A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/620/

Чиндаогийн уулзалт Монголын байр суурийг илүү тодотголоо

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг таван улс айлчлал хийхийг урив

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/620/



Монгол Улс ШХАБ-д элсэх, эс элсэх асуудлаар халуун мэтгэлцээн өрнөсөн цаг үед Чиндаог зорьсон Монгол Улсын Ерөнхийлөгч энэ удаагийн уулзалтын хамгийн содон басхүү анхаарал татсан зочин байлаа. Яагаад гэвэл тэрбээр Ерөнхийлөгчийн хувиар ШХАБын дээд хэмжээний болон гурван улсын Төрийн тэргүүнүүдийн уулзалтад анх удаа оролцож байгаа юм. Манан суунагласан Чиндао Ерөнхийлөгчийг хур бороотой угтав. Зургадугаар сарын 9 буюу эхний өдрийн хамгийн гол үйл явдал гурван улсын Төрийн тэргүүн нарын уулзалт байлаа. 18.40 цаг. ШХАБ-ын дээд хэмжээний уулзалтын төв байр, “Чилу” танхим. Энэ өдрийн хамгийн завгүй хүмүүсийн нэг байсан БНХАУ-ын Ерөнхийлөгч Ши Жиньпин танхимын үүдэнд зогсоно. Дөлгөөхөн бөгөөд элгэмсэг энэ эрхэм хойд хоёр хөршөө хүлээж буй нь энэ. Цэнхэр дэвсгэртэй шаргал танхимын хойд хэсэгт гурван улсын есөн далбааг солбин байрлуулжээ. Төд удалгүй уулзалтын танхимд манай улсын Ерөнхийлөгч В.Путинтай нар зэрэгцэн орж ирэв. Тэд 10 минутын өмнө хоёр талын уулзалт хийсэн юм. Харин одоо гурван талт уулзалтыг эхлүүлэх гэж байгаа нь энэ. Гурван улсын Төрийн тэргүүн нарын уулзалт 2014 оноос эхэлсэн түүхтэй. Тажикистаны нийслэл Душанбед анхны уулзалт болсон нь 100 жилийн түүхэн үйл явдал хэмээн тухайн үед ажиглагчид үнэлж байсан юм. Өмнөх уулзалтуудаар гурван талт хамтын ажиллагааныхаа “Дунд хугацааны замын зураглал” болон “Эдийн засгийн коридор” байгуулахаар тохирсон билээ. Тэгвэл энэ уулзалтын үеэр “Монгол Улс өнөөг хүрсэн тохиролцооноосоо нэг ч алхам ухрахгүй” хэмээн Ерөнхийлөгч Х.Баттулга мэдэгдээд, манай улсын зүгээс бодит саналуудаа онцолсон юм.


Харин БНХАУын Ерөнхийлөгч Ши Жиньпин “Гурван улсын уулзалтад шинэ үе иржээ” хэмээн хэлсэн нь уулзалтыг хэрхэн үнэлснийг илтгэнэ. Энэ үеэр тэд “Эдийн засгийн коридор”-ыг урагшлуулах төвийг Улаанбаатарт нээж, санхүүжилт босгох арга замыг ч судлахаар болов. Ер нь энэ уулзалтаар гурван талд хамаатай дэд бүтцийн төслүүдийг дагнан хэлэлцсэн гэхэд болно. БНХАУ-аас Монголын Өмнийн говийн гол гарц болох Тавантолгой-Гашуунсухайт, Тавантолгой-Зүүнбаян, ЗүүнбаянХангимандалын төмөр замын төслүүдэд дэмжлэг үзүүлэхээ мэдэгдлээ. Үүнээс гадна, Хятад болон Монгол Улс ноолуурын зах зээлд хүч хавсрахаар болов. Дэлхийн түүхий ноолуурын зах зээлийн 95 хувийг бүрдүүлдэг улс нэгдсэнээр дийлдэшгүй баг бий болохоор байна. Бас Монгол Улсын баруун бүсээс мах, зүүн бүсээс гурил экспортлохоор тохирсныг онцлон дурдах хэрэгтэй. Мөн БНХАУ-аас “Тавантолгой” төсөлд хөрөнгө оруулах уламжлалт саналаа Төрийн тэргүүнд тавьсан юм. БНХАУ ШХАБ-ын хүрээнд 30 тэрбум юанийн зээлийн шугам нээж буйгаа зарласан. Хэрэв Монгол Улс идэвхтэй ажиллаж чадвал уг санхүүжилтээс хүртэх боломж байгааг Зам, тээврийн хөгжлийн сайд Ж.Бат-Эрдэнэ уулзалтын дараа сэтгүүлчдэд онцолсон юм. Тэгвэл ОХУ дэд бүтцийг онцгойлон онилж байна билээ. Европыг чиглэсэн БНХАУ, ОХУ, Монголын чингэлгийн тээвэр 2.7 дахин өсчээ. Тиймээс ОХУ, Монголын хамтарсан Улаанбаатар төмөр замыг шинэчилнэ гэдгээ Оросын Ерөнхийлөгч В.Путин уулзалтын эхэнд мэдэгдэв. Энэ хүрээнд хоёр тал 2030 он хүртэл төмөр замыг шинэчлэх төсөл боловсруулж байгаа юм. Эхний ээлжинд буюу 2018-2020 онд ОХУ 260 сая ам.долларын хөрөнгө оруулах аж. Үүнээс гадна В.Путин өөр нэгэн чухал амлалт өгсөн нь Монголоор дайруулан хийн хоолой тавих саналыг дэмжихээ илэрхийлсэн явдал юм. Энэ асуудлыг нухацтай авч үзэн, нарийвчилсан судалгаа хийнэ гэж тэрбээр мэдэгдсэн. Монгол Улс энэ саналыг олон жил тавьж байгаа хэдий ч хойд хөрш ийм нааштай хариуг өмнө нь өгч байгаагүйг тээврийн салбарынхан хэлж байна. Одоогоор байгалийн хийн хоолой манай улс руу ойртсоор Эрхүүд тулж ирээд байгаа юм билээ. Уг хоолойг Улаанбаатараар дамжуулан урд хөршид хүргэх саналыг ОХУ-ын бизнес эрхлэгчид манайд тавьчихаад байгаа аж.

•БНХАУ-аас ТавантолгойГашуунсухайт, Тавантолгой Зүүнбаян, Зүүнбаян Хангимандалын төмөр замын төслүүдэд дэмжлэг үзүүлэхээ мэдэгдлээ.

Хятад болон Монгол Улс ноолуурын зах зээлд хүч хавсрахаар болов.

• Монгол, ОХУ 2030 он хүртэл төмөр замыг шинэчлэх төсөл боловсруулж байна. Эхний ээлжинд буюу 2018-2020 онд төмөр замын шинэчлэлд ОХУ 260 сая ам.долларын хөрөнгө оруулах аж.

Төрийн тэргүүнүүдийн уулзалтын үеэр гурван улсын Ерөнхийлөгч хэрэгжилт хэмээх үгийг онцолж байв. Энэ нь яриа хэлэлцээ болгон ажил хэрэг болох учиртайг сануулсан дохио байсан болов уу. Ши Жиньпин Ерөнхийлөгч гурван талын хамтын ажиллагааны хөгжлийн явцад үнэлэлт өгч, цаашдын ажлын чиглэлийг гаргахад бэлэн гэдгээ мэдэгдсэн нь хэлэлцэх үе дуусаж, хэрэгжүүлэх цаг ирснийг илтгэж байна. Харин В.Путин “Гурван улсыг холбосон дэд бүтцийн хөгжлийн засаг захиргаатай холбоотой бүх саад тотгорыг арилгана” гэдгээ мэдэгдлээ. Хэрэгжилт нэхэж буй уулзалтын үр дүнд ирэх жилүүдэд олон төслийг бодит ажил хэрэг болгон урагшлуулах бололтой. 2019 оны зургадугаар сард Кыргызстанд Гурван талын тав дахь уулзалт болно. ШХАБ-д элсэх, эс элсэх асуудлаар уулзалтаас өмнө монголчууд эргэлзээтэй үлдсэн. Харин Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Монгол Улсын ШХАБ дахь одоогийн статусыг шат ахиулан оролцох боломжийг нарийвчлан судалж байгаа бөгөөд зохих хэлэлцүүлгийг улс төр, нийгмийн хүрээнд эхлүүлж буйгаа мэдэгдэв. Монгол Улс цаашид ШХАБын үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцох бөгөөд тус байгууллагад шат ахиулах асуудлаар шийдэлд хүрэхээ мэдэгдэв. Үүнээс гадна Монгол Улсын Төрийн тэргүүн таван улстай хоёр талт уулзалт зохион байгууллаа. Казахстаны Ерөнхийлөгч Н.А.Назарбаевтай нүүр тулан уулзлаа. Хоёр Ерөнхийлөгчийн анхны уулзалт төрсөн өдрийн урьдчилсан мэндчилгээтэй эхэлсэн нь улиг болсон албан уур амьсгалыг эвдэв. Энэ үеэр Н.А.Назарбаев газар нутаг ойрхон хэрнээ хоёр улсын эдийн засгийн харилцаа ихээхэн чамлалттай байгааг хэлээд Монгол Улс хонины махны хэрэглээ ихтэй орнууд руу мах экспортлоход хамтрахад бэлэн гэдгээ мэдэгдсэн юм. Хоёр өдрийн туршид нэг уулзалт онцгой анхаарал татсан. Энэ бол товлосон хугацаанаасаа нэг өдрөөр хойшилсон Ираны Ерөнхийлөгч Хасан Руханитай хийх уулзалт байлаа. Хэдийгээр товлосон хугацааны хувьд “асуудал” үүсгэсэн энэ уулзалт халуун дулаан болов. Иран бол манай махны экспортын гол зах зээлүүдийн нэг. Гэвч махны экспорт ахидаггүй төдийгүй өслөө гэхэд 15 сая ам.доллараас хэтэрдэггүй нь туйлын чамлалттай юм. Тийм ч учраас уулзалтаар Ерөнхийлөгч Ираныг чиглэсэн махны экспортоо ахиулах талаар ярилцав. Бас XIII-XIV зууны үеийн Монголын эзэнт гүрний хэсэг өнөөгийн Иран улсад төвлөрч байсан Ил хаант улсын түүхийн талаарх хамтарсан судалгааг өргөжүүлэхээр санал нэгдэв. Мөн Монгол Улсын оюун санааны ойрын түнш Энэтхэг Улсын Ерөнхий сайд Нарендра Модитой уулзсан. Уулзалтаар тус улстай кино урлаг, спортын салбарт хамтран ажиллах боломжтойг онцлов.

Ерөнхийлөгчийн хувьд албан ёсны талаасаа ч, хувь хүнийнхээ хувьд ч онцгой байсан нь дамжиггүй

Монгол Улсаас ардчиллыг хөгжүүлэх, сонгууль зохион байгуулах туршлага судалж буйгаа Кыргызстаны Ерөнхийлөгч Сооронбай Шарипович Жээнбеков аминчхан хэлээд авна билээ. Өнгөрсөн аравдугаар сард болсон сонгуулиар ялалт байгуулсан тэрбээр хоёр улс далайд гарцгүй, тиймээс далайд гарцгүй орнуудын эдийн засгийн хөгжлийн судалгааны чиглэлээр хамтран ажиллах сонирхолтой байгаа гэдгээ мөн илэрхийлсэн. Монгол Улсын Элчин сайдын яам нээгдэх энэ улсад ирэх ШХАБ-ын дээд хэмжээний XIX дэх уулзалт болно. Тэгвэл ОХУ болон Европ гэсэн хоёр том зах зээлийн дунд оршдог Беларусь хамтран ажиллахад бэлэн байна. Мөн Монгол тамирчдын дайчин чанараас манай тамирчид суралцахыг хүсдэг гээд хоёр улсын тамирчдын хамтарсан бэлтгэл хийх гэх мэтээр спортын салбарын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх хүсэлтэй байгаагаа дурдсан. Харин манай талаас хөдөө аж ахуйн туршлага судлахад бэлэн буйгаа илэрхийлж, Евразийн чөлөөт худалдааны хэлэлцээрт дэмжлэг үзүүлэхийг хүсэв. ШХАБ-ын уулзалтын үеэр Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийг таван улс албан айлчлал хийхийг урьсан билээ. Ирэх онд болох “Бүс ба зам” уулзалтад хүрэлцэн ирнэ гэдэгт найдаж буйгаа Ши Жиньпин илэрхийлж байв. Ерөнхийлөгч дэд бүтцийг дагнаж, боловсруулах салбарыг зүтгүүлсэн яриа хэлэлцээ уулзалтууд түлхүү хийлээ. Евразийн удирдагчид нэг дор чуулсан энэ удаагийн чуулган Ерөнхийлөгчийн хувьд албан ёсны талаасаа ч, хувь хүнийхээ хувьд ч онцгой байсан нь дамжиггүй. Гэхдээ Ерөнхийлөгч бүс нутаг болон хөрш орнуудтай харилцах Монголын харилцааг шинэ шатанд гаргахаар зорьж буйгаа энэ үеэр илэрхийлж чадлаа. Тэрбээр Монгол Улсын гадаад бодлогын залгамж халааг хадгалахын зэрэгцээ илүү өргөжүүлэн тэлэхээр зорьж байгааг хоёр өдрийн завгүй уулзалтуудаас тодорхой харагдлаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хуулийн цоорхой хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг хохироож байна

Хөдөлмөрийн насны ажил хийдэггүй 75 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн бий

 0 сэтгэгдэл


Ид хийж бүтээх насных ч гэсэн хөгжлийн бэрхшээлтэйн улмаас ажил хийж чаддаггүй 80 мянган хүн Монголд байна. Харин өнгөрсөн оны байдлаар тэдний 2500 нь ажил хайгчаар бүртгүүлж, ердөө 25 хувь нь ажилд зуучлуулан оржээ. Гэхдээ тэд ажилд орох гэж бүртгүүлээд хамгийн багадаа хагас жил хүлээдэг аж. Тиймээс зарим нь замаасаа шантардаг гэсэн судалгааг хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын судалгааны институт гаргасан байна.

Хөдөлмөрийн тухай хуулиар аж ахуйн нэгжүүд 25, түүнээс дээш ажилтантай бол түүний дөрөвт нь хөгжлийн бэрхшээлтэй болон одой иргэн ажиллуулах ёстой. Гэвч энэ хуулийн хэрэгжилтийг биелүүлэх, шалгах механизм тун муу. Тиймээс аж ахуйн нэгжүүд дээрх хуулийг биелүүлж, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг ажилд авахад хойрго хандсаар байна. Харин ч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг ажиллуулаагүйн төлбөрийг төлөөд явах сонирхол өндөр байдаг аж.

2018 оны байдлаар дээрх төлбөрийг 273 аж ахуйн нэгж, байгууллага төлж, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих санд 969.1 сая төгрөг шилжүүлжээ. Уг нь тус хуулийн заалтыг хэрэгжүүлэх нийт 5230 шимтгэл төлөгч байгууллага Монгол Улсад бүртгэлтэй аж. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн тус заалт бүрэн хэрэгжсэн бол дор хаяж 15 мянга орчим хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн ажлын байртай болох байсан. Шимтгэл төлж байгаа байгууллагаас төлбөр төлж буй шалтгааныг асуухад 50 орчим хувь нь “Хөгжлийн бэрхшээлтэй  иргэн ажилд орохоор хандаж байгаагүй” гэж хариулсан байна. Харин 26 хувь нь эдгээр иргэнд  ажиллах боломжтой ажлын байр байхгүй, 20 хувь нь ур чадвар шаардлагад нийцдэггүй гэжээ.

Хөдөлмөр, халамж үйлчилгээний ерөнхий газрын дарга Ц.Ганчимэг “Тухайн байгууллага хэдэн төгрөгийн төлбөр төлөх нь ажилчдынх нь тооноос хамаарна” хэмээн хэлэв. Ийнхүү ажилд орох гэсэн ч тэнцдэггүй, хайгаад ч олддоггүй гээд байгаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнд гэр зуур байхаас өөр сонголт үлдсэнгүй. Харин тэдэнд улсаас сар бүр 174 мянган төгрөгийн тэтгэмж олгодог бол, улиралд нэг удаа асаргааны мөнгө гэж 78 мянгыг нэмж өгдөг аж. Тэгэхээр үүнээс өөр ямар ч орлогогүй тэд сард ердөө 200 мянган төгрөгөөр амьдралаа залгуулдаг гэсэн үг.

Харин ажил хийж буй 20 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний дийлэнх нь хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг аж. Эрүүл мэнд, боловсрол, ус хангамжийн салбарт цөөн тооны хүмүүс ажилладгийг албаны хүн дурдсан юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Оюутолгой” ХХК ажилчдынхаа цалингаас ₮1.2 тэрбумыг хассан гэв

Хэвийн бус нөхцөлийн нэмэгдлийг хууль зөрчин өөрчилжээ

 0 сэтгэгдэл


Шилдэг татвар төлөгчдийн эхний хоёр байрыг жилийн жилд “булаацалдаж” төсвийн ачаанаас томоохон хувийг үүрэлцдэг “Оюутолгой” ХХК-д ажиллах хүсэлтэй залуусыг жагсаавал хэдэн зуун километр ч үргэлжилж мэдэх эрэлттэй байгууллага. Харин тэнд ажилладаг монгол ажилчдыг улстөрч биш хэрнээ орлого өндөртэй, тансаг хэрэглээтэй гэж олон нийт андуурах нь бий. Бүр “байр аваад амьдардаггүй, машин аваад унадаггүй” гэж шоглодог болсон. Жилийн гуравны нэгийг гэр бүлээсээ хол, уурхайн хуаранд “ажлын мал” болж өнгөрөөдөг тэдний хувьд эрүүл мэндээ зольж авдаг цалин нь амьдралын баталгаа болдог ч, аз жаргалыг мэдрүүлж чаддаг эсэх нь эргэлзээтэй.

Монгол Улсын хуулиар газар дор хүнд, хортой, халуун нөхцөлд ажилладаг хүн 7-10 жил ажиллаад л тэтгэвэрт гарах учиртай. Өөрөөр хэлбэл, уурхайчин хүн амьдралаа эхэлж, анхны хүүхдээ өлгийдсөнөөс хойш сургуульд орох хүртэл нь л энэ хүнд нөхцөлийг дааж ажиллах чадвартай гэж шинжлэх ухааны үндэстэйгээр судалж байж хуульчилсан нь лавтай.

Тэгвэл энэхүү хуулийг “Оюутолгой”-н удирдлагууд үл ойшоож, хөдөлмөрийн нөхцөлийг нь “хэвийн” гэдэг ангилалд оруулах замаар цалингийн зардлаасаа хэдэн төгрөг хэмнэх явуургүй арга сүвэгчилжээ. Тодруулбал, 2017 оны зургадугаар сард уурхайн талбарын 329 ажилтанд хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийлгэж, 200 гаруй хүнийг “хэвийн бус” ангиллаас хассан байна. Хэвийн бус гэх нэр томъёоны цаана газар дор, хортой, халуун зэрэг бүхий л хүнд нөхцөлийг илэрхийлж байгаа хэрэг.

Ийм нөхцөлд хөдөлмөр эрхэлж, 13 хувийн цалингийн нэмэгдэл авдаг байсан 200 гаруй хүн тус бүрээс сарын нэг сая орчим төгрөгийг зургаан сарын турш хассанаар, нийт 1.2 тэрбум шахам төгрөгийг “Оюутолгой” ХХК-ийн удирдлагууд “хэмнэж” чаджээ. Энэ “шилдэг” аргаа хэрэгжүүлэхийн тулд хууль, журам зөрчиж үнэлгээ хийх эрхгүй байгууллагыг сонгон шалгаруулахаа ч мартсангүй.

Хөдөлмөрийн сайдын 2015 оны А223 тоот тушаалын хавсралт “ажлын байрны хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийх журам”-ын 3.6-д “хөдөлмөрийн хортой, халуун, хүнд нөхцөлийн үнэлгээ хийж, дүгнэлт гаргах асуудлыг “хөдөлмөрийн эрүүл мэнд судлалын төв” хариуцаж гүйцэтгэнэ” гэж заасан байдаг. Энэ бол ХНХЯ-ны харъяа, хуучнаар Мэргэжлийн өвчин судлалын үндэсний төв юм. Гэтэл “Оюутолгой” ХХК нь АШУҮИС-ийн дэргэдэх “Орчны эрүүл мэндийн институт” гэх төрийн бус байгууллагыг шалгаруулан, үнэлгээ хийлгэж ийнхүү ажилчдыг хохироосон дүгнэлт гаргуулжээ. Түүгээр ч барахгүй энэ төрийн бус байгууллагаар гүний уурхайн үнэлгээг мөн гаргуулахаар болсон тухай ажилчид нь ярьж байна.

Тус компанийн Үйлдвэрчний эвлэлийн хороонд одоогоор 178 ажилтан гомдол өргөдөл гаргажээ. Ажилчдынхаа эрх ашгийг хамгаалах үүднээс хууль ёсны эрхийг зөрчсөн энэхүү үйлдлээ зогсоохыг хүсч, тэд удирдлагууддаа хандсан боловч “танай улсын хууль тогтоомжийн тодорхой бус байдлаас болсон” хэмээн байдлыг залруулаагүй аж. Ингээд Үйлдвэрчний эвлэлийнхэн хөдөлмөрийн хамтын маргаан үүсгэхээр харъяа дүүргийн засаг даргаар захирамж гаргуулан, дундын зуучлагчийг томилуулах шатанд “Оюутолгой” ХХК-ийн зүгээс огт оролцоогүй бөгөөд уг захирамжийг хүчингүй болгуулахаар Захиргааны хэргийн шүүхэд ханджээ. Ийнхүү шүүхэд хандсанаар хөдөлмөрийн маргаан өрнөх боломжгүй болж, ажилчид хүнд нөхцөлийн нэмэгдлээ авах горьдлого үндсэндээ тасарч байна.

Нийгэм хамгаалал, хөдөлмөрийн сайдын 2004 оны 77 тоот тушаалд “тэтгэврийг хөнгөлөлттэй тогтоох, газрын доор болон хортой, халуун, хүнд нөхцөлд хамаарах ажил мэргэжлийг шинэчлэн батлах” жагсаалтаар тогтоосон ажлын байрыг тодорхой заасан байдаг.

• Хэвийн бус буюу газар дор, хүнд, хортой нөхцөлд 7-10 жил ажиллаад тэтгэвэрт гардаг хуультай. 

• Хууль зөрчиж, ТББ-аар хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийлгэжээ. 

• ҮЭХ-оос “Оюутолгой”-н хууль бус шийдвэрийг шүүхэд өгнө.

Уг хавсралтад дурайтал бичигдсэн ажлын байрыг ийнхүү хэвийн бус ангиллаас хассан тул “Оюутолгой”-г шүүхэд өгөхөөр зэхэж байгаа тухай Үйлдвэрчний эвлэлийн хорооны дарга Ц.Дэлгэрхүү ярьсан. Өмнөх дарга нь энэ асуудлыг хуулийн хүрээнд эсэргүүцэн, хөдөлмөрийн хамтын маргаан эхлүүлсний төлөө ажлаасаа халагдсан аж. Харин одоо эдгээр залуусын тэмцэл үр дүнд хүрэх эсэхийг нийгэм даяараа харж байна.

“Оюутолгой” ХХК-ийн монгол ажилчид яг адилхан үүрэг гүйцэтгэдэг гадаад мэргэжилтнээс дөрөв дахин бага цалин авдагтаа хэзээ ч гомдол гаргаж байгаагүй. Хөдөлмөрийн хүнд нөхцөл, эрүүл мэндэд хортой орчинд ажилладагтаа “ялархаж”, аяга сүү илүү нэхэж үзээгүй. Бусад орнуудад эрхэлдэг уурхайн ажилчидтайгаа ижил хэмжээнд үзэж, цалингийн шатлалын нэгдсэн системтэй байхыг ч шаардаагүй. Гагцхүү эрүүл мэндээс нь хумсалж, амьдрах наснаас нь хороож байгаа хүнд, хортой нөхцөлдөө тохирсон нэмэгдэл хэдхэн төгрөгөө өгөөч гэж гуйж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хаусын зах зээлд боломж нээгдсэн ч чанар үгүйлэгдэж байна

Амины орон сууцны ипотекийн зээл авч буй иргэний тоо харьцангуй цөөн байна

 0 сэтгэгдэл


Бүтээн байгуулалтын улирал хэзээ мөдгүй эхлэх нь. Өвлийн турш гацсан барилгын араг яснууд амилж, иргэн, аж ахуйн нэгж, нэгдэл бригадууд хавартай уралдан ханцуй шамлах үе ирлээ. Барилгын салбарын борлуулалтын гол суваг болох ипотекийн зээлийн журмыг өнгөрсөн онд тодотгож, энэ оноос найман хувийн хүүтэй зээлийг амины орон сууцанд олгохоор болсон. Одоогоор хаус барихаар хөнгөлөлттэй зээл авч буй иргэний тоо харьцангуй цөөн байгааг арилжааны банкны зээлийн эдийн засагчид хэлж байна.

Амины гэх тодотголтой шинэ зээл 2013 оноос олгож эхэлсэн олон давхар орон сууцны зээлтэй урьдчилгаа төлбөр (30 хувь), хүүгийн хувь (жилийн найман хувь) зэрэг үндсэн шаардлага, шат дамжлагын хувьд ижил. Гэхдээ ипотек хэмээх ижил нэрийн дор олгох энэ хоёр зээлийн бүтээгдэхүүнд хэд хэдэн ялгаа бий.

Нэгдүгээрт, Засгийн газраас нэг дор олон зуун айлыг багтаадаг орон сууцанд олгох зээлийн хэмжээ болон хугацааны дээд хязгаарыг 100 сая төгрөг болон 30 хүртэлх жилээр тогтоосон бол амины хаусын санхүүжилт харьцангуй бага, хугацаа нь ч богино. Тодруулбал, нийслэлийн иргэд 120 хүртэлх ам метр талбайтай амины орон сууцанд 60 хүртэлх сая төгрөгийн зээлийг 30 хүртэлх жилээр авч болно.

Өнгөрсөн оны байдлаар арилжааны банкуудын өөрийн санхүүжилтээр олгосон зээлийн хүү дунджаар 14 хувийн хүүтэй байжээ. Харин Засгийн газар энэ хэмжээний хүүг иргэдийнхээ нуруун дээр үүрүүлэхгүйн тулд зээлийн хүүгийн зөрүүг өмнөөс нь төлж, байж болох хамгийн бага буюу жилийн найман хувийн хүүтэй зээлийг иргэдэд санал болгож буй.

Гэтэл хүүгийн дарамтынх нь багагүй хэсгийг төр үүрч буй энэ төрлийн хөнгөлөлттэй зээлийг зорилтот бүлэг нь бус, байр, хаустай чинээлэг иргэд гэр хорооллын иргэдтэй уралдан авч, илүү хөрөнгөжих тохиолдол цөөнгүй гарсныг албаныхан үгүйсгэсэнгүй. Тиймээс энэ зээлийг халаалт, халуун устай тав тухтай байр байшинд амьдрах чин хүсэлтэй иргэд рүү чиглүүлэхээр ипотекийн зээлийн журмыг шинэчилжээ. Ингэснээр энэ бодлого байгаа онож, орчны бохирдлыг бууруулж, дундаж давхаргын хувь хэмжээг нэмэгдүүлэх юм.

Манай иргэдийн дийлэнх нь орд харш шиг олон өрөөтэй эсвэл дэндүү давчуу биш амины орон сууцыг төдий л сонирхдоггүй. Харин дундаж хэмжээ, мансарттай байшинг илүүд үздэг гэж барилгын компаниуд хэлж байна. Ингэхдээ зочдын болон гал тогооны өрөө зэрэг үндсэн хэсгээс гадна унтлагын 2-3 өрөө, амралт болон техникийн өрөөтэй, дунджаар 78 ам метр талбай бүхий хаусыг сонирхдог аж. Ийм хэмжээ бүхий орон сууцны дундаж зардлыг “Барилга.мн” сэтгүүлийн мэргэжилтний баг тооцжээ. Зураг төслөөс нь эхлээд дотоод засал хүртэлх барилгын өртөг 65 сая төгрөгтэй тэнцсэн байна. Ингэхдээ барилгын материалын үнийг 2018 оны эхний хагасын байдлаар НӨАТ-тай нь хамтатган тооцсон бөгөөд тээврийн зайг 20 километр гэж үзжээ. Энэ өртөг дээр бусад нэмэгдэл зардал болон ашгийг таван хувиар тооцон нэмбэл 74.1 сая төгрөгтэй тэнцэж байгаа аж.

Иргэд худалдан авах гэж буй байраа барьцаалж, банкнаас ипотекийн зээл авдаг. Өөрөөр хэлбэл, банк хэдийн сүндэрлэн боссон тул шинэ байрны ордер буюу орон сууцны гэрчилгээг нь барьцаалж, буцаагаад зээл олгодог гэсэн үг. Харин амины хаусын зээлийг шинээр байшин барих гэж буй иргэдэд олгохоор заасан. Тиймээс иргэд зээл авч байж, хаусаа барина гэсэн үг. Гэтэл барьцаалчих үл хөдлөх хөрөнгө нь нүдэнд харагдахаар босоогүй байгаа нөхцөлд үүнийг хэрхэн шийдэх вэ. Холбогдох журамд зааснаар иргэд банкнаас авах зээлтэй тэнцэх хэмжээний барьцаа хөрөнгө тавих учиртай. иргэдийн дийлэнх нь байшин барих газраа барьцаанд тавьж байгаа аж. Гэвч зөвхөн газар зээлийн барьцааг хангахгүй байгаа тул зээл авахаас өмнө амины орон сууцныхаа барилгын ажлыг тодорхой хувьд хүргээд, үүнийгээ эзэмшил, газартайгаа хамтатгах байдлаар шийдэх гаргалгааг ч Барилга хот байгуулалтын яамнаас санал болгож байна. Мөн иргэдийн газрыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, инженерийн дэд бүтцэд холбосноор үнэ цэнэ нь нэмэгдэх төлөвтэй гэж холбогдох албаныхан  үзэж байна.

Салбарын яам болон Нийслэлийн захиргаа инженерийн дэд бүтцийг өргөтгөж, иргэдийн үүдэнд хүргэхээр зорьж байгаа. Энэ төрлийн дэд бүтцийг сунгахад БНХАУ-аас хоёр тэрбум юанийн санхүүжилт олгохоо 2017 онд мэдэгдсэн. Ингэснээр Баянхошуу, Толгойт, Хандгайт, Шарга морьт, Дарь-Эх, Гачуурт зэрэг алслагдсан бүс рүү инженерийн дэд бүтцийн шугам сүлжээ татахаар төлөвлөсөн ч санхүүжилт нь өнөө хэр бүрхэг байгаа аж. Холбогдох албаныхан 2019, 2020 онд орж ирнэ гэж хүлээж байна.

Халаалт, халуун устай хаусын хямд зээлийн шугам нээсэн энэ бодлого энэ төрлийн бизнес эрхлэгчид ч зах зээлийн боломж олгож байгаа. Хүлээгдэж байсан бодлогыг төр урагшлуулсан хэмээн амины орон сууцны компанийн төлөөлөл мэдэгдсэн бол “Монгол базальт” компанийн ТУЗ-ийн дарга Л.Ариунболд “Амины орон сууцанд зээл олгосноор зах зээлд эрэлт нэмэгдэх хүлээлттэй төдийгүй зөв төлөвлөж хэрэгжүүлж чадвал агаарын бохирдлыг бууруулах боломж бий” хэмээн хэлж байна.

Энэ онд ипотекийн зээлд олгох санхүүжилтийг нэмэгдүүлж, хагас их наяд төгрөгт хүргэсэн. Үүний тодорхой хэсэг нь амины орон сууцны зах зээлийг чиглэх болноор санхүүжилтийн саад  багасч, боломж нэмэгдсэн сайн талтай. “Тэнхлэг зууч” компанийн нийслэл болон орон нутгийн суурин газарт нийт 340 мянга орчим айл инженерийн дэд бүтцэд холбогдоогүй амьдарч байгаа гэсэн тооцоо гаргасан. Үүнээс үзэхэд амины орон сууцанд зах зээлийн боломж зах хязгааргүй байгаа гэсэн үг. Дээрээс нь санхүүжилтийн шинэ бас хямд сонголт нээгдэж байгаа нь иргэд төдийгүй бизнес эрхлэгчдэд ч ээлээ үзүүлнэ.

Гэхдээ амины орон сууцны зах зээлийн нэг амин чухал хүчин зүйл болох чанарын тухай ойлголт өнөө хэр орхигдоод байна. Найман хувийн хүүтэй зээлийг стандартын шаардлага хангасан амины орон сууцанд олгохоо албаныхан мэдэгдсэн. Өөрөөр хэлбэл, Барилга, хот байгуулалтын сайдын баталсан нэг айлын орон сууцны барилгын төлөвлөлт угсралтын нормыг хангасан, зураг төслийн хүрээнд боссон байшинд зээл авах юм. Гэтэл одоогоор амины орон сууцуудын 90 гаруй хувь нь зураг төсөлгүйгээр, иргэн хоорондын хэлэлцээрийн хүрээнд баригддаг. Ер нь энэ салбарын чанарыг байшин захиалсан иргэдийн үзэмжээр шийдэх нь түгээмэл байдаг аж. Чанарыг нь мэргэжлийн байгууллага бус иргэд дэнсэлдэг учраас барилгын компаниуд хямд үнэ, богино хугацааг чанараас түрүүнд тавьж, зар сурталчилгаагаа ч энэ төрлийн үгсээр чимэглэж хачирладаг. Бүр 14-хөн хоногийн дотор амины орон сууц барих зар мэдээллүүд ч цахим ертөнцөөр хөвөрч байна. Мөн 10 гаруйхан хоногийн дотор амины орон сууц барина хэмээн иргэдээс жилийн өмнө мөнгийг нь аваад өнөөг хүртэл барилгаа бариагүй компаниуд ч энэ зах зээлд бий аж.

Гэтэл амины орон сууцны зах зээлийн боломж нэмэгдэхийн хэрээр илүү хариуцлагатай, мэргэжлийн ажиллах шаардлага тулгараад байна. Учир нь иргэд, барилгын компани гэсэн хэдхэн тоглогчийн хооронд өрнөдөг байсан энэ бизнес Засгийн газар, Монголбанк болон арилжааны банк зэрэг олон оролцогч нэмэгдэж, зах зээлийн зарчмаар ажиллаж эхэллээ. Энэ зах зээл өмнөх шигээ замбараагүй, хяналтгүй, албан бус байдлаар үргэлжилбэл нэг их удахгүй нуран унахад хүрнэ. Ингээд зогсохгүй хүүтэй зээл авсан иргэн болон санхүүжилт өгсөн банкинд хохирол дагуулна. Тиймээс чанар хэмээх ойлголтыг зах замбараагүй амины орон сууцанд чанд сахиулахгүй бол нуухыг нь авах гээд нүдийг сохлох вий.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хууль бусаар такси үйлчилгээ эрхэлж буй иргэдийг 100 мянгаар торгожээ

 0 сэтгэгдэл


Автотээврийн хяналтын улсын байцаагч нар хууль бусаар дуудлагын такси үйлчилгээ эрхлэгчдийн үйл ажиллагаанд хяналт, шалгалт хийжээ. Илэрсэн зөрчилд Зөрчлийн тухай хууль болон холбогдох хууль, тогтоомж, дүрэм, журмын дагуу арга хэмжээ авч байна. Одоогийн байдлаар Зөрчлийн тухай хуулийн 14.6 дугаар зүйлийн 12 дахь хэсэгт зааснаар нэг аж ахуйн нэгж, байгууллагад нэг сая төгрөгийн, зургаан иргэнд 100 мянган төгрөгийн торгуулийн арга хэмжээ тооцжээ. Мөн холбогдох хууль, тогтоомжийн дагуу нэг байгууллагын үйл ажиллагааг улсын байцаагчийн актаар гарган зогсоосон аж.