A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/4559/

Шинэ вирусийн дараах шинэ ертөнц

Шинэ вирусийн дараах шинэ ертөнц
 1 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/4559/
  • Цар тахалтай тэмцэх шийдлүүд хүн төрөлхтний ойрын ирээдүйг тодорхойлно 
  • Хоёрхон сарын дотор өмнө нь чухал гэж үзэж байсан зүйлс үнэгүйдэж, хэрэглээний нийгэм аюулгүй байдлын нийгэм болон хувирав

SARS-CoV-19 хэмээх вирус сая сая хүний амьдралын хэв маягийг өөрчилж байна. Хоёрхон сарын дотор өмнө нь чухал гэж үзэж байсан зүйлс үнэгүйдэж, хэрэглээний нийгэм аюулгүй байдлын нийгэм болон хувирав. Аялал жуулчлал, урлаг, спортын арга хэмжээ цуцлагдаж, хүмүүс эх орныхоо хилийн дотор гэртээ хоригдож байна. Хүн бүрд амаргүй байгаа ч коронавирус өнгөрсний дараа хүмүүсийг тэс өөр ертөнц угтах болно гэж мэргэжилтнүүд нэгэн дуугаар нотолж буй. АНУ-ын Ерөнхийлөгч твиттертээ “Эрт орой ямар ч гэсэн бид ялна” гэж бичжээ. Түүний үг итгэл муутай сонсогдоно. Буруутан нь шинэ коронавирус. Энэхүү дайсантай тулалдахад нэн хүнд, туйлын хэцүү боловч хүн төрөлхтөн карантинаас гарсны дараах зураглалыг зарим хүмүүс дүрсэлж эхлэв. Амьдралын шинэ нөхцөл онлайн ажил ба боловсролыг тэргүүн эгнээнд тавилаа. Одоогоос үр ашигтай ажиллахын тулд заавал оффист ирж, замд цагаа зарцуулах шаардлагагүй гэдгийг ойлгож эхлэв. Гэхдээ зайнаас зарим зорилтыг хэрэгжүүлэх боломжгүй нь мэдээж.

Теле анагаах ухаан хөгжинө

Эмчид очиж үзүүлэх аюултай болсон тул теле анагаах ухаан түргэн нэвтэрч, эмийг гэрт хүргэдэг үйлчилгээ дэлгэрэв. Үүний сацуу Засгийн газрууд хийгээд шинжлэх ухааны нэр хүнд жирийн үеийнхээс өсөж байна. Эрүүл мэндийн яамны мэдээ болон зөвлөгөө хамгийн их үздэг нэвтрүүлэг болжээ.

 Цар тахал цахим ардчилалд хөтөлнө 

Массачусетсын их сургуулийн технологийн их сургуулийн профессор Итан Цукерман ардчилсан орнуудад хууль тогтоогчид онлайн форматад шилжиж болзошгүй гэжээ. Эхлээд цар тахлаас шалтгаалж, цаашдаа илүү үр ашигтайг бодолцох аж. Ингэснээр улстөрчид тойрогтоо цагаа зарцуулж, орон нутгийнхаа асуудлыг сайн ойлгодог болж магадгүй. Цар тахал цахим ардчилал руу хөтөлж, гар утаснаасаа найдвартай, хямд, ил тод саналаа өгөх боломж нээгдэнэ. Америкийн зарим муж улсад цахим ба цаасан санал авалтыг туршлаа. Гэвч Айовад Ардчилсан намын анхан шатны сонгууль будилаан дагуулсан нь эргэлзээ төрүүлсэн.

Гадуур хооллохоо багасгана

Йелийн их сургуулийн профессор Пол Фридман хүмүүс гэр бүлдээ илүү цаг гаргаж, гадуур хооллохоо багасгаж байгааг тэмдэглэв. Сүүлийн хэдэн жилд америкчууд гадуур хооллоход гэртээ хүнс авдгаас илүү мөнгө зарцуулж байсан. Гэтэл одоо зоогийн газрууд хаагдсан тул дахиад хоол хийж сурах хэрэгтэй болов. Хэрэв энэ дадал хэвшвэл хүмүүс буцаад нийтийн хоолны газрууд руу гүйхээ больж, уламжлалт гэр бүлийн зоог, дайллага сэргэж магадгүй юм. Хүнсний хүргэлт ихэд дэлгэрч буй учир зоогийн газрууд дахиад ажиллалаа ч орлогынхоо хэсгийг алдах нь дамжиггүй.



Нууцлал, эрүүл мэндийн аль нэгийг сонго

“Sapiens: Хүн төрөлхтний товч түүх” бестселлерийн зохиогч, Израйлын эрдэмтэн Юваль Харири тахалтай тэмцэх шийдлүүд хүн төрөлхтний ойрын ирээдүйг тодорхойлно гэж үзэж байна. Тэрээр вирусийн хямрал өнөө үеийнхний хамгийн том сорилт болно хэмээв. Түүний бодлоор хүн төрөлхтөн хоёр үндсэн сонголт бий. Нэгдүгээрт, нийтийг хамарсан хяналт буюу эрх чөлөө. Хоёрт, үндэстнээр тусгаарлах буюу дэлхийтэй үзэл санаагаа нэгтгэх явдал. Харирийн хэлснээр коронавирус хэд хэдэн улсыг туршилтын туулай болгожээ. Бараг бүх Засгийн газар тахлыг хазаарлах үүднээс иргэдэд тодорхой шаардлагууд тавилаа. Гэхдээ үүнийг хэрэгжүүлэх арга нь янз бүр. Орчин үеийн технологи хүний бараг арьсанд нэвтэрч, өдөр шөнөгүй хянах боломж олгодог. Хятадад гар утасны аппликейшнээр тухайн хүн халдвар тээгчтэй уулзсан эсэхийг хянав. Нүүр таних технологи хүний халууныг хэмжиж байсан авч бүгд маск зүүгээд ирэхээр тасалдсан. Засгийн газрууд бидний интернэт хайлтын түүх төдийгүй биеийн температур, даралтыг мэдэхийг эрмэлзэх боллоо. Ийм хандлага газар авбал аюул авчирна гэдгийг ноён Харири анхааруулжээ. Тухайлбал, био мэдээллийн бугуйвч тахлыг зогсооход туслах авч шинэ аюул агуулж байгаа. Үүгээр дамжуулан төр эсвэл компаниуд хүний улс төрийн санаа бодол, зар сурталчилгааны хариу үйлдэл зэргийг мэдэж ашиглаж болзошгүй. Харири “Нууцлал, эрүүл мэндийн аль нэгийг сонго гэдэг хуурмаг зүйл, нийгэмд хоёулаа байх ёстой. Өмнөд Солонгос, Тайвань, Сингапурт үүнийг баталсан. Мэдээлэл сайтай хүмүүс сайн дураар хамтран ажиллаж, бүх нийтийг тестэд хамруулсан” хэмээв. 

Дэлхийн эрх мэдлийн төв өрнөдөөс дорно руу шилжинэ

Өөр нэг сорилт бол дэлхий ертөнц нэгдэх үү, тус бүрдээ тэмцэх үү гэдэг асуудал. Даяарчлалд саад учирч, Засгийн газрууд бие даан ажиллаж. АНУ өөрийгөө тусгаарлах, үндэсний эрх ашгаа дээгүүр тавих болсноос дэлхий тэргүүлэгчгүй, эмх цэгцгүй болсон гэнэ. Ноён Харири нэгдэх ёстой гэж байгаа ч түүнийг үзлийг эсэргүүцэгчид цөөнгүй. Foreign Policy сэтгүүлд улс төр судлаач Стивен Уолт коронавирус улсуудын бие даасан байдал, үндсэрхэг үзлийг бэхжүүлж буйг онцолжээ. Тухайлбал, Засгийн газрууд тахлын үед олж авсан онц байдлын үеийн эрх хэмжээнээс татгалзахыг хүсэхгүй гэж үзэж байна. Мөн вирусийн улмаас дэлхийн эрх мэдлийн төв өрнөдөөс дорно руу шилжих хөдөлгөөнийг түргэтгэнэ. Өмнөд Солонгос, Сингапур, Хятад улсууд коронавирусээс иргэдээ хамгаалах хамгийн үр ашигтай арга хэмжээ авч чадсан. Европ, Америкийн хариу үйлдэл удаан, системгүй байгаа нь өрнөдийн нийгмийн загварт итгэх итгэлийг сулруулав. Иймээс COVID-9 илүү хаалттай, эрх чөлөө багатай нийгэм бий болно гэж ноён Уолт бичжээ. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

5 хүртэлх насныханд COVID-19 хамгийн хүнд тусна

 0 сэтгэгдэл
  • Дархлаа нь бүрдэж гүйцээгүй нэг хүртэлх насныхан хамгийн их хүндэрч байв
  • Таваас доош насны хүүхдийн дархлаа сул, уушги бүрэн бэхжээгүй байдаг учир тэднийг эрсдэлтэй бүлэгт хамруулсан

Таваас доош насны хүүхдийн дархлаа сул, уушги бүрэн бэхжээгүй байдаг учир тэднийг эрсдэлтэй бүлэгт хамруулсан байна. Америкийн анагаах ухааны холбооны сэтгүүлд Хятадын 72000 халдвар тээгчийн мэдээллийн нэгтгэсэн судалгааны дүнг нийтэлжээ. ДЭМБ-ын төлөөлөгчид Хятадад ирээд коронавирусийн халдвар авагсдын 2.5 орчим хувь нь 18-аас доош насныхан байгааг мэдээлсэн. Гэхдээ уг тайланд “Хүүхдүүдийн дунд халдвар тархалтын түвшинг нарийн тооцоолох аргагүй. Түүнчлэн тэд вирус дамжуулахад ямар үүрэг гүйцэтгэдэг, шинж тэмдэг бага илэрдэг буюу өөр байдлаар илэрдэг зэргийг бүрэн судлаагүй байна” хэмээн онцолжээ. Pediatrics сэтгүүлд гарсан сүүлийн судалгааны тайланд бичсэнээр хүүхдүүдийн олонх нь COVID-19 өвчлөлийг хөнгөн давдаг ба халдвар авсан бага насныхны зургаа орчим хувьд нь хүндрэл гардаг аж. Өнөөгийн байдлаар шинэ коронавирус хүүхдэд хэрхэн нөлөөлдөг талаар дараах дүгнэлтийг хийжээ. COVID-19 өвчлөлийг үүсгэгч SARS-CoV-2 вирус нь хүүхэд ба томчуудыг өвчлүүлдэг. Хятадын Шэньжэн мужид вирус тархсан байдалд анализ хийгээд хүүхдийн халдвар авах магадлал томчуудынхтай адил гэж дүгнэв. Коронавирус тээгч хүүхдэд өвчлөлийн шинж тэмдэг насанд хүрэгчидтэй харьцуулахад бага илэрдэг аж. Гэхдээ хүүхдийн нас багасах тусам эрсдэл нэмэгддэг байна. Хятадын 2143 хүүхдэд хийсэн халдвар судлалын шинжилгээнээс үзэхэд тав хүртэлх насны хүүхдэд шинж тэмдэг хурц илэрч, амьсгалын хүндрэл үүсжээ. Ялангуяа, дархлаа нь бүрдэж гүйцээгүй нэг хүртэлх насныхан хамгийн их хүндэрч байв. Энэ байдал Уханьд батлагдсан юм. Зарим урьдчилсан судалгаанаас үзэхэд SARS-CoV-2 вирусийн шинж тэмдэг илрээгүй ч эхний хоёр долоо хоногтоо маш их халдвартай байдаг нь нотлогджээ. Энэ хугацаанд амьсгалын замын дээд хэсгийг бөглөрүүлж, ханиалгах, найтаах байдлаар халдана. Үүнээс гадна хүүхдийн өтгөн наалдсан сандлаар ч халдвар дамжих боломжтой гэнэ. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Нью-Йоркт нохой, муурны хомсдол нүүрлэв

 0 сэтгэгдэл

Коронавирусийн цар тахлын улмаас хомсодсон зүйл гэхээр ариун цэврийн цаас, гар ариутгах шингэн, савласан ус санаанд ордог. Тэгвэл гайхаад барамгүй хачирхалтай нь нохой, бас муур үүнд багтаж байна. Вирусийн халдварын голомт болон Нью-Йорк хотын бүсэд гэнэт тэжээх амьтан олдохоо болив. Сүүлийн хоёр долоо хоногт тэжээх амьтан авах хүсэлтийн тоо 10 дахин өссөнтэй уялдан нохой, муурын “бэлэн нөөц” хэдийн дууссаныг амьтан асарч тэжээх ажил эрхэлдэг Muddy Paws Rescue, Best Friends Animal Society гэсэн хоёр байгууллага мэдэгдлээ. Орон гэртээ тусгаарлагдан байх уйтгартай бөгөөд айдастай тушаал авсан Нью-Йоркийн оршин суугчид дөрвөн хөлт андыг мэдрэл, нервээ тайвшруулах хэрэгсэл хэмээн үзэж байна. “Одоо манайд ганц ч нохой үлдээгүй” хэмээн Muddy Paws-ын маркетинг эрхэлсэн захирал Анна Лай өгүүлэв. Хувьцааны зах зээл нийтээрээ хямралтай ийм нөхцөлд тэжээвэр амьтны хоол тэжээл үйлдвэрлэгч Chewy Inc-ийн хувьцааны үнэ өссөөр буйн шалтгаан нь энэхүү хомсдолоос улбаатай болох нь. Үйлчлүүлэгчдийн цар хүрээ өргөжиж, онлайн захиалга нэмэгдсэн Chewy Inc-ийн хувьцааны үнэ он гарснаас хойш долоон хувиар өсөөд байна. Ачаалал ихэссэнтэй уялдан үйлчлүүлэгчдийнхээ захиалгыг 7-10 хоногт багтааж биелүүлнэ гэдгийг тус компани вэбсайтдаа анхааруулжээ. Гэртээ амьтан тэжээх хүсэл Нью-Йоркийн зэрэгцээ вирус тархсан бусад хотод ч ихэссэн юм. Тэжээгчтэй болсон дөрвөн хөлт амьтдын тоо Лос-Анжелесын салбарт нь мөн адил 70 хувиар нэмэгдсэнийг “Амьтдад харгис хандахаас сэргийлэх Америкийн нийгэмлэг” (American Society for the Prevention of Cruelty to Animals) тооцоолжээ. АНУ даяар амьтан асарч тэжээдэг олон байгууллагад нөхцөл байдал адил байгааг Best Friends тайлбарласан юм. Нохой, муурын эрэлт түр ихэссэн ч байдал удахгүй эсрэгээр эргэж, ажилгүй болсон америкчууд тэжээвэр амьтнаа авчирч өгөх нь ихсэж болзошгүй хэмээн АНУ-ын амьтан хамгаалах байгууллагууд түгшиж байна. “Эдийн засаг муудах үед юу болохыг таашгүй” хэмээн Колумбын тойрог, Нью-Жерси муж улсын тэжээвэр амьтан асарч хамгаалах төвүүдийг нэгтгэдэг Humane Rescue Alliance-ын гүйцэтгэх захирал Лайза ЛаФонтен тайлбарлав. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ганцхан өдрийн дотор $1 тэрбум олсон Жорж Сорос

 0 сэтгэгдэл

АНУ-ын тэрбумтан, 8.3 тэрбум ам.долларын хөрөнгөтэй, үнэт цаасны зах зээлийн томоохон тоглогч Жорс Соросын түүхийг танилцуулъя. Өдгөө 90 настай тэрбээр унгар гаралтай бөгөөд 1946 онд Англи руу дүрвэж, Лондоны эдийн засгийн сургуулийг төгссөн. Улмаар 1956 онд АНУ-д цагаачлан санхүүгийн ертөнцөд хөл тавьж байлаа. Жорж мөнгөний ханш хаана унаж, хаана өсөхийг урьдчилан таамаглаж, орон орны банкны хувьцааг арилжсаар арван жилийн дотор мөнгөө 4000 хувиар өсгөж чадсан юм. Тэрбээр 1992 оны есдүгээр сарын 16-ны өдөр Их Британийн фунт стерлингийн ханшийг унагаах ажиллагаа зохион байгуулж, 12 хувьд хүргээд тэрхүү уналтаас ганцхан өдрийн дотор нэг тэрбум ам.долларын ашиг олж байв. Түүнийг эл явдлаас нь улбаалан “Английн банкийг дампууруулагч” хэмээн хочилдог болсон. Харин ханшийн уналтын тэрхүү өдрийг “Хар лхагва гариг” хэмээдэг. Жорж Сорос хүмүүнлэгийн үйл ажиллагаанд мөнгө зардгаараа алдартай бөгөөд өөрийн сангаар дамжуулан 2018 оны байдлаар нийт 18 тэрбум ам.долларыг хүмүүнлэгийн үйл ажиллагаанд хандивласан байна. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Улс орнууд цар тахлын эсрэг арга хэмжээ авахдаа хугацаа алдаж байна

 0 сэтгэгдэл
  • Дэлхий ертөнц цар тахлын нөхцөлд ажиллах бэлтгэлгүй байгааг ДЭМБ анхааруулав 
  • Тусгаарлалт хэр урт үргэлжлэх нь тухайн улс орон өвчний тархалтын эсрэг ямар арга хэмжээ авч буйгаас шалтгаална

COVID-19 цар тахлаас урьдчилан сэргийлэх боломжоо алдсан засгийн газрууд коронавирустэй тэмцэх үнэт цаг хугацааг дэмий алдсаар байгааг зогсоох ёстой хэмээн Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын (ДЭМБ) тэргүүн анхааруулав. “Бид эхний боломжийг алдсан. Идэвхтэй ажиллах ёстой үе нь нэг, хоёр сарын өмнө байж” хэмээн ДЭМБ-ын Ерөнхий захирал Тедрос Аданом Гебресус мэдэгдлээ. Уг мэдэгдэл нь өдгөө дэлхийн бараг бүх улсад илэрч 20,000 орчим хүний амийг аваад буй аюулт өвчний эсрэг дэлхийн тэмцэл ахиц муутай буйг ойлгуулах гэсэн сануулга болов. Тус байгууллага гишүүн улсуудаа ил тод шүүмжлэхээс аль болох зайлсхийж ирснийг онцгой байдлын хөтөлбөр хариуцсан захирал Майк Райан тайлбарласан юм. Одоогийн байдлаар дэлхийн 150 улсад вирусийн халдварын тохиолдол 100-гаас цөөн бүртгэгдсэн учраас бэлтгэх, бэлэн байх хугацаа болон хоёр дахь боломж бас ч байгааг ДЭМБ-ын тэргүүн онцлон дурдав. Тусгаарлах арга хэмжээ авсан улс орнууд вирусийн тархалтыг шийдмэг таслан зогсоох арга хэмжээ авч, цаг хожлоо. Тусгаарлалт хэр урт үргэлжлэх нь тухайн улс орон өвчний тархалтын эсрэг ямар арга хэмжээ авч буйгаас шалтгаална хэмээн Тедрос үзэж буй. Хатуу тусгаарлалт нийгэм болон эдийн засгийн сөрөг нөлөөтэй. Гэхдээ "өвчний тохиолдол ихэссэний улмаас сургууль, албан байгууллагуудыг дахиад хаахад хүргэлгүйгээр нээх нь аль ч улсад чухал” гэдгийг Тедрос онцлон анхааруулав. ДЭМБ-ын тэргүүн бүх улс авах ёстой доорх зургаан арга хэмжээг мөн дурдсан юм. 

• Эрүүлийг хамгаалахын ажилтнуудын тоог ихэсгэж дадлагажуулан, хуваарилж ажиллуулах 

• Сэжигтэй тохиолдлыг илрүүлэх тогтолцоо нэвтрүүлэх 

• Оношлуурын үйлдвэрлэлийг эрс ихэсгэж, хүртээмжийг сайжруулах 

• Коронавирусийн эмчилгээний төв болгон хувиргах боломжтой объектуудаа тодорхойлох 

• Карантин-хөл хорионы дэглэмийн төлөвлөгөө боловсруулах 

• Засгийн газар үйл ажиллагаагаа вирусийг дарахад чиглүүлэх гэв. 

Түүнчлэн “Дэлхий цар тахалд бэлтгэлгүй байна” хэмээн захирал Райан тайлбарлав. Жишээ нь, ханган нийлүүлэх сүлжээ тасалдсанаар эмнэлгийн бээлий хомсдож болзошгүй. Учир нь эмнэлгийн бээлийн түүхий эд-каучукийг дэлхийн хэдхэн улс нийлүүлдэг. Дэлхий даяар эрүүлийг хамгаалахын ажилтан, ажилчдад хувийн хамгаалалтын хэрэгсэл дутагдаж байгааг ДЭМБ-ын тахал судлаач Мария Ван Керков тайлбарласан юм. Өвдөөгүй хүнд маск хэрэггүй, харин тухайн улсын хэрэглээнээс болоод эмч нарт маск хүрэлцэхгүй байж болохгүйг Ван Керков анхаарууллаа.