A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3514/

Хүхэрлэг хий хүлцэх хэмжээнээс 6.6 дахин их байна

Хүхэрлэг хий хүлцэх хэмжээнээс 6.6 дахин их байна
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3514/
  • Хир халдаахгүй хамгаалахын оронд шахмал түлшний үйлдвэрлэлд хяналт тавьж, стандарт мөрдүүлсэн тайлангаа тавибал дээрсэн

1955 онд Японы Аж үйлдвэрийн яам эрчим хүчний эх үүсвэрийг нүүрснээс газрын тос руу шилжүүлэх шийдвэр гаргаж, Ёккайчи мужид үйлдвэр байгуулах шийдвэр гаргажээ. Гэтэл үйлдвэрийг ажиллуулах явцад хүхэрлэг хий маш ихээр ялгарч эхэлсэн байна.1956 онд үйлдвэрийн анхны цогцолбор нээсний дараахнаас уушгины архаг бөглөрөлт өвчин, архаг бронхит, уушгины эмфизем, гуурсан хоолойн багтраа зэрэг өвчин нутгийн иргэдийн дунд маш хурдан өсөв. Улмаар 1972 онд хоёр хувийн хүхрийн нэгдлүүд хотын дээр цагаан өнгийн утаат манан тогтоох хэмжээнд хүрсэн ч төрийн зүгээс шийдвэртэй алхам хийхгүй л байв. Японы агаарын бохирдлын улмаас үүдсэн дөрвөн гол өвчний нэг болох Ёккайчи багтраа хэмээн нэрлэгдэж үлдсэн хүхрийн хийн хордлогод өртсөн иргэд эсэргүүцэн тэмцэж, шүүхэд хандсан үйл ажиллагаа арав гаруй жилийн турш үргэлжилсэн гашуун түүх бий. Тэмцлийн үр дүнд утааг хоргүйжүүлэх арга хэмжээ авснаар иргэдийн эрүүл мэнд сайжирсан аж. 2008 онд эрдэмтдийн хийсэн судалгаанд Ёккайчигийн хүхрийн хийн улмаас астма өвчнөөр нас баралтын түвшин 10-20 дахин нэмэгдсэн тухай дурдсан байдаг. 50 жилийн тэртээ хүхрийн хийн хордлогод нийтээрээ автсан Японы Ёккайчи мужийн эмгэнэлт түүх өнөөгийн Улаанбатарт давтагдах магадлал тун өндөр болоод буй нь эрхгүй айдас төрүүлнэ. 

Харагдах утаа багассан ч хүхэрлэг хийн хэмжээ тасралтгүй өсөж байна 

Улаанбаатарын утаа буурч, өглөө оройд өмнөх зам харагддаггүй байсан гамшиг ариллаа. Харин гэр хорооллын зарим иргэд үе үе хуванцар, эсвэл газ шиг үнэр үнэртэж, толгой өвддөг тухай гомдоллож, салж өгдөггүй ханиадны талаар хатаж хуурайшдаг хоолойгоо засан байж ярьсаар. Шалтгааныг нь тогтоохоор ажиллаж буй эрдэмтдийн судалгааны эхний үр дүн дор хаяж жилийн дараа гарна, цаашлаад 3-5 жил “нухаж байж” бодитой дүгнэлт гаргана гэсэн хүлээлттэй байна. Өнөөдөр харагдах утаа буурсан ч агаарын найрлага дахь хорт бодисын хэмжээ нэмэгдсэнийг Цаг уур орчны шинжилгээний газар (ЦУОШГ)-аас долоо хоног бүр гаргадаг агаарын чанарын тайлангаас харж болно. Тухайлбал, 2019 оны 11 дүгээр сарын 18-24-ний өдрүүдэд PM 2.5 тоосонцрын стандартаас давсан тохиолдол 75 хувиар буурсан бол хүхэрлэг хий 65 хувиар өсжээ. Агаар бохирдуулагч тоосонцор эрс багассан хэдий ч агаарын чанарын стандартаас 2.8 дахин их, харин хүхэрлэг хий энэ стандартаас бүр 6.6 дахин их байгааг уг тайланд дурджээ. Улаанбаатар хотын 12 байршил дахь олон улсын сүлжээнд хол-богдсон хэмжигч багаж ийнхүү үнэнийг мэдээлсээр байгаа ч мэр гэжлийн болон төрийн байгуул лагынхан шахмал түлш-тэй холбоогүй, хүний эрүүл мэндэд нөлөөгүй гэж зүтгэсээр байна. Тодруулбал, 11 дүгээр сарын 21-нд хийсэн хэвлэлийн хурлын үеэр нийс лэлийн Агаарын бохирдолтой тэмцэх газрын даргын үүрэг гүйцэтгэгч Х.Галымбек “Нарийн ширхэгт тоосонцор PM 2.5 бол галлагаанаас үүдэлтэй, хүхэр нь түлшний найрлагаас хамааралтай. Галлагаа хийгээгүй зуны нөхцөлд ч хүхрийн хий 2018 оныхтой харьцуулахад 2-3 дахин их байгаа юм. Энэ хэв шинж өвлийн улиралд давтагдаж байгаа тул автомашины утаа, чанар муу бензин түлштэй холбоотой гэж бид үзэж байна. Хүхрийн давхар исэл өссөн шалтгаан нь шахмал түлштэй ямар ч холбоогүй” гэж тайлбарласан. Түүнчлэн, “Хүхэрлэг хийн хэмжээ нэг шоо метрт 46 мкг байгаа нь хүний эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөгүй. Энэ нь өмнөх оны мөн үеэс 13 нэгжээр илүү” гэж нүүрний ч хувиралгүй “залж орхив”. Тухайн өдрийн өмнөх долоо хоногт хүхэрлэг хий 46 мкг/м3 биш, 329 мкг/м3 (хүлцэх хэмжээнээс 6.6 дахин их) байсан. Харамсалтай нь эдгээр тоо Агаарын бохирдолтой тэмцэх газрынханд стандартаас бага, хүний эрүүл мэндэд аюулгүй гэж уншигддаг аж. Мөн зуны улиралд ноднин 30 мкг/м3 байсан хүхэрлэг хий энэ зун 41 мкг/м3 болсныг “хоёр дахин их” гэж хөөсрүүлэх ямар хэрэг байв...Хир халдаахгүй хамгаалахын оронд шахмал түлшний үйлд-вэр лэлд хяналт тавьж, стандарт мөр дүүлсэн тайлангаа тавибал дээрсэн. 

Зөвлөх инженерийн батлуулсан стандартыг мөрдөхгүй байна гэв 
Х.Галымбек даргын үгэнд нэг үнэн байсан нь хүхэрлэг хий нь түлшний найрлагаас хамаардаг гэх ойлголт. Тавантолгойн коксжих нүүрс өмнө нь хэрэглэдэг байсан хүрэн нүүрснээс хүхрийн агууламж өндөр. Тиймээс шохой болон цементийн эрдсүүд нэмэх ёстойг “Тавантолгой түлш” ХХК-ийн зөвлөх инженер, доктор, профессор Г.Бадамхатан онцолж байсан. Тэрбээр манай сонины есдүгээр сарын 10-ны дугаарт өгсөн ярилцлагадаа “Сайжруулсан шахмал түлшний 95 хувийг милдинг буюу Ухаахудагийн угааж баяжуулсан эрчим хүчний нүүрс эзэлдэг. Үүнийгээ 0.5 мм хүртэл нунтаглаад шахмал түлш болгодог юм. Нунтаг нүүрсэн дээр 3-4 төрлийн бодис нэмдэг. Барьцалдуулагч SB-1 хэмээх шаргал өнгөтэй бодис, шаталтыг дэмжиж, тортог багас гадаг БНСУ-аас оруулж ирсэн Soot free гэх шингэн, мөн хүхрийн агууламжийг бууруулах зорилготой эх орны шохой, цементийн эрдсийн нэмэлтүүд хийдэг. Яг хэдэн хувиар хийх нь компанийн эзэмшдэг техно логитой холбоотой тул тодорхой хэлж болохгүй байна” хэмээсэн юм. Тэгвэл аравдугаар сарын сүүлээр MNB телевизийн “Монгол инженер” нэвтрүүлгийнхэн түлш хэрхэн хийдгийг үйлд-вэрээс нь сурвалжлахад зөвлөхийн хэлсэн найрлага тэс өөр болсон байлаа. “Тавантолгой түлш” ХХК-ийн технологич Э.Тулга сайжруулсан шахмал түлш хийх явцыг тайлбарлахдаа, “Манайх эцсийн бүтээгдэхүүн хийдэг найрлагадаа зөвхөн цавуу, ус хийж байгаа. Үндсэн тэжээл Тавантолгойгоос ирдэг. Түүнийгээ бутлаад тодорхой хэмжээний ширхэглэгт оруулаад цуглуулах пункерт хийдэг юм. Пункерээс гарч ирэх үед шнекээс цавуу унаж ирнэ. Энэ найрлага холигч руу ороход ус хийдэг. Цавуу, үндсэн тэжээл нь усаар зуурагдаад хэвлэгч рүү орж, шахмал түлш гарч ирж байгаа юм” гэсэн юм. Олон удаагийн туршилт, Азийн орнуудын лабораториор шинжлүүлж байж яамны зөвлөлөөр батлуулсан шахмал түлшний стандартыг ёсчлон мөрдөж чадаж байна уу гэдэгт хэн хяналт тавих вэ. Улсын нийт хүн амын талаас илүү нь амьдардаг хотын агаарын чанарт шууд нөлөөтэй түлш үйлдвэрлэж байгаа стратегийн үйлдвэр атлаа дэргэдээ лаборатори ч үгүй үйл ажиллагаагаа явуулсаар байх уу. Угаартсан хүнээ тоолж суухын оронд эдгээр асуудалд анхаарлаа хандуулах цаг болжээ. Хүхэрлэг хийн нөлөө шууд газар дээр нь үхүүлэхгүй ч хэдэн жилийн дараа амьсгалын замын архаг өвчтэй болгодог нь Япон зэрэг бусад орны туршлага, туулсан зовлонгоос нотлогдсоор байхад бид биеэр туршиж батлах гэж хүлээх нь хэр зохистой вэ. Өнөөдөр дөнгөж сургуульд орсон хүүхдээ ид өсөх насанд нь уушгины архаг өвчтэй нэгэн болгоод, мөрөөдлийг нь нураан эмнэлгийн орон дээр сахиж суухыг хэн хүсэх билээ. Дарга цэрэг, баян ядуу хэн ч бай нэг л агаараар амьсгалдаг. Шахмал түлшинд шохойгоо холино уу, өөр технолги туршина уу, хамаагүй, хорт бодисын хэмжээг бууруулахад анхаарлаа хандуулаач гэж дахин сануулъя.










A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

"Оюутолгой"-н хөрөнгө оруулалт зогсвол монголын эдийн засаг зогсоно

 0 сэтгэгдэл
  • Хөрөнгө оруулалт гэрлийн хурдаар буурахад Засгийн газар голлох үүрэг гүйцэтгэжээ
  • 2019 онд гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт дөнгөж нэг тэрбум ам.доллар ялимгүй давсан. Эдийн засаг сэргэж байсан 2011, 2012 онтой харьцуулахад энэ нь тав дахин буурсан дүн юм. Үүний 80 хувийг “Оюутолгой” дангаар бүрдүүлжээ
  • Монгол Улс олон улсад нээлттэй болж, эдийн засгийн чөлөөт нийгэмд шилжсэнээс хойших 28 жилийн хугацаанд дэлхийн 118 орноос нийтдээ 22.4 тэрбум ам.долларын гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт орж ирсэн байна
  • Төв банк валютын нөөцөө шавхаж, дэлхийн эдийн засгаас улсаараа “шанаа” хүртэх нөхцөл ингэж бүрдсэн. Үүнд улстөрчдийн үүрэг, оролцоо хамгийн их байлаа
  • Хамгийн сүүлд Европын холбооны хар жагсаалт руу унах болсон нь ердөө л мөнгө угаах гэмт хэрэгтэй тэмцэж чаддаггүй, шүүх засаглал нь булингартсан гэх үндэслэлээр дэлхийн доог тохуу боллоо

Төгрөгтэй харьцах ам.долларын ханш огцом өсөж байгааг үнэндээ гайхах хэрэггүй. Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт буурч эхэлсэн цагаас хойш төгрөгийн ханш суларч, Монголын “зовлон” эхэлсэн. Төв банк валютын нөөцөө шавхаж, дэлхийн эдийн засгаас улсаараа “шанаа” хүртэх нөхцөл ингэж бүрдсэн. Үүнд улстөрчдийн үүрэг, оролцоо хамгийн их байлаа. Тэд эх оронч дүр бүтээх тусам монгол төгрөгийн ханш түүхэнд байгаагүйгээр унаж байв. Нүүрсний экспорт тасалдаж, “Оюутолгой”-н төслийн хөрөнгө оруулалт удаашрахтай зэрэгцэн эдийн засгийн өсөлт уруудсан. Энэ хэрээр төсвийн орлого хамт тасрав. Цалин, тэтгэвэр тэтгэмж нэмэх боломжоо манай улс давхар алдлаа. Хөрөнгө оруулагчдыг гадуурхаж, тэднийг хараан зүхэх тусам эдийн засаг дордож, ам.долларын ханшийн савлагаа нэмэгдсэн билээ. Эдгээр нь бидний араншин болжээ. Монголд хөрөнгө оруулалт орж ирэх ганц найдвар нь өнөөдөр “Оюутолгой” л болоод байна. 2019 онд гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт дөнгөж нэг тэрбум ам.доллар ялимгүй давсан. Эдийн засаг сэргэж байсан 2011, 2012 онтой харьцуулахад энэ нь тав дахин буурсан дүн юм. Үүний 80 хувийг “Оюутолгой” дангаар бүрдүүлжээ. Өөрсдөө үйлдвэрлэгч бус хэрэглэгч орон байж хөрөнгө оруулалтыг үргээх тусгай “ажиллагаа”-г төр засаг нь энэ дөрвөн жилийн хугацаанд сурамгай хэрэгжүүлжээ. Үр дүнд нь гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт сэргэсэнгүй, улам уруудав. “Оюутолгой”-н хөрөнгө оруулалт 1.2 тэрбум байснаа 970 сая ам.доллар болгон танасан. Өөрөөр хэлбэл, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт энэ онд тэрбум ам.долларт хүрэхгүй байх эрсдэл үүсжээ. Тус компани хөрөнгө оруулалтын хэмжээгээ 200-300 орчим сая ам.доллараар танахаар байгаа талаар төв банк мэдээлсэн. Монголоо хорлосон эрх баригчдын сүржин үйлдэл эцсийн дүндээ эдийн засагт өнөөдөр сүйрэл авчраад байна. Тэдний балгаар ам.долларын ханш 2806 төгрөгтэй тэнцэж, импортын бараа, бүтээгдэхүүний үнэ тэр хэрээр нэмэгдлээ. Өрхийн амьжиргаа буурлаа. Ядуурал тэллээ. Ажилгүйдэл нэмэгдэж байна. Хэтийдсэн эх оронч үзэл, агуулга бус хэлбэр хөөсөн шийдвэрүүд эдийн засгийг хангалттай доош нь татлаа. Төлөвлөж байсан мега төслүүд цөм гацлаа. Ам.доллар авчрах хөрөнгө оруулалт ганцхан “Оюутолгой” төслийн гүний уурхай л болж байна. Ойрын 3-5 жилийн хугацаанд олон улсын зах зээлээс манай улс хямд эх үүсвэртэй хөрөнгө оруулалт татах боломж үндсэндээ бүрэн хаагдлаа. Тухайлбал, хөрөнгө оруулагчдын чухалчлан хардаг зээлжих зэрэглэл урагшлах бус ухарч, Саарал болон Хар жагсаалт дотор улсаараа эрэмбэлэгдлээ. Ийм байхад хэн биднийг тоох билээ. Ирэх оноос төлөх гадаад өр, авлигын индекс, бизнесийн орчны тогтворгүй байдал хөрөнгө оруулагчдыг цааш нь улам түлхсээр. Энэ байдал хэдий болтол үргэлжлэх эсэх нь тодорхойгүй байна. 2020 он гарснаас хойш хөрөнгө оруулалт тасралтгүй буурсаар. “Оюутолгой” төслийг эс тооцвол гаднын капитал Монголд орж ирэхээс хэдийн татгалзаж эхэлжээ. Өнөөдрийн улстөрчдийн байгаа байдал чухамдаа шинэ хөрөнгө оруулагчдад итгэл төрүүлэхгүй байна. Монгол уул уурхайн баялагтай боловч засаглал нь баларсан орны тоонд толгой цохидог. Хамгийн сүүлд л гэхэд Европын холбооны хар жагсаалт руу унах болсон нь ердөө л мөнгө угаах гэмт хэрэгтэй тэмцэж чаддаггүй, шүүх засаглал нь булингартсан гэх үндэслэлээр дэлхийн доог тохуу боллоо. Хөрөнгө оруулагчдыг эрх мэдэл бүхий улстөрчид, хууль шүүхийн байгууллага нь заналхийлж, сүрдүүлж, дарамталсаар хамаг хөрөнгийг нь өөрийн болгосон чих сортойх түүхүүд ч бий. Энэ болгон Монголыг сонирхож байсан, бидэнтэй хамтрах бизнесийн түнш, хөрөнгө оруулагчдыг нуруугаа харуулахад хүргэсээр байна. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хүний нутагт гацсан хүүхэд, эхчүүдээ хөсөр хаясан Монголын эмгэнэл

 0 сэтгэгдэл
  • Нью Жерсид 16 хүүхэд гацжээ
  • "Бид Монголдоо очихыг маш их хүсэж байна. Монгол дахь ар гэрээсээ мөнгө авч байгаа. Ээж, аав, эх орныхоо тухай өдөр болгон бодож, санадаг. Манай найзууд ч бас гэрээ санаж байгаа. Визний хугацаа удахгүй дуусна"
  • “Ковид-19-ийн шинж тэмдэг хүүхдэд хөнгөн илэрдэг ч халдвартай хүүхдүүд ноцтой өвчлөх бөгөөд эцэг эхчүүд болгоомжтой байх хэрэгтэй. Судалгаанаас харахад вирусийн халдвар авсан нярай хүүхдүүдийн 10 хувь нь маш хүнд өвчтэй болсон” 

Хүүхдүүд халдвар авах, хөл хорионоос үүдэлтэй стресст өртөх, хөдөлгөөний дутагдлын эмгэг өвчинд нэрвэгдэх зэрэг түм буман эрсдэл дунд байна 

Одоогоос хоёрхон сарын өмнө Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх “Иргэдээ хүний нутагт орхихгүй. Засгийн газраас гадаадад байгаа монгол иргэдээ авч ирэхэд шат дараатай арга хэмжээ авна. Хүний нутагт эмчлүүлэх гэж очоод гацчихсан, идэх хоолгүй болчихсон, орох орон, оочих аягагүй болчихсон байгаа иргэдээ татна. Үе шаттайгаар зохион байгуулна. Монгол хүн эх орондоо ирэх эрхтэй. Монгол хүн битгий хэл монгол морь эх орон руугаа гүйдэг юм шүү” хэмээн уянгалж, дэлхийгээр таран суугаа монголчуудыг баярлуулж байв. Гэтэл хэдхэн хоногийн өмнө өнөөх сайхан үгээсээ буцаж, “Хилээ нээхгүй, вакцин гарсан цагт өндөржүүлсэн бэлэн байдлыг зогсооно” хэмээн мэдэгдэж, төр засагтаа итгэж, найдаж байсан олон мянган иргэнийхээ итгэлийг хөсөрдүүллээ. Энэ хооронд коронавирусийн халдварын улмаас Монгол Улсын нэг иргэн өөд болж, амьсгал хураах хүртлээ эх орондоо итгэж байсан тухай Америк дахь монголчууд харамсан өгүүлж байна. Хүний нутагт үнс болно гэдэг юутай гачлантай. Хүч буурай орны иргэдийн амь ийм хямдхан юм гэж үү. Хилийн цаана Монгол Улсын үнэ цэнтэй иргэд, ирээдүйд энэ улсыг авч явах 358 хүүхэд эцэг эх, элгэн нутгаа санан бэтгэрч, эрүүл мэнд амь нас нь эрсдэлийн дөрөөн дээр дэнжигнэж байна. Эдгээр хүүхдүүд эцэг эхийн хараа хяналтгүйгээр бие даан гаднын оронд байгаа бол бага насны хүүхэдтэй 1610 гаруй эцэг, эх нутгийнхаа зүг горьдлого тээж буй. Халдварын төв болоод байгаа Нью-Йорк хотын дэргэдэх Нью Жерси мужид гэхэд сурагч солилцоогоор очсон 16 хүүхэд байгаа бөгөөд тэд бүгд насанд хүрээгүй. Хүний нутаг, гүний хошуунд насанд хүрсэн иргэд нь хүртэл гудамд гарахдаа тулж, айдастай нүүр тулан аргаа барж байхад, хүүхдүүд сэтгэл санаа, санхүү мөнгөнөөс эхлээд бүх л талаараа хохирч, Монголын ирээдүй хэмээн ярьдаг хэрнээ хөсөр хаяж, өвчин гэсэн нүдээр харж байгаа томчуудын шийдвэрт гомдож, цөхөрч байгаа. Тус мужид хорионд ороод буй 16 настай Э.Хүслэн “Хөтөлбөр маань аль гурван сард дууссан боловч Монгол Улс хариу өгөхгүй байгаа болохоор одоог хүртэл хүлээж байна. Миний нөхцөл бусад хүүхдүүдтэй харьцуулахад тийм ч хүнд биш. Энд надаас гадна 15 хүүхэд бий. Хөтөлбөрийн дагуу хүлээж авсан айлдаа, эсвэл энд байдаг хамаатныхаа гэрт амьдарч байна. Бид Монголдоо очихыг маш их хүсэж байна. Монгол дахь ар гэрээсээ мөнгө авч байгаа. Ээж, аав, эх орныхоо тухай өдөр болгон бодож, санадаг. Манай найзууд ч бас гэрээ санаж байгаа. Визний хугацаа удахгүй дуусна” хэмээн өгүүлсэн юм. Мөн тус улсын Охайо мужид байгаа 16 настай охин таньдаг айлдаа толгой хорогдож буй бөгөөд визний хугацаа нь дуусаад хоёр хоносон аж. Түүний амьдарч буй муж хөл хорионд орж, бүх зүйл зогссоноос гадна азиудыг ялгаварлан гадуурхах хандлага хэрээс хэтэрчээ. Тус мужид дөрвөн монгол хүн коронавирусийн халдвар авсан байна. 

Коронавирустэй холбоотой байж болзошгүй цочмог үрэвслийн тохиолдол өдрөөс өдөрт өссөөр 

Хөл хорионд байгаа хүүхдүүд эцэг эхээ санаж бэтгэрэхээс гадна эрүүл мэнд, амь нас нь эрсдэл дунд байгааг мартаж болохгүй. ДЭМБ-аас хүүхэд коронавирусийн халдвараар өвчлөх боломжтойг баталж, шинж тэмдэг хөнгөн илэрч байгаа талаар мэдээлээд хэдэн сар өнгөрч байна. Тавдугаар сарын эхний долоо хоногийн мэдээгээр дэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа хүүхдүүдэд коронавирустэй холбоотой байх магадлалтай, ховор боловч үхэлд хүргэх үрэвсэлт синдромын тохиолдлууд гарсан талаар эрүүл мэндийн байгууллагууд мэдээлж, долоо хоногийн дотор Их Британи, АНУ, Франц, Итали, Испани, Швейцар гэсэн зургаан улсад 100 гаруй тохиолдол бүртгэгдсэн. Энэ явдлаас долоохон хоногийн дараа энэхүү үрэвсэлт өвчний улмаас Нью-Йоркт гурван хүүхдийн амь нас эрсдсэн талаар тус мужийн захирагч Эндрю Куомо мэдээлж, өвчинтэй төстэй хортой цочрол бүхий шинж тэмдэг илэрсэн 73 тохиолдол бүртгэгдсэнийг зарласан юм. Мөн хүүхдэд ховор тохиолддог өвчний 15 тохиолдол нь COVID-19-тэй холбоотой болохыг ч анхааруулсан. Түүнчлэн Жонс Хопкинс хүүхдийн төвийн хүүхдийн эмч, халдварт өвчний мэргэжилтэн Аарон Милстон “COVID-19-ийн шинж тэмдэг хүүхдэд хөнгөн илэрдэг ч халдвартай хүүхдүүд ноцтой өвчлөх бөгөөд эцэг эхчүүд болгоомжтой байх хэрэгтэй. Судалгаанаас харахад вирусийн халдвар авсан нярай хүүхдүүдийн 10 хувь нь маш хүнд өвчтэй болсон” хэмээн сэрэмжлүүлсэн юм. Гэтэл Монгол Улс халдварын голомтод байгаа нялх хүүхдүүд, өсвөр насныхныгаа вирус гэж харж, амиа бодож байгаа нь дэндүү хүн чанаргүй үйлдэл биш гэж үү. Тэд зөвхөн COVID-19-ийн эрсдэл дунд байгаа юм биш. Үрсээ үлдээсэн ээжүүдийн хөхний сүү нь чинэрч, эцэг эхээсээ хол бойжиж буй багачууд вирусийн халдвар авах, хөл хорионоос үүдэлтэй стресст өртөх, хөдөлгөөний дутагдлын эмгэг өвчинд нэрвэгдэх, дархлаа нь унах, асран хамгаалагч нь гадаадад гацсан хүүхдүүд хараа хяналтгүй үлдэх зэрэг түм буман аюул дунд өдөр хоногийг аргацааж байна. БНСУ-д 1-8 насны гурван хүүхэдтэйгээ гацсан Б.Нинжээ “Энд 20 хонох гэж ирээд дөрвөн сар хоригдлоо. Бага хүүхэд маань аавыгаа санаад шөнө бүр уйлж, хоолоо ч идэхгүй байна. Хүүхдүүдээ харж байгаа учир ажил хийх боломжгүйн дээр өвчин авч, хүүхдүүддээ халдаахаас айгаад гарч чадахгүй юм. Гурвын гурван жаахан хүүхэдтэй байгаа учир өөрөө ч маш их ядарч, сэтгэл санааны хямралаас болоод унахын даваан дээр байна. Хүний нутагт хүүхдүүд минь өвдчихвөл яах билээ” хэмээн учирласан юм. Утасны цаанаас уйлахгүй гэж хичээх түүний хоолойг сонсоод өрөвдөхөөс өөр хэлэх үг олдсонгүй. 

Нэрэн дээрээ хүүхдийн эрх гэдэг ч нидэр дээрээ амиа бодсон томчууд 

Хэдхэн хоногийн дараа эх үрсийн баяр болох гэж байна. Манай оронд энэ баярыг “Олон улсын хүүхдийн эрхийг хамгаалах өдөр” хэмээн сүр жавхлантайгаар тэмдэглэдэг ч одоогийн байдлаар багачуудынхаа эрхийг хамгаалж, гавьсан зүйл алга. Монгол Улс хүүхдийн эрхтэй холбоотой олон улсын бүх л гэрээ конвенцод нэгдсэн бөгөөд энэ бүхэн цаасан дээрх үг төдий гэдэг нь үүдээ түгжиж, наадмаа хийхээр бужигнаж буй засгийн шийдвэрээс тодхон харагдана. Бид 2019 онд Үндэсний их баяр наадмаа 2.9 тэрбум төгрөгөөр тэмдэглэж байв. Энэ жилийн тухайд цомхон тэмдэглэнэ гэж байгаа ч баярын төлөө багагүй хөрөнгө зарцуулах нь тодорхой. Гэтэл гадаадад гацсан хүүхэд, эхчүүд тусгай нислэг болон тусгаарлалтын өндөр дүнтэй зардлыг төлж дийлэхгүйгээ учирлаж байна. Энэтхэгээс ирэх 300 бяцхан ламхайн дийлэнхэд нь олон сая төгрөгийн нислэгийн зардал асар хүнд тусаж, аргаа барсан зарим хүүхэд үлдэх шийдвэр ч гаргах болжээ. Арай боломжтой нэг нь ах дүүгээсээ зээлж, зардлаа төлж ирнэ гэх. Солонгос улсад гурван хүүхэдтэйгээ гацсан Л.Нинжээгийн хэлснээр зөвхөн онгоцны билетийн зардал нь 4.3 сая төгрөг бөгөөд тусгаарлалт, шинжилгээний төлбөр зэрэг нь нэмэгдээд найм сая орчим төгрөг болж байгаа аж. Эдийн засаг элгээрээ хэвтсэн энэ хүнд үед ийм их мөнгө төлж чадах нь хэд билээ. Харийн оронд гацсан монголчууд маань эхнээсээ мөнгөгүй болж, даатгалгүй хүнийг хүлээж авахгүй гэх хатуу үг сонсоод олон сарыг үдэж байна. АНУ-д байгаа иргэн Б.Лхамсүрэн 0-16 насны дөрвөн хүүхэд, насанд хүрсэн гэр бүлийн гурван хүний хамт нийт наймуулаа гацсан бөгөөд визний хугацаа нь дуусаж, 500 ам.доллараар сунгуулахаас гадна түрээсийн байшингийнх нь төлбөр нэхэгдэж аргаа баржээ. Тусгай нислэгээр ирье гээд ч тэд зардлыг нь дийлж хүчрэхгүй. Энэ мэтчилэн эдийн засгийн бэрхшээлээс болоод нислэгт багтаж чадахгүй хэдэн зуун хүн харийн оронд байна. Монголчууд “Амьд явбал улсын наадам үзнэ” гэлцдэг. Хүний нутагт амьд үлдэх гэж аргаа барж буй иргэдээ аварч, наадам тэмдэглэх зардлаа тэднийг авчрахад нэмэрлэвэл хэчнээн гэр бүл бэтгэрэхийн зовлонгоос салж, нулимсаа хатаан, нуруугаа тэнийлгэх бол.

ЗГМ Тодруулга

Хуульч Б.Сүнжидээс коронавирусийн үед авах хуулийн арга хэмжээ болон гадаадад байгаа хүүхдүүдийн эрхийн талаар тодруулга авлаа. 

-Монгол Улс онц байдал зарлаагүй хэр нь гадаадад байгаа иргэдийн эх орондоо ирэх эрхийг хязгаарласан. Хилийн чанадад байгаа 10 мянган иргэний эрхийг зөрчсөн гэж үзэж болох уу? 

-Хүүхэд, ахмад настан, эрэгтэй, эмэгтэй ямар байхаасаа үл хамааран Монгол Улсын иргэн бүр эх орондоо буцаж эрхтэй. Хилийн чанадад байгаа иргэдээ авах нь төрийн үүрэг мөн. Үндсэн хуульд заасан хүний эрхийг зөвхөн хуулиар хязгаарлаж болно. Гадаадад байгаа иргэдээ ирүүлэх эсэх тухай асуудал байхгүй. Монголын төр иргэнээ авах л ёстой. Иргэдээ эх оронд нь татан авах нөөцийн талаарх мэдээллээ илүү тодорхой болгох шаардлагатай гэж харж байна. 

-Хилээ хааж, иргэдээ авахгүй байгаа нь хуулийн үндэслэлтэй юу? 

-Үндсэн хуульд заасан хүний эрх, эрх чөлөөг шаардлагатай нөхцөлд хязгаарлаж боломжтой. Итгэл үнэмшилтэй байх, Монгол Улсын иргэний харьяатыг гадаад иргэнд шилжүүлэхгүй байх, амьд явах, үзэл бодлоо илэрхийлэх зэрэг хүний туйлын эрхүүд бий. Өөрөөр хэлбэл энэ эрхийг ямар ч тохиолдолд хязгаарлах боломжгүй. УОК, ЗГ-аас ямар нэг шийдвэр гаргахдаа эрх зүйн үндэслэлээ танилцуулж, хамгийн гол нь бодит нөхцөл байдалд тохирсон, шийдвэр гаргах ёстой. Төрийн шийдвэрт хуулийн үндэслэл байгаа ч нөхцөл байдлын мэдрэмж дутмаг байна. Дэлхийн улс орнууд цар тахлын нөхцөлд үндэслэн шинэ хууль баталж, цар тахал нэрийн дор хүний эрхийг зөрчихгүй байх, хуулийн үйлчлэх хугацааг тодорхой байлгах зэрэг шаардлагуудад онцгой анхаарч байна. 

-17 настай хүүхдийг 16-аас дээш насны иргэн учир тусгай нислэгт багтаагаагүй байна. Энэ хүүхдийн эрхийн зөрчил мөн үү? 

-Нөхцөл байдлыг нарийн мэдэхгүй учир шууд дүгнэх бэрхшээлтэй юм. Хүүхдийн эрхийн тухай хууль, Хүүхэд хамгааллын тухай хууль, Хүүхдийн эрхийн конвенц гээд бүх л баримт бичгүүдэд 18 хүртэлх насны иргэнийг хүүхэд гэж үздэг. Эрх зүйн үндэслэлийн дагуу бол хүүхэд гэж үзэх ёстой.

Байр суурь

Монгол хүүхдүүд хүний нутагт бэтгэрч, эрүүл мэндээрээ хохирч байна

  • АНУ, Энэтхэг, БНСУ зэрэг орнуудад олон сарын турш гацсан бага насны хүүхэдтэй ээжүүдээс нөхцөл байдлын талаар тодруулга авлаа

Хоёр нялх хүүхэдтэй, өөрөө жирэмсэн учир эх орондоо яаралтай буцмаар байна

Б.Ургамалцэцэг /АНУ-д гацсан иргэн/ 

Энд тав болон гурван настай хоёр хүүхэдтэйгээ ирсэн. Одоо таван сартай жирэмсэн. Наашаа ирэхдээ хөл хүнд болсноо мэдээгүй байсан. АНУ-д суурин амьдардаггүй 10 хоногийн хугацаатай ирээд гацсан болохоор хүнд байна. Нэгдүгээр сарын 20- оос хойш дөрвөн сар энд байлаа. Бусад хүмүүстэй харьцуулахад миний нөхцөл байдал гайгүй байсан учир хил нээгдэнэ гэж найдаад тусгай нислэгт бүртгүүлэлгүй хүлээж байсан. Гэтэл нөхцөл байдал улам хүндэрлээ. Ихэнх компаниуд 32-оос дээш долоо хоногтой бол нислэгт оруулахгүй гэсэн дүрэмтэй. Тусгаарлах зардал, онгоцны тийзээс эхлээд маш их асуудал байна. Хилээ хааж, иргэдээ оруулахгүй байгаа орон Монголоос өөр алга. Эх орондоо очих эрхээс эхлээд сонгох, сонгогдох эрхийг минь хүртэл хааж, биднийг гаргуунд нь хаясан төр засагт үнэхээр гомдож байна.

16 нас хүрсэн учир том хүүг маань тусгай нислэгт багтаагаагүй

Д.Туул /Хүүхдүүд нь Энэтхэгт байгаа ээж/ 

Хүүхдүүд маань хэзээ ирэхийг мэдэхгүй байна. Энэ сарын 29, 30 хавьцаа гэж сонссон ч одоогоор нам гүм байна. Тэнд хоёр хүү маань дунд сургуульд суралцдаг. Гэтэл 2003 онд төрсөн хүүг минь 17 хүрсэн гээд нислэгт багтаагаагүй. Бага хүү маань ганцаараа ирэх бололтой. Манай хоёр хүүгийн байгаа газар 29 хүүхэд тусгай нислэгт бүртгүүлсэн ч 11 хүүхдийн нэрийг л баталсан байсан. Нислэгийн зардал өндөр болохоор ах дүү нараасаа зээл авч, төлнө. Санхүүгийн асуудлаас болоод ирж чадахгүй байгаа маш олон хүүхэд бий. Шашны сургуульд ихэвчлэн амьдралын боломжгүй, бага орлоготой айлын хүүхдүүд суралцдаг. Энэтхэгт халдварын тархалт нэмэгдсээр байна. Хүүхдүүддээ санаа зовж, байнгын айдастай байна.

Дунд хүү маань өндөр төлбөртэй хагалгаанд орсон

Х.Ичинхорлоо /БНСУ-д байгаа иргэн/ 

Би Солонгост ажил хийдэг. Хүүхдүүдээ улирлын амралтаар нь авч ирсэн. 13-тай, долоон настай, нэг ой 10 сартай гурван хүүхэд маань энд дөрвөн сар гацаж байна. Нэг сар л байна гэж төлөвлөсөн учир олон хүндрэл үүсэж байна. Ямар ч мэдээлэл өгөлгүй хаасан. Одоо хүүхдүүдээ харахын тулд ажлаасаа гарч, өдөр хоногийг хүлээлгийн байдалтай өнгөрүүлж байна. Гэрээсээ гарахгүй байгаа учир хүүхдүүд хөдөлгөөний дутагдалд орж, дунд хүү маань бүдүүн нарийн гэдэс нь үрэвсэж, өндөр төлбөртэй хагалгаанд орсон. Энд амьдардаг монголчууд маань тусалж, дэмжиж, Солонгосын эмнэлэгт хүсэлт гаргасны хүчинд хүүхдээ эмчлүүллээ. Транзит нислэгт суух ямар ч мөнгөний боломж алга. Анх төр засагтаа итгэж, тайван хүлээсэн. Гэтэл ингээд хүний нутагт хөсөр хаягдаж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Монгол Улсын нэг иргэн 28.3 сая төгрөгийн өртэй болжээ

 0 сэтгэгдэл
  • Өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд нэг хүнд ногдох өр хоёр дахин нэмэгджээ

Өр зээлийн дарамт өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд хумигдах бус эсрэгээрээ тэлжээ. 2016 онд нэг хүнд 15 сая төгрөгийн өр ногдож байсан бол өнөөдөр энэ хэмжээ хоёр дахин нэмэгдсэн байна. Тодруулбал, нийт гадаад өрийн хэмжээг өнөөдрийн ханшаар тооцвол, нэг иргэн 28.3 сая төгрөгийн өртэй болжээ. Төв банкны мэдээлснээр, 2019 оны жилийн эцсийн гадаад өрийн статистик үзүүлэлтээс харахад Монгол Улсын нийт гадаад өрийн хэмжээ 30.6 тэрбум ам.долларт хүрчээ. Үүнийг 2016 онтой харьцуулахад нийт өрийн хэмжээ 1.9 тэрбум ам.доллараар өссөн байна. Өрийн хэмжээ ийнхүү өсөхөд Засгийн газар болон хувийн хэвшлийн өр нэмэгдсэн нь нөлөөлсөн. Эрх баригч нам өнгөрч буй дөрвөн жилийн хугацаанд юу хийчих вэ. Гадаад өрийн хэмжээг задалж үзвэл, Засгийн газрын зээл 7.7 тэрбум ам.доллар, төв банкны зээл 1.9 тэрбум ам.доллар байгаа юм. Энэ оны төсвийн алдагдал хоёр их наяд төгрөг бөгөөд улсын гадаад болон дотоодын өрийн хэмжээ улам нэмэгдсээр. Манай улсын гадаад өр сүүлийн таван жилд 35 хувиар огцом өссөн ба Засгийн газрын нийт өрийн хэмжээ хамгийн өндөр дүнг эзэлж байна. Гэтэл Монгол Улс ирэх онд 2.9 тэрбум ам.долларын гадаад өр төлбөр барагдуулах ёстой. Энэ нь одоогийн байгаа улсын гадаад валютын албан нөөцийн 70 орчим хувьтай тэнцэх хэмжээний мөнгө.

Өр зээлийн дарамтаас иргэдээ гаргана гэж амласан эрх баригчид өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд хоёр дахин их өр “үйлдвэрлчихээд” дахин эрх барихаар улайрч байгаа нь харамсалтай. Монгол Улсын эдийн засаг оны эхний улиралд 10.7 хувиар агшиж, төгрөгтэй харьцах ам.долларын ханш түүхэн дээд түвшинд хүрээд зогсохгүй ам.долларын ханш чангарч, төгрөгийн ханш суларсаар байвал гадаад өрийн хэмжээ тэлсээр байна гэсэн үг. Монгол Улс төсвийн орлогынхоо 50 хувийг зээл, зээлийн хүүд төлж байсан бол энэ хэмжээ 70 хувь руу дөхлөө. Хөрөнгө оруулалт шинээр гаднаас татах бус харин ч эсрэгээрээ байсан хөрөнгө оруулагчдыг үргээсэн. Гадаад өрийн эргэн төлөлт ойртсоор байгаа нь өр зээл улам нэмэгдэх томоохон эрсдэлд тооцогдож байна. Манай улс ирэх 4-5 жилд нийт 15 тэрбум ам.долларын гадаад өр болон түүний хүү төлөх ёстой. Энэ нь гадаад валютын албан нөөцийн одоогийн хэмжээнээс гурав дахин давсан өндөр үзүүлэлт. Өөрөөр хэлбэл, бидний байгаа нөөц боломж энэ их өрийн хаана нь ч хүрэхээргүй бага. Сангийн сайд гадаад өрийн дарамт буурсан гэх боловч эцсийн дүндээ дээрх байдлаар огцом өсжээ. ОУВС-тай хамтран хэрэгжүүлсэн “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр” энэ сараар дуусгавар болж байгаа тул шинээр хөрөнгө оруулалт орж ирэх магадлал улам буурч байна. Үүнээс гадна цар тахлын эдийн засагт үзүүлэх нөлөөнөөс болж хөгжиж буй орнуудаас хөрөнгө гадагшлах үзэгдэл түгээмэл байгаа нь гадаад өрийн эрсдэлийг нэмэгдүүлсээр. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Гадаадад гацсан монголчуудын эх орондоо ирэх сүүлчийн найдвар тасарлаа

 0 сэтгэгдэл
  • Гадаадад гацсан иргэд, тэдний ар гэрийнхэн нийлж тэмцээд ч уулзах мөчөө урагшлуулж чадсангүй
  • “Хаягдагсад” халдвар хамгааллын дэглэмийг дээд зэргээр барьж, эзгүй хээр цэргийн майханд ч байсан тусгаарлалтын хоногоо дуустал хянуулахаа амлаад буй. Хилээ нээж, гаднын нислэгийг авах хэсэгхэн орон зай гаргаад өгвөл улс дамжин “гүйсээр” эх нутагтаа ирэхийг хүсэж байна 
  • Гадаад хэргийн сайд нь эх орондоо ирэхийг хүссэн иргэдээ “10 мянган олигарх” хэмээн цоллож, засгийн тэргүүн хилээ нээхгүй гэдгээ ил шулуун хэллээ

Япон улсад коронавирусийн 15,569 халдвар илэрч, 825 иргэнээ алдаад байгаа ч хөл хориог цуцаллаа. Нэг сая хүнд ногдох халдварын тохиолдлын тоо 132 болж буурсан нь онц байдлаа бүрмөсөн цуцлах үндэслэл болжээ. Гэхдээ халдварын ид дэгдэлтийн үед ч тэд бусад улсаас иргэдээ авсаар ирсэн. Үлдсэн хүмүүстээ байрны түрээс, хэрэглээний мөнгөн дэмжлэг үзүүлж, нэг иргэний үнэ цэн нийт улсын баялаг гэх бодлогоор явж ирсэн юм. Харин манай улс хаалгаа түгжин, хилийн чанадад хүнд байдалд орж, зовж зүдэрсэн иргэдээ зөнд нь хаяснаар барахгүй арай гэж илгээсэн тусгай үүргийн нислэгтээ дарга нарын үр хүүхэд, хамаатан садныг шургуулж, өвдсөн, хоосорсон, үр хүүхдээ орхиод удсан иргэдээ “өшиглөж” хаясан. Гадаад хэргийн сайд нь эх орондоо ирэхийг хүссэн иргэдээ “10 мянган олигарх” хэмээн цоллож, засгийн тэргүүн хилээ нээхгүй гэдгээ ил шулуун хэллээ. Харьд суугаа монголчуудын цөхрөлийг гаднынхан хүртэл өрөвдөн ойлгож, төр засагтаа үгээ хэлж, эсэргүүцлээ илэрхийлэх боломж олгож байна.

Хүнд байдалд орсон иргэдэд хүнсний тусламж илгээж, оршин суух зөвшөөрлийг хүндрэлгүй сунгаж өгсөөр. Хүүхдээ хайхардаггүй архичин, тэнүүлчин эцэг эхийн өлсгөлөн үрсэд хааяа нэг буян санасан өр нимгэн сэтгэлтэн халуун хоол, бүлээн үгсээр тусалдагтай адил байгаа биз. Удахгүй Эх үрсийн баяр болно. Энэ өдөр “өгөөмрөө барьж дийлэхгүй” улстөрчдийн гоё үгэнд бялуурч, илгээсэн боодол бэлгийг нь баярлан гардах хүүхдүүдийн дүрс бичлэг, мэдээний хуудас тасралтгүй үргэлжилнэ. Харамсалтай нь ээж аавыгаа гадаадаас ирэхийг хүлээж, хагас жилийг “өнчирч” өнгөрүүлсэн хүүхдүүдэд энэ нь баяр баясгалан болохгүй. Эцэг эхээ санан бэтгэрч, шөнө орондоо шээж, өдөр нь хэнтэй ч харьцахыг хүсэхгүй, дотроо шаналсан бяцхан зүрхэнд хайртай хүмүүсийг нь авчрах л хамгийн том бэлэг болно. Гадаадаас эх орондоо ирэхийг хүссэн 11,275 иргэний 98 орчим хувийнх нь ар гэрт 1-3 хүүхэд эмээ өвөөтэйгөө, садангийндаа, зарим нь хөлсний асрагчтай үлдсэн. Тэдний дунд гэртээ цоожлуулж, айл айлаар нүүдэллэж, асран хамгаалагчаасаа үүрд хагацсан нь ч байна. Эрүүл мэндийн шалтгаантай, асаргаа шаардлагатай хүүхдүүд, ахуйн ослоор гэмтэж бэртсэн балчрууд, архины хамааралтай садангаасаа айж түгшин өдөр хоногийг өнгөрөөгсөд ч цөөнгүй. Гуниггүй цагаахан насанд нь амьдын хагацлыг ханатал үзүүлэх хатуурхлын гол шалтгаан тусгаарлах байрны нөөц хангалтгүй гэдэг улигт үг. Хэдийгээр “дотооддоо вирус алдаагүй дэлхий дээр үлдсэн цорын ганц улс” гэх тодотголоор бахархан сурталчилж байгаа ч гэртээ харихыг хүссэн хүмүүст энэ нь “иргэнийхээ эрхийг зөрчиж, хувиа хичээхийн сонгодог жишээг үзүүлэгч ганцхан улс” гэж уншигдана. “Хаягдагсад” халдвар хамгааллын дэглэмийг дээд зэргээр барьж, эзгүй хээр цэргийн майханд ч байсан тусгаарлалтын хоногоо дуустал хянуулахаа амлаад буй. Хилээ нээж, гаднын нислэгийг авах хэсэгхэн орон зай гаргаад өгвөл улс дамжин “гүйсээр” эх нутагтаа ирэхийг хүсэж байна. Өчигдрийн УОК-ын хуралдаанаас гарах шийдвэр сүүлчийн найдвар нь болсон олон хүн манай редакцид хандсаар байна. Гадаадад байгаа иргэдийн эрүүл мэнд, эдийн засгийн эрсдэлд ороод байгааг харгалзан үзэж, тусгай үүргийн нислэгийн тоогоо нэмэх болов уу гэсэн горьдлого тэдэнд бий. Мөн тодорхой хэсэг нь гэртээ үлдсэн 0-12 насны хүүхдүүдээ орхиж ирсэн ээжүүдийг УОК-оос тавьсан таван шаардлагад багтаах хүсэлт тавиад буй. Харамсалтай нь өнгөрсөн хурлаар эдгээр асуудлыг авч хэлэлцсэнгүй. Иргэдээ хамгаалах зорилгоор 213.7 тэрбумыг зарцуулсан тайланг сонсоод, сонгуулиар ажиллах түр журмыг боловсруулахаар чаддагаараа хаалгаа түгжиж авсан юм. Уг нь Шуурхай штабын дарга, хурандаа Б.Ууганбаяр гадаадад гацсан иргэдийн ар гэрийнхний нөхцөл байдлыг сонсож, бүхий л өргөдөл, гомдлыг УОК-ын хуралдаанд холбогдох хүмүүст уламжлахаа амласан ч талаар боллоо. Гадаадад гацсан иргэд, тэдний ар гэрийнхэн нийлж тэмцээд ч уулзах мөчөө урагшлуулж чадсангүй. Буурай эдийн засагтай, дэд бүтэц хөгжөөгүй, ядуу улсын иргэн байж болно. Гэвч нэг ч гэсэн иргэнийхээ үнэ цэнийг ухамсарладаг, хүний эрхийг дээдэлдэг Үндсэн хуульдаа заасанчлан хүмүүнлэг ардчилсан нийгмийн үнэт зүйлийг ойлгодог эрх баригчидтай сан бол гомдол цөхрөл харьцангуй нимгэрэхсэн.