A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/212/

Цахилгаан машины борлуулалт нэг саяд хүрнэ

Хүчин чадал, загварын хувьд бензин хөдөлгүүрт машинаас ч илүү болтлоо хөгжжээ

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/212/


2008 оноос эрчээ авч эхэлсэн цахилгаан машин уламжлалт бензин хөдөлгүүрт автомашиныг хэрэглээнээс гаргах дөхөөд байна. Хэрэглээний зардал болон агаарт үзүүлэх хорт утааны нөлөө бага гэдэг утгаараа эрэлт нь жил ирэх тусам нэмэгдэж, одоогоор Европын болон Хятадын зах зээлд түлхүү нэвтрээд байна. Дэлхий даяар 2016 онд 750 мянган цахилгаан машин зарагдсан ба нийт зах зээлийн үнэлэмж 103 тэрбум ам.долларт хүрч, өнгөрсөн хугацааны дээд амжилт тогтоож байв. Тэгвэл 2017 оны гуравдугаар улирлын байдлаар 700 мянга гаруй цахилгаан машин хэдийнэ борлогдсан бөгөөд Bloombergийн урьдчилсан таамгаар нэг саяд хүрэх төлөвтэй. Саяхныг хүртэл хүчтэй хөдөлгүүр, чанга дуутай автомашинд дурлагсдын шүүмжлэлд өртөөд байсан цахилгаан машин өдгөө хүчин чадал, загварын хувьд бензин хөдөлгүүрт машинаас ч илүү болтлоо хөгжөөд буй. Үүний нэг жишээ нь Aston Martin Lagonda компанийн цоо шинэ Lagonda бөгөөд тус компанийн өвлөгдөн ирсэн цувралын цахилгаан тэжээлт седан загвар юм.


Уг бүрэн цахилгаан машин Женевт нээлтээ хийхэд шинжээчид “сураггүй болсон тус брэнд зах зээлд хэрхэн эргэж ирэхээ харууллаа” хэмээн онцолж байлаа. “Энэ машины хүчин чадал маргахын аргагүй өндөр. Чинээлэг худалдан авагчдад гаднах үзэмжээсээ авахуулаад үнэ цэнэтэй харагдахуйц” хэмээн дэлхийн баячуудын хандлагыг судалдаг Luxury Institute-ийн үүсгэн байгуулагч Милтон Педраза хэлжээ. Гэсэн хэдий ч зарим нэр хүндтэй брэндүүд цахилгаан тэжээлээс хойш суусан хэвээр байна. “Бодит байдал дээр үнэхээр нүүрстөрөгчийн хэмжээг багасгая гэвэл зүгээр л хямд, жижигхэн цахилгаан машин худалдаж авах эсвэл мотоцикл, унадаг дугуй унахад хангалттай. Гэхдээ залуу үеийнхэн илүү байгальд ээлтэй машин сонгох болсон нь бусад ямар ч насны бүлгээс өндөр үзүүлэлттэй байна. Тансаг зэрэглэлийн зах зээлийг харвал ийм төрлийн худалдан авагчид гараждаа дор хаяж нэг цахилгаан машинтай байх нь тэдэнд маш чухал болоод байна” гэж IHS Markit-ийн ахлах шинжээч Стеффани Брилье үзэж байгаа аж.


ХАЯГДАЛ УХААЛАГ УТАС ГОЛ НАЙДВАР


Шинжээчдийн үзэж буйгаар 2040 он гэхэд 60 сая цахилгаан машин үйлдвэрлэгдэж, нийт машин үйлдвэрлэлийн 33 хувь, борлуулалтын 54 хувийг эзлэх төлөвтэй байна. Цахилгаан машины салбарт цахиур хагалсан Tesla компани 2020 он гэхэд жилд нэг сая машин борлуулахаар тооцож байгаа бол Mercedes Benz АНУ-д нэг тэрбум ам.доллараар цахилгаан машины үйлдвэр барина гэдгээ мэдэгдсэн. Энэ нь цахилгаан батарейг бүтээгч лити, коба льт, никел, хөнгөн цагаан, зэс зэрэг түүхий эдийн эрэлтийг огцом нэмэгдүүлнэ гэдгийг са лбары н ха н он цол дог. Кобальтын үнэ түүхэн дээд амжилт тогтоож, нэг тонн нь 80 мянган ам.доллар давлаа. Энэ нь батарей үйлдвэрлэгч компаниудын хувьд литиион батарейн кобальтын агуулгын хэмжээг бууруулах томоохон дохио болоод байгаа юм. Тухайлбал, Солонгосын технологийн гигант болох Samsung компани хуучин ухаалаг утаснаасаа кобальтыг дахин гаргаж авахаа мэдэгдээд байна. Цахилгаан машины батарейн катод үйлдвэрлэгч томоохон компанийн нэг болох Umicore-ийн гүйцэтгэх захирал Марк Гринберг “Жилд 1.6 сая хаягдал ухаалаг утасны батарейг дахин боловсруулахад л сая сая цахилгаан машиныг кобальтаар хангах бүрэн боломжтой” хэмээн Financial Times-д өгсөн ярилцлагадаа дурджээ. Дэлхийн кобальтын эрэлтийн 10 хувь нь ухаалаг утас байдаг аж.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ухаалаг утас хэрэглэгчдийн өгөгдлийг Google-д дамжуулдаг

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Мини хиймэл дагуулаар шуурга, хуй салхийг бүртгэнэ

 0 сэтгэгдэл

RainCube (Radar in a CubeSat) бяцхан хиймэл дагуулд суурилуулсан бороо, цас тодорхойлох үүрэгтэй цомхон төхөөрөмж ашиглан хуй салхины мэдээлэл цуглуулж болох эсэхийг АНУ-ын NASA-агаарын нислэг, сансрын уудмыг шинжлэн судлах үндэсний агентлаг туршиж байна. NASA-гийн JPL тийрэлтэт хөдөлгөөний лабораториос хэрэгжүүлж буй RainCube-ийн туршилтын зорилго нь жижиг хиймэл дагуул ашиглан цаг агаарын үзэгдлийг бага өртөг зардлаар нарийн тодорхойлоход оршино. Судлаачид нүүдлийн шувуутай төстэй зарчмаар нисдэг хэд хэдэн хиймэл дагуул ашиглан хуй салхины төв доторх нөхцөлийг шуурхай дамжуулахаар зорьж буй. Хүлээж авсан мэдээлэлдээ үндэслэн бороо, цас, мөндөр орох магадлал, хэмжээ зэргийг оновчтой тодорхойлохыг хичээж байна. Ийм өгөгдлийн ачаар цаг уурын мэдээлэл илүү нарийвчлалтай болох юм.

RainCube хиймэл дагуул 12 килограмм жинтэй. Борооны шүхэртэй төстэй, 50 сантиметр орчим диаметртэй антенн нь хуй салхины төв рүү тусгай радио дохио цацна. Төв дэх борооны дуслаас ойсон дохио нь хуй салхины эрч, үүсэх тунадасны талаар мэдээлэл болж хувирна. Эдүгээ хүртэл ашиглаж ирсэн радар системүүд овор ихтэй, нүсэр байлаа. JPL-ийн инженерүүд анх удаа ийм системийн оворыг багасгаж CubeSat хэмээх жижиг хиймэл дагуулд багтахаар цомхон болгож дөнгөжээ. Овор багассаны ачаар радиолокацын системийн цахилгаан хэрэглээ ч багассан байна. NASA энэ оны долдугаар сард CubeSat хиймэл дагуулын туршилтын загварыг дэлхий орчмын тойрог замд анх туршсан юм. Туршилтын явцад энэ оны наймдугаар сард Мексикийн дээр үүсэж буй догшин салхины дүрсийг анх удаа амжилттай буулгасан. Мөн дөнгөж үүсэж буй Флоренс хар салхины анхны зургийг ч RainCube дагуулаас авчээ. NASA цаашид хүчтэй хуй салхи, хар салхийг урьдчилан тодорхойлох, цаг уурын үзэгдэл, дэлхий дулаарлын нөлөөг хэмжих зориулалттай RainCube хиймэл дагуулын томоохон флот үүсгэхээр төлөвлөж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Усаа ашиглахгүй бол улсаараа тоггүйн зовлонг дахиад ч амсана

Улс орнууд усыг эрчим хүчнийхээ уян тохируулга болгон ашигладаг

 0 сэтгэгдэл


Манай эрчим хүчний систем дээсэн дөрөөн дээр дэнжигнэж буйг хэдхэн хоногийн өмнө бид дахин мэдэрлээ. Эрчим хүчний системийн найдвартай байдал хөгширсөн хэдэн нүүрсний станцын бөгтөр нуруун дээр тохогдчихсон. Станцууд нь элэгдэж, турбинууд нь хуучирсан систем өнөөдөр бидний хэрэглээг дөнгөн данган торгоож байна. Газар дороо нүүрс, занар, ураны асар их баялагтай, газар дээрээ нар, салхины эрчим хүчний арвин нөөцтэй Монгол улс XXI зуунд лаатай суухад ойрхон байгаа нь эмгэнэл ч юм шиг. Олон улсын жишгээр эрчим хүчний үйлдвэрүүд 20 хувийн нөөцтэй ажиллах ёстой байтал манай цахилгаан, дулааны станцууд өвөл, хаврын цагаар байдаг чадлаа шавхаж дуусдаг. Тэгээд ч өсөн нэмэгдэж буй эрэлт хэрэгцээг хангаж дийлэхээ больсон тул монголчууд цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээнийхээ 20 хувийг хоёр хөршөөсөө импортолж сууна. Бид өнөөдөр цахилгааны хэрэглээ өсдөг оргил ачааллын үед ОХУ-аас өндөр үнээр эрчим хүч импортолж, амиа аргацаадаг. Нэг кВт цаг цахилгааныг дунджаар 7-8 центээр, зарим үед бүр 13 центээр худалдан авдаг. Харин хүн амын хэрэглээ буурмагц илүүдсэн эрчим хүчээ бараг хоёр цент хүрэхгүй үнээр хойд хөршид “бэлэглэчихдэг”. Өглөө өсөж, өдөр буураад, үдэш өсдөг “салхи” шиг эрэлтийг манай хөгшин турбинууд хамхуул шиг дагаад байж, чаддаггүй.


Тиймээс хэлбэлзлээ нөхөхийн тул хойд хөршөөс ийнхүү цахилгаан гуйхаас өөр аргагүй. Уг нь улс орнууд энэ хөшүүн байдлаа усан цахилгаан станцаар уян болгодог. Нүүрсний станц 4-5 цаг галлаж байж эрчим хүч үйлдвэрлэдэг бол усных товчлуур дарах төдийд л тог үйлдвэрлэж эхэлдэг. Хэрэв үйлдвэрлэл нь хэрэглээнээс хэтэрвэл хэсэг зогсоож, дахин ажиллуулж болдог “элдэвтэй” технологи. Өөрөөр хэлбэл, хэрэглээндээ тохируулан эрчим хүч үйлдвэрлэдэг хамгийн тогтвортой (нар, салхины эрчим хүчний эх үүсвэртэй харьцуулахад), уян хатан систем бол усан цахилгаан станц. Тиймээс улс орнууд усыг эрчим хүчнийхээ уян тохируулга болгон ашигладаг байна. Гэвч төв Азийн усны хагалбарт оршдог манай улс үүнийг дорвитой ашиглаж чадалгүй өдий хүрлээ. Уг нь усан цахилгаан станц манай зах замбараагүй эрчим хүчний системд тохируулга хийж чадна гэж салбарынхан хэлдэг юм. Гэтэл энэ тохируулгагүйн гайгаар Монгол улс татвар төлөгчдийн олон тэрбум төгрөгийг жил бүр урсгасаар буй. Энэ онд л гэхэд төвийн бүс 50 гаруй тэрбум төгрөгөөр ОХУ-аас эрчим хүч импортлохоор төлөвлөж байна. Уг нь Эг, Шүрэн, Дөргөн, Тайшир гээд усан цахилгаан станцуудын нэрийг монголчууд бараг андахгүй болсон. Гэвч бидний чихнээ хоногшсон эдгээр станцаас нүдэнд харагдахаар сүндэрлэн боссон нь ховор. Нэг Засгийн газар нь зүтгүүлж, нөгөө нь гацаасаар эдгээр төслүүд цаасан дээр л цаг хугацааг элээж байна.


Бас “байгалиа хамгаалъя” хэмээн баахан бархирдаг “эх орончид” эдгээр станцыг бариулалгүй өдий хүрлээ. Тогтворгүй улс төр, усан цахилгаан станц барихыг улаан цээжээрээ эсэргүүцэгчийн “гавъяагаар” өнөөдөр Монгол улс гал алдахад тун ойрхон байна. Гэсэн атлаа эрчим хүчээ азид экспортолно, 2030 он гэхэд сэргээгдэх эрчим хүчээр хэрэглээнийхээ 30 хувийг хангана гэсэн бадрангүй зорилт тавьчихсан. Одоогийн байдлаар бид эрчим хүчний хэрэглээний 10 хүрэхгүй хувийг сэргээгдэх эрчим хүчээр хангаж байгаа. 2019 оны эцэст сэргээгдэх эрчим хүчний хүчин чадал 300 Мвт-д хүрэх төлөвтэй. Үнэнийг хэлэхэд усан цахилгаан станц байгуулах нь монголчуудын дунд төдийгүй Орос, Монголын хооронд хоёр туйл мэт маргаан дагуулдаг. Урсгал усыг ашигласнаар монголчууд эрчим хүчний хараат байдлаас ангижирна. Мөн цахилгаан үйлдвэрлээд зогсохгүй усны нөөц бүрдүүлдэг. Зөвхөн Эгийн голын усан цахилгаан станцыг барихад уртаараа хөвсгөл нуурын дайтай нуур үүсэж, аялал жуулчлал, газар тариалан гээд ус дагасан амьдрал цэцэглэх таамагтай. Наад зах нь тэр орчмын агаарын чийгшил нэмэгдэж, энэ хэрээр хур тунадасны хэмжээ дээшилнэ. Үүгээр зогсохгүй урсгал усанд менежмент хийж, үерийн аюулыг хүртэл тогтоон барьж дөнгөдөг.


Ус даган амьдардаг урд хөрш хөх мөрөн дээрээ 20 орчим станц босгосон. Ингэснээр нэгэн цагт хэдэн мянган хүнийг хуу хамж үерлэдэг байсан энэ мөрөн үерлэх нь эрс багассан. Энэ мэт усан цахилгаан станцын тусыг дурдаад байвал дуусахгүй. Тиймээс томоохон голуудаа түшиглэн станц барихаар үе үеийн Засгийн газар бодлогодоо тусгадаг. Эрчим хүчний сайд Ц.Даваасүрэн “Улс орныхоо эрх ашгийг хохироосон шийдвэр хэзээ ч гаргаж болохгүй. Салбарын хүний хувьд Эгийн гол, Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцыг явуулахын төлөө өөрт байгаа бүх нөөц боломжоо ашиглан ажиллах болно” хэмээн мэдэгдээд байгаа. Эгийн голын усан цахилгаан станцын төсөл удаашрах болсныг салбарынхан хэлдэг. харин 92.8 Мвт-ын хүчин чадалтай Эрдэнэбүрэнгийн станцын төсөл урагшилж байна. БНХАУ-ын 266 сая ам.долларын хөнгөлөлттэй зээлээр барих энэ төслийг урд хөрш бүрэн хариуцаж байгаа бөгөөд байгаа тус улсын Экспорт, импортын банк судалгаа хийж байгаа аж. “Хятад улс аж ахуйн нэгжүүдийнхээ дунд сонгон шалгаруулалт зарлаж, тус станцдыг барьж, угсрах, хүлээн өгөх нөхцөлөөр байгуулахаар төлөвлөж байгаа. Энэ төсөлд урагшлах бүрэн боломж бий. Гэхдээ Баруун бүсийн эрчим хүчний системийг бие даалгахыг эсэргүүцсэн төрийн бус байгууллага, хэн нэгний гар, хөл болсон “хүүхэлдэйнүүд” энэ төслийг эсэргүүцэхийг үгүйсгэхгүй байна.

Ер нь цахилгаан станцын төслүүдийн унагадаг нэг арга нь энэ” хэмээн Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын төслийн Барилга угсралтын инженер М.Ангараг хэлсэн. Монгол улс эрчим хүчний салбарт хоёр хөршийнхөө хэрэглэгч бас худалдан авагч. Ямар ч худалдаачин жилд 40-50 сая ам.доллар авчирдаг худалдан авагчаа алдахыг хүсэхгүй. Тиймээс өнгөрсөн 30 жилийн хугацаанд Монголыг эрчим хүчний гуйлгачин болгож, манай цахилгаан үйлдвэрлэлийг элгээр хэвтүүлсэн гадаад, дотоодын ашиг сонирхол ирэх жилүүдэд ч биднийг тойрохгүй. Хойд хөрш Байгал нуураар түрий барин өнөө хэр Эгийн голын станцыг өндийлгөхгүй байгаа. Тэд Байгал нуурын байгаль экологид үхтэлээ санаа зовж байна хэмээн тив дэлхийгээр мэдэгдэж буй атлаа тус нуурт цутгадаг Ангар мөрөнд дөрвөн том усан цахилгаан байгуулсан. Тийм атлаа Байгал нуураас бараг 500 километрийн зайд Монгол улс цахилгаан станц байгуулахыг эсэргүүцдэг. Монголчууд бид ийм л эмгэнэлтэй атлаа өрөвдмөөр нөхцөл байдалтай нүүр тулчихаад байгаа. Гэтэл тог цахилгаан хэдхэн цаг тасрахад л эрчим хүчний эх үүсвэрээр баян гэж даналздаг Монгол улс “чацга царайлсан”. Цаашид ингэж байдгаа барьж, арчаагаа алдахгүйн тулд эрчим хүчний эх үүсвэрийг уухайн тас дэмжих, ялангуяа, энэ системийн нэг тулгуур болдог усан цахилгаан станцуудыг урагшлуулах шаардлага тулгарсаар байна. Хэрэв бид дотроо дуугарвал дуу нэг, дугтарвал хүч нэг болохгүй бол худалдан авагчаа алдах хүсэлгүй томоохон гүрнүүд биднийг гуйлгачин хэвээр үлдээх нь.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Apple хамгийн үнэтэй iPhone-оо танилцуулав

 0 сэтгэгдэл

Apple компани хамгийн үнэтэй iPhone-аа эрүүл мэндийн тусгай функц бүхий шинэ, илүү үнэтэй Watch-ын хамт танилцуулсан. Энэ нь манлай загваруудад тулгуурлаж орлогоо өсгөх арга эрэлхийлсээр байгаагийн илрэл болов. Лхагва гарагт Apple гурван шинэ ухаалаг утас сонирхуулсны нэг нь тус компанийн хамгийн үнэтэй iPhone болж буй XS Max загвар. Энэхүү загвар 6.5 инчийн дэлгэцтэй нь iPhone-ууд дотроо хамгийн томд тооцогдоно. Хуучин 5.8 инчийн дэлгэцтэй iPhone X-ийн шинэчилсэн хувилбар iPhone XS загварыг өмнөхтэй нь ижил буюу 999 ам.доллараар үнэлжээ. Гарахаас нь өмнө шинжээчид уг загварын үнэ хямдарна гэж таамаглаж байсан юм. XS-ийнх шиг ган бус хөнгөн цагаан их биетэй, 6.1 инчийн LCD дэлгэц бүхий шинэ iPhone XR загвар мөн гарлаа. ХR-ийн гарааны үнэ 749 ам.доллар. Гүйцэтгэх захирал Тим Кук “бүр олон хүний ухаалаг утасны ирээдүйг тодорхойлно” хэмээн онцолсон уг утасны гарааны үнэ 749 ам.доллар. Энэ нь жилийн өмнө гарсан түвшний iPhone 8-аас даруй 50 ам.доллараар үнэтэй байна. “Шинэ iPhone XR нь илүү үнэтэй ХS-тэй харьцуулахад хямд үнээр том дэлгэцтэй утас авах боломж гэсэн үг.

Өргөн хэрэглээний цахим бүтээгдэхүүний үнэ тогтооох тал дээр Apple тогтсон дүрмийг эвдсээр ирлээ” хэмээн CCS Insight-ын шинжээч Жефф Блэйбер тайлбарлав. Харин хоёр жилээр хуучирсан iPhone 7-г 449, iPhone 8-ыг 599 ам.доллараар үнэлсэн нь тус бүр жилийн өмнөх үеэсээ 100 ам.доллараар хямдарсан гэсэн үг. Apple “бусад үйлдвэрлэгчдийн өрсөлдөх загвар гарах тэр мөч хүртэл борлуулалт өссөөр байх хангалттай сайн ухаалаг утаснууд гаргаж чадсан” хэмээн Moor Insights & Strategy-гийн шинжээч Патрик Мурхед үзэж байна. Купертиногийн компани iPhone-уудын зэрэгцээ Apple Watch-ын шинэ загвар сонирхуулсан нь мөн л хуучнаасаа үнэтэй болжээ. Үүрэн холбоонд холбогддог Series 4 загварын гарааны үнийг 499 ам.доллараар тогтоосон. Энэ нь жилийн өмнө гарсан өмнөх загварынхаас даруй 100 гаруй ам.доллараар илүү байгаа юм. Бугуйн цаганд АНУ-ын зохицуулах байгууллагуудын зөвшөөрөл бүхий, фитнессийн гэхээсээ анагаах ухааны талдаа зориулалттай зүрхний хэм мэдрэгч сенсор суулгасан байна. Энэ удаагийн өсөлт нь жилийн өмнө бүтээгдэхүүний борлуулалт буурсан ч орлого өссөн Apple-ын стратеги үргэлжилсээр байгааг нотлов.

Үнийн өсөлтийг зөвтгөхийн тулд Apple компани iPhone XS-дээ шинэ A12 Bionic чип, хос SIM картны дэмжлэг, их биеийн алтадмал өнгөлгөө ашиглах зэргээр шинэ технологи ахиу оруулжээ. А12 Bionic нь зах зээлд нэвтэрч буй долоон нанометрийн анхны чип тул Apple хагас дамжуулагчийн салбарт Intel зэрэг өрсөлдөгчөө гүйцсэн хэрэг боллоо. Царай таних ажиллагааг илүү шуурхай гүйцэтгэж, ерөнхий бүтээмж өссөн шинэ үеийн чип нь iPhone-ын камераар авсан фото зургийн чанарыг ч сайжруулж өгнө. Ухаалаг утасны дүрсний сенсор ч чанарын хувьд шат ахижээ. арай хямд iPhone XR ч шинэ A12 чип, хос SIM дэмжлэгтэй. Уг загварт хөнгөн цагаан их бие, арын камерын ганц линз, LCD дэлгэц ашигласан тул манлай XS-ээс хямд болж байна. Хос SIM картны дэмжлэг нь нэг утсаар зэрэг хоёр дугаар ашиглах, дуудлага хийх боломжийг хэрэглэгчид олгоно. Тус компани урьд нь зөвхөн iPad, Apple Watch-д ашигладаг байсан ESIM буюу нэгтгэмэл SIM картыг анх удаа iPhone-д нэвтрүүллээ. AT&T, Verizon, Vodafone, EE, Deutsche Telekom зэрэг олон мобайл оператор E-SIM дэмжих юм. Гэхдээ Apple компани бодитой хос SIM слот бүхий тусгай загварыг үүрэн холбооны операторуудын зохицуулалт илүү түвэгтэй Хятад улсад зориулж үйлдвэрлэдэг.