A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1114/

Эрсдэлд ойрхон 200 мянган хүүхэд байна

​Хүүхэд хамгаалал, хүүхдийн аюулгүй байдалтай холбоотой 180 гаруй стандарт бий​

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1114/


“Хүүхдийн эрх хамгаалал төв” ТББ-ын захирал Д.Ундраатай хүүхэд хамгааллын өнөөгийн байдал, хууль дүрэм анхан шатандаа хэрхэн хэрэгжиж байгаа талаар ярилцлаа. Тэрбээр өмнө нь хүүхдийн тусламж үйлчилгээний утас 108-ын захирлаар ажиллаж байв.

-Золгүй тохиолдлын улмаас амиа алдсан, гэмтэж бэртсэн хүүхдийн тоо жил ирэх тусам нэмэгдэж, олон нийтийг бухимдуулж байна. Зарим нь үүнийг хууль эрх зүйн орчинтой холбон тайлбарладаг. Энэ чиглэлээр олон жил ажиллаж буй та ямар байр суурьтай байдаг вэ?

-2017 онд 261 хүүхэд гаднын шалтгаант нөлөөллийн улмаас нас барсан. Харин энэ оны эхний зургаан сарын байдлаар дээрх шалтгаанаар 151 хүүхэд нас бараад байна. Нэг ёсондоо томчууд бидний, төрийн байгууллагуудын ажил үүргээ сэтгэлээсээ хийгээгүйн төлөөсийг ийм олон хүүхэд амссан байна. Монгол улс НҮБ-ын хүүхдийн эрхийн конвенцид 1990 онд нэгдсэн. Ингэснээр насанд хүрсэн хүн бүр, Засгийн газар, бүх салбарын байгууллага хүүхдийн аюулгүй байдлыг хамгаалах үүрэг хүлээсэн. Гэтэл бид гэр бүл, хүүхэд залуучуудын хөгжлийн газар (ГБХЗХГ) гэсэн ганц байгууллага руу дайрч, тэднээс ажлын үр дүн нэхээд байдаг. Монгол улсад 7000 гаруй стандарт байна. Үүн дотор хүүхэд хамгаалал, хүүхдийн аюулгүй байдалтай холбоотой 180 гаруй бий. Эдгээрийг хувь, хувьсгалын бүх л байгууллагад мөрдүүлж байж Монгол улс хүүхдээ хамгаалж чадна. УИХ-ын эмэгтэй гишүүд санаачлан хөөцөлдсөний ачаар 2017 онд хүүхэд хамгааллын зардлыг таван тэрбум болгон нэмэгдүүлж чадсан. Үүн дээр нэмээд 1.4 тэрбумыг улсаас төсөвлөөд өгчихсөн. Гэхдээ энэ 6.4 тэрбум төгрөг хангалттай хүрч байна уу гэвэл үгүй. НҮБ-ын хүүхдийн сангийн хийсэн судалгаагаар Монголын 1.1 сая хүүхэд, тэр дундаа эрсдэлт нөхцөлд амьдарч байгаа 200 мянган хүүхдийг бүгдийг хамгаалъя гэвэл 22 тэрбум төгрөг шаардлагатай гэж гарсан.

-Шаардлагатай санхүүжилтийн дөрөвний нэгийг олгоод байгаа юм байна. Энэ мөнгийг үр дүнтэй зарцуулахад хамтарсан баг болон анхан шатны нэгж хэр зэрэг ажиллаж байгаа бол?

-ГБХЗХГ төсөвлөж өгсөн мөнгөндөө тааруулаад тодорхой хэмжээний ажил хийж байна. Гэтэл сум, баг, хороодод хүрч ажиллах хөл байдаггүй. Аймгуудад хүүхдийн асуудал хариуцсан 2-3 мэргэжилтэн л бий. Баян-Өлгий аймаг гэхэд 100 гаруй мянган хүнтэй, үүний 40 мянга орчим нь хүүхэд. Гэтэл хүүхэд хамгааллаар ажилладаг хоёрхон мэргэжилтэнтэй. Монгол улсын Засгийн газар хүүхэд хамгааллын чиглэлээр хууль, эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх чиглэлээр багагүй ажил хийсэн. Тухайлбал, 2016 оны хоёрдугаар сард хүүхдийн эрхийн хууль, хүүхэд хамгааллын тухай хууль баталж, дагаж мөрдөх дүрэм журам, хөтөлбөр үндсэндээ гүйцэж байна. Гэхдээ эдгээрийг хэрэгжүүлэх ёстой яам, агентлаг, анхан шатанд байгаа сумын Засаг дарга, ИТХ, хамтарсан баг гэж нэрлээд байгаа хуулиар үүрэг хүлээсэн нөхдүүдийг ажиллуулах механизм дутагдалтай. Хамтарсан багийг зангидаж ажиллах ёстой Засаг даргынх нь мэдлэг боловсрол дутаад байна.

-Та тодорхой жишээтэй хэлэхгүй юу?

-“Хүүхдийн эрх хамгаалал төв” хагас жилийн хугацаанд 300 гаруй хамтарсан багийг чадавхжуулах ажил хийлээ. Хүүхдийг аливаа эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэхэд иргэн бүрийн үүрэг оролцоо чухал. Жишээ нь, ил задгай цахилгааны утас, онгорхой нүх зэрэг хүүхэд гэмтээж магадгүй аюултай нөхцөл байдлыг харсан бол хүүхдийн тусламжийн 108 утсанд мэдэгдэх хэрэгтэй. 108 утас зөрчлийг цааш холбогдох газруудад дамжуулдаг. Энэ ажлыг зөвхөн төрийн албан хаагчдад даатгаж орхиод байвал хэзээ ч шийдэгдэхгүй. МХЕГ-ын даргын 2017 оны арваннэгдүгээр сарын 1-ний А179 тоот тушаал байна. Энэ тушаалын дагуу сургалт, хүмүүжлийн байгууллагууд эрүүл ахуй, халдвар хамгаалал, гадна тохижилтын дүрмийг мөрдөх ёстой. Өнгөрсөн зун сургуулийнхаа хөлбөмбөгийн талбайн хаалганд хүүхэд даруулж үхсэнийг та бүхэн мэдэж байгаа. Хэрэв сургуулийн удирдлага МХЕГ-аас гаргасан дүрэм журмаа мөрдөж ажилласан бол нэг хүүхэд амь насаараа хохирохгүй байлаа. Нөгөө талаар мэргэжлийн хяналтын газрын хүүхэд хамгаалсан байцаагч нь баталсан журмынхаа чиглэлээр хэдэн сургууль, цэцэрлэгийг хянасан юм бэ. Журмаа хэрэгжүүлэх ажлыг огт хийгээгүй л байхгүй юу. Би сая Сүхбаатар аймгийн сургуулиудын нийгмийн ажилтан, дотуур байрны багш нарт сургалт хийгээд ирлээ. Энэ журмаа мэдэхгүй байна. Энэ мэтээр салбар хоорондын уялдаа холбоо манай төрд маш их дутагдаж байна. Монгол улс хүүхэд хамгааллын чиглэлээр аян, зөвлөгөөн, хурал олныг хийж байгаа. Гэвч гарсан шийдвэрийн хэрэгжилтэд хяналт тавих, явцын үнэлгээ хийх ажил орхигдсон. Аль нэг сумын Засаг даргатай уулзахад малын тоо толгой, хорогдлыг цээжээрээ мэдээд байна. Тэгсэн хэрнээ 0-17 насны хэдэн хүүхэд суманд нь байгааг мэддэггүй. Тэр суманд тураалтай хүүхдүүд байна. Төрөлхийн тэмбүүтэй хүүхэд гурав, дөрвөөрөө төрж байна. Энэ асуудалд хэн хяналт тавьж ажиллах ёстой юм. Нийгмийн бодлогын түшмэл гээд байгаа төрийн захиргааны албанд мэргэжлийн нийгмийн ажилтан, гэр бүл судлаач хүмүүсийг тавихгүй бол хүүхэд хамгааллын ажил анхан шатан дээрээ явахгүй байна.

Гэр бүлийн хүчирхийллийн хохирогчдод үзүүлсэн үйлчилгээний тоо


-Нийгмийг хамгийн их бухимдуулж байгаа хэрэг бол хүүхдийн эсрэг бэлгийн хүчирхийлэл. Ар араасаа гарсан аймшигт хэргүүдийн дараа дээр дооргүй бага ч атугай хөдөлж эхэллээ. Үр дүн хэр байна вэ?

-Та бүхэн санаж байгаа, ой найман сартай эрэгтэй хүүхэд хүчирхийлүүлсний дараа хүмүүс талбай дээр жагсаад бөөн юм болсон. Харин одоо энэ талаар ярьж байгаа хүн байна уу. Жагсаалын үр дүн юу байв, энэ чиглэлээр авч хэрэгжүүлсэн ажил байна уу. Гэтэл одоо бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдийн нөхөн сэргээх төв Монголд байхгүй хэвээр. Харин муу хэлэгддэг төрийн бус байгууллагынхан л хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдэд тусалж байна. Сая Ерөнхийлөгч хүүхэд хамгааллын чиглэлээр ажилладаг төрийн байгууллага, хүний эрхийн комиссынхныг дуудаж уулзлаа. Энэ үеэр сүүлийн хоёр жилд бага насны 298 хүүхэд бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн тухай ярьж байна. Зөвхөн 2017 онд 245 хүүхэд бэлгийн хүчирхийллийн золиос болжээ. Нэг аймагт л гэхэд энэ төрлийн гэмт хэрэг 30, 40 гарсан тохиолдол байна. Эдгээр хүүхдэд нөхөн сэргээх ямар үйлчилгээ үзүүлсэн нь бүрхэг. Хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдэд тусламж үйлчилгээ үзүүлэхэд шаардлагатай төсөв мөнгийг сангийн яам одоог хүртэл батлахгүй байгаа нь харамсалтай.

Хүүхэд гэмтээх аюултай нөхцөл байдлыг 108 утсанд мэдэгдээрэй

УИХ-ын гишүүд хүүхэд хамгааллын асуудалд анхаарлаа хандуулж эхэлсэнд баярлаж байна. Гэхдээ хүүхэд хамгаалал бол салбар бүрийн уялдаа холбоо шаардсан ажил. ХНХЯ, БОАЖЯ, ЗТХЯ, УУХҮЯ хүртэл тодорхой үүрэг хүлээсэн байгаа шүү дээ. БХЯ гэхэд дэргэдээ “Тэмүүжин өрлөг” гээд ерөнхий боловсролын сургуультай. Олон мянган эмэгтэй алба хаагчтай. Мөн хилчдийн үр хүүхэд гээд хил дээр амьдардаг олон хүүхэд бий. Гэтэл бүхэл бүтэн яам хүүхэд, эмэгтэйчүүд хариуцсан мэргэжилтэнгүй байна. ГБХЗХГ-т хүүхдийн асуудал хариуцсан зургаахан хүн бий. Тэд нэг сая гаруй хүүхдийн асуудлыг хариуцах үүрэгтэй. Аймаг, дүүрэг дээр ч ялгаагүй, нэг юм уу хоёр хүн л байдаг. ХНХЯ-нд хүүхдийн асуудал хариуцсан ганцхан мэргэжилтэн бий гээд бод доо.

-Хуулийг хэрэгжүүлэх үүрэгтэй албан тушаалтнуудын сэтгэл дутаад байна гэж таны ярианаас ойлголоо...

-Яг үнэн. Хүүхдийн хүчирхийлэл, хамгааллын чиглэлээр ажиллахад хүмүүсийн сэтгэлийн хандлага хамгийн чухал. Сум, хороо, анхан шатан дээр очиход “Мөнгөгүй болохоор ажил хийж болохгүй байна” гэсэн шалтаг хэлдэг. Гэтэл зарим хамтарсан баг мөнгөгүй хэрнээ сэтгэлээрээ ажиллаад, үр дүнд хүрээд байна. Би өөрөө хүүхдийн тусламжийн утас 108-ын даргаар ажиллаж байсан. Нийт ирсэн дуудлагад анализ хийж, хүүхдийн эсрэг хүчирхийлэл хаана хамгийн их үйлдэгдэж байна вэ гэдгийг судалсан. Гэр бүлийн орчин хамгийн эхэнд бичигдэж байна. Үүний дараа боловсрол, сургуулийн орчин, эрүүл мэндийн орчин орсон. Суманд болсон бэлгийн хүчирхийллийн хэргийн анхны үзлэгийг хийсэн эмч 108 утсанд мэдэгдэлгүй өнгөрөөж байна. Хүчирхийлэлд өртсөн тавдугаар ангийн хүүхэд долоон сартай жирэмсэн болж, Эх нялхас дээр ирсний дараа мэдэх жишээний. Бүх эрүүл мэндийн төв дээр нийгмийн ажилтан бий. Гэтэл тэд юу хийхээ мэдэхгүй сууж байна. Тэд яагаад суманд нь байгаа тураалтай, өсөлтийн хоцрогдолтой хүүхдэд кэйс нээх ёстойг мэдэхгүй сууж байна вэ. Кейс нээх гэдэг нь эмчээр яривал өвчтөний түүх, цагдаагаар яривал хувийн хавтаст хэрэг гэсэн үг. Гэтэл үүнийг жинхэнэ ёсоор нь бүрдүүлж ажилладаг нийгмийн ажилтан маш ховор. Сургуулийн нийгмийн ажилтнуудын 60-70 хувь нь мэргэжлийн бус хүмүүс. гэхдээ юм бүхнийг харлуулж болохгүй. Сайн ажиллаж байгаа Засаг даргаар ахлуулсан хамтарсан баг байна. Жишээ нь, Баянхонгор аймгийн Баянцагааны хамтарсан баг 42 хүнийг архинаас гаргасан байна. Мөн сэлэнгийн Мандал сумын хамтарсан баг хөгжлийн бэрхшээлтэй, амьдралын боломж тааруу иргэдийг орон байраар хангах ажлыг жил бүр хийж байна. Энэ бол хамтарсан багийнхан ажил үүргээ ойлгосон байна гэсэн үг.

-Хамтарсан багийг иргэд харьцангуй сайн мэддэг, авах ёстой үйлчилгээгээ нэхдэг болж. Гэвч хамтарсан багийн чадавх хангалтгүй байгааг таны яриа бас бидний авсан мэдээлэл ч нотолж байна?

-Тогтолцооны хувьд эрх зүйн орчин тодорхой хэмжээгээр бүрдээд явж байна. Харин үүнийг анхан шатанд хэрэгжүүлэх үүрэгтэй нөхдийг чадавхжуулах зайлшгүй шаардлагатай байгаа нь үнэн. Юу хийх ёстойгоо ч ухаараагүй хорооны Засаг дарга дэндүү олон байна. Бид өнгөрсөн жил 609 хамтарсан багийн 4800 гаруй гишүүнд сургалт хийсэн. Гэтэл энэ жил аймгуудаар явахад сургалтад суусан хүмүүсийн 60 хувь нь өөрлөгдчихөж. Тэгэхээр энэ ажил үр дүнд хүрэхгүй байна. Тиймээс төрийн албан хаагчдын тогтвортой байдалд анхаарч туслаач ээ гэж л хэлмээр байна. Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх зөвлөл гэж ХЗДХЯ-нд бий. Би буруу сонсоогүй бол улсаас 1.8 тэрбум төгрөгийг энэ зөвлөлд хуваарилж өгсөн гэсэн. Хуульд зааны дагуу гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх зөвлөл хамтарсан багуудыг удирдлага, арга зүйгээр хангах ёстой. Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх салбар зөвлөлийн дарга нь аймгийн ИТХ-ын дарга, дэд дарга нь сумын ИТХ-ын дарга нар байдаг. Харин тэд хүүхэд хамгааллын чиглэл рүү огт орохгүй байна. ийм үүрэгтэйгээ ч мэддэггүй хүн олон бий.

-Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд засаж сайжруулах зүйл юу байна вэ?

-Монгол улс 1990 онд хүүхдийн эрхийн конвенцид нэгдэн орсноор хүүхэд хамгааллын хуультай болох шаардлага тулгарсан. Ингээд 1996 онд анхны хуулиа баталсан юм. Гэхдээ энэ хууль тунхагийн шинжтэй, хэн юу хийж, хариуцлагыг хэн үүрэх нь тодорхойгүй байсан. Тиймээс 2016 онд хүүхдийн эрхийн тухай хууль, хүүхэд хамгааллын тухай хуулийг баталсан. Хүүхдийн эрхийн тухай хууль нь нэлээд сайн үүрэгжүүлж, эцэг эх, төрийн байгууллагууд юу хийх ёстойг тодорхой зааж өгсөн. Харин хүүхэд хамгааллын хууль нь илүү процессын шинжтэй. Би хувьдаа хүүхэд хамгааллын хуульд сум, баг, хамтарсан багт ажиллах бүтэц, албан тушаалтныг тодорхой зааж өгөх хэрэгтэй байж гэж боддог. Жишээ нь, ГБХЗХГ-ын бүтцийг тусгасан хууль алга.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Б.Зангад: Хийх бүтээх урам өгсөнд баярлалаа

 0 сэтгэгдэл


Нийслэлийн хөгжилд онцгой хувь нэмэр оруулсан, салбартаа олон жил үр бүтээлтэй ажилласан Монголын Урлагийн ажилтны холбооны нарийн бичгийн дарга, МУАЖ Б.Зангад, СТӨ-ний дэргэдэх Эртний сайхан чуулгын гоцлол дуучин, МУАЖ А.Долгор, Монголын DJ, аялагч, олон улс судлаач Ж.Золбаяр нарыг өнөөдөр нийслэлийн дээд шагнал “Хангарди” одонгоор шагнав.

Шагналыг НИТХ-ын дарга С.Амарсайхан, нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагчийн үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч Ж.Батбаясгалан, нийслэлийн Засаг даргын орлогч Ш.Анхмаа, НЗДТГ-ын дарга М.Отгонбаяр нар гардуулан өглөө.

Монголын Урлагийн ажилтны холбооны нарийн бичгийн дарга Б.Зангад “Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал, нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газраас нийслэлийн дээд шагнал Хангарди одонгоор шагнасанд нийт уран бүтээлчдийнхээ өмнөөс болон хувиасаа талархал илэрхийлье. СТӨ-ний 30 жилийн ойн арга хэмжээ саяхан болсон. Энэ ойгоор нийслэлийн удирдлагууд СТӨ-г сэргээн засварлах, үйл ажиллагааг өргөжүүлэн тэлэхэд зориулж 1.5 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийж байгаад Монголын нийт уран бүтээлчид асар их баярлаж байгаа. Бидэнд хийж бүтээх онгод хийморь, урам хайрласанд баярлалаа” хэмээв.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Онцгойгийнхны зэрэг дэв ахиж, урамшуулал авна

 0 сэтгэгдэл


Засгийн газрын 2018 оны 12 дугаар сарын 12-ны өдрийн хуралдаанаар “Онцгой байдлын байгууллагын алба хаагчид мэргэшлийн зэрэг, зэргийн нэмэгдэл олгох журам” батлагдлаа.

Журамд алба хаагчдаас жил бүр ерөнхий мэдлэг, бие бялдрын бэлтгэлжилтийн түвшин, сэтгэл зүй, тусгай бэлтгэлийн шалгалт авч, зэрэг олгож байхаар тусгажээ. Мэргэшлийн зэргийг офицер, ахлагчийн гэж ангилах бөгөөд мэргэшлийн III зэргийн шалгалтад Онцгой байдлын байгууллагад таваас доошгүй жил ажилласан, II зэргийн шалгалтад III зэргийг аваад хоёроос доошгүй жил эсвэл Онцгой байдлын байгууллагад наймаас доошгүй жил ажилласан, I зэргийн шалгалтад II зэргийг аваад гурваас доошгүй жил, эсвэл Онцгой байдлын байгууллагад 10-аас доошгүй жил ажилласан алба хаагч орох эрхтэй хэмээн заасан байна.

Мэргэшлийн зэрэг нь дөрвөн жилийн хугацаатай байх бөгөөд зэргийн нэмэгдлийг тухайн албан тушаалын сарын үндсэн цалингийн 5-15 хувиар тооцож олгох юм. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Сургуулиудад “Хүүхдийн автобус”-ны шинэ чиглэл туршихаар судалж байна

 0 сэтгэгдэл


Нийслэлийн нийгмийн хөгжлийн асуудал хариуцсан төслүүдийн удирдагч, засаг даргын орлогч Ш.Анхмаагийн санаачилгаар өчигдөр Нийслэлийн ерөнхий боловсролын сургуулиудыг хоёр ээлжинд бүрэн шилжүүлэх, ерөнхий боловсролын зарим сургуулиудад “хүүхдийн автобус”-ны шинэ чиглэл турших талаар хэлэлцүүлэг зохион байгууллаа. 

Авто замын хөдөлгөөнд гол ачаалал үүсгэдэг ерөнхий боловсролын зарим сургуулийн сурагчдыг гэр сургуулийн хооронд аюулгүй, ая тухтай зорчих боломжийг судлах зорилгоор “Хүүхдийн автобус”-ны шинэ чиглэлийг турших санал боловсруулах талаар хөндлөө. Мөн ЕБС-уудыг хоёр ээлжинд бүрэн шилжүүлэх зорилгоор барилгыг өргөтгөх буюу шинээр барих ажлыг эрчимжүүлэх талаар судлах юм байна. Уг хэлэлцүүлгээс зөвлөмж гаргаж, холбогдох газруудад хүргүүлэхээр боллоо.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Чингис, Жамухын сүүлчийн уулзалтын зургийг 10 жилийн турш бодсон

“Би хөгжим ойлгодоггүй, сонсдоггүй” гэж байгаа зураачаас олигтой бүтээл гарахгүй

 0 сэтгэгдэл


Урчуудын эвлэлийн шагналт зураач Н.Орхоныг хөрөг зургийн ур чадвараараа Монголдоо шилдэг нь гэж үнэлэх хүн олон. Төрийн ордонд байрлах Ерөнхий сайдуудын хөргөөс авахуулаад олон алдартай хүний төрхийг тэрбээр амилуулсан. Түүнийг сониныхоо зочноор урьж ярилцсанаа хүргэе.


-Та одоо ямар уран бүтээл дээр ажиллаж байна вэ?

-Нэлээд олон ажил зэрэг амжуулах гээд л явж байна. Гол нь монголчуудын амьдрал, үйл явдал, монгол эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн дүр он цагийн уртад хэрхэн өөрчлөгдөж байсныг харуулах үүднээс уран бүтээлээ хийдэг. Жишээ нь, “Цогт тайж” кинонд жинхэнэ монгол хүний дүр төрх түгээмэл гардаг даа. Харин одоо яг тийм царайтай хүн бараг алга. Цаг үе, амьдралын уртад хүний дүр төрх ингэж өөрчлөгддөг юм байна. Ах нь зургаа ярихгүй, өөр юм яриад явчихав уу?

-Зүгээр ээ, таны яриа харин ч сонирхолтой санагдлаа

-Зураг, урлаг, хөгжим гэдэг хоорондоо холбоотой, нэг цогц юм шүү дээ. 100 жилийн өмнөх Монголын язгууртнууд ямар царай төрхтэй, юу эдэлж хэрэглэдэг байсан юм. Энэ бүхнийг судалж харуулахын тулд түүхтэй холбогдохоос аргагүй. Гэтэл өнөөдөр бид түүхээ мартах хэмжээнд хүрчихэж. Миний түүхэн уран бүтээл хийдэг нэг шалтгаан нь энэ юм.

-Монгол хүний үндсэн дүр төрхийг илтгэсэн хүнтэй таарвал зурах юмсан гэсэн хүсэл шууд төрдөг үү? 

-Намайг бага залуу байхад тийм хүн харагддаг байсан юм.  Одоо бол байхгүй дээ. Хятад мотоцикль уначихаад адуугаа хурааж байгаа дүр зураг л харагдах болж. Монгол адууны соёлыг энэ хэдэн уяачид муухай болгоод хаячихсан. Өвөл зунгүй, жилийн дөрвөн улиралд морь уралдуулж, үндсэн язгуур утгыг нь алдагдуулж байна шүү дээ.  Уулын мухарт, гэрийнхээ хойморт дүнхийтэл сууж байгаа өвгөчүүд бараг байхгүй болсон. Тэр өвгөчүүдийг байх үед залуучууд нь дэг журамтай, үгийг нь сонсож, хүндэлдэг байж. Монголчууд яагаад устаж алга болоогүй юм бэ. Яагаад гэвэл нүүдлийн соёл иргэншил биднийг өдий хүртэл авч ирсэн юм. Гэвч энэ соёл маань алдагдахад хүрээд байгаа нь харамсалтай.


-Та яагаад хөрөг зургаар дагнахаар шийдсэн юм бэ?

-Ерөөсөө зураач хүн хөрөг л зурах ёстой байхгүй юу. Дэлхийн ямар ч урлаг дандаа хүний тухай байдаг биз дээ. Хэрэв зураач бүр хүн зурж чаддаг бол бүгдээрээ л зурна. Гэтэл хөрөг зурна гэдэг чинь сургуулиар олддог зүйл биш. Ийм авьяас цаанаасаа заяадаг юм. Жишээ нь, “Уяхан замбуу тивийн наран” гэдэг дуу Монголд төрж. Тэгвэл үүнийг жинхэнэ утгаар нь дуулж чаддаг хүнийг Монгол Улс төрүүлсэн л байхгүй юу. Н.Норовбанзад гэдэг энэ агуу дуучин гадаадад хөгжмийн сургууль төгсөөгүй. Гэтэл бид гадаадад сургууль дүүргэж, диплом авсан хүнийг л уран бүтээлч гэж үзээд байдаг. Энэ хүн цаанаасаа төрмөл авьяастай юм байна гэдгийг хүлээн зөвшөөрөхдөө яагаад хойрго байдаг юм бэ.  Үүнтэй адилхан зурах авьяас цаанаасаа заяадаг юм. Харин үүнийгээ хөгжүүлж чадсан уу гэвэл өөр асуудал. Миний хувьд авьяасаа хөгжүүлж яваа л зураач. Түүнээс туйлдаа хүрчихсэн мундаг хүн биш. угаасаа туйл гэж байхгүй, цаашаа улам явна. Хөрөг зураг бол урлагт байр сууриа тод томруун эзэлсэн нэг төрөл. Дэлхийн урлагт бол хөрөг зургийг дүрслэх урлагийн хамгийн хүнд төрөл гэж үздэг. Хөрөг зургаар нь зураач хүний чадварыг дэнсэлдэг байх нь. Хөрөг зургийг зурахдаа хүний сэтгэл рүү нь орно гэдэг их чухал. Тэгээд хөдөлгөөн, зан төрх, амьд чанарыг харуулна гэдэг амар зүйл биш. дэлхийн шилдэг зураачид бүгдээрээ л хүн зурдаг биз дээ.

-Хөрөг зурагт монгол маягийн школ гэж байдаг уу?

-Бид мэдээж гаднын соёлтой танилцана. үнэхээр сайн бүтээлийг хүндэтгэн хайрлаж, гоё сайхныг нь биширдэг. Тухайн бүтээлд надад байхгүй давуу тал шингэсэн байвал өөрийн зурагтаа тусгана. Гэхдээ шууд хуулах биш, өөрийн болгож, нутагшуулж авах ёстой. Монголд олон угсаатан бий. Угсаатан бүр өөрийн хөгжмийн хэмнэл, дүрслэх урлагийн соёлтой, бусдын юмыг дуурайдаггүй. Оюун санаа болон бусад талаараа хэний ч хараат байхыг хүсдэггүй тэр угсаатнуудын бие даасан чанарууд Монголын нэг бахархал юм. Энэ бүгд уран зурагт ч тусгалаа олсон байдаг. Бид Орос болон Европын орнуудад хөгжмийн боловсрол эзэмшиж, уран зургийн арга барилд суралцдаг. Гэхдээ хийсэн бүтээлүүдэд монгол ахуй нэвт шингэсэн байдаг. Жишээ нь, Л.Мөрдорж гуай Орост их сургууль төгссөн хүн. Гэхдээ тэр хүний хөгжим, аялгуу жинхэнэ монгол. Хүн төрөлхтний сонсоогүй хөгжмийг “Алтан өргөө” кинонд хийсэн байдаг. Хөгжим, зураг, бүжиг гээд урлагийн төрөл бүр хоорондоо хамаатай, цогц ойлголт учраас л би энэ бүгдийг яриад байгаа юм шүү. “Би хөгжим ойлгодоггүй, сонсдоггүй” гэж байгаа зураачаас олигтой бүтээл гарахгүй.

Толстой, Чайковский, Достоевский үгүй бол Орос орон юу ч биш болно

Улс гүрнийг бий болгодог зүйл бол улстөрчдөөс гадна соёл нь байгаа юм. Толстой, Чайковский, Достоевский үгүй бол орос орон юу юм бэ. Юу ч биш болох л байхгүй юу.

-Нас явах тусам хүний бодол санаа, ертөнцийг үзэх үзэл өөрчлөгддөг. Энэ хэрээр таны уран бүтээлд өөрчлөлт ордог уу. Магадгүй 20 жилийн өмнөх зургийг одоогийнхтой харьцуулбал хэр их ялгаа харагдах бол?

-Би залуудаа одоогийнхоос өөр техникээр зурдаг байлаа. Анх 22 настайдаа “Ээж ээ, хар даа” гэдэг зургаараа Монголын дүрслэх урлагийн бүх зураачдын хэмжээнд гарч ирж чадсан. Энэ зургаараа нэлээд шуугиан тарьж, олон улсын наадмаас ч шагнал авах шахсан удаатай. Энэ үеэс хойш ороо бусгаа явлаа. Гадаадад сургууль төгсөөгүй, дээд сургуулийн дипломгүй гэдгээрээ гадуурхагдах үе байсан. Тэр үетэй харьцуулахад танин мэдэхүйн цар хүрээ улам өссөн нь мэдээж. тэр хэрээр хийж буй уран бүтээлд өөрчлөлт гарна л даа.

-Таныг хамгийн их зовоосон уран бүтээл юу байв?

-Би “Ээж ээ, хар даа” зургийг гурван сар зурсан. дотор бодогдсон юм цаасан дээр бууж өгөхгүй зовоогоод байсан юм. Ер нь зовоосон зураг олон бий. Болохгүй бол цааш нь тавьчихаад өөр юм оролдоно. Тэгээд дараа нь дахиж оролдсоор байгаад заавал дуусгаж байж санаа амардаг. Жишээлбэл, Чингис хаан, Жамух хоёрын хамгийн сүүлчийн уулзалтын зургийг би 10 жилийн турш бодсон. Хар зураг нь бэлэн болчихсон. Одоо өнгөөр ялгах гэж байгаа. Жамух “Намайг цаазал” гээд бүсээ өгч байгаа юм. Чингис хааны дүр ямар байх нь сайн тодроогүй байна. Гэхдээ Жамухаас арай бүдэг харагдах ёстой. Иймэрхүү маягаар удаан бодож байж зурах тохиолдол цөөнгүй. Ер нь би яаравчлаад, хурдхан шиг дуусгасан болж чаддаггүй хүн. өөрийнхөө хувьд “боллоо” гэж үзсэн үедээ л зургаа дуусгана даа. Би нэг удаа яруу найрагч Б.Лхагвасүрэнг зурсан юм. Өөрт нь үзүүлсэн чинь “Гар нь сонин болчихож” гээд голох маягтай байна. Тэгэхээр нь өгөлгүй буцаагаад аваад явчихсан. Сүүлд нөгөө зургаа авмаар байна гэхээр нь “Би Лхагвасүрэнд шүлэг бичихийг заана гэдэг утгагүй. Үүнтэй адилхан Лхагвасүрэн надад зураг зурахыг заах ёсгүй” гээд хэлчихсэн.

-Таньд ойр дотны, гэр бүлийнхээ хүмүүсийг зуруулах захиалга хэр ирдэг вэ?

-Ирэлгүй яахав. Иймэрхүү захиалгаар л амьдарна шүү дээ.

-Энгийн нэг хөрөг зурахад үнэ өртөг ямар байдаг бол?

-Янз янз даа. Зарим хүн мөнгөндөө их харам байдаг бол зарим нь мөнгөний хэмжээг огт тоохгүй. Ер нь үнэ хөлсний яриа ханцуйн дотор л явагддаг юм.

-Гаднын баячууд сайн уран зурагт үнэ хайрлахгүй төлдөг. Харин Монголд урлагийн бүтээлийг ойлгож, үнэлж чаддаг хүн хэр олон бол?

-Урлагийн бүтээлийг ойлгож, үнэлнэ гэдэг хүмүүжил байхгүй юу. Бид сүүлийн 30 жил юм бүгдийг ашгийн нүдээр харж ирсэн. Яавал үүнийг хямдхан авах вэ гэсэн бодол давамгайлна. Нөгөөтэйгүүр сайн уран бүтээлчийг үнэлж, дүгнэж чадахгүй байна. Жишээ нь, Г.Ариунбаатар гэж дуучныг бид өөрсдөө тодруулсан юм уу. Гадаадын том тэмцээнээс шагнал авангуут нь “Энэ чинь манай хүн шүү дээ” гээд л хошуурсан биз дээ. Чингиз Айтматовыг Оросууд өөрсдөө тодруулсан юм уу. “Гульсары минь баяртай” гэдэг номыг Францын утга зохиол судлаач санамсаргүй байдлаар авч л дээ. Тэгээд буудалдаа очиж уншиж байгаад огло харайгаад босоод ирсэн гэдэг. Ингээд Айтматовын талаар Францын хэвлэлээр шуугиж эхэлсэн. Гэтэл Оросууд “Энэ чинь манай нутгийн хүн” гээд мань хүнийг мандуулчихсан. Бид ч иймэрхүү л байдалтай байна. Урлагийн авьяастнуудаа өөрсдөө тодорхойлж чаддаггүй. Харин “Цогт тайж” киног хийж байх үед урлагийг үнэлж чаддаг байж. Тухайн үед төрийн шагнал авсан хүн санаанд багтамгүй мөнгөн шагнал авч байсан гэдэг. Урлагийг ингэж үнэлдэг хүн өнөөдөр байхгүй.

-Та одоо ямар уран бүтээл туурвихыг хүсч байна вэ?

-Би хэнийг ч зурахыг хүсддэггүй. Харин хэнийг зурахыг дотроос хэлж өгдөг юм. Хүнд чинь зөн совин гэж байна шүү дээ. Явж байхад гэнэт нэг бодол орж ирнэ. Түүнийгээ л зурагт буулгадаг юм. Гэхдээ зурахыг хүсдэг дүр мэдээж бий. Монголын сайхан хатан, язгууртан эмэгтэйн төрх гаргахыг хүсдэг. Гэхдээ Чингис хааныг зуръя гэсэн бодол надад ерөөсөө орж ирдэггүй юм.

-Сүүлийн үеийн уран бүтээлээсээ аль зурганд нь сэтгэл хангалуун байна вэ?

-Ц.Элбэгдоржийн ээжийн хөрөг байна даа. Энэ зургаа овоо дориун болчихсон гэж тоогоод байгаа.

-Та ээж, аавыгаа зурж байв уу?

-Аавыгаа зурж байсан. Ээжийгээ зурах гээд дотроо бодоод л явна. Гэхдээ өөртэйгөө хамт байгаагаар зурах юм. “Ногоон торгон дээлээрээ хэчнээн жил гоёлоо доо” гэсэн дуу байдаг даа. Энэ бол монгол ахуй, монгол амьдрал. Ээжид маань үүн шиг үйтэн хуар дээл байсан юм. Ээж маань тэр дээлээ өмсчихсөн, дөрөв, таван настай намайг хөтөлчихсөн явж байгаа дүр зураг санаанд буугаад байгаа юм. Одоогоор эхэлж амжаагүй л байна. Уран бүтээлч бид чинь хүнээс захиалга авч амьдардаг хүмүүс. Захиалгын зурагныхаа хажуугаар уран бүтээлээ хийдэг учраас олон жил болчихоод байдаг юм.