A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1159/

Ц.Даваасүрэн: ЗГ-ын шийдвэрээр “Оюутолгой”-д эрчим хүч нийлүүлэхээр болсон

​ОХУ-ын хөнгөлөлттэй зээлээр 250 мегаваттын цахилгаан станц барина​

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1159/


Эрчим хүчний яамны шуурхай зөвлөгөөнөөр салбарын хүрээнд өвөлжилтийн бэлтгэл ажилд онцгой анхаарч ажиллахыг үүрэг болгосон байна. Өвөлжилтийн бэлтгэл хангах хүрээнд 1938 ажил төлөвлөснөөс 1556-г нь бүрэн хийж, 80 хувьтай байгаа аж. Тус салбарын сайдаар ахлуулсан Ажлын хэсэг харьяа байгууллагуудаар шалгалтын ажлыг эхлүүлээд байгаа юм. Шалгалтын талаар болон бусад анхаарал татсан сэдвээр Эрчим хүчний сайд Ц.Даваасүрэнтэй ярилцлаа.

-Эрчим хүчний салбарын өвөлжилтийн бэлтгэл хэр хангагдаж байгаа вэ?

-Өвөлжилтийн бэлтгэлтэй танилцах ажлыг ДЦС III-аас эхлэн шалгаж байна. Улаанбаатар хотын дулааны гол эх үүсвэрийг уг станц гаргадаг. Тэр үүднээс энэ байгууллагын өвөлжилтийн бэлтгэлийг бүрэн хангаж байж нийслэлчүүдийн өвөлжилтийн бэлтгэлийг хангасан гэж үзнэ. Одоогоор ДЦС III-ын өвөлжилтийн бэлтгэл 90 хувьтай байна.

-Нийслэлд дулаан, эрчим хүчний ачаалал өмнөх оныхоос хэр нэмэгдсэн бэ?

-Нийслэлийн хэмжээнд эрчим хүчний хэрэглээ 50 мегаваттаар нэмэгдээд байгаа. наад зах нь Яармагийн дэнжид баригдсан болон баригдах олон барилгуудыг дулаанаар хангахын тулд ДЦС IV-ийн нөөцийг ашиглахаар шинээр дулааны шугам татсан. Мөн агаарын бохирдлыг бууруулах ажлын хүрээнд нийслэлд ажиллаж байгаа 68 халаалтын зуухыг зогсоож, хэрэглэгчдийг төвлөрсөн дулаанд холбох дулааны шугам, дэд станцын барилга угсралтын ажлыг гүйцэтгэн ашиглалтад оруулсан. Ингэснээр нам даралтын зуухаар халаадаг байсан 139 барилга төвлөрсөн дулаан хангамжид холбогдсон.

68 нам даралтын зуухаар халдаг байсан 139 барилгыг төвлөрсөн дулаанд холбожээ

-Утааг бууруулахын тулд гэр хорооллын айлуудыг найдвартай цахилгаанаар хангах ажил хийгдэж байгаа юу? Учир нь ирэх оноос нийслэлд түүхий нүүрс оруулах хориг хэрэгжих гэж байна.

-Өнгөрсөн хугацаанд 27 мянган өрхийг 4.0 кВт-ын халаагуур залгах боломжийг бүрдүүлсэн. Өнгөрсөн өвөл зарим айлын цахилгааны чадал хүрэхгүйгээс халаалтын төхөөрөмж ажиллуулж чадахгүй байна гэсэн гомдол их ирдэг байсан. Энэ жил нэмээд 21 мянган айлд 4.0 кВт цахилгаан халаагуур хэрэглэх техникийн боломжийг бүрдүүлсэн.

-Орон нутагт эрчим хүч үйлдвэрлэлийн шинэ бүтээн байгуулалт хийгдсэн үү?

-Эрдэнэтийн дулааны станцад 40, ДЦС-IV 20 мегаваттын нэг блок барьж эрчим хүч үйлдвэрлэх хүчин чадлыг нэмсэн.

-ОХУ-аас хоногт хэдэн мегаватт цахилгаан импортолдог вэ? Төлбөр нь хэдий хэмжээний зардал гардаг вэ?

-Манай улсын эрчим хүчний хэрэглээ хоногт дээд тал нь 240 мегаватт байдаг. Үүнээс 50-80 мегаваттыг ОХУ-аас авч зохицуулдаг. Гэхдээ шөнө илүү гарсан цахилгаанаа ОХУ-д бас нийлүүлдэг. Энэ зөрүүний төлбөр тооцоог улирал тутам хийдэг.

-“Оюутолгой”-д эрчим хүч нийлүүлэх ажлыг шийдсэн үү?

-Саяхан Rio Tinto-гийн төлөөлөгчидтэй уулзсан. “Тавантолгой”-д цахилгаан станц барих шийдвэрээ хоёр долоо хоногийн хугацаанд эцэслэн шийдвэрлэнэ гэж хэлсэн. Харин бид ирэх жилийн нэгдүгээр сарын 1-нээс “Оюутолгой”-д эрчим хүч нийлүүлэх шийдвэртээ хатуу зогсож байгаа. Ингэхийн тулд ДЦС III-ыг өргөтгөхөөр Засгийн газрын шийдвэр гараад ажиллаж байна. Одоогоор ОХУ-аас гүйцэтгэх ажлыг хийх компаниуд ирчихсэн, техникийн нөхцөл, ажлын даалгавартай танилцаж байгаа. Владивостокт болж буй Ерөнхийлөгчийн уулзалтаар энэ асуудлыг бас ярилцаж байна. 175 мегаватт эрчим хүч үйлдвэрлэж байгаа энэ станцыг ирэх жил 250 мегаватт болгох юм. ОХУ-аас 350-400 сая ам.долларын хөнгөлөлттэй зээл авч энэ ажлыг хийнэ. ирэх сард би ОХУ-д ажиллаж, хөнгөлөлттэй зээлийн асуудлыг шийдвэрлэхээр төлөвлөж байна. Бараг шинэ станц барина гэсэн үг л дээ. Мөн хуучин станцаа 75 мегаваттаар өргөтгөх боломж байгаа. Ингэснээр “Оюутолгой”д эрчим хүч нийлүүлэх ажил үргэлжилнэ. Харин ДЦс III-ын өргөтгөлийг барихад нэг хүндрэл үүсээд байгаа.

-Ямар хүндрэл үүссэн бэ?

-Нүүрсний хаягдал, үнсийг хадгалах “Үнсний сан”-г өргөтгөх ажил гацаанд орсон. Улаанбаатар хотын цэвэр усны нөөц бүхий газар гэдэг утгаараа нийслэлээс газар олголт хийдэггүй юм байна. “Үнсний сан”-г өргөтгөхгүйгээр 250 мегаваттын өргөтгөл бас хийгдэхгүй. Тиймээс энэ асуудлыг шийдвэрлэх хэрэгтэй. Газар олгохгүй байна гээд нийслэлийнхэн эрчим хүч дулаанаар гачигдаад сууж байж таарахгүй.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ипотекийн зээлийн санхүүжилтийг нэмэх шинэ хувилбар баталлаа

 0 сэтгэгдэл


БХБЯ-наас Сангийн яам болон Монголбанктай хамтран арилжааны банкаар дамжуулан олгож буй ипотекийн зээлийн хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх тохиролцоонд хүрлээ. Ингэснээр барилгын салбарын зогсонги байдал, найман хувийн зээлээр орон сууцанд орох гэсэн иргэдийн эрэлт хэрэгцээг зохицуулна хэмээн тус яам тооцоолсон байна. Түүний дагуу Засгийн газар УИХ-аас шийдвэр гаргуулахаар Эдийн засгийн байнгын хороонд саналаа танилцууллаа. Тус зээлийг анх азийн хөгжлийн банкны зээлээр санхүүжүүлж байсан бөгөөд 2008-2012 онд 42.6 мянга, 2013-2016 онд 26 мянган айл ипотекээр орон сууцтай болжээ. Харин 2016 оноос Монгол Улс ОУВС-гийн санхүүжилтийн хөтөлбөрт хамрагдсан тул ипотекийн зээлийн хэмжээ эрс буурсан. 2018 оны байдлаар улсын төсвийн 120 тэрбум, зээлийн эргэн төлөлтийн хөрөнгөөс 220 тэрбум төгрөгийг ипотекийн зээлд зарцуулж байгаа бөгөөд найман хувийн зээлээр 3578 өрх орон сууцанд орсон аж.

Харин арилжааны банкууд энэ онд 248 тэрбум төгрөг гаргаж, 3798 айлд зээл олгожээ. Зээл олголт ийн буурснаар хамрагдах хүсэлт гаргасан иргэдийн дараалал үүсч барилгын салбар ч уналтад ороод буй. Өнөөдрийн байдлаар нийслэлд 35 мянга, орон нутагт 14 мянган айл найман хувийн зээлд хамрагдах хүсэлт гарган банкны шийдвэр хүлээж байна. Түүнийг хангах орон сууцны нийлүүлэлт ч бэлэн байгаа юм. Харин БХБЯ ипотекийн зээлд хамрагдах иргэдийн хүлээлт, барилгын салбарын тогтвортой байдлыг хангахын тулд арилжааны банкуудын хөрөнгө оруулалтыг нэмэх боломжтой гэж үзжээ. Салбарын яамны тооцоогоор улсын төсвийн болон зээлийн эргэн төлөлтөөр сард 20 орчим тэрбум төгрөгийг л тус зээлд зарцуулж байгаа аж. Харин Монголбанк, Сангийн яамнаас арилжааны банкинд өгч байгаа мөнгөний хүүг дөрөв байсныг нь нэг хувь болгон бууруулвал банкууд сард олгох зээлийн дүнг 60 тэрбумд хүргэх боломжтой аж. Ингэснээр ипотекийн зээлийн санхүүжилт гурав дахин нэмэгдэнэ. Засгийн газар арилжааны банкуудын боломжийг ашиглаж ОУВС-гийн шаардлагыг зөрчихгүй байх хувилбар боловсруулсан нь энэ юм. Түүнийг нь ч Эдийн засгийн байнгын хороо дэмжиж гишүүдийн олонхоор батлан Засгийн газарт чиглэл өглөө.

ОУВС-гаас ипотекийн зээлийг эргэн төлөгдөх хэмжээгээр гаргах, 2019 оны нэгдүгээр сараас эхлэн Монголбанк биш Засгийн газар энэ зээлийг авах зэрэг шаардлага тавьсан. Харин энэ ажил хугацаандаа шилжих боломжгүй болсон талаар Монголбанкны тэргүүн дэд ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэн хэлсэн юм. Тэрбээр “Анх ирээдүйн тэтгэврийн сангийн хөрөнгөөр санхүүжүүлэхээр Монголбанкнаас ипотект зориулж 3.2 их наяд төгрөг гаргасан. Энэ хөрөнгө оруулалтыг Засгийн газар төлж байж зээлийг шилжүүлэн авах ёстой. Гэтэл Засгийн газарт ийм хэмжээний мөнгө байхгүй учраас шилжүүлэх боломжгүй” гэв. Нэгэнт Засгийн газар зээлийн үйл ажиллагааг шилжүүлэн авах боломжгүй болсон нөхцөлд Монголбанк зохицуулалт хийх нь гарцаагүй. Гэхдээ санхүүжилтийг ийм бага хэмжээгээр нэмэгдүүлснээр хүлээгдэж буй эрэлт нийлүүлэлтийг зохицуулж чадах эсэх нь эргэлзээ төрүүлж байгаа.

Орон сууцны найман хувийн зээлийг олгож эхэлснээс хойш Монголын нийгэм, эдийн засагт олон эерэг үзүүлэлт гарсан. Эдийн засагт үзүүлэх барилгын салбарын өсөлт түүнийг дагасан дотоодын үйлдвэрлэл тэр дундаа цемент, тавилга, барилгын материалын үйлдвэрлэл огцом нэмэгдсэн. Ажлын байр нэмэгдснээс эхлээд залуусын ажиллах идэвх сэргэж, олон залуу өрх орон сууцанд орж, иргэд өөрсдийнхөө төлөө зүтгэх нийгмийн хариуцлага нэмэгдсэн гээд нийгэмд нөлөөлсөн нааштай үзүүлэлт бий. Үүнээс гадна ипотекийн зээлийн эргэн төлөлт 98 хувьтай байгаа нь хамгийн сайн зээлд тооцогдож байгаа. Нийгэм, эдийн засагт чухал нөлөөтэй сайн зээлд бага хэмжээгээр хөрөнгө оруулалт хийж байгаа нь аргацаасан ажил юм. Энэ талаар УИХ-ын гишүүд ч байр сууриа илэрхийлж байна. Д.Эрдэнэбат гишүүн “төрийн том бодлогыг гаднын байгууллагын шахалтаар зогсоосон нь олон сөрөг үр дагавар бий болгосон. Нийгэм эдийн засгийн олон эерэг үзүүлэлт энэ зээл буурснаар эргээд бахь байдагтаа очсон. Монголбанк, БХБЯ-наас зохицуулалт хийхээр оруулж ирсэн энэ саналыг УИХ дэмжлээ ч жилийн дараа юу ч өөрчлөгдөхгүй. Санхүүжилт хийх гэж байгаа бол салбарын асуудлыг, иргэдийн хүлээлтийг бүрэн хангах хэмжээгээр хийх хэрэгтэй” гэв. Тэрбээр голыг нь олоод хэлчихэв. БХБЯ салбараа аврахын тулд Монголбанк, Сангийн яамыг царайчилж аргацаахын оронд уих-аас ипотекийн зээлийг хариуцаж байгаа Монголбанкинд санхүүжилтийг нэмэгдүүлэх санал боловсруулах үүрэг өгөх хувилбарыг сонговол далайцтай ажил болох учиртай.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Дэггүй төрийн могойн чуулган

​Монголчууд, хэнд, ямар гэм хийчихсэн ард түмэн бэ​

 0 сэтгэгдэл


Шуугиан дуулиантай УИХ-ын намрын чуулган өндөрлөх тийш ойртож, гишүүд ичээндээ орох цагийг хүлээх зуур мөнгө угааасан, авлигын архагшсан хэргүүд гэнэт нуувчын хайрцагаа эвдэн босч ирэхүйд, бултаараа үүрээ хөндүүлсэн шоргоолж аятай бужигналдаж эхэллээ. Зарим нэг нь бүр цадигаа алдаж цагаандаа гарав. Шударга ёсны төлөө амиараа дэнчин тавьж тэмцэнэ гэж гарч ирсэн Ерөнхий сайд, авлигачдын идүүрийн 30 шахам санд ултай үндэслэлтэй шалгалт оруулсан нь УИХ-ыг бүхэлд нь сандралд орууллаа. Улсын прокурор, ЦЕГ-ын хамтарсан шалгалтын баг ажиллах болсныг сонсоод цөс нь дэвэрч, барьц алдацгаан зарим нь прокурор, цагдаагийн хооронд яс хаях оролдлого ч хийж эхлэв. Гэхдээ тэдний гаршсан мэргэжил нь хагалан бутаргах гэдгийг мэдэхгүй хүнгүй болжээ. УИХ-ын эрхэм гишүүдийн ёс зүйгүй авирлахыг тэвчиж ядсан Ерөнхий прокурор “шударга ёсыг энэ танхимаас, та нараас эхлэх нь зөв” гэж УИХ-ын гишүүдэд хандаж, чанга дуугаар уриалсан нь даарин дээр давс цацаж орхив. Гишүүд маш их ууртай байна. Шударга ёсны төлөө тэмцэл эхлүүлсэн Засгийн газраа огцруулах ажиллагаанд ханцуй шамлан оров бололтой, шалтаг шалтгаан мундахгүй. Валютын ханш, үнийн тогтвортой байдлыг хангах чиг үүрэг нь Засгийн газарт биш, харин Монголбанкинд байдгийг тэд ойлгохгүй. “Шударга бусын хонгил” гэж нэрлэгдсээр байгаа авлигын ангалд хамрагдсан авлигачдыг, авлигын цар хүрээнээс нь хамааруулан ерөнхийдөө гурван түвшинд байна гэж би социологич хүний хувьд үздэг.

1. Жижиг гарын хулгайчууд. Энэ бол “ЖДҮ”-чид. “ЖДҮХС”-г дээрээс, тухайлбал МАН-ын зүгээс зорилготойгоор зохион байгуулсан гэх УИХ-ын гишүүдийн хардлагад Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх “би биш” гэж хариуллаа. “ЖИДҮ-д цохолтыг би бичгээр өгдөг” гэж хэргээ хүлээснээр хэнгэрэгийн эзнээр МАН-ын бүлгийн дарга Д.Хаянхярваа тодров. УИХ-ын гишүүдийн 80 гаруй хувь нь “ЖДҮ”-г өмгөөлөн кноп дарж байгаагаас дүгнэлт хийхэд, гишүүдийн 50 гаруй нь энэ сантай холбоотой болох нь тодорхойлогдлоо. Прокурорын шалгалтын дараа бүгд нотлогдох байх аа.

2. Дунд гарын хулгайчууд. Энэ бол хөтөлбөр, төслийн хулгайчууд, авлигын дүн хэдэн зуун, зарим нь хэдэн их наядаар яригдана. Үнэ тогтворжуулах сан гэхэд л гурван их наяд, дахин төлөвлөлтийн төсөл, хөгжлийн банк, мал эрүүлжүүлэх... гээд хэдэн зуун тэрбумын төсөл хөтөлбөрүүд дээр хэрэг нээгдсэн юм байна. Монгол Улсын Ерөнхий прокурорыг элдвийн дарамтгүйгээр ажлыг нь хийлгэх нь зүйтэй болох нь гарцаагүй болов.

3. Их гарын хулгайчууд. Энэ бол мөнгө, хөрөнгөө хилийн чанадад, оффшорт нууж амжсан, гаднын сүлжээнд трасс, бенефициар болон багтсан транс-хулгайчууд юм. Ерөнхий прокурорыг гайтуулчихгүй бол Ерөнхий шүүгч, Монголбанкны ерөнхийлөгчийг шударга хүнээр томилж чадвал хүний ой тойнд багтахгүй их мөнгө эргэж ард түмний гарт орж ирэх боломжтой, тийм нөхцөл байгаа. Гадаад руу урсаж гарсан, гаднаас орж ирэх ёстой байсан мөнгөн гүйлгээний дүн клерингийн тооцоогоор гараад ирнэ, мониторинг шалгахад л дүн нь эзэнтэйгээ ил гарчих механизм уг нь манайд бий, гагцхүү энийг хийх хүн алга.

ХУУЛИА ЗӨРЧСӨН ХУУЛЬ ТОГТООГЧИД

Монгол Улсын хууль тогтоох дээд байгууллагаас олигтой юм цаашид гарах горьдлогогүй болсон нь саяын хуралдсан ээлжит ч юм уу, ээлжит бус ч юм уу хүралдаанаас тодорхой боллоо. Ард түмэн нүд салгахгүй ажиглаж ямар нэг нааштай юм хүлээж, найдаж байсан нь талаар болов. Батзоригийг биш УЕП-ыг авч хэлэлцсэн энэ хурлын утга учрыг ойлгохдоо, “ЖДҮ”-г үхэлдэн хамгаалах ажиллагааны эхлэл гэж үзэн, тэртэй тэргүй хуралдчихаад уур уцаар, бухимдал нь дээд туйлдаа хүрлээ. Нийт ард түмний нягтаршсан бухимдал дэлбэ үсрэн задрах детонатор нь УИХ өөрөө болно гэсэн миний төсөөлөл ёсоор болоход өчүүхэн цучил хэрэгтэй болж, ард нийтээрээ дуу дуугаа авалцан турхиран босох нөхцөл бий боллоо. Төр дотор өөр хоорондоо талцан, хагаралддаг үл ойлголцол даамжирч, төрийн буруу шийдвэрээс үүдэн ард иргэдийн зүгээс төрд бүхэлд нь хандсан туйлийн үзэн ядалт болон хувирлаа. “ЖДҮ”-г (ингэж нэрийдэж байгаа) хэлэлцсэн саяын хуралдаан, УИХ-ын тухай хуулийн олон заалтыг бүдүүлгээр зөрчснөөр Монгол улсын үндсэн хуульд заалттай “хууль дээдлэх” зарчмыг бүрэн алдагдуулав. Хууль тогтоох дээд байгуулага нь өөрөө, гаргасан хуулиа ашиг сонирхлын тодорхой санаа, сэдэлттэйгээр зөрчиж байгаа нь энэ байгууллага төрийн институци гэх утгаа алдаж, оршин тогнох суурь фундаментаа өөрсдөө нураалаа гэсэн үг юм. УИХ-ын гишүүд “Монгол Улсын их хурлын гишүүн би, ард түмнийхээ элчийн хувьд нийт иргэн, улсын ашиг сонирхлыг эрхэмлэн, төрийн хуулийг дээдлэн сахиж гишүүний үүргээ чин шударгаар биелүүлэхээ тангараглая” гэж андгай өргөөд төрийн сүлдэнд мөргөн гишүүн болцгоосон. Гэтэл саяын хурлаар хувийн сонирхлоо улсын эрх ашгаас дээгүүр тавьж 80 гаруй хувь нь “ЖДҮ” нараа өмгөөлж, өргөсөн тангарагаасаа няцлаа. Энэ бол УИХ нэн яаралтай тарах гарцаагүй үндэслэл мөн. Зарим гишүүн ямар тангараг өргөснөө ч өнөөдрийг хүртэл мэдээгүй яваа юм байна. Билэгт гэх гишүүн гэхэд л “...төрийн шийдвэрийг ард түмэнд хүргэнэ” гэж бид тангараг өргөсөн гээд сууж байх юм. “Уучлаарай” гэж хэлснээр, эсвэл хулгай хийсэн мөнгөө бөөн цөөн буцааж өгснөөр, өргөсөн тангарагаасаа няцсан, хууль тогтоогчдын гаргасан хуулиа уландаа гишгэсэн хэрэг нь хаагдахгүй гэж хохирогчид, жирийн иргэд үзэж байгаа юм. “Уучлахгүй” гэдэг хөдөлгөөнийг залуус сэдэж, улс орон даяар газар авах байдалтай болчихлоо. Хэрэгт холбогдсон УИХ-ын гишүүдийн бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх үндэслэлийг эрээд олохгүй байгаа УИХ-д дэм болох үүднээс, бүдүүлгээр зөрчигдсөн хуулиудын заалтыг энд жагсаалаа.

1. Хууль дээдлэх зарчимтай холбоотой үндсэн хууль, УИХ-ын тухай хуулиудын маш олон заалт.

2. УИХ-ын тухай хуулийн нилээд олон заалт.

2.6.2. “...Нийт иргэд, улсын ашиг сонирхлыг эрхэмлэн баримтлана”.

2.6.2. Гишүүний тангараг

6.7. Тангарагаасаа няцсан гишүүнийг чөлөөлөх заалтууд.

6.9. Бүрэн эрхээс нь түдгэлзүүлэх заалтууд.

6.9.1; 6.11; 6.2.12; 6.13 “... Түдгэлзүүлэх саналыг УЕП, УИХ-д оруулсан бол 48 цагийн дотор...” ёсоор болгох заалтууд. Гишүүнд хориглох үйл ажиллагааг бүхэлд нь зөрчсөн, тухайлбал: 37.1.2. “...Бусдаас шан харамж авах”.

37.1.3. “Гишүүний нэр хүнд, бүрэн эрхийг хувийн ашиг сонирхлын үүднээс ашиглах”

37.1.4. “Гишүүний нэр хүнд, эрх мэдлийг ашиглан үнэт цаас эд хөрөнгө олох, давуу эрх эдлэх, бусдад давуу байдал олгох үйл ажиллагаа явуулах”.

37.1.7. “Хууль бус шийдвэр гаргуулахаар бусдад нөлөөлөх”

37.1.8. “Гишүүний бүрэн эрхэд үл хамаарах асуудлаар бусад байгууллагын үйл ажиллагаанд оролцох, шахалт үзүүлэх” гэх мэт байна. УИХ-ын чуулган өөрсдөө хууль зөрчиж, хэлэлцэх ёсгүй асуудал чирж авчран хэлэлцэж увайгүй аашилж байгааг ч энд хэлэх ёстой. МАН-ын бүлгээр, гишүүний эрх түдгэлзүүлэх асуудал хэлэлцэж шийдвэр гаргана гэсэн эрх зүйн орчныг УИХ-ын тухай хуульд эрээд эрээд олсонгүй, тийм заалт байтугай үг үсэг ч алга. Тэгэхээр “ЖДҮ”-чдийг намын бүлгээр эхэлж хэлэлцээд, улс төрийн шийдвэр хэмээн УИХ-д тулгасан нь увайгүй авир, хэрэгтэнг хаацайлж үлдэх гэсэн зорилготой ажиллагаа болох нь илчлэгдлээ. УИХ-ын гишүүд өөрсдөө хууль зөрчөөд байгааг УИХ тарах үндэслэл гэж үздэггүй юм байж. Тэгвэл, ил цагаан хууль зөрчиж болдгийн үндэслэл нь юу юм бэ? гэсэн логик асуудал тавигдна. Ганцхан хариу бий, тэр нь УИХ-ын гишүүд “өвчтэй байна” гэсэн дүгнэлт ба Ерөнхий прокурор ч бас тиймэрхүү санаа хэлсэн, санал нэгдэж үндэслэлийг гаргалаа.

ЦАГААН ДОНГИЙН ӨВЧИН

Хуучныг нураахгүйгээр шинийг босгох боломжгүй гэсэн логик байдаг. УИХ-ын гишүүн С.Жавхлангийн хэлэх дуртай үг, тэр нь ч бас үндэслэлтэй юм билээ. Гэхдээ тэрбээр, УИХ-ыг тараах тал дээр нэг мөр хариу өгч чадаагүй, тэр нь авлигачийг авлигачаар солих биш, харин тогтолцоог нь сууриар нь шинэчлэх санааг хэлээд байгаа ч байж мэдэх юм. УИХ-д бие даасан ганц гишүүн байгаа болохоор түүний санааг онцоллоо. Ер нь УИХ-ыг анх хэн тараана гэсэн юм бэ? Ерөнхийлөгчийн хувьд гэвэл, УИХ тарах нөхцөл бүрдчихлээ, өөрсдөө сайн дураараа тарах нь зүйтэй гэдэг дээр УИХ-ын даргатай зөвшилцөх санал гардуулчихаад цагийн байдал хаашаа эргэхийг хүлээзнээд байсан юм биш үү? Ерөнхийлөгчийн зүгээс ерөнхийлөгчийн засаглал тогтооё гэж ч огт хэлээгүй, харин ч парламентаа сонгодог хэлбэр рүү нь ойртуулъя, улс орноо бодоцгооё, тогтолцоогоо үндсээр нь өөрчилье гэж хэлсэн. Намууд, эрдэмтэд мэргэд, судлаачид бүгд нийлээд хэлэлцье л гэж байсан. Энэ санал ард түмний урам зоригийг сэрээсэн. АН, МАН нэгдэн Ерөнхийлөгчийн энэ саналыг хүлээж авахгүй гэдгээ УИХ-ын даргын урдуур орж яаран мэдэгдээд хүчтэй контрпропоганд руу ороод явчихлаа. Бодит байдал гэвэл ингэж л өрнөсөн. Одоо бол тараахаас өөр арга байхгүй болчихлоо л доо. Иргэний хөдөлгөөнүүд нэгдэн хурууны хээтэй гарын үсэг цуглуулж эхэллээ. УИХ-д ард түмэн итгэхгүй байгаагийн илэрхийлэл, НҮБ-ын хэлээр үүнийг “вотум” гэж хэлдэг. УИХ тарах нөхцөл бүрдээгүй гэж УИХ-ын дарга мэдэгдлээ. Уучлаарай хөөе!, нөхцөл хоёр янз шүү. УИХ-ын гишүүд өөрсдийхөө эсрэг шийдвэр гаргахгүй, гэхдээ энэ бол субьектив нөхцөл. Обьектив нөхцөл нь бол ард түмний шийдвэр. Цөөнхийн шийдвэр хүчинтэй юу, аль эсвэл олонхийн, нийт ард түмний шийдвэр бодитой байдаг юм уу гэдгийг асуух ч хэрэггүй л дээ. Тэгэхээр УИХ тарах нөхцөл бодит байдал дээр бүрдчихсэн гэсэн үг. Салангид өрнөж байсан тэмцлүүд УИХ-ыг тараана гэсэн урсгал голдиролд орж, чиг хандлагаа олж байх шиг байна, энэ бол бодит нөхцөл. УИХ тарах нөхцөл үүссэн бодит байдал нь УИХ-ын гишүүдийн өөрсдийх нь цагаан донгийн өвчинтэй холбоотой. Донтой холбоотой сэтгэцийн өвчнүүдийг латинаар obsessio өвчин гэж хэлдэг. Тэнд шуналын дон гэж байгаа. ДЭМБ-аас эрхэлэн гаргадаг дэлхийн түгээмэл өвчний жагсаалтад F00-F99 бүлэгт кодлогдож ордог юм. Энэ өвчин донгийн түвшиндээ психологийн эмчилгээгээр эмчлэгдэх боломжтой гэдгийг суут социологич, психо-аналитикийн эцэг гэгддэг З.Фройд хэлсэн байдаг юм. Өвчин даамжирч, өөрийгөө хянах чадваргүй болох шатанд хүрснийг “шуналын цагаан дон” гэнэ. Латинаар энийг dependentia гэж хэлдэг. Хар тамхины дон, архины цагаан солио гэх мэт. Цагаан донгуудын нэгэн адил орчин цагийн анагаах ухаанд төгс эмчилгээгүй гэж тооцогддог өвчин юм. Симптомы нь л илааршуулах талын яриа байхаас, нэгэнт цагаандаа гарчихсан бол бүрэн эмчлэгдэнэ гэсэн найдлага байхгүй, тэгэхээр ийм өвчтөнүүдийг төрөөс, нийгмээс тусгаарлах нь зүйтэй. Учир нь хүний сэтгэхүйн эд эсээр дамжин халдварлаж тархдаг хэмээн эрдэмтэд үздэг. Манайд бол хэв хэмжээнээсээ хальж, тэр гэхийн тэмдэггүй тархлаа.

ДҮГНЭЛТ

Хууль дээдлэнэ, ард түмнээ эрхэмлэнэ гэж андгай тангараг өргөж төрийн сүлдэнд мөргөж гишүүн болчихоод тангарагаасаа няцаж ард түмнийхээ халаасыг суйлж хөлждөг ардын элч нар төрийн ордонд оршсоор байх юм уу? Могойн чуулган шиг хэлээ гозолзуулж, амаа билүүдэн худлаа шаагилдаж, шаагилдаж байгаад жилд хоёр ичдэг “могой гишүүд”-ийг толгойдоо залчихаад, тэднийг хагартал нь тэжээж, өөрсдөө гуйрамчийн амьдралаар амиа аргацаан хоног төөрүүлэхдээ тулсан монголчууд, хэнд, ямар гэм хийчихсэн ард түмэн бэ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ливи, Афганистан гэж дахин хоёр ч фронт

​СССР нурах шалтгаан болсон түүхийг оросууд давтахыг үгүйсгэхгүй​

 0 сэтгэгдэл


“Хүйтэн дайн”-даа СССР-ийг ялсан өрнөдийнхний хур туршлага–Зөвлөлтийн цэргийг Афганистанд тамирдаж, залхтал нь байлдуулсан. Тэр нь СССР-т багагүй хохирол учруулж, эцэстээ СССР нурахад том шалтгаан болж байсан түүхийг энэ удаа Орос дээр давтахыг үгүйсгэмгүй. Өнөөгийн орос маш олон “фронт” дээр хүч сориход хүрч байна. Дэргэд нь Донбасс, Гүрж, мөн Ар ба өвөр Кавказ, Молдавт днестр мөрний хоёр эргийн заагт, алсалбал Сири, саяхнаас Ливи гэх мэтийг дурдаж болно. Нэмэгдээд байх нь тэр. Олон фронт дээр байлдуулж байлдуулж Оросыг сулрахыг нь үзэх нь өрнөдийнхний нэг тактик байх магадлалтай. Интернэтэд ил тавигдсан мэдээллээс үзвэл эдүгээ Орос Улс хилийн чанадад хаана хаана цэргийн бааз, байгууламжтай гэдэгт элдэв хариулт эрэх хэрэггүй. дурайж байна. Оросын цэрэг Абхаз, Армен, Беларусь, Казахстан, Киргиз, Днестрийн БНУ, Сири, Тажикистан, өмнөд Осетэд байрлаж буй. Байрлуулахаар төлөвлөсөн нь Египет, Вьетнам гэсэн байна. Харин ОХУ ба СССР нь өмнө нь хаана хаана цэргийн баазтай байв гэвэл Азербайжан, Афганистан, Вьетнам, Герман, Гүрж, Иран, Куба, Монгол, Польш, Балтийн гурван улс, Унгар, Украин юм. Энхийг сахиулах ажиллагаанд цэргээ илгээсэн нь Босни ба Херцеговина, Либер, Сьерра-леоне, Чад, төв Африк, хуучин Югослав гэжээ.

Opocт их гүрнийхээ эр бяр, хүч чадал, зангарагийг илтгэн харуулах бас нэг тавцан яг одоо гарч ирлээ. Олон улсын харилцааг олон улсын эрх зүй шийддэггүй, эрх зүй бол халхавч нөмрөг төдий, цаанаа “хүч” л шийддэг, тийм “хүч” зөвхөн их гүрнүүдэд л заяадаг гэдгийг 2008 онд Гүрж, 2014 онд Украин, 2015 онд Сири Орос даян дэлхийд хангалттай нотлон харуулж чадсан бол 2018 он дахин нэг түүхэн хуудас нээлээ. 2011 оны хавраас Ливи гэдэг улс донсолгоонтой байна. Бослого тэмцлийг цэргээр дарах гэсэн Муаммар Каддафи эх орондоо иргэний дайн дэгдээлгэчихээд түүнийхээ золиос болон өөрийгөө егүүтгүүлсэн. Явж явж ардчилсан босогчид бус радикал исламистууд тус улсын ихээхэн нутгийг эзэгнэж, эдүгээ энэ улс хоёр Засгийн газартай, зүүн этгээдэд тобрук хотноо ард түмнээсээ сонгогдсон парламенттай, нийслэл триполид нь НҮБ ба өрнөдийнхөн оролцож байж байгуулсан Фаиз Сараж гэгчийн толгойлсон үндэсний зөвшлийн Засгийн газар ажиллаж буй. Ил болсон мэдээнээс үзвэл ОХУ Тобрук дахь засгийг нь дэмжих гэж байгаа бололтой. Тобрук, Бенгази хотуудад Оросын цэргийн бааз байгуулагдаж, тийшээ Москва орчмоос шүхэр десантын элитийн анги салбарууд шилжин байрлажээ. Москвагийн шинэ холбоотноор Ливийн үндэсний армийн захирагч Маршал Халифа Хафтар гэгч тодорчээ.

Халифа Хафтарын намтар гэж лут, Москваг ёстой уяруулахаар. Зөвлөлтөд цэргийн мэргэжлээр суралцсан, 1977-1978 онд офицерийн “Выстрел” гэх дээд курсэд (Монголын офицеруудын мөрөөдөл байсан даа) суралцаж, 1983 онд Фрунзейн нэрэмжит Цэргийн командын академийн сонсогч явсан, Орос хэлэнд нэвтэрсэн нэгэн. 2016 онд Тобрук дэх Ард түмний парламентаасаа фельдмаршал цол шагнуулж авмагцаа тэр даруйдаа Москва орж, хэлэлцээ хийн, эдүгээгийн Оросын цэргийн бааз байрлуулахыг ярьж тохирсон ба нийслэл дэх өрнөдийн талын Засгийн газрыг хүлээн зөвшөөрөхгүй гэхтэй зэрэг Орос дэмжсэн болж таарсан. Дэмжсэн нь ч бодит шалтгаантай. Учир нь Хафтарын цэргийн хяналтад Ливийн хүн амын 70 хувь нь байна. Британийн Ерөнхий сайд Тереза Мэйн хэлснээр ийнхүү Орос Улс Ливид цэргээ илгээж, Ливийг хоёр дахь Сири болгохоор зорилоо. Гол нь Европ руу цувдаг хууль бус миграцын маршрутыг Орос хяналтдаа авав. Одоо Европын хувь заяа яах аргагүй Оросын гарт ороод ирлээ гэжээ. Бүр хэтрээд С-300 пуужин, хөлөг онгоц эсэргүүцэх “Калибр” хэмээх хүчтэй зэвсэг болон бусад хүнд зэвсгээ ливид зөөн байрлуулжээ.

Оросын бат бэх цайз хойд Африкийн элсэн цөлд, тэнгис хаяалан, газрын тосны ордуудыг нь хамгаалсан маягаар буй болжээ. Өрнөдийнхөн ардчилал, хүний эрхээ тулгах гэж долоон жил ухнатаж байх хооронд Орос маш оновчтойгоор геостратегийн байршлаа олж, хэдийн байр сууриа тодорхойлчихжээ. Бас нефтийн ордуудыг нь хяналтдаа авчихлаа. өрнөдийнхний хохь. Одоо Оросын тусгай албад, цэргийн тагнуулчдын гарт ливийг алдаж байгаа нь тэр. Ливийн эмх замбараагүйтэл, эх захгүй дүрвэгсдийг Орос зохицуулах боллоо. Европ руу дүрвэгсдийн урсгалыг урсгах уу, болих уу, бүү ирүүлээч хэмээн европчууд Орост бадар барин гуйх болно. Бас Европыг нефтийн шооконд оруулж болно. Ийм ухаалаг тоглолт хийсэн Оросуудад талархахаас аргагүй. Ливиэс наашилбал Сири, иран гэж Оросын томхон хөзөр байна. Сирид нийлүүлсэн С-300 зенитийн пуужинг Ираны цэргийн мэргэжилтнүүдийн гарт өгсөн, ерөөсөө Сирийн агаарын довтолгооноос хамгаалах бүх хэрэгсэл Ираны мэдэлд очиж буй. Хэрэв жүүдийн улс хүсээд байвал Сирийн тэнгэрт ирантай байлдагтун хэмээн Орос хоёуланг нь мөргөлдүүлэхээр санаархсан мэтээр израилийн тагнуулын алба харджээ. 2016 онд Иран Оросоос С-300ПМУ-2 гэх сайжруулсан пуужин авсан ба тэрийг нь одоо Сирид байрлуулж байлдааны жижүүрлэлтэд гаргаж, харин ираны операторууд ажиллуулахаар тийшээ цувж байна.

• 30 жилийн өмнө шившигтэйгээр ялагдсаныхаа дараа Москва Афганистанд нөлөөгөө бэхжүүлэхээр дахин орж ирэх нь байна хэмээн “Нью-Йорк Таймс” сонинд бичжээ.

• Яг одоо Оросын нууц дипломат ажиллагаа явагдаж байна.

• Талибуудтай учраа олчихвол энэ улс гарын алган дээр байгаа мэт ил болно.

АНУ, Израильд үзэж байгаагаар Ираны мэргэжилтнүүд ийнхүү олуулаа очсон нь болзошгүй дайнд Оросын цэргийнхэн олуулаа эрсдэхээс сэрэмжилж буй хэлбэр. Энэ нь ч зөв, Израилийн дайралтад Оросууд өртөхгүй байвал сайн, Оростой шууд халз тулах тийм амаргүй аж. Нэг аюултай нь АНУ, Израилийг гол дайснаа гэж үзсэн ираны цэргийнхэн пуужингийн пультэн дээр сууна гэдэг бүр ч амаргүй хэрэг. Оросын цэргийн хэвлэлийн мэдээгээр тус бүр нь хөөргөх найман төхөөрөг бүхий гурван Дивизион Сирид очсон ба тэдгээр 24 төхөөргийг С-300 пуужингаар цэнэглээд л харваад байдаг бололтой юм. Эдгээрийг орос Сирид худалдаагүй, ердөө л бэлгэлэчихсэн. Дараа нь С-400 системээр сольтол нь үнэ төлбөргүй ашиглана. Сири мэргэжилтнийг бэлтгэж эхэлсэн. Сургалт гурван сар үргэлжилнэ. 2016 онд орос нь Иранд С-300-гийн дөрвөн дивизион бэлтгэж нийлүүлсэн юм билээ. Ливиэс зүүн урагшаа цөл давахад Энэтхэгийн далайг бараадаад Оросын цэргийн ажиллах бас нэг тавцан бэлэн байна. “Хувийн цэргийн компани” гэх ХХК ч юм шиг, эсвэл ТББ гэлтэй цэрэг элсүүлж хилийн чанадад илгээдэг байгууллага Орост олон буй болсны заримыг Африк руу илгээх болж байгаа, эсвэл илгээчихсэн гэх мэдээлэл сайтуудад явж байна. тийм “ХХК”-иуд украин, Сирид байлдсан туршлагатай. Одоо Судан дахь зэвсэгт мөргөлдөөнд оролцохоор болж байх шиг.

Тэд Ерөнхийлөгч Омар Баширын талд байлдана. Дарфурын бүс нутагт геноцид үйлдсэний хариуцлагыг олон улсын эрүүгийн шүүхээс энэ нөхөрт тохсон ба ял үүрэлгүй олон жилийг үдэж буй. 2017 онд тэрээр Орост айлчилж, Владимир Путинээс албан ёсоор цэргийн тусламж хүсчээ. АНУ-ын түрэмгий ажиллагаанаас хамгаалж өгөөч хэмээн бадар барьж Кремльд хандсан ба тэр тухайгаа Батлан хамгаалахын сайд Сергей Шойгуд дэлгэрэнгүй ярьж, тус улсын хоёр дахь том хот, улаан тэнгисийн боомт Порт-Суданд Оросын цэргийн бааз байгуулахыг санал болгожээ. Орос хариуд нь ийм алхам хийхэд бэлэн байгаа тухай төрийн думын холбооны Зөвлөлийн Батлан хамгаалах, аюулгүй байдлын хорооны дарга Франц Клинцевич мэдэгдсэн. Оросын хувьд хоёр хувилбар байна. Сири дээр туршаад үзчихсэн. Байнгын армийнхаа анги салбаруудыг оруулна, зэрэгцүүлээд “Наемничество” буюу хөлсөөр ажиллах гэдэг зүйл ангиар Оросын хууль тогтоомжид орсон, хууль ёсоор зөвшөөрөгдсөн ч юм шиг, тийм нэг цэргийн ХХК-иудыг бас оруулна. Мэдээж хоршиж, зохицож нэг зүгт ажиллана. Нөгөө талд нь Орос иргэд очсон бол тэд нь лалын террористуудтай нэгдсэн Оросын мусульманчууд л байж таарна. Сирид яг тийм байгаа. ОХУ Сирид үнэндээ ялсан. Тэр туршлагадаа үндэслэн цаад улсуудын хүсэлтээр Африк, ойрх дорнодод цэрэг-иргэний, хангалтын, дамжлага хэлбэрээр олон арван бааз, пункт байгуулж эхэлжээ.

Судан, Египет, Ливийн Бенгази, Эритрейг магадлалтай хэмээн үзсэн, түрүүчээсээ ажиллаж эхэлсэн тухай Оросын цэргийн тоймч Михаил Ходаренок сайтад бичжээ. Түүнийхээр бол дээрх жагсаалт өргөжих бололтой юм. Судан гэхэд л улаан тэнгист далайн дээрэм, хүний наймаа, контрабандтай тэмцэхдээ Оросоос туслалцаа авах хүсэлтэй, дээр нь олон улсын эрүүгийн шүүхэд дуудагдчихсан Ерөнхийлөгчид нь хамгаалалт хэрэгтэй. Оросоос өөр гар сунгах улс байхгүйг тэр айхтар тооцоолсон. Египеттэй гэхэд хоёр талд аэродромуудыг харилцан ашиглахаар ярилцаж байна. Тэр нь мэдээж үйлчилгээ-хангалтын цэрэг дагалдана. Энд би зориуд тэмдэглэе гэж шийдлээ. 2014 онд Брюссельд НАТО-гийн төвд Maritime Security сэдэвт дугуй ширээний уулзалтад би оролцохдоо зориуд тэмдэглэж авсан. Сомалийн далайн дээрэмчдийг аюулгүй болгох гэж НАТО 10 гаруй жил цөхрөлтгүй ажиллаад 400 гаруй сая ам.доллар зарцуулсан хэмээн тайлагнасан ба дээрэмчдийг баривчилж хориод, ам өчгийг нь аваад суллаад байсан, нөгөөдүүл нь зэвсэг агсаад дахин дээрэм хийгээд байсан гэсэн мэдээлэл сонсоод би мэл гайхсан. Одоо тэгвэл улаан тэнгист далайн дээрэмчдийг номхруулахаар Оросын цэрэг очиж байгаа нь чухам нүдээ олжээ хэмээн талархмаар. Оросууд бол тэгж олон зуун сая доллар зарцуулаад баривчлаад суллаад байдаг юм биш, алж устгаж байж, үндсээр нь байхгүй болгож байж салдаг. тэр нь л нүдээ олно. Өөр гарц байхгүй.

Москвагийн шинэ холбоотноор Ливийн маршал Халифа Хафтар гэгч тодорчээ

Оросын хүчийг сорих бас нэг геополтикийн тавцан буй болсон нь Афганистан болж байх шиг. Гучин жилийн өмнө шившигтэйгээр ялагдсаныхаа дараа Москва Афганистанд нөлөөгөө бэхжүүлэхээр дахин орж ирэх нь байна хэмээн “Нью-Йорк таймс” сонинд бичсэний мөрөөр сурвалжлаад үзтэл бас ч хоосон гүтгээгүй бололтой мэдээ ар араасаа цувсаар. ОХУ-ын ҮАБЗ-ийн нарийн бичгийн дарга Николай Патрушев хүлээн зөвшөөрчихсөн бололтой байна. Тэрээр Афганистанд Сирийн сценар давтагдах аюул тун ойртсоныг анхааруулжээ. Афганистан дахь нөхцөл байдлыг зохицуулах асуудлаар зөвлөлдөөн зохион байгуулж, түүнд Патрушев илтгэл тавьсныг ҮАБЗ-ийн хэвлэлийн төлөөлөгч Евгений Аношин сэтгүүлчдэд мэдээлжээ. Афганистаны байдал шатлан өргөжиж деградац болох гол хүчин зүйл бол “лалын улс” террорист байгууллагын үйл ажиллагаа, 2014 онд энэ байгууллага ирак, Сирид ноцтой аюул занал учруулсан шиг үйл явдал одоо Афганистанд тохиох гэж байна. Цэргийн хүчээр шийдэж барахгүй, нийт Афганы зөвшилцөлөөр шийдэх учиртай ч Афганистаны нутагт “лалын улс”ын 10 мянган боевик орж ирээд бүглээ, тэдний 7000 нь ШХАБ-ын хил рүү дөхлөө хэмээн Патрушев ярьжээ.

Ингэхэд тус улс руу Орос хэрхэн нэвтрэх вэ гэдэгт Америкийн сонин гаргалгаа хайж бичжээ. Орос нь “талибан”-тай хэлхээ холбоо тогтоосон, тэдний төлөөлөгчдийг 2018 оны есдүгээр сард Москвад урьсанч, урилга хэрэгжээгүй. Учир нь яриа хэлэлцээний голыг нугалах нь Кремль биш, Афганы Засгийн газар хэмээн хатуу мэдэгдсэн тул Оросын тал идэвхтэй алхмаа түр цуцалсан ажээ. Яг одоо Оросын нууц дипломат ажиллагаа явагдаж байна. Тэр нь Афганистаны асуудлаар бүс нутгийн зуучлал явуулах, үүнд АНУ, Иран, Пакистан, Энэтхэг, Хятадтай нууц хэлэлцээ хийх замаар ямар нэгэн шийдэлд хүрэх. Гэхдээ ямраар ч бодсон эцсийн шийдэл Оросын ашиг сонирхлын тусгал байх ёстой. Тэгэх мөртлөө төв Азид Оросын өмнөх жигүүрт цэргээ бэхжүүлэх, Афганистаны умард хил рүү цэрэг зэвсгээ татах, хэрэв АНУ ба НАТО Афганистанаас гэнэт цэргээ татан гаргавал болзошгүй тэсрэлтээс сэргийлэх явдал аж. Үнэндээ ч 17 жилийн дайнд АНУ, НАТО бүрэн залхах нь ч залхсан л даа. Москвагийн хувьд талибуудыг нэг их сүрхий биш ч дэмжиж байх нь ирээдүй рүү чиглэсэн батлан даалт хэмээн Амстердамын их сургуулийн судлаач Артемий Калиновский үзэж байна. Оросууд давхар давхар том тоглолтод зэхэж байна. Талибуудтай холбогдлоо. Тэгснээрээ АНУ ба НАТО-гийн ажиллагааг бусниагаад зогсохгүй, дотор нь яс хаяж эвдрэлцүүлнэ хэмээн тэнд Америк, НАТО-гийн хүчний командлагч явсан генерал Жон Николсон харджээ.

Тэдний 17 жилийн ялалтыг нэг л өдөр оросууд хөмрүүлнэ, Афганистаны тогтвортой байдалд эргэлзээ төрүүлнэ, Кремль талибуудад буудлагын зэвсэг нийлүүлж байна гэж ярьсныг нь Орос няцаасан. Тэр “17 жилийн ялалт” гэдэгт нь дэлхий нийт итгэхээ больсон. Афганы эрх баригчдын сул доройг нотлох мэт 2018 оны наймдугаар сард боевикууд нэг гол мужийнх нь нийслэл - Кундуз хотыг эзлэн авч дэглэмээ тогтоосон нь үүний ганц бодит жишээ. Талибын ялалтыг илтгэх, тэдний дийлдэшгүйг нотлох баримт даан ч олон. Түүх давтагдаж мэднэ. Зөвлөлтийн цэрэг 1979-1989 онд тэр улсад байрлаж, байлдаж холбоотны коммунист Засгийн газрыг хамгаалсан. Үр дүн нь нэг сая афганчууд алагдсан, тус улсын дэд бүтэц, хөдөө аж ахуй бараг тэр чигтээ сүйрсэн. Гол нь жил бүр тэр үеийн өндөр ханшаар гурван тэрбум доллар гарзадсан, Зөвлөлтийн 15 мянган цэрэг эрс амиа өргөсөн, АНУ, Өрнөд, Булангийн Арабууд, Хятад оролцон байж Исламистуудыг нь сургаж зэвсэглэн байж Зөвлөлтийн эсрэг босгосон. Тэд нь ялсан. Яг энэ түүх арай өөр хэлбэрээр эдүгээ АНУ-д нүүрлээд байна. Дэндүү удлаа. Энэ удаа Зөвлөлтийг ч, АНУ-ыг ч орон нутгийн афган иргэд нь дэмжээгүйд л хамгийн гол аюул байна. Гэсэн ОХУ шинэ тавцанд үзээд алдах бололтой. Гэхдээ ээдрээний үзүүрээс атгаад авсан ч байж болно. Талибуудтай учраа олчихвол энэ улс гарын алган дээр байгаа мэт ил болчих ба тэгшрэх, зүгшрэх нь илүү хялбар. АНУ-ын 100 мянган цэрэг, түүн дээр НАТО-гийн хүчин нэмэгдэж нийлээд 17 жилийн цөхрөлтгүй тэмцэл явуулсныг нэг л өдөр орвонгоор нь өөрчилчих юм биш үү?

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Бичлэг байгаа бол тавь, битгий худлаа сенсаацал

​Хөрөнгө оруулалтын томоохон ажлуудыг эхлүүлэх боломж гарч байна​

 0 сэтгэгдэл


Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч Сундуйн Батболдтой ярилцлаа.

-Хотын дарга байх гэдэг хэцүү бололтой. Үе, үеийн дарга нарын ажлыг сайн, муугаар нь харьцуулаад л… Жишээлбэл, Э.Бат-Үүл даргыг танаас сайн ажиллаж байсан гэх мэтээр ярьдагт хэрхэн ханддаг вэ?

-Их хотын ажил амаргүй. алдаатай, оноотой ч, үе үеийн хотын удирдлагуудыг үгүйсгэх бодол надад төрдөггүй. Бид нэгээс хоёр жилд бүхнийг амжуулна гэж үгүй. Харин урт хугацааны зөв бодлогоо тодорхойлох ёстой. Үүнийг хийхээр л хичээж яваа. Аливаа улс төрийн ажил одоо цагт биш хожим үнэлэгдэх нь олон байдаг. Тиймээс өнгө алагласан өнөөдрийн нийгмийн шуугианаас илүү, шийдэл хүлээсэн тодорхой ажлуудаа л яръя, тэгэх үү.

-За тэгвэл Улаанбаатар “өргүй хот” боллоо гэв үү? Улс орны өр зээл хэрээс хэтэрлээ гээд байхад нийслэл нь өргүй гэхээр үнэмшил тааруу л сонсогдож байна?

-Намайг ажлаа авч байхад хот 100 орчим тэрбум төгрөгийн өртэй байлаа. Үүнд концессын, аж ахуйн нэгж байгууллагуудын зэрэг нийслэлд хамааралтай бүх өр багтсан. Хэдийгээр нийслэлийн эдийн засаг, санхүү хүнд байсан ч бид бүх өрийг төлж дуусгахын тулд чармайж ажилласан. Ингээд 2018 онд өргүй хот болсон. Энэ нь нэг талаас өмнөх удирдлагын хийснийг ч баталгаажуулж, хотыг нэгэн зорилгоор хөгжүүлье гэсэн эрмэлзэл, залгамж чанарын үр дүн. Арагшаа биш урагшаа харж ажилласан. Энэ бүхний дараа сая л хөрөнгө оруулалтын томоохон ажлуудыг эхлүүлэх боломж гарч байна даа.

-Утаагүй, үнэргүй, түгжрэлгүй Улаанбаатар гэх мэтийн лоозонгуудаас хүмүүс бүр залхсан байна. Харин та шийдэл гаргаж чадна гэдэгтээ итгэлтэй байдаг уу?

-За бохирын үнэрийн тухайд шийдлээ олсон. Хоногт 160-190 мянган шоо метр ахуйн болон үйлдвэрийн бохир ус хүлээн авч цэвэрлэдэг төв цэвэрлэх байгууламжийг анх 1964 онд ашиглалтад оруулсан байдаг. Гэвч лаг боловсруулах байгууламжгүй учир хоногт 1000-1200 шоо метр нойтон лагийг ил талбайд хатаадаг байж. Эндээс 900 мянган шоо метр лаг хуримтлагдан байгаль орчин, агаар, хөрсийг бохирдуулж, иргэдийн эрүүл мэнд, тав тухад ноцтой нөлөөлсөөр ирснийг үе, үеийн төр, засгийн үед ярьсаар ирсэн. Ингээд төв цэвэрлэх байгууламжийг шинэчлэх ажил 54 жилийн дараа буюу энэ онд шийдлээ бүрэн оллоо. Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард тус байгууламжийн лагийг цэвэрлэж, үнэрийг дарах ажлыг эхлүүлж, лагийг халдваргүйжүүлэх, үнэр дарах төслийн хүрээнд биологийн задралыг бий болгож, өвчин үүсгэгч нянг устган халдваргүйжүүлэх, үнэр саармагжуулах зориулалт бүхий хэт авиан тоног төхөөрөмжийг суурилуулж, тохируулгын ажил хийж эхэлсэн. Уг төхөөрөмж нь ХБНГУ-ын “ультрасоник” компанийн “тюбэреактор” загварын сүүлийн үеийн бүтээгдэхүүн юм. Мөн бохир ус цэвэршүүлэлтийн хувийг нэмэгдүүлэх зорилгоор хоёр тунгаагуур, био цөөрөм барих, лагийг хуурайшуулж, хатаах, шатаах технологи бүхий төхөөрөмж суурилуулах ажил эхлүүлсэн. БНХАУ-ын гадаад хэргийн сайд Ван Иний айлчлалын үеэр Хятадын талаас Монгол Улсад олгож буй хөнгөлөлттэй зээлийн хөрөнгөөр 300 сая ам.долларын өртөгтэй “Улаанбаатар хотын төв цэвэрлэх байгууламжийг барих төсөл”ийн нээлтийг хийлээ. Хоногт 250 мянган шоо метр бохир ус хүлээн авч цэвэрлэх хүчин чадал бүхий дэвшилтэт технологи ашигласан, байгаль орчинд ээлтэй, лагийг бүрэн боловсруулж эрчим хүч үйлдвэрлэн дотоод хэрэгцээгээ хангах зэрэг олон давуу талтай төсөл юм. Хэрэгжүүлэх ажил 1.6 орчим жил үргэлжилнэ.

-Хотын түгжрэлийг багасгах талаар ямар ажил хэрэгжүүлж байна вэ? Саяхан Яармагийн гүүрний нээлт болж харагдсан. Энэ нь хотын түгжрэлийг бууруулахад хэр нөлөөлөх вэ?

-Хот өөрөө амьд организм.

Манай намд өнөөдрийн байтугай саад бэрхшээл олон тохиолдсон, тэр бүрийг туулаад л гарсан

Тиймээс цус судсаар саадгүй гүйж, эрхтэн бүхэндээ очиж байх ёстой. Үүнийг л түгжрэлгүй хот гэнэ. Улаанбаатар хот төлөвлөгдсөн хэмжээнээсээ бараг тав дахин их хүн амтай болсон. Энэ их ачааллыг шийдэж, саадгүй урсгал бий болгохын тулд цогц шийдэл хэрэгтэй. Мэдээж тэрхүү шийдлүүдийн нэг нь энэ гүүр юм. Улаанбаатар хот 60 жилийн дараа гүүрэн байгууламжуудаа цогцоор нь шинэчилж байна. 2018 онд Улаанбаатар хотод улс, нийслэлийн төсөв, гадаадын зээл тусламж, орон нутгийн хөгжлийн сангийн санхүүжилтээр 63 төсөл арга хэмжээ хэрэгжинэ. Нийтдээ 43,5 км авто зам, 3050 метр гүүр барих төлөвлөгөө гарган ажиллаж байна. Мөн нийслэлийн замын сангийн хөрөнгөөр 24 төсөл хэрэгжинэ. Замын цагдаагийн газрын ойролцоох гүүрэн гарц, Яармагийн шинэ гүүр барих, хуучныг засварлах, гачууртын уулзвараас Налайх, Чойрын уулзвар хүртэлх 20,9 км автозам, Туул гол дээгүүрх Баянзүрхийн 321 метр, Сонсголонгийн 289,4 метр гүүр шинээр барих төслүүд эхнээсээ хуваарийн дагуу эрчимтэй өрнөж байна. Улиастай уулзвараас Баянзүрхийн гүүр хүрсэн автозамыг нийслэл өөрийн хөрөнгөөр шинэчлэхээр төлөвлөсөн. Энэ явцад ус зайлуулах төхөөрөмж байгуулахад онцгой анхаарч байна. Монголд анх удаа найман урсгалтай, дугуйн болон явган хүний замтай давхар гүүрүүд гэдгээрээ онцлог бөгөөд автозамын хөгжилд хийсэн хувьсгал гэж нэрлэхээр ажлууд юм.

-Утааны хувьд хотод эмгэнэлтэй нөхцөл байдал үүсээд удлаа?

-Утааг арилгах түр зуурын шийдэл ч хэрэгтэй, хугацаа их шаардсан агуулгын шийдэл ч хэрэгтэй. Миний хувьд агуулгын цогц шийдэлдээ илүү анхаарахыг зорьдог. Товчхондоо гэр хорооллыг хөгжүүлж байж л утаанаас сална. Гэр хороолол бол манай хотын онцлог мөн. Утаа гэдгээрээ биш шүү, уламжлал гэдгээрээ. Аж үйлдвэржсэн орнуудыг бодвол ганцхан гэр хорооллын утааг шийдвэрлэх харьцангуй хялбар мэт харагдаж болно. Гэхдээ бас л цаг хугацаа, тууштай байхыг шаардсан ажил. Нийслэл хотын гэр хорооллыг төвийн, дундын, захын гэсэн гурван бүсэд хувааж хөгжүүлэхээр тусгасан. Төвийн бүсийн гэр хорооллыг төвлөрсөн шугам сүлжээнд холбосон олон давхар, өндөр орон сууцны хороолол болгон хөгжүүлнэ. Дунд бүсийн гэр хорооллыг бие даасан болон хэсэгчилсэн инженерийн хангамжаар хангах “дэд бүтцийн төв” төслөөр хөгжүүлнэ. Захын бүсийн буюу уулын орой хэсгээр байгаа бүсийг технологийн бүс гэж зарлан айл бүр дээр технологийн шинэ шийдэл нэвтрүүлэх юм. Дундын бүсийн гэр хороолол нийт гэр хорооллын 28.8 хувь буюу 2794 га талбайг хамардаг. Хэсэгчилсэн болон бие даасан инженерийн хангамжийг нэвтрүүлэх “Сервис центр” буюу дэд бүтцийн төв төслийг газар дахин зохион байгуулах төсөлтэй уялдуулахаар ажиллаж байна. Улаанбаатар хотын төвөөс алслагдсан, төвлөрсөн дулаан, бохирын систем очих боломжгүй газруудад иргэдийнхээ санал хүсэлтийг үндэслэн “Сервис центр” байгуулах шинэ бодлого гарган ажиллаж, нийт 11 байршилд судалгаа хийснээс 2018 оны арваннэгдүгээр сард “Сервис центр” байгуулж дуусгах хоёр байршил сонгосон. Эдгээр нь Чингэлтэй дүүргийн VII хороо, Сүхбаатар дүүргийн XVIII хороон дахь байршил юм. Үлдсэн гурван байршил нь Хан-Уул дүүргийн IX хороо, Сонгинохайрхан дүүргийн IV хороо, Баянзүрх дүүргийн XXIII хороонд зураг төслийн ажил дуусах шатандаа явж байна. ЗГ ч ажиллаж байна, бид ингэж тал талаасаа ажиллавал асуудал шийдэгдэнэ. Хот иргэдээ орон сууцтай болгохыг дэмжиж “Гэр хорооллыг хөгжүүлэх сан” байгуулаад байгаа. Сан байгуулагдсанаар Улаанбаатар хотын агаарын чанарыг сайжруулах I, II бүсийн оршин суугчид орон сууцны ипотекийн зээлийн урьдчилгаа 30 хувийн төлбөрийг санхүүжүүлж, гэр хорооллын бүсийн иргэдээ орон сууцжуулах замаар барилгын салбараа бодитоор дэмжих үр дүнтэй ажил болж чадаж байгаа юм. Өнөөдрийн байдлаар тус сангийн дэмжпэгтэйгээр 87 иргэн орон сууцанд ороод байна.

-Хоёр нам хотын төвөө хааш нь шилжүүлэх вэ гэдэг дээр санал зөрөөтэй байна уу даа?

-Нам энд хамаагүй л дээ, энэ чинь бас судалгаа, тооцоогүй ч хийдэг ажил биш юм. Нийслэлийн шинэ төлөвлөлтийн бүсүүдэд засаг захиргаа, худалдаа үйлчилгээ, соёл боловсрол, орон сууц , олон нийт, нийгмийн дэд бүтцийн үйлчилгээ бүхий ”Их тойруу”, “Яармаг” гэсэн хотын хоёр төв, Баянхошуу, Сэлбэ, Шинэ хот, Сонсголон, Гурвалжин, Амгалан гэсэн хотын зургаан дэд төв байхаар төлөвлөгдөөд байна. Улаанбаатарыг нэг төвт хотоос олон төвт хот болгож, төвлөрлийг сааруулах ажпын хүрээнд Яармагт байгуулах шинэ төвд нийслэлийн төр, захиргааны байгууллагуудыг нэг дор шилжүүлэн байршуулах ажлыг хийж байна. Ямар боловч хотын захиргааг Яармагт шилжүүлэх ажил эхэлж, барилгын суурийг тавилаа. 2019 онд хотын захиргаа Яармаг руу нүүж Нийслэлийн Засаг даргын тамгын газар, нийслэлийн харьяа 33 агентлаг, нийслэлийн өмчит үйлдвэрийн газрууд шилжин байрлах боломж бүрдэнэ. Ингэснээр 330 төрлийн ажил, үйлчилгээ нийслэлээс авахаар хотын төвд бөөгнөрөл үүсгэдэг байсан нь арилах юм. 1,3 сая хүн амтай метрополис хотын захиргаа нийслэлийн баруун өмнө зүгт шилжин байрласнаар наад зах нь 30 мянга гаруй иргэн ажил, алба хөөцөлдөхөөр хотын төв рүү зүглэхээ больж, 3500 ажпын байр Яармагт төвлөрнө. Мөн Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан “Майдар”, шинэ нисэх буудлыг түшиглэсэн “Аэросити” зэрэг дагуул хотуудыг хөгжүүлэн хотын төвлөрлийг арилгана гэж тооцож байна.

-Сургууль цэцэрлэгийн хүрэлцээ муу байна, хөрөнгө оруулалт сонгуулийн тойрог дагаж орон нутагт чиглэснээс хүн амын тэн хагас нь төвлөрсөн хотод асуудал үүсээд байна гэж шүүмжилж байна. Үүнийг хот дангаараа шийдэхэд хэцүү л дээ, гэхдээ зайлшгүй шийдэх шаардлагатай, тийм үү?

-Боловсролын салбарт 2018 онд томоохон хөрөнгө оруулалт, бүтээн байгуулалтын жил болж байна. Энэ жил Улаанбаатар хотод улсын төсвөөс 106.1 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийж, 18 мянга 880 суудал бүхий 34 сургууль болон сургуулийн өргөтгөлийн барилга, таван сургуулийн спорт заалны барилга, “хүүхэд бүр цэцэрлэгт хөтөлбөр”-ийг хэрэгжүүлэн 9345 ор бүхий 52 цэцэрлэгийн барилга, бага сургууль цэцэрлэгийн гурван цогцолбор барилгыг тус тус барьж байна. БНХАУ-ын буцалтгүй тусламжаар долоо, Япон улсын буцалтгүй тусламжаар дөрвөн сургууль барихаар ажиллаж байна. Нийслэлийн төсвөөр 2018 онд 1310 ор бүхий долоон цэцэрлэгийн барилгыг ашиглалтад оруулна. Энэ ажпыг эхлүүлэхэд хүндрэлтэй асуудал нь газар чөлөөлөлт байв. Нийслэлийн газрын алба энэ ажпыг 93 хувьтай хийж гүйцэтгэснээр боловсролын салбарын бүтээн байгуулалтыг хийх нөхцөл бүрдлээ. Энэ 2018-2019 оны хичээлийн жилд Улаанбаатар хотод 26 сургууль гурван ээлжээр хичээллэж байгаа юм. Харин 2019-2020 оны хичээлийн жилд Монгол улсын Засгийн газрын зорилтын хүрээнд нийслэл хотын ерөнхий боловсролын сургуулиуд хоёр ээлжинд бүрэн шилжинэ. Мөн сургуулийн өмнөх насны хүүхдийн 85 хувь нь цэцэрлэгээр хангагдах төлөвтэй байна.

-Явган хүний зам чөлөөлөх ажил олон нийтээс их дэмжлэг хүлээж байна. Энэ ажил ямар нэг дуулиан шуугианыг өөр чигт хандуулах оролдлого биш байгаасай гэж бодож байна?

Иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг хангах үүднээс “Явган хүний зам” арга хэмжээ эхлүүлсэн. Аяны хүрээнд нийтийн эзэмшлийн зам, явган хүний гарц хааж барилга барьсан аж ахуйн нэгж байгууллагуудад хугацаатай мэдэгдэл хүргүүлж, шаардлага биелүүлээгүй тохиолдолд албадан чөлөөлөх хүртэл арга хэмжээ авч байгаа юм. Өнөөдрийн байдлаар иргэдээс 40 гаруй байршилд явган хүний зам гаргуулахаар санал ирүүлж, уг саналын дагуу хугацаатай мэдэгдэх хуудсыг иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллагад хүргүүлээд байна. Газар эзэмшил, ашиглалтын чиглэлээр орон сууцны хорооллын барилгуудын дунд болон сургууль, цэцэрлэгийн орчмын газарт барилга барих ажпыг хотын даргын захирамжаар бүрэн цуцалж, газар эзэмших, ашиглах эрх олгохыг зогсоов. Ингэснээр 16.8 га газрыг хүчингүй болгож, сургууль цэцэрлэг, оршин суугчдад буцаан олголоо. СӨХ-дод нийтдээ 40.8 га газрыг олгож, тоглоомын талбай, тохижилт хийх боломжтой болголоо. иргэд болон сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэгүүдэд 57 га газрыг эргүүлэн олгосон байгаа юм. Ер нь бол ажил буцалж, маш эрчимтэй өрнөж эхэлсэн. Нийгмийн чиглэлийн ч олон асуудлыг шийдэж байна. тайлангийн хугацаа дуустал овоохон юм амжуулчих байх аа.

-Асуулгүй өнгөрч болохгүй асуулт байна. Сүүлийн үед нэг бичлэгийн асуудал яригдаад байна? Танаас өөрөөс чинь тодруулах ёстой учраас ойлгоно биз дээ!

-Тэр нэг гээд байгаа бичлэг үү? Чи ер нь тэр бичлэгийг үзсэн үү?

-Үгүй л дээ. Гэхдээ их л шуугиж байна.

-Яахав дээ. Та нар санаж байгаа бол манай Нийслэлийн намын хорооны хурал болохоос хэдхэн хоногийн өмнөөс ийм мэдээлэл цацагдаж эхэлсэн. Монголын парламентад дөрвөн удаа сонгогдож, хууль зүйн сайд, Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрыг удирдан ажиллаж байсан хүний хувьд улс төрийг бас гадарлана. Улам л бохир технологи ашигладаг болж байх шиг. Гэхдээ удахгүй үүнийг иргэд ялгаж салгадаг болно гэдэгт итгэлтэй байна. Эхэндээ энэ шуугианд ач холбогдол өгөхгүй байсан л даа. Сүүлдээ бүр дэндээд байх шиг. Яахав хотын дарга гэдэг албан тушаалд олон хүний шунал шингэдэг юм шиг байгаа юм. Яг хийхэд бас амаргүй ажил шүү. Би албан тушаалд шунан дурладаг хүн огт биш. Мэдээж намын хорооны хуралд ялж чадаагүй дээ би өөртөө дүгнэлт хийж байгаа. Аж ахуйн ажилтай орооцолдоод улс төрийн ажилдаа анхаараагүй нь хэнд ч нялзаашгүй, миний л буруу. Улс төрийн хариуцлага хүлээхэд ч бэлэн байгаа. Гэхдээ аливаа улс төрд ёс зүй, хэм хэмжээ гэж бас бий. Тэр шуугианыг зохион байгуулалттай тарааж байгаа хүмүүст шулуухан нэг зүйлийг хэлье. Бичлэг байгаа бол одоо тавьчих. Битгий худлаа сенсаацал. Намайг анх томилогдохоос эхлээд л янз бүрээр хэлж эхэлсэн дээ. Эхлээд хөдөөний гэж дайрч эхэлсэн, бидний монголчуудаас хөдөөний биш хэн байгаа юм. Одоо бүр миний мэдэх ч үгүй зүйлээр дайрч эхэллээ. Улс төр бохирдож, ёс суртахуунгүй болж, ёстой Баабарын хэлдгээр ёроолдоо тулж байгаагийн л илрэл байх. хотын дарга бол асар их мөнгөний эрх мэдэлтэй ажил гэж ойлгосон шунал олон хүнийг ёс суртахууныхаа хэм хэмжээнээсээ гажихад хүргэж байгаа хэрэг. Би гурван хүүхдийн эцэг, 30 жил ханилсан ханьтай хүн. Удахгүй том хүү маань хуримаа хийх гэж байна.

-Таны ярианаас танай намын хагарал нэлээд хурцдаж байгаа юм болов уу гэж бодогдлоо. УИХ тарах, Засгийн газар огцрох тухай яригдаж байна. Та энэ талаар ямар бодолтой байдаг вэ?

-1911 оны үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөнөөс эхлээд 1961 онд НҮБ-ын гишүүн болох хүртэлх хугацаанд Бодоо, Данзан, Догсомоос эхлээд 72 төрийн өндөр дээд албан тушаалтныхаа амь насыг золиослон байж, энэ цагийн эрх чөлөө, тусгаар тогтнолыг авчирсан түүхэн нам шүү. Манай намд өнөөдрийн байтугай саад бэрхшээл олон тохиолдсон, тэр бүрийг туулаад л гарсан. Цаашдаа ч хөгжлийн түүчээ болж оршин тогтноно гэдэгт бүрэн итгэлтэй байдаг. Манай нам шийдлээ олоод л цаашаа явна. та битгий санаа зов.