйгээ ганц л тохироо хийсэн. “Намайг самбо, жүдогийн улсын аваргад оруулчих. Түрүүлбэл миний бэлтгэл хийхийг, цаашид тэмцээнд оролцохыг битгий хоригло. Түрүүлж чадахгүй бол би сайн дураараа спортоо орхино” гэдэг дээр тохиролцсон. Ингээд би хоёуланд нь түрүүлж чадсан учраас одоо эсэргүүцэхээ больсон. Харин ч дэмжиж байна. Тэмцээн, уралдаанд явахад хоёр ээжээс гадна нөхөр маань хүүхдээ маш сайн хардаг. Гэхдээ хүний л ээж болсон хойно хаана ч явсан хүүхдээ санаж, санаа зовдог юм билээ.

-Их спортдоо эргэн ирснээс хойш анхны том тэмцээндээ оролцлоо. Тэр нь Парисын “Их дуулга” байсан. Энэ тэмцээний талаар дурсах уу?

-Сандарч үзээгүйгээрээ сандарсан, ядарсан, шантарсан. Тийм л тэмцээн болж өнгөрсөн дөө. Дэвжээн дээр гараад юу хийж байгаагаа ч мэдэхгүй байлаа. Хүүхдээ санахын хажуугаар ядарч, шантарч уйлж хүртэл үзлээ. Уйлж байхдаа “Би энд юу хийж яваа юм. Яагаад өөрийгөө ингэж зовооно вэ. Гэртээ хүүхдээ хараад, эрхлүүлээд хэвтэж байхгүй юунд дурлаж энэ хол замыг туулан ирэв” гээд л өөртэйгээ ярьж үзсэн. Тухайн үед хөдөлмөрийн баатар, гавьяат тамирчин Д.Сумъяа найз минь миний зүрхэнд итгэлийн галыг асааж өгсөн. Найзаасаа асар их урам зориг авсан шүү. Хэрвээ Д.Сумъяа маань байгаагүй бол тэр чигээрээ шантраад карьераа дуусгах ч байсан юм билүү, мэдэхгүй байна. Харин одоо бол бэлтгэлээ эрч хүч авч байна шүү дээ. Юун ядрах, шантрах. Улам л эрч хүчтэй болсноо мэдэрдэг. Тэмцээн хурдан болоосой л гэж бодох боллоо.

-Хоёр жилийн дараа дахин их спортдоо эргэн ирсэн Наранжаргал сандрахын зэрэгцээ баярласан болов уу. Тухайн үеийн сэтгэл хөдлөл ямар байсан бэ?

-Баярлалгүй яах вэ. Хамгийн гол нь надад итгэл өгч, том тэмцээнд авч явсан шигшээ багийн дасгалжуулагч нар их хүч өглөө. Намайг тэд заавал тэмцээнд явуулах албагүй. Хоёр жил завсарласан хүн форм муутай л байж таарна. Гэтэл тэр бүхнийг ажрахгүйгээр надад итгээд, намайг аваад явсан нь өөрөө маш том урам өгч байгаа хэрэг. Тиймээс үүнд их баярладаг. Ер нь надад итгэл хүлээлгэсэн олон хүн бий. Тэднийхээ итгэлийг л алдахгүй юмсан гэж хичээж явна. Итгэлийг нь алдахгүйн тулд өдөр бүр бэлтгэлээ эрч хүчтэйгээр хийж байна.

-Тэгвэл та спортоос хөндийрч байхдаа өөрийнхөө орон зайг алдахаас айж байсан уу?

-Миний биеийг төмрөөр хийгээгүй учраас би нэг л өдөр спортоо орхих нь тодорхой. Тиймээс миний араас залгамжилж буй дүү нар хурдан гарч ирээсэй гэж боддог. Намайг завсарлаж байх хугацаанд орлох өөр тамирчин гарч ирээд, би түүнийг үнэхээр дийлэхгүй бол зайгаа тавиад л өгнө. Надад тийм сэтгэл зүй байна. Хүний орон зайг булаах хүсэл ч байхгүй. Харин тухайн тамирчнаа тултал нь дэмжинэ. Түүнээс биш би заавал байх ёстой гэж зүтгэхгүй. Чадахгүй байгаа учраас, надаас илүү тамирчин гарч ирсэн учраас зайгаа тавьж өгөх нь миний үүрэг юм. Ийм бодолтой явдаг тул орон зайгаа алдахаас айгаагүй. Тиймээс жингийнхээ дүү нарыг цаг хугацааг сайн ашиглаж, бэлтгэл тултал нь хийж дэлхийн дэвжээнд амжилт үзүүлээсэй гэж хүсдэг.

-Коронавирусийн хорио цээр зарим тамирчинд хүнд туссан байх. Гэтэл нэг хэсэгт нь маш том боломж олголоо гэж харж байна. Тэр тамирчдын тоонд та ч бас орно. Харин та надтай санал нийлэх үү?

-Шигшээ багийн дасгалжуулагч Ч.Болдбаатар багшдаа “Хүмүүс коронавирусийг үзэж ядаж байна. Харин надад боломж олгосон юм шиг санагдаад эергээр хүлээж авч байгаа” гэсэн чинь багш “Чамд зориулаад олимп нэг жилээр хойшиллоо” гэж хэлсэн юм. Тэр үг миний толгойд шууд орж ирсэн. Энэ цаг хугацаа, орон зайг ашиглаад бэлтгэлээ сайн хийхийг эрмэлзэж байна. Надад маш том боломж олгож байна гэж харж байгаа. Хэрвээ хорио цээрийн дэглэм тогтоогоогүй байсан бол би 2020 оны олимпод оролцож амжихгүй ч байж мэднэ. Ядаж л багийн барилдаанд оролцож, нэг ялалт авах юмсан гэж чин сэтгэлээсээ хүсч, мөрөөдөж явлаа. Багийн барилдаанд бүхнээ дайчилдаг нь миний унаган зан юм. Тэгвэл одоо хувийн амжилтаа ч, багтаа ч том хувь нэмэр оруулах боломж нээгдэж байна.

-Гурван Азийн наадмаас дараалан медаль авсан жүдоч Монголд танаас өөр байдаггүй юм билээ. Тэгэхээр олимп, дэлхийн аваргаас медаль аваад зодог тайлаасай гэж хүсдэг хүмүүсийн нэг нь би юм. Дээр дурдсан хоёр тэмцээн таны ойрын зорилго мөн биз?

-Тэгэлгүй яах вэ. Зөвхөн олимп, дэлхийн аварга гэлтгүй дахиад нэг удаа Азийн наадамд зодоглох юмсан гэж шунаж байна. Тэгэхээр боломж гарвал 2022 оны Азийн наадамд барилдах хүсэлтэй. Мэдээж нэн түрүүнд олимпын эрхийн оноогоо цуглуулах хэрэгтэй. Азийн аваргад түрүүлмээр байна. Дараа нь олимпоос медаль авах тухай ярих нь зөв болов уу. Ямар ч байсан дээр дурдсан тэмцээнүүдэд амжилт үзүүлэхийн төлөө хичээх болно. Олимп, дэлхийн аваргаас медаль авч чадалгүй зодог тайлбал зөвхөн би ч биш миний эргэн тойрныхон, намайг дэмждэг ард түмэн харамсах биз. Тиймээс харамсахгүйн тулд бүхнээ зориулна даа. Би нэг л зүйлээс айж байна. Тэр нь надад итгэж байгаа энэ олон хүний итгэлийг алдах вий, урмыг нь хугалах вий гэдгээс айж байна.

-Ер нь та богино хугацаанд хувийн амьдралдаа өөрчлөлт хийж чадсан байна шүү. 2018 оны Азийн наадмаас медаль авсны дараа гэхээр?

-Азийн наадмын дараа дэлхийн аваргад оролцсон. Тухайн жилийн дэлхийн аваргаас медаль авах юмсан гэх том зорилготой байлаа. Тэр хэрээр биеэ барьж, сандарсан. Ингээд тэмцээнээ дуусгасны дараа өдий олон жил барилдсан хэрнээ олимп, дэлхийн аваргаас медаль авч чадаагүйдээ сэтгэлээр унаж, гутарсан. Тэгээд ер нь л спортоо орхиж, өөрийнхөө боловсролд анхаарч, хөгжүүлье гэж бодсон. Том тэмцээнүүд дууссан учраас хэсэг хугацаанд тархи толгой, биеэ амраахаар шийдсэн. Тэр амралтын үеэр л хүүхэд минь бэлэг болж ирсэн байсан, маш их баярлаж хүлээн авсан. Жирэмсэн болсон хойноо дахиж барилдахгүйгээр шийдсэн ч үүнээс өөр чадах зүйл байгаа билүү гэж бодсон. Монголд үнэндээ барилдахаас өөрөөр ажил хийж амьдарч чадахгүй юм билээ. Тиймээс амжилтад хүрээд, сайхан амьдрахыг хүсч байна. Юуны төлөө махбодио, амьдралынхаа хагасыг зориулсан билээ. Эх орныхоо төлөө, сайхан амьдрахын төлөө л золиос гаргаж байна. Амжилтаа үзүүлж чадвал эх орон, аав, ээж, ард түмэн, хань ижил гээд бүгдээрээ л бахархана. Олон хүний бахархал дунд амьдарч, хүнд хайрлагдан, түүнээсээ таашаал авна гэдэг чинь хамгийн том аз жаргал биз дээ. 

-Ингэхэд жүдоч болоход таны бөхийн удам нөлөөлөв үү. Эсвэл та өөрөө тэгтлээ дурлаа юу?

-Би “Молиго бүргэд”-ийн хэмээх 1932 оны наадмын түрүү бөх, улсын арслан П.Бат-Очирын удам юм билээ. Аав минь тэр хүний зээ хүү. “Молиго бүргэд” гэх хүн 43 насандаа улсын наадамд түрүүлсэн. Тэгвэл энэ удмын бөх улсын начин А.Алтанхуяг ч мөн 40-өөд насандаа улсын цол авсан шүү дээ. Тэр утгаараа манай удмынхан нас тогтсон хойноо амжилт гаргадаг юм байна гэх бодол төрсөн. Харин миний амжилт гаргах нас одоо л болж байх шиг. Ийм бодол өөрийн эрхгүй төрж, өөрийгөө тайтгаруулж явдаг. 2004 оноос жүдод хөл тавьсан. Тухайн үед спортын төв ордны хоёр давхарт нэг заалны хаалга онгойлгоход Ш.Цэвэлмаа багш угтсан. Аав минь миний ихэр Нарантогтох бид хоёрыг дагуулж очиж, багшид шавь оруулж байлаа. Энэ цагаас хойш л хоёргүй сэтгэлээр жүдод зүтгэсний ачаар чамлахааргүй амжилт гаргалаа. Одоо олимп, дэлхийн аваргаас л медаль авах үлдсэн дээ. Миний ихэр Нарантогтохын хувьд байлдааны самбоор багагүй амжилт үзүүлсэн.

-Эмэгтэй хүүхдийг барилдана, бокс тоглоно гэхээр эцэг, эхчүүд дургүйцдэг. Таны аав, ээж бас тэдний нэг байсан уу?

-Анхнаас нь л дэмжиж ирсэн. Ямар сайндаа л аав минь намайг анх барилдаж эхлэхэд өглөө бүр гүйлгэж, хичээлд явахаас өмнө өглөө бүр гар дээр суниалт 50, гэдэс таталт 50, нуруу таталт 50-ыг хийлгэдэг байлаа. Аав минь 10 гаруй жил энэ дасгалаа хийлгэсэн дээ. Бас уул өөд гүйлгэнэ. Ер нь багш шиг л бэлтгэл хийлгэнэ. Монголд болсон бүхий л тэмцээнд дагаж явна. Аав, ээжийнхээ дэмжлэгийн хүчинд л би өдий зэрэгтэй яваа юм. Манай жүдочдын олонх нь миний аавыг мэднэ. 

-Тэмцээн болохгүй ч бэлтгэлээ тогтмол хийж байгаа байх. Өдрийн хэдэн цагийг бэлтгэлд зарцуулж байна вэ?

-3-4 цагийг хүчний бэлтгэлдээ зарцуулж байна. Жүдогоор барилдахын тулд хүчний бэлтгэл маш чухал. Тиймээс Golds клубт Б.Мөнхбаяр багшийнхаа удирдлага дор хүчний бэлтгээл базааж байна. Багшийнхаа ачаар хүч маань ахиж, бэлтгэл ч их таарч байгаа учраас баярлалаа гэж хэлье. Харин шигшээ багийнхантайгаа нэгдэж чадаагүй л байна. Тэд хөдөө цугларалтад гарсан байгаа. Би удахгүй араас очно. Ар гэртээ санаа зовохгүйгээр бэлтгэл хийх нь чухал. Тиймээс хүүхэд харах хүнтэй болсны дараа шигшээ багийнхаа жүдочидтой нэгдэнэ.

-Цаг гарган ярилцсанд баярлалаа. Хүссэн зорилгодоо хүрч олимп, дэлхийн аваргаас медаль авахыг хүсье?

-Баярлалаа. Намайг өнөөдрийг хүртэл дэмжсэн гэр бүлийнхэн, Монголын жүдо бөхийн холбоо, “Женко” клуб, шигшээ багийнхан, Golds клубын хамт олон, дасгалжуулагч Г.Энхбаяр, Ш.Цэвэлмаа, хүчний багш Б.Мөнхбаяр, шигшээгийн дасгалжуулагч нартаа маш их баярлалаа гэж хэлье. Та бүхний надад итгэсэн тэр их итгэлийг амжилтаар хариулж, дааж явахын төлөө хичээх болно.