A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1428/

Чингис хааны хар сүлд тугийн сүмийн тухай өгүүлэх нь

Тугийн сүмийг сэргээхэд төр засгийн зүгээс анхаарууштай

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1428/


ТУГИЙН СҮМИЙН ГАРАЛ ҮҮСЭЛ

Чингис хаан, түүний үр ач нартай холбоо бүхий олон сүлд тахилгын газар Ар Монголд байсны нэг нь туг толгой дээрх сүм яах аргагүй мөн. Тугийн сүмийн гарал үүслийг судалваас, XIX зууны дунд үеэр Сэцэн хан аймгийн гүн дамдинжавын хошууны зүүн зүгийн нутагт ган гачиг болсны улмаас малчид ядуугийн туйлд хүрч, амьдралд туслах тухай аймгийнхаа Ханд айлтгажээ. Хан, чуулганы дарга, ихэс ноёд уг асуудлыг хэлэлцээд дамдинжавын хошуу болон эрт дээр үеэс дээдсийн хар туг сүлд, шарилыг уламжлан хадгалж ирсэн бэйс Минжүүрдоржийн хошуудын зааг, Хэрлэн бар хотыг бараадуулан Баян-Эрхт хэмээх толгой дээр эзэн Чингисийн хар сүлд тугийн сүм байгуулахаар болжээ. Түүнд зориулсан хандивыг Манжийн хаанд уламжилж, Ар, өвөр бүх Монголоос хуримтлуулан сүмийн жасын малыг нутгийн малчдаар маллуулж, ашиг шимээр тэдний амьдралд туслахаар шийджээ. Энэ үед Сэцэн хан аймгийн Чуулганы даргын албыг төртогтох /То/ ван хашиж байв. Тэрээр Чингис хааны туг сүлдний сүм байгуулах буянтай үйлст бүх монголчууд мал, хөрөнгөөр туслах зар тараажээ. үүний дагуу мал, эд агуурс их цугларсан байна.

ЧИНГИСИЙН СҮМ, ТҮҮНИЙ ДОТОРХ БАЙГУУЛАМЖ

Чингис хааны хөрөг, есөн өрлөгийн шуумал, байлдан дагуулсан Алтан улс, Тангууд, Сартуул зэрэг орны хаад ембүү, хуйгаар торго зэрэг эд баялгийн дээжиийг хоёр гардан өргөн сөхөрч байгаа шуумалуудын алт, будгийг Нанхиадаас авчруулж, тогтохтөр ван хошууныхаа урчуудаар гайхамшигтай урлан бүтээлгэсэн байна. Түүхийн дурсгалт тугийн сүмийн дүр төрх, хэлбэр галбир, өнгө зүс зэргийг нүдээр үзэгчид, шохоорхон судлагчид өдгөө орон нутагтаа байгаа бөгөөд сүмийн туурь ч мэдэгдэж байгаа юм. Нутгийнхны яриагаар бол майхан болон хавтгай оройтой залгаа хоёр сүмийн дээвэр дээр гурван тулгуур бүхий өндөр зандан модон шилбэний дээд хэсэгт угсарсан гурван салаа сэрээ төмрийн дор хар хялгасан цацагтай, хар ширэн бүрээстэй туг байжээ. Үүдэн дэх залгаа сүм дээрээ жижигхан давхартай, модон шаттай, нэгдүгээр давхарт цөөн тооны лам хурал хурдаг хоёр эгнээ суудалтай байсан гэдэг. Түүнээс урагш хашаан дотор манхан нуруутай сүмүүд байжээ. Тугийн сүмийн бүтцийг нутгийн уугуул иргэдийн нүдээр үзсэн ярианаас тодотгож болох юм. 1914 онд төрсөн тухайн нутгийн уугуул иргэн, Дорнод аймгийн хурлын депутат, намын хорооны товчооны гишүүн, хэлтсийн эрхлэгч асан Эрхтийн Дамбаравжаа “Намайг 5, 6 настайд өвгөн аав маань тугийн сүмийг үзүүлж билээ. Аав маань сүмийн хоймор дахь битүү хадаг яндрын цаана байгаа Чингисийн дэргэд очиж намайг өргөөд хацарт нь гараа хүргэн, миний хацрыг илж, дараа нь өөрийнхөө хацрыг илж байсансан.

Энэ бол Чингисийн хөрөг их өндөр байсны гэрч. Лав хоёр метр орчим өндөр байсан санагдана. Их сүртэй, хүрэн хар өнгөтэй байсныг би мартдаггүй юм. Хананд баатрууд байсан. Хожим нь бодоход есөн өрлөг байсан байх” гэв. Тэрбээр цааш нь “Би арван хэдэн настайдаа ч бас нэг очсон. Сүмийн дотор тахилга үйлддэг бололтой лам нарын цөөн хэдэн суудал харагдсан. Гол дунд нь сангийн бойпор бариад Чингис хаан руу харсан эмэгтэй хүний дүрс байсан. Энэ нь мэдээж Чингисийн хамгийн чухал хатны дүрс байсан байх. Гэсгүйн хоёр талд мушгиа шовгор оройтой малгайтай, суугаа хүний дайтай, гартаа ембүү бариад их эзний зүг бөхийж суусан дөрвөн хос хүн байсан нь харийн элч юм уу бууж өгч байгаа орны эзнийг төлөөлсөн бололтой байсан” хэмээн ярьж билээ. Тугийн сүмд ороод шал дээр нь гишгэмэгц есөн өрлөгийн том нүд, илд барьсан гарууд нь хөдөлж чичирдэг байжээ. Үүний зэрэгцээ хар унаганы арьсыг тууртай нь хамт хажуу тийш харуулан, дэл, сүүл дөрвөн туурайг унжуулан модон ишинд тохож тавьсан байсан тухай мэдээ байдаг. Эдгээр нь төр, цэргийн сүр хүчийг бадруулах, улс гэрт харш бүхний айдас хүйдсийг дарах, төрт ёсоо хүндэтгэн дээдлэхэд чиглэгдэж байжээ. Тугийн сүм цөөхөн ламтай байсан гэлцдэг. Сүмийг анх байгуулахад өмнө өгүүлсэн хоёр хошуунаас тус бүр найман лам суулгаж, их лам, унзад (хурал уншлагын удирдагч), гэсгүй (хурлын дэг журмыг зохицуулагч) тэргүүтнийг Сэцэн ханы дэргэдэх (одоогийн өндөрхаан хотын) хийдийн ихэс лам нар томилдог байжээ.

Чингисийн гэгээн дүрийг догшин хар сүлдийн хамт залж тахисан энэхүү сүмд өдөр бүр сан уугиулж, зул, хүж өргөдөг зан үйл үйлддэг байсныг тус сүмд шавилан сууж байсан “Балба” хэмээх хочтой Чойндон гуай надад тайлбарласан билээ. Тэрбээр Чойбалсан (Дорнод) аймгийн урчуудын эвлэлийн салбарт гар зурагчны алба хашиж байгаад 1970-аад онд насан өөд болсон нэгэн. Түүний өгүүлснээр тугийн сүмийг манаж суугаа жисааны дархан буюу лам нь өглөө бүр эрт босч, орчноо сайтар цэвэрлээд сангийн бойпорт шинэ цог хийж, арц, зандан, агь, ганга, хүж зэрэг үнэртнийг уугиулж сан тавина. дараа нь Гомбо бурханы өмнө өдрийн зулаа өргөж, гурвантаа мөргөөд завилан сууж, хоёр гарын алгаа дээш харуулан эхлээд Богд суут эзэн хааны санг уншина. Тэр сан нь “Лам ядам гурван чухаг дээдээр” эхлэн ...“оюун билиг нэмүүлэхийн шидийг өгөн соёрх”, ... “Амь насан бат ахул арвин хишиг далай мэт гүн, алдар сүлд мөнх түгээмэл, ахуйн өлзий хутаг орш” гэх зэргээр уншлага үйлддэг гэж ярьсан юм. Лам сангаа уншиж дуусгаад шинэ цайны дээжээ туг, сүлддээ өргөж, орой нь үдшийн зулаа өргөж, сангаа давтан уншдаг байв. Мөргөлчин ирвэл жисааны суудлын дархан лам дагуулж Чингис хаан болон догшин хар сүлдэнд мөргүүлж үйлчилдэг байжээ. Чингисийн тугийн сүмийг анх байгуулсантай уялдан Дорнод Монголын хээр талын тэр нэгэн толгой “Туг” хэмээн алдаршжээ. Тэрхүү толгойн нэрээр 1960-аад онд дорнод аймгийн Булган сумын хөдөө аж ахуйн нэгдлийг “Туг” нэгдэл хэмээн нэрлэсэн юм.

• Тугийн сүмийн бүтцийг нутгийн уугуул иргэдийн нүдээр үзсэн ярианаас тодотгож болох юм.

• Сүмийн дотор тахилга үйлддэг бололтой лам нарын цөөн хэдэн суудал харагдсан.

• Засгийн газрын шийдвэрээр Чингисийн тугийг музейд хадгалах болжээ.

ТУГИЙН СҮМД БАЙРШУУЛСАН ХАР ТУГ, СҮЛДНИЙ ТУХАЙД

Хар туг сүлд нь Монголчуудын уламжлалт эрхэм дээд бэлгэдэл төдийгүй эртний цэргийн туг юм. Тугийн сүмийн шүтээн хар туг, сүлдний гарвалыг тодруулваас: Шолой сэцэн хан хөвгүүддээ өмч хувиарлахдаа өөрийн гал голомт, эхийн шарилыг залсан суварга, бурхан шүтээн хар тугаа отгон хүү Ананд далай жононд өгсөнтэй холбоотой. 1694 онд Ананд далай жонон миний аав, үр ач нартаа өмч хувиарлахад надад мөнгөн Майдар бурхан, гэгзэн ханы бэхи эх тайсуугийн шарил залсан суварга, зандан тамга, хар туг, дөш, таван язгуурт бурханы хөрөг, ланз үсгийг мөнгөөр урлаж торгон дээр хадсан үсэг, мөнгөн аяга зэргийг хайрласан гэж дурдсан байдаг. Энэхүү туг долоо дахь үедээ өмнө өгүүлсэн бэйс Минжүүрдоржид өвлөгдөн иржээ. Шолой сэцэн ханы шүтээн байсан хар сүлд Батмөнх даян хааны залгамжаар Гэрсэнз залайр хунтайжийн шүтээн байсныг үгүйсгэх аргагүй мэт. Доктор Г.Мягмарсамбуу тугийн сүмийн хар сүлдийг Чингис хааны хар сүлдний “Элч сүлд”, “Бага сүлд” байж болох талтай гэх шинэ санаа дэвшүүлснийг цаашид судлууштай. Сурвалжид “Хараа ихт хар сүлд” гэсэн байна. Хараа, хараат гэдэг нь алсаас харагдах утга санааг агуулсан үг юм. Үүнийг аян дайнд хэрэглэдгийн учир нь дайсны санаа сэтгэлд хүчтэй нөлөөлөх догшин зүс хар өнгийг сонгож, адууны хар хялгасаар тугийг бүтээжээ.

Дорнод Монголд байсан Чингисийн хар сүлдний тахилгын зан үйл нь өвөрлөгчийнхөөс арай өөр байжээ. Өвөрлөгчид хар сүлдийг тогшуулах тахилга үйлдэхдээ дөрвөн зам хуваан ордосын долоон хошуугаар тойрч, сүлдийн тайллагад хэрэглэх шар тос, архи сархад, далбаа хиурын торго, магнаг, тахилгын болон сүлд залж яваа хүмүүсийн хэрэглэх хонь мал, хүнсний зүйл, мөнгө зоос цуглуулахаар хоёр сар гаруй үргэлжилдэг зан үйлийг үйлддэг байжээ. Гэтэл Халхын тугийн сүмийн хар сүлдийг жил бүрийн намар цагт нэг удаа өвөрлөгч нар шиг нүсэр бус, зардал чирэгдэл багатайгаар Хэрлэн барс хотын чуулганы үеэр тахиж, гурван насны морь уралдуулж бэсрэг наадам хийдэг байжээ. Сэцэн хан аймгийн 23 хошууны ихэс ноёд жилд нэг удаа чуулахдаа Хэрлэн барс хотын чуулган гэж нэрлэж, бичдэг ч уг чуулган Бар хотод чуулж байсангүй, зөвхөн тугийн сүм дээр чуулдаг байсан нь тэнгэрт хальсан их эзнийхээ хишиг буян, төрт сүлдээ тахидаг ёсыг эрхэмлэн хүндэтгэсэн байх магадлалтай. М.Дамдинсүрэн өгүүлэхдээ “Ноёд тугийн сүмийн архан талд 10 ханатай хөх халзан гэр түр барьж чуулдаг байсан бөгөөд унины толгой, баганын хэсгийг алтан боронзоор чимэглэсэн байжээ” хэмээн хуучилсан юм. Тугийн сүмийг хүндэтгэж туг толгойн ойролцоо айл гэр буудаггүй, баруун, зүүн жигүүрээр малчид нутаглана.

ТУГИЙН СҮМ УСТСАН ТҮҮХЭЭС

Хил орчмын сүм хийд, лам нарын аюулгүй байдлыг хангах үүднээс БНМАУ-ын Засгийн газар сүм хийдийг нутгийн гүнд татах шийдвэрийг 1930-аад оны дунд үед гаргажээ. Сан бэйсийн (Чойбалсан хотын) урд хүрээнд шавилан сууж байсан Дарьжавын даваа өгүүлэхдээ “1936 оны үеэс хил орчмын сүмийг 100 км дотогшлуулах тухай Амар сайдын гарын үсэгтэй шийдвэр Засгийн газраас ирсэн. Түүний хавсралтад Баянтүмэн (Чойбалсан) хотын хойд, урд хоёр хүрээ, тугийн сүм, тамсагийн сүм, Ар хамба, Алтан-очиртын хийд зэрэг 19 сүм, хийдийг дотогшлуулахаар байсныг санаж байна. Тугийн сүм тэр жилдээ нүүгээгүй ч 1939 оны эхээр тахилгын лам нар таран явж, сүм эзгүйрсэн тул түүнийг буулгах хэрэгтэй болсон” гэжээ. Тэгэхдээ Монголын угсаа гарвал, түүх, соёлыг эрхэмлэн үздэг Суваргачин отгийн уугуул Хорлоогийн Чойбалсангийн тэргүүлсэн Засгийн газрын шийдвэрээр Чингисийн тугийг музейд хадгалах болжээ. Тэр тугны толгойн хэсэг эдүгээ Монголын үндэсний музейн үзмэрт, үзэгчдийн анхаарлыг татсаар байна. Тугийн сүмийг буулгах үед тэндхийн багийн дарга асан дашзэвэг 1990 онд хуучлахдаа “Тус сүмийг дээд газрын шийдвэрээр буулгахад нутгийн харъяаллаар манай багаас томилогдсон хүмүүс оролцож, зарим юмыг хогийн хонхорт булсан. Гол чухал зүйлсийг 62 хөсөг тэргээр Дорнод аймгийн тусгай хэлтсийн хашаанд аваачиж тушаасан” гэдэг. Үүнийг бид үндэслэлтэй хэмээн үздэг. Чингисийн тугийн сүм буурал түүхийн нугачаанд устаж үгүй болжээ. Урьд өнгөрснөө эргэн харахын хамт угтах ирээдүйгээ эргэцүүлэн тунгаах үүднээс Чингисийн тугийн сүмийг урьд байсан ёсоор сэргээж, аялал жуулчлалын нэг чухал цэг болгохыг нутгийн захиргаа, төр засгийн зүгээс анхаарууштай.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Яг түүн шиг” шоуны эхлэл, бас төгсгөлд нь байгаадаа таатай байна

Өөртөө итгэлтэй гэхээс илүүтэй бүтээх гэж буй дүрээ сайн гаргахыг маш их хичээж байна

 0 сэтгэгдэл


Universe Best songs 2010 тэмцээнээс од болон гялалзсан дуучин П.Баярцэнгэл яг одоо Holly dolly-г дуулсаар тайзан дээр гэрэлтэж байна. Хоолой нь сөөсөн байгаа нь “Яг түүн шиг” шоуны финалын бэлтгэлтэй холбоотой болов уу. Тэрбээр сайн жүжигчин, өвөрмөц дуучин гэдгийг бид андахгүй. Мөн Монголын ард түмнийг цэнхэр дэлгэцийн өмнө уяж чаддаг “Яг түүн шиг” шоуны анхны шилдэг оролцогч билээ. Ингээд жүжигчин, дуучин П.Баярцэнгэлтэй ярилцсанаа хүргэе.

-“Яг түүн шиг” шоуны тайзнаа эргэн ирсэн сэтгэгдэл ямар байна вэ?

-Сэтгэгдэл маш сайхан байна. Энэ шоуны хамгийн анхны дугаарт оролцож байсан бол одоо сүүлийнхэнд нь мөн оролцож байна. Эхлэл бас төгсгөлд нь байгаадаа таатай байна. Энэ бол нэг үеийн уран бүтээлчид оролцож түүх бүтээж буй шоу Хөгжилтэй, дурсамжтай түүхийн нэг хэсэг болсондоо үнэхээр их баярлаж байна.

-Тэгвэл хувирахад хамгийн хэцүү дүр аль нь байв?

-Ер нь бүх л дүр амаргүй байсан. Анхны шоунд сүүлийн шатны Бруно Марсын ялагч болдог үзүүлбэр маш хэцүү байсан. Харин энэ шоунд Лэди Гагаг дуурайх амаргүй байлаа. Бүжгийн бэлтгэлээс авахуулаад дуулалт гэх мэт зүйлс хүндрэлтэй байсан.

-Та Бруно Марсыг дуурайгаад ялагч болсон. Мөн энэ улиралд Лэди Гагагийн Аlways remember us this way дуугаар түрүүлсэн гэхээр хэцүү хүнд байх тусам танд ээлтэй байдаг юм биш үү?

-Бэлтгэл их хийж, маш их хичээсэн болохоор тэр юм болов уу (инээв).

-Энэ жилийн шоу анхныхаас юугаараа ялгаатай байна вэ?

-Энэ жилийн шоунд өмнө нь 10 дугаарыг давж ялагч болсон шилдгүүд оролцож байгаагаараа  онцлог. Туршлагатай хүмүүс байгаа болохоор илүү үзүүштэй, өрсөлдөөнтэй, чанартай сайхан болсон болов уу. Мөн Боловсрол телевиз шоунд анхаарлаа сайн хандуулсан байна лээ. Тайз засал, цаашлаад хамт ажиллаж буй багийн хувьд ч тэр бүх зүйл нь илүү шинэлэг болсон байна.

-Бруно Марсаар гайхшируулж байсан үе саяхан санагдаж байна. Финалын бэлтгэл хангагдсан уу. Өөртөө хэр итгэлтэй байна вэ?

-Бэлтгэл дажгүй ээ. Финалын бэлтгэлээс болоод хоолой сөөчихөөд явж байна даа. Өөртөө итгэлтэй гэхээс илүүтэй бүтээх гэж буй дүрээ сайн гаргахыг маш их хичээж байна. Үзэгчдэдээ финал дээр гэнэтийн бэлэг барина аа.

-Шоугаа дуусгаад уран бүтээлдээ орох уу?

-Одоо ч гэсэн уран бүтээлдээ анхаарал хандуулж байна.

-Ёодлоо хэзээ ч орхихгүй гэж байсан. Ёодлоороо уран бүтээл хийж байгаа юу?

-Одоогоор барьж авсан уран бүтээл алга. Ерөнхийдөө ярьж тохирсон зүйлүүд бий. Хийж дуусгаад л мэдэгдэнэ дээ.

-Та ёодлыг цаашид хөгжүүлэхийн тулд багшлах бодол бий юу?

-Ёодлын фестивальд явахад 10 мянга орчим хүн оролцсон. Дийлэнх нь европчууд байна лээ. Ер нь Азид ёодлын хөгжил муу. Тэр дундаа Монголд энэ төрөл огт хөгжөөгүй. Тиймээс суръя гээд ирсэн хүнийг түлхэхгүй ээ. Гэхдээ онол талаас нь зааж чадахгүй байх. Учир нь би өөрөө youtube багштай, сонсголоороо сурсан хүн шүү дээ.

-Цөөнгүй кинонд тоглоод амжсаныг мэдэх юм. Уран сайхны кинонд хэчнээн дүр бүтээгээд байна вэ. Өөртэйгөө төстэй дүрд төглож байв уу?

-Яг тоолж байгаагүй юм байна. Анх 2011 онд “Аз жаргалын эрэлд” гэдэг кинонд тоглож байлаа. Надад ихэвчлэн хөгжилтэй талын дүр оногддог юм. Энэ нь амьдрал дээр зохиолынхоо баатартай төстэй шинж юм уу даа. Ерөнхийдөө найруулагч хүн зохиолоо уншчихаад баатартай нь тохирох хүнийг сонгодог учраас бүх дүрд төстэй тал бий.

-Та дуулах авьяасаа аав, ээжээсээ өвлөж авсан гэж ярилцлагадаа өгүүлж байсан. Харин таны авьяасыг хүүхдүүд тань өвлөж авсан уу?

-Одоогоор айхтар мэдэгдсэн юм алга. Гэхдээ дуу хуурт их дуртай. Саяхан манай хоёр морин хуур нэхсээр байгаад авахуулсан. Хоёулаа бие биедээ таарсан жижиг морин хууртай болсон. Хэрэв өөрсдөө сонирхоод байвал цаашдаа хөгжүүлнэ гэж бодож байгаа.

-Та хүүхдүүддээ ёодол зааж өгөх гэж оролдож байв уу. Ер нь гэр бүлдээ хэр их цаг зарцуулдаг вэ?

-Оролдож байгаагүй. Гэр бүлдээ бол цаг сайн зарцуулдаг. Шоуны бэлтгэл гээд зав муутай байгаа ч гэр бүлдээ зарцуулах цагаасаа хумслахгүй ээ.

-Хэзээ ч санаанаас гардаггүй, сэтгэлд хоногшсон бага насны дурсамжаасаа хуваалцвал?

-Манай аав Пүрэвсүрэн гэж соёлын тэргүүний ажилтан, дуучин хүн байдаг юм. Сүхбаатарын соёлын ордон гэж байхад гавьяат Ш.Чимидцэеэ гуай аавтай хамт ажилладаг байлаа. Би таван настай байсан юм. Тэр үед манай жаазанд Ш.Чимэдцээеэ гуайн аавтай авахуулсан залуугийн зураг нь байдаг байв. Нэг өдөр би тэр зургийг ширтээд их уджээ. Аав анзаарчихаад “Миний хүү юу харсан юм” гэсэн чинь “Гүй ээ мөн сайхан хүүхэн юм аа” гэсэн гэдэг. Аав ээж хоёр одоо хүртэл үүнийг ярьж шоолдог юм.

• Шоуны бэлтгэл гээд зав муутай байгаа ч гэр бүлдээ зарцуулах цагаасаа хумслахгүй ээ. 

• Энэ удаагийн шоунд Лэди Гагаг дуурайх хамгийн хэцүү байлаа. 

• Нэгэн үеийн уран бүтээлчид оролцож түүх бүтээж буй шоу. Хөгжилтэй, дурсамжтай түүхийн нэг хэсэг болсондоо үнэхээр их баярлаж байна.

-Та багадаа ямар хүүхэд байв. Ямар хичээлд дуртай байсан бэ?

-Мэдээ орсон цагаасаа л дуу хуур, урлаг, уран сайхан, хөгжимд өлгийдүүлсэн. Тиймдээ ч хичээл номонд нэг их дуртай биш. Зохиолын дуу сонсох дуртай. Тэр дундаа дуучин Ч.Бат-Эрдэнэ, С.Жавхлангийн дууг их сонсдог хүүхэд байлаа. Урлагийг хайрладаг, хүндэлдэг байсан, одоо ч хэвээрээ.

-Та урлагт ийм их хайртай мөртлөө яагаад дуучин биш жүжигчний мэргэжлийг сонгосон бэ?

-Одоо би хоёуланг нь хослуулж байна. Энэ л миний харсан ирээдүй юм даа. Дуучин хүмүүс ихэвчлэн дуулна, бүжиглэнэ, жүжиглэнэ олон талын авьяастай байдаг. Тиймээс тал бүрийн авьяасаа хөгжүүлэх хэрэгтэй юм байна, жүжигчний мэргэжил эзэмших хэрэгтэй гэдэг үүднээс 2007 онд Д.Жигжидийн нэрэмжит Кино урлагийн дээд сургуульд элсэж, 2011 онд төгссөн. Үндсэн мэргэжлээсээ гадна дуулалтаа хөгжүүлж эхэлсэн. Залуу хүмүүс өөрийгөө хөгжүүлж л байх хэрэгтэй.

-Хамгийн анхны бүтээлээ хийчихээд өөрөө үзэхэд ямар сэтгэгдэл төрж байв?

-Сайн санахгүй байна. Гэхдээ их л ичиж байсан болов уу. Яагаад гэвэл тэр үед мөнгө багатай болохоор энд тэндээс гуйж түүж байгаад чанар муутай бүтээл хийж билээ. Үүнээс илүү гоё хийсэн бол гэсэн бодол төрж байсан шүү.

-Танд үлгэр дуурайл авдаг урлагийн хүн бий юу?

-Дэлхийн болоод Монголын үе үеийн шилдэг дуучид, жүжигчдийг хүндлэлгүй яахав. Тэр дундаа Жеки Чаныг хамгийн ихээр хүндэлдэг. Тэр хүн бол агуу жүжигчин, мөн мундаг тамирчин. Зургаан хэлээр ярьдаг, муугүй мэдлэгтэй хүн. Хамгийн гол нь хөдөлмөрч, тэвчээртэй. Олон удаа ясаа хугалж байсан мөртлөө хэзээ ч шантарч кино урлагийг орхиогүй. Түүний авьяас, хөдөлмөр, тэвчээрийг хүндлэхгүй байхын аргагүй.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

The Wasabies: Урлагийн салбарт дурлаж орсон болохоор сорилт бүхэн гоё

Бид цахим ертөнцөөр Азид танигдахыг хүсдэг

 0 сэтгэгдэл


Монголын хамгийн отгон охидын хамтлагийн гишүүдийг “Залуус” буландаа урьж ярилцлаа. “Оддын академи” шоунаас “The Wasabies” хэмээх өсвөр насны таван охин хамтлаг болон нэгдсэнээс хойш нэг жилийн хугацаа өнгөрчээ. Сонсоход богино мэт боловч тэд энэ хугацаанд уран бүтээлийн хувьд маш их амжилт гаргасан. Э.Аминхүсэл, Д.Энхгэрэл, Ө.Ангелина, Э.Анужин, Э.Буяндулам хэмээх таван охины цаашдын зорилго, хүсэл мөрөөдлийнхөө талаар юу гэж өгүүлснийг сонирхуулъя.

-“The Wasabies” өсвөр насны охидын хамтлаг анх гарч ирсэн үеийг өнөөдөртэй харьцуулахад  урлагийн салбар дахь байр суурь, сонсогчдын хандлага хэрхэн өөрчлөгдсөн байна вэ?

-The Wasabies: “Оддын академи” шоу өнгөрсөн оны нэгдүгээр сарын 22-нд дуусаж байсан. Тухайн үед шоунаас таван гишүүнтэй охидын хамтлаг байгуулахаар болж, бид тав шалгарсан.

Анхны уран бүтээл болох Girls Generation дууг дөрөвдүгээр сард нь гаргаж байлаа. Шоунд орж байх үедээ бид тав өрсөлдөгчид байсан бол өнөөдөр таван ам бүлтэй нэг гэр бүл болж, ижил зорилготой болсон. Хувь хүний тал дээр ч гэсэн өөрсдөдөө хариуцлагатай болсон байх гэж бодож байна. The Wasabies хамтлаг анх гарч ирэхдээ их өнгөлөг дүр төрхтэй байсан болохоор к-поп хамтлагийг дуурайлаа гэсэн сөрөг сэтгэгдлүүд их байсан. Одоо бол манай хамтлагийг хүмүүс их ойлгодог. Энэ охид шинэ зүйл үзүүлэх гээд байгаа юм байна, ямар нэгэн зүйл дуурайгаад байгаа биш үлгэрлэж байна гэдэг ч юм уу. Хүмүүсийн хандлага өөрчлөгдөж байгаа.

-Хамтлагийнх нь нэр ямар утгатай юм бэ. Яагаад The Wasabies гэж нэрлэх болов?

-The Wasabies: Wasaby гэж сүшитэй хольж иддэг Японы халуун ногоотой амтлагч байдаг. Энэ нэрийг манай хамтлагийн продюсер өгч байсан. Бусдаас өвөрмөц нэртэй байхыг хүсэж, эрэл хайгуул хийж байх үед энэ нэрийг санал болгосон юм. Wasaby амандаа багахныг хийх төдийд маш их халуу дүүгдэг, хүчтэй амтлагч. Тийм болохоор манай хамтлаг уран бүтээл болон бүхий л зүйлээрээ хүчтэй байхыг бэлгэдээд энэ нэрийг өгсөн.

-Хамгийн анхны уран бүтээлээ гаргасны дараах сэтгэгдэл ямар байсан бэ?

-Д.Энхгэрэл: Анхны уран бүтээлээ дөрөвдүгээр сард гаргаж байсан. Тэр өдрөөс хойш сарын хугацаанд сайнтай, муутай шүүмж их байлаа. Тухайн үед бүх хүний сэтгэгдлээс өөрсдөдөө аль хэрэгтэйг нь олж авахыг хичээсэн. Тэр үед яг к-поп урсгалыг дуурайсан, энэ нь ийм, тэр нь тийм гэж өөлөх тал руугаа байсан юм. Анхны дуугаа гаргасны дараа догдлоод, сэтгэл санаа хөөрчихсөн байсан. Анхны гэдэг утгаараа бидэнд их үнэ цэнтэй.

-Ө.Ангелина: Шүүмжээс алдаа дутагдлаа хараад, бага багаар засаж эхэлсэн. Одоо хүмүүсийн харах өнцөг өөр болсон. Зарим хүмүүс бусдадаа биднийг зөвөөр ойлгуулах гэж хичээдэг болжээ.

-Уран бүтээлээ хэдэн насныханд зориулж хийхийг зорьдог вэ. Дууныхаа сонголтыг хэрхэн хийдэг вэ?

-Д.Энхгэрэл: Бид зөвхөн Generation Z буюу 1995 оноос хойших үеийнхэнд зориулж уран бүтээлээ хийдэг. Гэтэл сүүлийн үед бүхий л насны хүмүүс сонсдог болсон байна. “Шарк танк” нэвтрүүлэгт орсноос хойш бидний дууг сонсох хүмүүсийн хүрээ тэлсэн. Дууны сонголтыг манай хамтлагийн продюсер Б.Наранзун бидэнтэй ярилцаж байгаад сонгодог.

-Ө.Ангелина: Аль болох хүнд хүртээлтэй, сонсголонтой, цоглог уран бүтээл гаргахыг зоридог.

-Э.Буяндулам: Нэг хэвэнд баригдалгүй уналт, өсөлттэй, уянгын болон бүжгийн хэмнэлтэй дуу хийхийг хичээж байна.

Хамтлагийн бүх гишүүн бүр хятад, англи хэлийг заавал сурах ёстой гэж үзсэн

-Бусад охидын хамтлагтай харьцуулахад өнгө төрхийн хувьд ялгарч чадаж байгаа. Дүр төрхөө хэрхэн бүрдүүлдэг вэ?

-Э.Аминхүслэн: Манай хамтлагийн стилистээр хамтлагийн ахлагч Буяндулам ажилладаг. Энэ дуун дээр ингэх ёстой, тэгэх ёстой гэсэн юм байхгүй. Биеийнх нь онцлог болон ямар хувцас өмсөхийг хүсэж байгаа зэрэг өөрийн сонирхол, дүр төрхөд нийцүүлээд хувцасныхаа стилийг тодорхойлдог.

-Ө.Ангилена: Обьектдоо тааруулж хувцасны стиллээ гаргадаг гэсэн үг л дээ. Дууныхаа утгыг тодорхой болгосны дараа обьект болон зохиолоо гаргадаг.

-Э.Буяндулам: Би мэргэжлийн стилистээр сураагүй. Хувцас загварт сонирхолтой болохоороо энэ ажлыг хийдэг юм. Тухайн үеийнхээ трендийг хөөхөөс илүүтэй дуундаа таарсан объект, зохиолдоо таарсан өнгө төрхийг бүрдүүлэхийг хичээж ажилладаг.

-Нэг дууны клип хийхэд хэр хугацаа зарцуулж байна?

-Д.Энхгэрэл: Клипний хугацаа дуу болгон дээр янз бүр байдаг. Таван гишүүнтэй болохоор хугацаа харьцангуй өөр. Нэг сарын хугацаанд хийгдэх дуу байна. Зарим уран бүтээл маш удаж гарсан нь бий. Обьект олдохгүй байх тохиолдол хүртэл гарч байлаа. Клипний зураг авхуулахад байгалийн хүчин зүйл жаахан хэцүү байдаг.

Э.Буяндулам: Урлагийн хүн хатуужилтай байх ёстой. Ямар ч нөхцөлд ганцаараа ажиллаагүй. Хамтлагийн бусад гишүүн, мөн уг ажлыг хамтран хийж буй баг байна. Тэр олон хүнд хүндрэл учруулахгүйн тулд ямар ч хэцүү нөхцөлд дасан зохицох хэрэгтэй. Өвөл богино юбкатай, өндөр  өсгийттэй зураг авахуулах үе ч бий. Салхи, жаварнаас нуугдаж нэг газар байж байгаад “кадр” гэх үед бүгд зэгзийгээд алхдаг. Хүйтэнд даараагүй, халуунд халаагүй юм шиг л байх хэрэгтэй. Наранд түлэгдэж борлох зэрэг нь энгийн л зүйл. Аймаар хэцүү экстрем сорилт бол байхгүй. Өөрсдөө урлагийн салбарт дурлаж, орсон болохоор тэр бүх сорилтыг давахад сайхан байдаг.

-Танай хамтлагийн дуунуудыг сонсож үзэхэд англи, солонгос хэлээр дуулж байсан. Азид танигдах хүслээ биелүүлэхийн тулд олон хэлтэй байх шаардлагатай болно. Хамтлагийн гишүүд хэдэн гадаад хэлтэй вэ. Цаашид ямар хэл сурахаар төлөвлөж байна?

-Д.Энхгэрэл: Би хятад, англи хэлтэй. Ер нь хятад хэлийг илүү чухалчилж сурч байгаа.

-Э.Буяндулам: Хамтлагийн бүх гишүүн бүр хятад, англи хэлийг заавал сурах ёстой гэж үзсэн. Миний хувьд Солонгос судлалаар төгссөн учир солонгос хэлтэй. Мөн төгс биш ч гэсэн англиар ярьдаг. Одоо хятад хэл сурч байгаа. Бага зэрэг орос хэлтэй.

-Э.Аминхүслэн: Англи хэлээ сайжруулж, хятад хэл сурах зорилготой байгаа. Мөн япон хэл сурахаар төлөвлөсөн.

-Ө.Ангелина: Би унаган орос хэлтэй. Англиар тодорхой хэмжээнд ярьдаг. Дүрмээ илүү сайжруулахаар сурч байна. дараа нь хятад хэл сурна даа.

-Э.Анужин: Англи хэлтэй. Одоо солонгос хэлний ангид сурч байгаа. Мөн хамтлагийн гишүүдтэйгээ адил хятад хэлийг сурна.

• “Шарк Танк” нэвтрүүлэгт орсноос хойш бидний дууг сонсох хүмүүсийн хүрээ тэлсэн. 

• Зорилгодоо хүрэхийн тулд бид продюсертэйгээ олон ажил төлөвлөсөн. Урт удаан хугацаанд оршин тогтнохыг хүсэж байна. 

• Продюсерын зүгээс дуу болон бүжгийн бэлтгэлээ сайн хий, гадаад хэл сур, өөрсдөдөө анхаар гэсэн шаардлагуудыг байнга тавьдаг.

-Монголд тэмцээн уралдаанаас гарч ирсэн олон хамтлагууд байдаг. Тэд уран бүтээлээ хийж эхлээд удалгүй тарчихдаг. Танай хамтлагийн хувьд энэ тал дээр ямар байр суурьтай байна вэ?

-The Wasabies: Манай хамтлагийн хамгийн том зорилго нь онлайн орчинд Монгол гэдгээрээ брэнд хийгээд Азид танигдахыг хүсдэг. Энэ зорилгодоо хүрэхийн тулд уран бүтээлээ туурвисаар байна. “The Wasabies” хамтлаг өнгөрсөн тавдугаар сарын 4-нд анхны “Girls Generations” нэртэй цомгийнхоо нээлтийг хийсэн. Энэ цомогт нийт зургаан дуу орсон. Одоогоор бид зургаан дуу, таван видеотой байгаа. “Өмнө нь шоу төслөөс гарч ирсэн хамтлагууд удаан оршин тогтноогүй. Та нар ч гэсэн тэдэн шиг тарчихгүй биз дээ” гэж сонсогчид их асуудаг. Зорилгодоо хүрэхийн тулд бид продюсертэйгээ олон ажил төлөвлөсөн. Урт удаан хугацаанд оршин тогтнохыг хүсэж байна.

-Хамтлаг болохоосоо өмнө тус тусдаа уран бүтээл гаргаж байсан уу?

-Э.Анужин: Миний хувьд 2016 онд “Universe best songs” тэмцээнд орж, дөрөвдүгээр байр эзэлж байсан. Тэгээд дуучин Б.Амархүүтэй хамтран “дурлалын од” дуугаа гаргаж байсан.

-Д.Энхгэрэл: Миний хувьд мөн адил “Universe best songs” 2017 оны шилдэг оролцогч. Бие даан гаргасан дуу байхгүй ч хүнтэй хамтарч гаргасан дуу бол бий.

-Хамтлагийнхаа продюсерын талаар ярихгүй юу. Та бүхэнд тавьдаг шаардлага, тулгайлсан гэрээ байдаг уу?

-Манай хамтлагийн продюсерээр хөгжмийн зохиолч, урлаг судлаач Б.Наранзун ажилладаг. “Оддын академи”-ийн чиглүүлэгч продюсерээр ажиллаж байсан. Тэр үеэс хойш өнөөдрийг хүртэл продюсертэйгээ ажиллаж байна. Хамтлагийн дуу бүтээнэ гэдэг амар биш. Таван өөр дуу хоолой, өнгө төрхийг нэг дуунд шингээнэ гэдэг үнэхээр хэцүү. Тэр бүрт тааруулаад, өөр өөр төрлийн дуу туурвиж өгдөг. Продюсерын зүгээс дуу болон бүжгийн бэлтгэлээ сайн хий, гадаад хэл сур, өөрсдөдөө анхаар гэсэн шаардлагуудыг байнга тавьдаг.

-“Шарк Танк” нэвтрүүлэгт ороод 100 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалт авсан. Энэ нь та бүхний уран бүтээлд хэр дэмжлэг болж байна?

-The Wasabies:Манай хамтлаг “шарк танк” гээд бизнесийн санаа уралдуулдаг нэвтрүүлэгт орсон анхны урлагийн салбарынхан болсон. “Та нар зоригтой, мундаг байна” гэж урлагийн ах эгч нар хэлсэн. Д.Энхтүвшин, Ж.Оюунгэрэл шаркаасаа хөрөнгө оруулалт авахаар болсон. Одоо  хөрөнгө оруулалтынхаа гэрээг зурах дутуу байгаа.

-Одоо ямар уран бүтээл дээр ажиллаж байна?

-The Wasabies: Анхны цомогт орсон “Runaway” дууны клипний зураг авалтад энэ сард орохоор төлөвлөж байна. Энэ дуу манай анхны цомгийн сүүлийн дуу. Үүний дараа шинэ цомгийнхоо дуунд орно. Хоёр дахь цомгийнхоо эхний дууны хоолойн бичлэгт орчихсон байгаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Мэргэжлийн продюсергүй монгол кино дэлхийд “зодоглох” боломжгүй

Монгол киноны хөгжлийг дэмжих хуулийн төсөл төсвийн хэмнэлтэд “түгжигджээ”

 0 сэтгэгдэл


Амралтын өдөр, баяр ёслолын үеэр кино театрт хөл гишгэх зайгүй байдаг. Оюуны цэнгэл эдлэхээр хүүхэд залуус, хөгшид хөвөөгүй кино хэмээх агуу урлагийн бал шимээс хүртэхээр цугласан нь тэр. Гэвч олон улсад тренд болсон цөөн хэдэн киног эс тооцвол оюуны цэнгэл, урлагийн таашаалыг бүрэн мэдрүүлэх чанартай кино ховор байгаа нь олон хүний цаг, мөнгийг үр дүнгүй болгодог гачлан бас бий.

Ялангуяа, монгол киноны агуулга, ур хийц, найруулга, дүр бүтээлт дэлхийн кино хөгжлөөс зуунаар хоцорч явааг харж болно. Монголын кино дэлхийн олон наадмаас шагнал авч байгаа гэж уншигч авхай уцаарлаж магадгүй.

Манай кино урлаг хөгжиж байгаа хэмээн олон улсад Монголын нэрийг гаргасан олон киногоор жишээ аван сайрхах нэгэн ч гарах байх. Гэхдээ уурлаж уцаарлахын оронд учир зүйг ойлгох хэдэн шалтгаан байна.

Дэлхийн кино наадмуудаас 60 гаруй шагнал хүртсэн “Хадаг” УСК, 30 гаруй шагналтай “Нохойн  орон”, сүүлийн үед амжилттай яваа “Аравт” зэрэг чанартай бүтээлүүд Монголын кино урлагийг дэлхийд харуулж байгаа хэмээн цээжээ дэлдэхээс өмнө хаанахын кино вэ гээд судлаач, шүүмжлэгч нараас асуучихвал бүх зүйл тодорхой болно. Угтаа эдгээр кино монголчуудын амьдрал, түүх, ахуй аж байдлыг харуулсан болохоос “цэвэр” монгол кино биш юм. “Хадаг”, “Нохойн орон” зэрэг киног Бельгийн санхүүжилтээр тус улсын найруулагч Петер Бросенс хийсэн. “Аравт” УСК бол БНХАУ-ын санхүүжилттэй. Мөн Каннын кино наадмын шагналт “Шар нохойн там”, “Эзэн богдын эр хоёр загал”, Баварийн кино фестивалийн шагналт, Оскарт нэр дэвшигч “Ингэн нулимс” зэрэг кинонууд найруулагч Д.Бямбасүрэнгийн бүтээл боловч Германы хөрөнгө оруулалттай. Санхүүжилт хангалттай бол Монголын уран бүтээлчдээс шидээвэр төрөх бүрэн боломжтой гэдгийг дээрх хэдэн кино баттай нотолно. Гэвч “Хэн мөнгөө төлнө, түүний хөгжим эгшиглэнэ гэсэн бичигдээгүй дүрмийн дагуу гадаадын хөрөнгө оруулалттай киног цэвэр монгол кино гэж үзэж болохгүй” хэмээн кино судлаач Д.Золбаяр ярьж байна. Түүний тайлбарлаж буйгаар хэдийгээр Монголын талаас зохиолч, найруулагч хамтран оролцсон боловч хөрөнгө оруулалтаа гадаадаас авсан, продюсер нь гаднынх бол дэлхий нийт монгол кино гэж үзэхгүй аж. Монгол кино дэлхийн дэвжээнд гарч ирж түвдэхгүй байгаагийн шалтгаан санхүүжилтээс гадна сайн продюсер байхгүйтэй холбоотой хэмээн судлаачид хэлж байна. Манай улс 1990 оноос хойш найруулагч, зураглаач, жүжигчин, засал чимэглэлч, зураг дизайн, кино механикч гэсэн чиглэлээр 2000 гаруй мэргэжилтэн бэлтгэсэн ч кино продюсер мэргэжлээр ганц ч хүн бэлтгээгүй аж. Сайн продюсергүй бол дэлхийн дэвжээнд дасгалжуулагчгүй өрсөлдөх тамирчин шиг шоовдорлогддогийг алдартай кино үйлдвэрүүд мэднэ. Харин манайхан энэ талаар одоо л гадарлахтайгаа болж байгаа нь дэлхийн кино хөгжлөөс хэр хоцорсны илрэл юм.

Мөн кино урлагийг хөгжүүлэгч гол хөшүүрэг нь кино шүүмж. Гэвч манайд кино шүүмж бичих, хөгжлийн шатыг тодорхойлох боломж ч хомс юм. Гарч байгаа маазарсан хэдэн киногоо шүүмжлэх гэхээр бизнесийн нэр хүндэд халдаж, орлогын үүдийг нь хаалаа хэмээн заргалддаг болохоор “түүгээр яваа гайг үүгээр дуудах” зоригтон ч алга. Шүүмжлэх, голдиролд нь оруулах алхам хийгээгүйгээс дэлхийн хөгжлөөс хоцорсон дээрээ хадуурч давхисан урлагийн гаж урсгал бий болчихоод байгааг кино судлаачид ярьж, гасалсаар.

“Чингис хаан” кино үйлдвэр ашиглалтад орвол киноны хөгжил хурдасна

Хошин шогийн маазарсан кинонд үзэгчид хөөрцөглөж буй энэ цагт шимтэй кино, шидээвэр бүтээл төрөх боломж ч олгохгүй байгаа тухай тэд бас халагласаар. Уг нь манай улсын кино урлаг түмнээ соён гэгээрүүлэхэд түүчээлж асан цаг үе бий. Манай улсын кино урлагийн хөгжил хаанаас эхэлснийг энэ салбарынхан андахгүй ч уншигчдад мэдээлэх үүднээс түүхэн замнал, тоо баримтаас товч дурдах нь зүй.

Монголд анх 1912 онд кино гаргаж байсан баримт бий. Монголын гэх тодотголтой анхны кино нь “Май 1”-ний 47 жилийн ойг тохиолдуулан бүтээсэн “Майн баяр 47 жил” нэг бүлэгт баримтат кино байжээ. Мөн 1936 онд бүтээсэн “Монгол хүү” кино АНУ-ын Нью-Йорк хотын кино театрт гарч байсан түүхтэй. Улмаар 1936-2000 онд 292 уран сайхны, 900 баримтат кино бүтээсэн. Харин 2000-2016 онд 400 гаруй уран сайхны кино хийсэн гэх тоо баримт байна. Мөн төсвийн болон орон нутгийн хөрөнгөөр 2010 оноос хойш стандартын шаардлага хангаагүй 27 баримтат кино хийжээ. Мөн яамны суртал ухуулгын чанартай олон ангит кино ч олныг хийсэн  байна. Тухайлбал, 2010 онд БХЯны захиалгаар “Тусгай салаа”, 2011 онд ЭМЯ-наас “Өдөр өдрийн нар”, 2012 онд ЦЕГ-ын хөрөнгөөр “Амьдрал чиний төлөө”, 2013 онд ХХЕГ-аас “Босго тотго”, 2014 онд ОБЕГ-ын захиалгаар “Нарны жим” олон ангит киног хийжээ. Төрөөс кино урлагийн талаар баримтлах бодлого байхгүй энэ цагт захиалгын кино гээч нь яам, агентлагийн болхи суртал ухуулга, киноны хөгжлийн ухралт болж буйг шүүмжлэгчид хэлж байгаа юм. Мөн хөрөнгө мөнгө зарцуулж, хөдөлмөр оюунаа шавхан бүтээсэн киноны дийлэнх орлогыг кино театр хамчихдаг болохоор сайн найруулагчид “нуруугаа авахуулсан морь” лугаа хашин болжээ. Дээр нь оюуны өмчийн хулгайчид хэдэн мянгаар нь хувилаад зарчихдаг учир кино урлагийнхан голдоо ортол гомдоллож буй.

Монгол киноны хөгжлийг хурдасгах зорилготой Кино урлагийг дэмжих тухай хуулийн төслийг 2012 оноос судлан боловсруулж, өнгөрсөн жил УИХ-д өргөн барьсан ч гишүүдийн ширээний нүдэнд мартагджээ. Тэр хуульд төрөөс кино урлагийг дэмжиж, жил бүр төсөв батлахаас эхлээд энэ салбарын гажуудаад буй харилцааг зохицуулах олон эерэг заалт бий. Бүр цэвэр монгол кино гэж юуг хэлэх вэ, уран бүтээлчид орлогоо хэрхэн хүртэх зэргийг хүртэл тодорхойлж өгсөн. Тухайлбал, хуулийн төсөлд Монгол кино гэж зохиолч, кино продюсер нь Монгол Улсын иргэн, санхүүжилтийн 50-аас дээш хувь нь Монголын иргэн хуулийн этгээдээс гарсан киног нэрлэхээр заасан. Мөн кино театрын орлогын 70 хувийг уран бүтээлчдэд олгох, олон сувгийн дамжуулах үйлчилгээ эрхлэгчээс кино үйлдвэрлэгч илүү хувь хүртэх заалт бас бий. Харамсалтай нь, Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт багтаж, төрөөс энэ салбарыг дэмжих тулгуур болох учиртай хуулийн төсөл “бүсээ чангалж буй” төрийн бодлогод хавчигдан үлгэн салган мөлхөж байна.

Харин энэ салбарын хөгжлийг хурдасгах, зөв зам мөрд оруулах ганц гэгээтэй мэдээ өнгөрсөн сард дуулгасан юм. Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар Майдар хотод 50 га талбайг хамарсан есөн студи, үйлдвэрлэлийн цех, задгай зураг авах талбай, агуулах, оффисоос бүрдсэн, орчин үеийн стандартад нийцсэн Монголын анхны кино үйлдвэрлэлийн цогцолбор байгуулахаар болсон нь сайшаалтай. Кино урлагийг дэмжих тухай хуулиа батлаад, Чингис хаанаараа овоглосон кино цогцолбороо ашиглалтад оруулчихвал дэлхийд өрсөлдөх цаг мөдгүй гэдэгт найдаж суухаас өөр зам кино урлагийнханд үлдсэнгүй.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Ангарагаас ирсэн эмэгтэй” буюу Unos cuantos piquetitos

 0 сэтгэгдэл


М.Аминаа “Анима” сургуулийн багш, урлаг судлаач

Машины цонхоор салхи сүнгэнүүлэн явахын зэрэгцээ 70-аад оны хард-рок хамтлагийн эрч хүчтэй нүргэсэн ая сонсож сэтгэлээ догдлуулсаар хотоос холгүйхэн байрлах, голдоо ганц модтой хиймэл нуурын дэргэдэх бөмбөгөр цагаан гэр театрт хүрч очив. Хаврын хурц нар нэгэнтээ жаргаж, тунгалаг үдшийн агаар тогтжээ. Гэр театр дотор орвоос дугариг театрын тайз болон үзэгчдийн суудал их ойрхон байх нь “үзэгч та өөрөө тайзан дээр гараад ирэх үү” хэмээн урин дуудаж, ер нь хүний амьдрал бол жүжгийн их урлаг гэдгийг сануулах мэт. Модерн жүжгийн урлагийн онцлог нь уламжлалт жүжиг шиг зохиолч өөрийн ертөнцийг үзэх философи үзлээр бичигдсэн аливаа зохиомжит үйл явдлыг хэрхэн шийдэж буй талаар бэлэн концепцийг (агуулга) харуулах бус бодит байдлыг элдэв гоёчлолгүйгээр, байгаагаар нь харуулдаг явдал юм.

Жүжгийн нэр шууд л анхаарал татаж эртний грекийн зөнч мэргэн тууль хайлагч Гомерын “Одиссей” зохиол дээр гардаг гоо сайхны охин тэнгэр Венера болон шударга бус дайны бурхан Марс нарын дурлалын домгийг санагдууллаа. Хайр дурлал, үржил шим, гоо сайхны эмэгтэй бурхан Венера Грекийн сэрвийж сэхийсэн өндөр олимп уулан дээр амьдрах бурхдын нэг бөгөөд үзэмж төгөлдөр гоо сайхнаараа бүхий л эрэгтэй бурхдын хайрыг татна. Газар тариаланг тэтгэх ч чадалтай, сүйтгэх ч чадалтай эр зоригт дайны бурхан Марс үзэсгэлэнт Венерад мөн л дурлан сэтгэл зүрх, хүсэл тачааллаа барьж үл дийлэх ажээ. Ялдамхан ааштай Венера Марсын сэтгэлийг хүлээн авч хамт байх цаг ахуйд газар дэлхийд тайван амгалан үе мөч ирж , дайн дажин үл дэгдэн газар тариалан ургац сайтай байх ажээ. Хожим Венерагийн нэрээр Сугар гаргийг, Марсын нэрээр Ангараг гарагийг нэрлэж энэ гарагууд эрэгтэй эмэгтэй эхлэлийн бэлгэдэл болсон түүхтэй. Иймээс ч Америк зохиолч Жон Грей “Ангарагаас ирсэн эрчүүд ба Сугараас ирсэн эмэгтэйчүүд” хэмээх эрэгтэй эмэгтэй хүмүүсийн харилцааны асуудал, гол ялгааны талаар бестселлер ном бичсэн байдаг нь шууд санаанд орсон. Гэвч яагаад Ангарагаас ирсэн эмэгтэй юм бол доо? хэмээн бодогдов.

Өнгөц харахад Ангарагаас ирсэн эмэгтэй гэх энэ жүжиг монголын нийгэмд тохиолдож буй энгийн эмэгтэй хүний эрхийн зөрчлийн талаар болон айл бүрт тохиолддог араар тавилт зэрэг асуудлыг хөндсөн мэт боловч бодит амьдралаас сэдэвлэсэн нь эмэгтэй хүний сэтгэлзүйг нарийн гүнзгий харуулсан аж. Олон жил ханилсан нөхөр, хүүхдүүдийн эцэг тань гэнэт л цэцэг цэврүү шиг жаахан охиныг авч ирээд “Миний хүүхдийг тээж буй эмэгтэй” хэмээн танилцуулвал эх хүн, эмэгтэй хүн ямар байдалд орох бол? өмөг түшигтэй байдал, ноён нуруунд нь итгээд хамт байсан эр хүн тань аль хэдийн өөрийн амьдрал зохиочихсон гэдгийг мэдсэн залуухан эмэгтэй ямар байдалд орох бол? хүсээгүй тавилангаар холбогдсон ийм хоёр бүсгүй нэг өрөөнд бүтэн шөнөжин түгжигдчихвэл юу болох бол? Залуу жүжигчин С.Идэрмаагийн дүрээр гарч буй гэр бүл сүйтгэх жигшим зүйл хийсэн атлаа хатуу амьдралд хөл тавихаас айж буй гаднаа эрслэн бар мэт тэмцэх дотроо эмзэглэн мэгших бяцхан охиныг буруутгах уу. Монгол эмэгтэй хүний сэтгэлзүйг нарийн мэдэрч чадсан авъяаслаг жүжигчин Г.Ундармаагийн дүрээр гарч буй эр нөхрийнхөө төлөө залуу насаа зориулсан эгэл жирийн эх хүнийг өрөвдөх үү? Тэдний тэвчээрийн хязгаар хаана хүрч чадах бол?

Жүжгийг үзээд өөрийнх эрхгүй халуун цустай зууны суутан мексик зураач бүсгүй Фрида Калогийн амьдралыг санагдуулам зүйлс мэдрэгдэв. Фрида Кало долоохон насандаа полиомиелит саажилт өвчин тусч өрөөсөн хөл нь хатаж нарийсан өсөхөө больж, доголон болсон. Дээр нь 18 насандаа аймшигт автобусны осолд орсны улмаас амьдралдаа 37 удаа хагалгаанд орсон түүхтэй. Насныхаа хайр буюу муралист, монументалист бас нэгэн зууны шилдэг зураач Диего Ривератай учирсан боловч нэг тэнгэрт хоёр наран мандахгүй гэгчээр тэдний амьдрал ч ээдрээтэй асуудлуудаар дүүрэн байсан юм. Сэтгэл хөдлөл ихтэй, эрч хүчээр дүүрэн Фридагийн тэвчээрийн эцсийн дусал хайрт Диего нь өөрийнх нь араар төрсөн дүүтэй нь янаг амрагийн харилцаанд ороход барагдан гүн их хямралд орж сэтгэлийн зовлонгоо Unos cuantos piquetitos буюу “Ердөө хэдхэн шалбархай” хэмээх зургандаа илэрхийлсэн байдаг. Фрида өдрийн сонин дээрээс нэгэн хартай залуу эхнэрээ үй түмэн удаа хутгалж алчихаад шүүхийн үеэр “үгүй ээ, энэ чинь ердөө хэдхээн шалбархай байсан шүү дээ” хэмээн өөрийгөө өмөөрч байсан тухай нийтлэлийг уншаад энэхүү уран бүтээлээ туурвисан гэдэг. Зурагт нөхөртөө амиа хороолгосон эмэгтэй цусандаа будагдан хэвтэж буй нь түүний зурдаг хүүхдийнх мэт арга барил, зургийн техниктэй хослон ёжтой ч харагдах шиг. Ердөө хэдхэн шалбархай. Бид бүгдийн зүрх сэтгэлд байдаг “хэдхэн шалбархай”. Гэхдээ уншигч авхай энэ бол эрчүүдийг буруутгасан, муу талыг нь харуулах гэсэн зохиол хэмээн яаруу дүгнэлтийг бүү хийгээрэй. Энэ бол эмэгтэй хүний энэ дэлхийд чимээгүйхэн авчирч буй сайн сайхны талаарх жүжиг. Оросын суут зохиолч Достоевскийгийн хэлж байсан “гоо сайхан дэлхийг аварна” хэмээх үгийг нэг талаас батлах шиг. Үзэсгэлэн төгөлдөр Венера наргүйгээр эр зоригт Марс та хаа хүрэх билээ?

Гэхдээ эмэгтэй хүн Ангарагаас ирдэггүй, эрэгтэй хүн ч Сугараас ирдэггүй. Бид бие биедээ зориулагдаж төрсөн бурхны бүтээлүүд буюу нэгэн дэлхийн хүмүүс. Дэлхийд ирсэн хамгийн дээд зорилго маань хайр. Амьдрал төгс байдаггүй. Хайр гялгар цаастай амттай чихэр шиг бус. Гэхдээ гашуун амтат ундаа шиг ч бус. Хайр ямар нэгэн хэлбэр болон хэв маягт баригддаггүй. Хайрыг буй болгох нь харин бидний үүрэг юмсанжээ. Буцахдаа би харин машиндаа намуухан хөгжим сонсож, сэтгэлийн хэдхэн шалбархайгаа хөндүүлсэндээ зөөлөн мэгшиж суулаа...