A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2098/

Хөрсний бохирдол, халдварт өвчний улирал эхэллээ

Ниргэсэн хойно нь хашгирч, нэрмээс болохын оронд урьдчилан харж, таслан сэргийлдэг болъё

Хөрсний бохирдол, халдварт өвчний улирал эхэллээ
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2098/


Өвлийн цагт утааг зүхэж, салхи мөрөөсөн хавартай золгомогцоо бид салхийг үзэн ядах болов. Уушиг утаанаас хагацах цаг дор бохир хөрс салхиар дамжин, уушигт нэвчих тул салхийг үзэн ядахад хүрнэ. Ялангуяа гэр хорооллын үнс, бохирдсон хөрс утааны дараа хараалын үгтэй уушгинд залардаг учраас зүхэж эхэлнэ. Нийслэлийн хөрсний бохирдол өвчний эх үүсвэр болж байгааг БОАЖЯ, нийслэлийн удирдлага мэддэг хэрнээ нэг хэсэгтээ пүү, паа болж байгаад зунтай золгуут мартчихдаг.

Өнгөрсөн жилийн хавар ЭМЯ-наас хөрсний бохирдлоор дамжин үүсдэг өвчний талаар тодорхой танилцуулж, дээр дооргүй шуугисан ч, хаврын тэнгэрийн “ааш” намдмагц санаа алдаж аваад таг мартсан байна. Эргэн сануулахад, өнгөрсөн хавар хөрсний бохирдол шар, цусан суулга өвчний гол шалтгаан болдгийг тогтоож, нийслэлийн есөн дүүргийн хэмжээнд гэдэсний халдварт цусан суулга, халдварт шар, балнад, урвах тахал гэх мэт өвчин, гэдэсний шимэгч хялгасан хорхой, өргөн туузан хорхой, үхрийн болон гахайн туузан хорхой, хүний хүж хорхойн халдвараар нийт 1200 гаруй хүн өвчлөөд байв. Тэдний ихэнх нь 0-4 насны хүүхэд, өндөр настан байсан юм. Мөн хөрсний бохирдолд эзлэх хар тугалгын хэмжээ дөрөв дахин их байгаагаас хотод амьдардаг хүүхдийн цусан дахь хар тугалгын хэмжээ орон нутгийнхтай харьцуулашгүй ихэссэнийг мэдээлж байлаа. Үүний нөгөө талд аюултай хог хаягдлын асуудал ч “чих халууцуулж” аюулын харанга дэлдсэн. Харамсалтай нь энэ тухай өнөөдөр бүгд мартаад амар сайхандаа жаргажээ.

Жил тойрон өнөөх сэдэв нь хав дарагдаж хэвтсэнийг гайт салхи ойрын өдрүүдэд уушгиар дамжуулж тархинд хангалттай сэрэмжлүүлэг болголоо. Гэр хорооллынхны өвөлжин жалга, зам дээр асгасан үнс салхиар дамжин нийслэл даяар тархдаг өдрүүд айсуй. Дээр нь булан, тохой бүрт сарьсан ялгадас, гудамжинд цацсан угаадас хөрсний шороогоор дамжин, нийслэлийнхний хамар аманд дураараа чихэж байна. Өнөө жил өвөлдөө хур тунадас бага орсныг ч хэлэх үү салхи хөдлөх төдийд л элдвийн үнэр танар, түмэн янзын бохир хөрс агаарт дэгдэх юм. Үүнээс шалтгаалж олон төрлийн өвчин дэгдэж болзошгүйг сэхээрч байгаа холбогдох яам алга. Сэрэмжлүүлэг ч болох нь ээ гаргачих сэтгэлгүй л сууна. утаа, утаа гэж уушгиа хөөтөл орилсон иргэд цэлмэг тэнгэр харж тайвшрах зуурт, хөрсний бохирдол уушги, хамарт “дайн зарлаж” эхэллээ. Энэ хаврын “дайн”-ыг хэрхэн хохирол багатай давах төлөвлөгөө боловсруулсан уу, гэж БОАЖЯ, ЭМЯ-наас асуувал бахь байдгаа л тоочих бололтой. Манай төрийн байгууллагынханд ниргэсэн хойно нь хашхирдаг ужиг өвчин байдаг. Асуудлыг урьтаж бус төгсгөлд нь л анхааруулдаг гажиг тогтоц ч уламжлал хэвээр. Өнгөрсөн жил бас л өвчин дэгдэж бага нь уйлж, том нь уурлаж эхэлмэгц “төрийн үйлчилгээ түмний төлөө” гэсэн уриатай байснаа санаж дээр, дооргүй гүйлдсэн юмдаг. Энэ жил бас л хавсаргат хаврын төгсгөлд, халуун зуны эхэнд хөрсний бохирдлын талаар ярих бололтой юм.

Нийслэлийн нийт хог хаягдлын 49.1 хувийг гэр хорооллоос гарч буй үнс эзэлдэг

Суурин газрын хөрсний бохирдлыг голлон бүрдүүлэгч нь гэр хорооллыхны хог, хаягдал үнс. Өвлийн улиралд нийслэлийн нийт хог хаягдлын 49.1 хувийг гэр хорооллоос гарч буй үнс эзэлдэг гэхээр ямар их хөрсний бохирдол үүсгэдэг нь ойлгомжтой. Үнсийг аюултай хог хаягдалд тооцдог болохоор даруй булж устгах аргыг дэлхий нийт мөрдөж байна. Харин манайд гэр хорооллынхон халтиргаанаас хамгаалах хэрэгсэл болгон ашиглаж байгааг юу гэж  ойлгох вэ. Цаг зуурын бэрхшээлээ шийдэхийн тулд насан туршийн өвчин авдаг балай зуршлаасаа хэзээ салах вэ. Хөрсний бохирдлоор дамжин амьсгалын замын сүрьеэ, харшлын гаралтай багтраа, бронхит гэсэн насан туршийн өвчин хүний биед нэвтэрч байна. Үнсэнд цацраг идэвхт бодис их хэмжээгээр агуулагддаг учраас гэр хорооллын үнсийг дахин ашиглахыг хориглодог. Судалгаагаар удаан задардаг органик бодис буюу үнс, хуванцар хаягдал нь хүний биед орж, био хуримтлал үүсгэн улмаар дотоод шүүрэл, дархлаа, дээд мэдрэл, нөхөн үржихүйн системд нөлөөлөн, хорт хавдар, чихрийн шижин, үргүйдэл, дархлааны хомсдол, дотоод шүүрлийн системийн хямрал, арьсны өвчлөл, мэдрэлийн согог зэрэг өвчний угшил болдог байна. Үүнээс гадна хэвлий дэх урагт нөлөөлж, эхийн сүүгээр дамжин үр удмыг ч хордуулдаг ажээ. Гэтэл бид өргөнөөр ашигладаг болсоор удаж байна. Өвлийн синдром хаврын “проблем” болдог энэ байдлыг халах талаар холбогдох яамд ямар арга хэмжээ авч байгааг ойлгосонгүй. Өвлийн цагт байгаль орчин, хүний эрүүл мэндэд “халдлага” хийж буй гэр хорооллынхныг соён гэгээрүүлэхэд ямар ажил хийсэн бэ, аюултай хог хаягдлыг дахин боловсруулах, устгах үйлдвэр барих ажил ямар шатанд байна вэ гээд ЭМЯ, БОАЖЯ-наас асуувал дорвитой ахиц алга.

Өнгөрсөн жил хөрсний бохирдол, аюултай хог хаягдлын талаар шуугиж байх үед л БОАЖ-ын сайд нь үл бүтэх юм яриад явж байсан. Өнөөдөр ч түүнээс урагшлаагүй байгаа дуулдана. Н.Цэрэнбат “Аюултай хог хаягдлыг булшлах цэгийг нийслэл, орон нутгийн итхаас тогтоож газрыг нь шийдэж өгөх ёстой. Харамсалтай нь орон нутгийн зүгээс аюултай хог хаягдлын цэг байгуулах газрын асуудал дээр үл ойлголцол үүсгэж, гацаачихаад байна. Улаанбаатар хотын хувьд төв аймагт 30 га газар аюултай хог хаягдал боловсруулахад зориулж гаргаж өгөх ёстой боловч итх дээр нь үл ойлголцол үүссэнээс энэ ажил зогсчихсон” гэж байв.

Хүн амынх нь эрүүл мэндэд ноцтой халдаж буй аюултай хог хаягдлыг устгах, дахин боловсруулах үйлдвэр, ландфиллийг байгуулах газраа ч товлож чадаагүй сууна гэдэг дэндүү арчаагүй төртэйн шинж биш гэж үү. Ногоон уриатай, төрийн хар хүн хөрсний бохирдлын талаар юу бодож суудаг юм бол оо. Иргэдийнх нь эрүүл мэндэд ноцтой хохирол тарих аюул хэзээ мөд “ханхалж” буйг мэргэжлийн бус сайд нь мэдэрч чадах болов уу.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Коронавирусийн улмаас Индонезид саримсны үнэ огцом өсжээ

 0 сэтгэгдэл

Коронавирусийн тархалтаас шалтгаалж Хятадын нийлүүлэлт тасалдах түгшүүр үүсмэгц Индонезид саримсны үнэ огцом өслөө. БНХАУ дэлхийн саримсны нийлүүлэлтийн 80 хувийг дангаараа хангадаг. Харин Индонезын саримсны импортын 90 хувь нь БНХАУ-д оногддог. Вирусийн тархалтын улмаас Хятадын тээвэр зогсож болзошгүй болсон нь Индонезийн нийслэл Жакартад ганц долоо хоногийн дотор саримсны үнийг 70 хувиар хөөргөдөв. “Коронавирус зах зээлийн уур амьсгалыг өөрчилснөөс худалдаачид үнээ хадаачихлаа. Манай импорт ердөө ганц улсаас шалтгаалдаг болохоор аргагүй” хэмээн Индонезийн зах зээлийн арилжаачдын холбооны тэргүүн Абдулла Мансури тайлбарлав. Хятадын хямралт нөхцөл зэсээс эхлээд пуужингийн түлш хүртэлх таваарын эрэлтийг унагасан үед үнэ нь өссөн олон таваарын нэг бол саримс. Дэлхийн санхүүгийн зах зээлд чухал хэмжүүр биш ч Индонезийн үндэсний хоол хүнсний чухал бүрдэл болдгийнхоо хувьд саримс нь тус улсад инфляц хөөргөдөх эрсдэлтэй. Дэлхийд саримсны тэргүүлэх худалдан авагч-Индонез жилдээ 500 мянган тонныг импортолдог. Сүүлийн долоо хоногт тус улсын зарим зах зээлд нэг килограмм саримсны үнэ бараг хоёр дахин өсөж, 80,000 рупиа буюу ойролцоогоор 5.8 ам.доллар болжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

С.Хишгээ: Жирэмсэн эмэгтэйчүүд халдварт өртөх өндөр эрсдэлтэй

 0 сэтгэгдэл
  • Шинэ гарч буй коронавирусийн хувьд, өндөр халуурах, ханиалгах, амьсгал давчдах, булчин өвдөх, толгой өвдөх, суулгах зэрэг шинж тэмдэг илэрвэл хурдан эмнэлэгт хандах нь зөв

Эх хүүхдийн эрүүл мэндийн төвийн зөвлөх, Монгол Улсын гавьяат эмч С.Хишгээтэй ярилцлаа. Тэрбээр хол хорио тогтоосон үед жирэмсэн эмэгтэйчүүд эмнэлэг дээр очиж, урт дараалалд зогсохоос аль болох зайлсхийн, цахимаар болон гар утсаар эмчтэйгээ холбогдож зөвлөгөө авах хэрэгтэй хэмээн хэлсэн юм.

-Шинэ төрлийн коронавирусийн халдварын тархалтаас сэргийлж, жирэмсэн эмэгтэйчүүдийг хамгаалах чиглэлээр ямар ажил хийж байна вэ. Онцгой нөхцөлд яаж ажиллах ёстой вэ?­

-Шинэ төрлийн коронавирусийн тархалт эрчимтэй явагдаж, БНХАУ-­аас бусад улс оронд тархаж байна. Монгол Улсад ямар нэгэн халдварын эрсдэл байхыг үгүйсгэхгүй. Тиймээс жирэмсэн эхчүүд юун дээр анхаарах вэ гэдгийг хэлье. Жирэмсэн болсноор умайд, эхэс үүсэж, цусны эргэлт шинээр бий болж, биед өөрчлөлт ордог. Иймээс жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн дархлаа муудах асуудал бий. Ийм үед гараа сайтар угаахыг анхааруулж байна. Ялангуяа жирэмсэн эхчүүд болон ээжүүд гараа маш сайн угаах хэрэгтэй. Ингэснээр үр хүүхэд, гэр бүлээ хамгаална. Хоёрдугаарт нь амны хаалтыг зөв хэрэглэх хэрэгтэй. Зөв хэрэглэх гэдэг нь хоёр цаг тутам сольж байх, олон нийтийн газар байнга зүүж байх зэргийг хэлнэ. Өвчтэй хүмүүс ойр орчимд нь байвал эсвэл өөрөө ханиад томуу хүрсэн тохиолдолд амны хаалт зүүх хэрэгтэй. Хөл хорио нэгэнт тогтсон учир өвчний голомт руу явахгүй байх. Жирэмсэн эхчүүд олон нийтийн газар явах шаардлагагүй. Болж өгвөл гэрээсээ тусламж авах хэрэгтэй. Хэвийн жирэмсэн эхчүүдийг хамгийн багадаа зургаан удаа эмчид үзүүлэх хэрэгтэй гэж заадаг. Тэгвэл хүндрэл гараагүй, биед нь өөрчлөлт ороогүй тохиолдолд эмчтэйгээ утас, фейсбүүк, онлайнаар холбогдож зөвлөгөө авч болох юм. Хэрвээ хүндрэл гарвал эмчид хандана. Эмчид хандахдаа тодорхой цагуудаар очиж урт дараалалд зогсох, олон хүний дунд орохгүй байх хэрэгтэй. 

-Энэ нь жирэмсэн эмэгтэйчүүдийг эрсдэлтэй бүлэг рүү оруулах шалтгаан болж байна уу?

­Ямар ч халдвар дархлаа муутай эсвэл дархлаа суларсан хүмүүст тусдаг. Тэгэхээр хүүхэд, өндөр настан жирэмсэн эхчүүд орно. Жирэмсэн эхчүүд цус багадалтай, суурь өвчтэй байх зэрэг нь халдварт өртөөд өвдөх магадлалыг нэмэгдүүлдэг. Эмчийн заасан амин дэм, эмчийн бэлдмэл, бусад эрдэс бодисыг хэрэглэх хэрэгтэй. Төмрийн бэлдмэлийг жирэмсэн эмэгтэйчүүд гурван сартайгаас эхлээд төрөх хүртлээ хэрэглэдэг. ДЭМБ-­аас жирэмсэн эмэгтэй төмрийн бэлдмэлийг өдөрт 60 миллиграммыг уух хэрэгтэй гэж зөвлөдөг. Төрсний дараа ч үргэлжлүүлэн хэрэглэнэ.

-Үүнээс өмнө вирусийн халдварууд илэрч байсан. Тухайн тохиолдол бүрт жирэмсэн эмэгтэйчүүд эх нялхасыг хамгаалах урьдчилан сэргийлэх тал дээр юу хийж байв. Тухайлбал, 2010 оны H1N1 вирусын халдварын жишээг харж болох юм.­ Жил бүр улирлын томуу гэж гардаг. Одоо ч гэсэн гараад хүүхэд эмэгтэйчүүд томуугаар өвдөж байна. Одоогийн гарч буй томуугийн шинжилгээг харахад, A хүрээний вирусээр үүсгэгдсэн байгаа юм. 2009 оны аравдугаар сар гараад 2010 онд үргэлжлээд явсан H1N1 A хүрээний вирусийн халдварын үед жирэмсэн эхчүүд нэлээн их хүндэрч байсан. Хот хөдөөгүй орон нутгаас хүндэрсэн иргэд ирж байсан. Түүнээс гадна эмнэлэгт эрт хандах тусмаа хүндрэл нь гайгүй, эх хүүхэд хэвийн төрөх тохиолдлууд байсан. Шинэ гарч буй коронавирусийн хувьд, өндөр халуурах, ханиалгах, амьсгал давчдах, булчин өвдөх, толгой өвдөх, суулгах зэрэг шинж тэмдэг илэрвэл хурдан эмнэлэгт хандах нь зөв. Мөн зарим эмэгтэй жирэмсэн гэдгээ мэдээгүйгээс, вирусийн халдварын үед зулбах хүндрэл гардаг. 

-Хамгийн сүүлд авсан мэдээллээр, Ухань хотод жирэмсэн эмэгтэй төрөхөд, хүүхдэд нь 30 цагийн дараа халдвар илэрсэн. Энэ хэр аюулгүй вэ?

­Жирэмсэн эмэгтэйчүүд хэр өртөж байна вэ гэсэн албан мэдээллийг хайсан боловч баттай мэдээллүүд олж авч чадахгүй байна. Амьсгалын замын халдвартай, тэр нь хүндрээд амьсгалын стресс хам шинж, амьсгалын дутагдал зэрэгт орж байгаа үед ургийн бүтэлт үүсэх эрсдэл гарцаагүй байна. Шинэ коронавирусийн халдварын үед урагт хор хөнөөлтэй гэсэн зүйл уншиж мэдээгүй байна.

-Томуу, томуу төст өвчний вирусийн халдвараар нас барсан хүний тоо 2019 онд 431 хүрсэн гэж эрүүл мэндийн яамнаас мэдээлсэн. Нас барсан хүмүүсийн дийлэнх нь бага насны хүүхдүүд байна. Цаашдаа нярай бага насны хүүхдүүдийг өвчнөөс сэргийлэхийн тулд тусгай эмнэлэг байгуулах шаардлагатай юу?­

Жирэмсэн байх үеэс бид ургийг хамгаалах ажлыг эхлүүлдэг. Тухайлбал, халдвартай халдваргүйг тодорхойлж, ургийг хэт авиан шинжилгээгээр оношилдог. Аль ч халдварын үед хэрхэн урьдчилан сэргийлэх, төрөлтийг удирдах эмнэлгийн аргуудыг хэрэглэдэг. Эмнэлэг тусдаа байсан нь дээр гэж мэргэ­жилтний хувьд үзэж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Д.Шивааннүрдэв: Хамгаалалтын хувцас, амны хаалт дутагдалтай байна

 0 сэтгэгдэл
  • Бид биш байгаасай л гэж найдаж сууна. Шинжилгээ авч ХӨСҮТ рүү явуулсан
  • Уулзсан болон ойр орчимд нь байсан хүмүүсээс одоогоор ямар нэг шинж тэмдэг илрээгүй байна

Өвөрхангай аймагт коронавирусийн сэжигтэй тохиолдол илэрч тусгаарлажээ. ӨМӨЗО-ы Шилийн гол аймагт мал маллаж байгаад ирсэн 21 настай залуу өндөр халуурч аймгийн Бүсийн оношилгоо, эмчилгээний төвийн Халдварт өвчинтэй тэмцэх тасагт тусгаарлан эмчлүүлж байна. Энэ талаар тус аймгийн Эрүүл мэндийн төвийн дарга Д.Шивааннүрдэвээс тодрууллаа.

-Коронавирусийн сэжигтэй гэж тусгаарласан залуугийн биеийн байдал ямар байгаа вэ? ­

Биеийн байдал нь тогтвортой байна. Шөнө халуураагүй хонолоо. Бид бүх бололцоогоороо эмчилгээ хийж байгаа. Залуугийн ойр орчимд байсан, уулзсан хүмүүсийг нь тандалт судалгаанд хамруулж байна. ӨМӨЗО-­ы Шилийн гол аймагт 10 хоног байсан. Ирэхдээ автобусны тасалбар олдохгүй Эрээнд хоёр хоносон юм билээ. Улаанбаатарт автобусаар ирээд автовокзалаас аймгийн автобусанд сууж ирсэн. Ирснийхээ дараа танил айлдаа очиж бууз хийсэн гээд явсан газруудыг нь тодруулсан. Уулзсан болон ойр орчимд нь байсан хүмүүсээс одоогоор ямар нэг шинж тэмдэг илрээгүй байна. Бид биш байгаасай л гэж найдаж сууна. Шинжилгээ авч ХӨСҮТ рүү явуулсан.

-Танай эмнэлэг бэлэн байдлыг хэр хангаж ажиллаж байгаа вэ. хэрэв халдвар илэрлээ гэхэд амны хаалт, эм тариа, хамгаалалтын хувцас хэрэгсэл хүрэлцээтэй юу? ­

-Аймгийн Онцгой комиссоос тодорхой хэмжээний санхүүжилт гаргаж хамгаалалтын хувцас хэрэгсэл захиалаад байна. Амны хаалт, ариутгалын бодис хомсдолтой байгаа. Эмийн компани руу захиалга өгсөн, ойрын үед хангалт сайжрах байх. Бүх газруудад ариутгал халд­варгүйжилт хийж байна. Дэлхий дахинд халдвартай хүмүүсийн тоо нэмэгдэж, анхаарал сулруулж болохгүйг цаг үргэлж сануулсаар буй. Тиймээс манай улс ч гэсэн анхаарал сэрэмжээ дээшлүүлж, хүн бүр амны хаалт хэрэглэж, байнга гараа ариутгаж хэвшмээр байна. монгол, хятад хоёр улсын гол дамжин өнгөрдөг хилийн боомт Эрээний удирдлагууд хяналтаа чангатгаж, онц байдал зарлаад байгаа аж.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Амны хаалт халдвараас сэргийлэх үр дүнтэй арга мөн үү

 0 сэтгэгдэл
  • Амны хаалтаа зөв хэрэглэж, байнга солих нь халдварт өвчнөөс урт хугацаанд үр дүнтэй хамгаалдаг болох нь судалгаагаар нотлогдсон
  • ДЭМБ-аас даавуун биш, нэг удаагийн буюу гурван давхар цаасан амны хаалт хэрэглэхийг зөвлөсөн. Бүтэн өдрийн турш солихгүй бол түүнд хуримтлагдсан бактериар амьсгалж өнжинө гэсэн үг

Амны хаалтыг элдэв төрлийн халдвараас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор дэлхий нийтээрээ ашигладаг. Сүүлийн үед Хятадаас гаралтай коронавирусийн халдварын дэгдэлт өндөр байгаа тул амны хаалтын хэрэглээ улам нэмэгджээ. Ялангуяа Хятадад ийм дүр зургийг хаа сайгүй харж болно.Мэс заслын маскийг анх ХVIII зууны сүүлчээр эмнэлгүүдэд нэвтрүүлсэн ч 1919 онд 50 сая хүний амийг авч одсон Испанийн томуугийн дэгдэлт хүртэл нийтийн хэрэглээ болж чадаагүй байна. Харин одоо амны хаалтын ач холбогдлыг нийтээрээ ойлгож, өргөн хүрээнд хэрэглэх болжээ. Гэхдээ вирусээс хамгаалах хамгийн найдвартай арга нь амны хаалт мөн үү. Энэ талаар асуудал хөндсөн нэгэн нийтлэл BBC.com сайтад гарчээ. Үүнийг тоймлон хүргэе. Лондоны их сургуулийн доктор Дэвид Каррингтон BBC-д ярилцлага өгөхдөө “олон нийтэд зориулсан амны хаалт нь агаарт тархсан вирус, бактерийн эсрэг үр дүнтэй хамгаалалт биш” болохыг онцлов. “Гэхдээ ханиаж, найтаах зэргээр бусдад вирус тараахаас сэргийлэх гол арга нь амны хаалт хэрэглэх явдал” хэмээн тэрбээр нэмж тодотгожээ. Түүнчлэн Ноттингемийн их сургуулийн молекул судлалын профессор Жонатан Болл хэлэхдээ эмнэлгийн нөхцөлд ашигладаг, маш сайн шүүлтүүртэй хаалт нь вирусийн халдвараас сэргийлэхэд үр дүнтэй байдаг гэв. Гэхдээ ийм хаалтыг нийтийн хэрэглээ болгоход учир дутагдалтай болохыг тэрбээр хүлээн зөвшөөрсөн. Харин Белфастын их сургуулийн анагаах ухааны хүрээлэнгийн доктор Коннор Бэмфорд вирусийн тархалт өндөр үед амны хаалт зүүхээс гадна хувийн ариун цэврээ сахих нь чухал болохыг сануулсан юм. “Гараа сайтар угаа. Гараа угаагаагүй үед нүүр, амандаа хүрэх хэрэггүй. Хувийн ариун цэврийг сайн сахих нь вирусээс хамгаалах үр дүнтэй арга байх болно” хэмээн тэр ярьжээ. Түүнчлэн Английн Нийтийн эрүүл мэндийн албаны доктор Жейк Даннинг “Амны хаалтаа зөв хэрэглэж, байнга солих нь халдварт өвчнөөс урт хугацаанд үр дүнтэй хамгаалдаг болох нь судалгаагаар нотлогдсон юм шүү. Хамгийн гол зөв хэрэглээ чухал болохыг олон нийт ойлгох хэрэгтэй” хэмээн сануулжээ. Манай эрүүл мэндийн албаныхан ч үүнтэй ижил зөвлөгөө өгдөг. Тухайлбал, ХӨСҮТ-ийн Халдварт өвчний тандалт судалгааны албаны дарга А.Амбасэлмаа “Амны хаалтыг зөв хэрэглэхгүй бол хэрэглээгүйгээсээ илүү сөрөг үр дагавартай. Нэг удаагийн амны хаалтыг дээд тал нь хоёр цаг зүүгээд солих ёстой. Гэтэл иргэд бүтэн өдрийн хэрэглээ гэж ойлгоод байгаа нь буруу. Нэг удаагийн амны хаалт хоёр цагийн хугацаанд агаарыг шүүж, түүнээс хэтэрвэл шүүж чадахгүй. Амны хаалтаа бүтэн өдрийн турш хэрэглэнэ гэдэг түүнд хуримтлагдсан бактериар амьсгалж өнжинө гэсэн үг” гэв. Харин ХӨСҮТ-ийн Халдвар судлаач их эмч М.Цолмон “Амны хаалт нь тухайн өвчтэй хүнийг ярих, найтаах үед амнаас нь гарах дуслыг хязгаарлах зорилготой байдаг. Амны хаалт нь ам, хамрыг битүү далдалсан байх ёстой. Мөн хоёр цаг тутамд солих хэрэгтэй. Амны хаалтыг солихдоо урд талаас нь гараараа барихгүй, зөвхөн хоёр бүчнээс нь барьж тайлна. Ингээд хэрэглэсэн амны хаалтаа зориулалтын битүү саванд хийнэ. ДЭМБ-аас даавуун амны хаалтыг зөвлөхгүй байгаа. Харин нэг удаагийн буюу гурван давхар цаасан амны хаалт хэрэглэхийг анхааруулж байна” гэсэн юм.