A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/610/

Эрчимжсэн мал аж ахуй эцсийн шийдэл биш

​Малаас татвар авах зохицуулалт боловсруулж байна​

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/610/


Мал аж ахуйн салбар ажиллах хүчний гуравны нэгийг эзэлдэг атлаа ДНБ-ий дөнгөж 10 хувийг бүрдүүлж буй. Малын тоо, толгой 66.2 саяд хүрсэн ч чанар нь тааруу учраас экспортын хэмжээ төдийлэн өсөхгүй байгаа. Бэлчээрийн даац хэтэрсэн, халдварт өвчин их гардаг, ихэнх малчин өрхийн амьжиргаа дунджаас доогуур байдаг зэрэг олон сорилттой уламжлалт мал аж ахуйн салбар нүүр тулсан. тиймээс энэ салбарыг цаашид хэрхэн хөгжүүлж, авч явах талаар ХХААХҮЯ, НҮБ-ын хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага, даян дэлхийн тогтвортой мал аж ахуйн хөтөлбөрөөс зохион байгуулж буй “тогтвортой хөгжил-нүүдлийн мал аж ахуй” олон улсын хурлаар хэлэлцэж байна. Гадна, дотнын 300 гаруй төлөөлөгч оролцсон энэхүү хурал Улаанбаатар хотод таван өдөр үргэлжлэх юм. Мал аж ахуйг хөгжүүлэхдээ байгальд хор хохирол учруулахгүйгээр малчдын орлогыг нэмэгдүүлэхийг тогтвортой мал аж ахуй гэдэг. Хэрэв энэ жишгээр авч үзвэл манайд тогтвортой мал аж ахуй дөнгөж яриа төдий байна гэхэд хилсдэхгүй. Малын тоо хэт өссөн, мал сүргийн зохисгүй харьцаанаас шалтгаалж цөлжилт нэмэгдэж, бэлчээрийн даац хэтэрсэн. Нөгөө талд, малчдын амьжиргаа сайжрахгүй, хүнд нөхцөлд аж төрсөн хэвээр байна.


Тэгвэл хэрхэн байгалийн унаган төрхийг алдагдуулахгүйгээр малчид сайхан амьдрах вэ. монгол орон эрс тэс уур амьсгалтай, нүүдлийн соёлтой учраас бусад орны туршлагыг шууд хуулбарлан хэрэгжүүлэх боломжгүйг хуралд оролцогчид хэлж байлаа. Сүүлийн жилүүдэд Засгийн газраас эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх талаар цөөнгүй хөтөлбөр баталж, төлөвлөж буй. Тухайлбал, өнгөрсөн онд сүү, мах болон сүү-махны чиглэлийн үхрийн аж ахуй байгуулах төсөл сонгон шалгаруулж, “Газар агро”, “Сэлэнгэ тариа” компаниуд нийт 210 толгой үхэр импортлон үржлийн аж ахуй байгуулсан. Мөн 21 аймагт хуурай сүүний үйлдвэр байгуулах үндэсний хэмжээний хөтөлбөр батлагдсан. Одоогийн байдлаар манайд сүүний үхрийн 1727, махны үхрийн 236, мах, ноосны 1511, сүүний ямааны 13 ферм ажиллаж байна. Гэвч энэ салбарын ирээдүйг зөвхөн эрчимжсэн мал аж ахуйг бүх бүс нутагт хөгжүүлэх боломжгүйг хуралд оролцогчид хэлж байлаа.

Малчид бэлчээр ашиглахдаа хоорондоо зохицох нь хамгийн зөв шийдэл

Даян дэлхийн тогтвортой мал аж ахуйн хөтөлбөрийн дарга Фритц Шнайдер “Монголын мал аж ахуйн салбар латин америкийн зарим орныхтой илүү төстэй ч хур тунадас багатай, эрс тэс уур амьсгалтай. Тиймээс өөрсдийн нөхцөл байдалд зохицсон шийдлийг олох нь чухал. Эрчимжүүлсэн мал аж ахуй нь ус их шаарддаг. Усалгаатай мал аж ахуй өртөг зардал их учраас бүгдэд нь биш зарим бүсэд л хөгжүүлэх боломжтой. Харин нүүдлийн мал аж ахуй нь илүү ирээдүйтэй” гэв. Уг нь Засгийн газрын зорилт ч үүнд чиглэж эхэлсэн. ХХААХҮ-ийн сайд Б.Батзориг “Засгийн газраас бэлчээрийн мал аж ахуй зонхилсон, тариалангийн бүс болон хот суурин газраа түшиглэж эрчимжсэн мал аж ахуй хөнгөн хүнсний үйлдвэрээ сэргээхээр зорьж байна. Мал аж ахуйн бүс нутаг нь тодорхой, гурван сая иргэнээ экологийн цэвэр хүнсээр хүртээмжтэй хангасан, экспортын чиг баримжаатай хөдөө аж ахуйг хөгжүүлэх бодлого баримталж байна” гэв. Манай улс ийнхүү бэлчээрийн мал аж ахуйг голчлон хөгжүүлэхээр зорьж байгаа ч эрх зүйн зохицуулалтгүйгээс болж, цагийн эрхээр тулгарч буй сорилт, бэрхшээлийг шийдэж чадалгүй олон жил боллоо. Бэлчээрийн тухай хууль дөрвөн УИХ дамнасан ч одоо хүртэл батлагдаагүй. Харин ирэх намрын чуулганаар хэлэлцэж, батлах болов уу гэсэн найдлага байна.


Уг хуульд малаас татвар авах замаар бэлчээрийн даацыг зохицуулах тухай заалт орсныг ХХААХҮЯ-ны төрийн нарийн бичгийн дарга Д.Энхбат мэдэгдэв. Өмнө нь хэрэгжиж байсан малын хөлийн татварыг сэргээх нь зүйтэйг малчид ч өөрсдөө хэлдэг. Гэхдээ зөвхөн татвараар бэлчээрийн даацыг зохицуулах боломжгүй. Тиймээс малчид өөр хоорондоо зохицох нь хамгийн сайн арга гэдгийг Уганда улсын төлөөлөгч хэлж байлаа. НҮБ-аас 2030 он хүртэл хэрэгжүүлэх тогтвортой хөгжлийн зорилтуудыг баталсан. Улс орнууд бүхий л салбартаа байгальд ээлтэй атлаа иргэдийн орлого, амьжиргааг сайжруулах тогтвортой бодлого хэрэгжүүлэхээр зорьж байна. Харин монголын эдийн засгийн тулгуур салбар болох мал аж ахуйд одоо хүртэл тогтвортой бодлого хэрэгжиж эхлээгүй байгаа нь харамсалтай. Цөлжилт хурдацтай явагдаж, бэлчээр жил ирэх тусам доройтож, малчдын амьдрал улам уруудсаар байхад төрийн бодлого дэндүү удаан мөлхөж байна. Хэдийгээр эрчимжсэн мал аж ахуйг сэргээх, малын эрүүл мэндийг сайжруулах, экспортыг дэмжих зэрэг олон хөтөлбөр хэрэгжүүлж буй ч хоорондоо уялдаа холбоогүйгээс үр дүн нь төдийлэн мэдрэгдэж чадахгүй өдийг хүргэлээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хөгжихөд учир бий

“Бүс ба зам”-ыг хэрэгжүүлснээр 23 орны өрийн дарамт нэмэгдэх магадлалтай гэв​

 0 сэтгэгдэл


“Бүс ба зам”-ын бүтээн байгуулалтууд сүр дуулиантай сүндэрлэн босохтой зэрэгцээд уг санаачилгын хормойд багтсан орнуудын өрийн хэмжээ чимээгүйхэн өндийж эхэллээ. Евразийг хэлхэх энэ хөтөлбөрийн дэд бүтцийн аварга төслүүдийг амилуулахын тулд үлэмж хэмжээний зээл авч эхэлсэн нь алсдаа улс орнуудыг өрийн занганд унагаж магадгүй нь. Нэгэн цагт Мөрөөдөл төдий байсан “Бүс ба зам” бодит болж эхэлсэн нь олон орныг баярлуулж буй. Одоогоор уг санаачилгын хүрээнд нийт 4.5 тэрбум ам.долларын өртөг бүхий, найман төсөл бүрэн дуусчээ. Эдгээр төслийн дийлэнхийг урд хөршийн санхүүжилт бүхий урт хугацаат зээлээр хэрэгжүүлсэн байна. Энэ мэт их хэмжээний мөнгө, том бүтээн байгуулалт, сүржин нээлт, дэгжин тууз хайчлалт зэрэг бахдам үйл явдлын ард улс орнуудыг алсдаа өрийн гинжинд хүлэх зээлийн хэмжээ нэмэгдсээр байгаа юм. “Бүс ба зам”-ын төслүүд эрчтэй хэрэгжиж буй Шри Ланк улсаар жишээ авъя. Энэ улсын өр, зээлийн хэмжээ сүүлийн жилүүдэд өссөөр, өдгөө ДНБ-ийх нь 81.6 хувьтай тэнцэж байна. Ингэснээр тус улсын өрийн хэмжээ хөгжиж буй орнууд дунд толгой цохиж, олон улсын байгууллагуудын анхаарал татаж эхэлжээ.


Тус улсыг өр, зээлийн хэмжээгээ бууруулахыг Азийн хөгжлийн банк тэргүүтэй байгууллагууд анхааруулж буй. Шри Ланк улсын зөвхөн БНХАУ-д төлөх ёстой өрийн хэмжээ гэхэд найман тэрбум ам.долларт хүрчээ. Мөн энэ мөнгөний хүү нь дунджаар зургаан хувьтай байна. “Бүс ба зам” санаачилгын хүрээнд Шри Ланк улсын хамбантота боомтыг хөгжүүлж буй. 1.5 тэрбум ам.долларын өртөгтэй энэ төслийн эхний шатны бүтээн байгуулалтад 361 сая ам.доллар зарцуулжээ. Үүний дийлэнхийг Хятадын Экспорт импортын банк гаргасан. БНХАУ ийн санхүүжилтийг нь даасныхаа хариуд эдгээр төсөлд тус улсын аж ахуйн нэгжүүдийг татан оролцуулж байгаа аж. Тэгвэл “Бүс ба зам”-ын Эдийн засгийн зургаан коридорын нэг нь дайрч буй Пакистан улсад ч ижил нөхцөл байдал үүсээд байна. БНХАУ, Пакистаны эдийн засгийн коридорын гол зангилаа нь арабын тэнгис дэх гвадарын боомтын бүтээн байгуулалт. Гэхдээ 2.4 тэрбум ам.долларын өртөг бүхий, боомтын бүтээн байгуулалт нь Пакистаны өрийн хэмжээг багагүй нэмэгдүүлэхээр байгаа аж.

“Энэ төсөл эргэлзээгүй Пакистанд эерэгээр нөлөөлөх хэдий ч түүнийг дагасан өр зээлийн хэмжээг анхаарахгүй орхиж боломгүй” хэмээн Пакистаны Бизнесийн зөвлөлийн гүйцэтгэх захирал Ехсан Малик нэгэн олон улсын чуулганы үеэр хэлжээ. Гвадар боомтын бүтээн байгуулалтад одоогоор 123 сая ам.доллар зарцуулсны дийлэнхийг нь Хятад гаргажээ.Боомтын хэсэгчилсэн бүтээн байгуулалтад 1000 гаруй хүн ажиллаж буйн олонх нь Хятад иргэн аж. Мөн тус боомтыг 10 жилийн хугацаатай татварын хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр БНХАУ-ын компаниудад түрээслүүлэхээр тохирсон байна. Энэ нь тус улсын дотоодын үйлдвэрлэгчдийн өрсөлдөх чадварт нөлөөлж болзошгүй гэж үзэх шинжээчид байгаа юм. “Бүс ба зам”-ын хүрээнд өрийн хямралд орчихоод буй дараагийн улс нь Лаос. 2016 онд ДНБ-ийх нь 68 хувьтай тэнцэж байсан тус улсын өр сүүлийн жилүүдэд өсөж, дээд цэгтээ тулсан. Ингэснээр Лаос дэлхийн банк болон ОУВС-гийн өрийн түвшин өндөр орнуудын жагсаалтад багтжээ. Түүнчлэн томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлснээр төсвийн алдагдал нь нэмэгдсэн. 2016 онд ДНБ-ийх нь 4.6 хувьтай тэнцэж байсан төсвийн алдагдал нь 2017 онд 0.2 хувиар өссөн. Төсвийн алдагдал ийн тэлэхэд төмөр замын том төслүүд нөлөөлсөн гэж тус улсын эдийн засагчид тайлбарлаж байгаа юм.

Бахдам үзүүлэлтийн ард чимээгүйхэн өндийж буй нь өр зээл

Ийнхүү “Бүс ба зам” дагасан бахдам бүтээн байгуулалтын ард үлэмж хэмжээний өр, зээлийн хэмжээ нэмэгдсээр байна. Азийн хөгжлийн банкны судалгаагаар Ази тивд хэрэгжүүлэх дэд бүтцийн төслүүдэд 2030 он хүртэл нийт 22.6 их наяд ам.долларын санхүүжилт шаардлагатай. Ялангуяа, Ази Европыг холбоход найман их наяд ам.долларын санхүүжилт нэхнэ гэсэн тооцоог ч урд хөршийн албаныхан танилцуулсан юм. “Бүс ба зам”-ын хүрээнд яригдаж буй эдгээр том тоо, их мөнгө нь хөгжиж буй орнуудад үлэмж хэмжээний өр үүсгэх нь. Гэтэл Хятадын санаачилсан уг хөтөлбөрт багтсан улсуудын дийлэнх нь хөгжиж буй орнууд.

Эдгээр улс нь дотоодын хуримтлал багатай учир сүүлийн жилүүдэд олон улсын зах зээлээс хямд санхүүжилт татаж, хөгжлийн хурдаа нэмэхээр зорьж буй орнууд юм. Өөрөөр хэлбэл, эдгээр улс нь өрийн дарамтаа хэдийнэ нэмчихсэн орнууд гэсэн үг. Гэтэл ийм эмзэг орнууд богино хугацаанд үр ашгаа буцааж өгдөггүй, өндөр өртөгтэй дэд бүтцийн төслүүдийг хэрэгжүүлэхээр өрийн дарамтад илүү өртөх эрсдэлтэй байна. Цаашлаад хүчин чадлаасаа давсан төслүүдийн хөлд чирэгдэж магадгүйг азийн хөгжлийн банк анхааруулж байсан юм. Түүнчлэн “Бүс ба зам”-ыг дагаж “мэндэлсэн” санхүүгийн байгууллагуудын сүүлийн жилүүдэд олгосон олон тэрбум ам.долларын зээл ч улс орнуудын өрийг өөд нь татаж буй аж.

Өөрөөр хэлбэл, Зүүн болон төв Азийн хөгжиж буй орнууд “Бүс ба зам”-ын өндөр өсөлт, олон тэрбумын хөрөнгө оруулалт зэрэг хорхой хүргэм үзүүлэлтэд хөөрцөглөж болох ч түүний ард нуугдсан өрийн хэмжээг ч орхилгүй анхаарахыг олон улсын зарим шинжээч сануулж байна. Учир нь бахдам үзүүлэлтийн ард чимээгүйхэн өндийж буй өр зээл нь алсдаа улс орнуудыг хямралд оруулж магадгүй. Олон улсын “Глобал хөгжил” судалгааны төвөөс “Бүс ба зам” санаачилгыг хэрэгжүүлснээр 23 орны өрийн дарамт эрс нэмэгдэх магадлалтай гэж тооцжээ. Үүнд тус санаачилгын зургаан коридорын нэг нь дайрч буй монгол улс багтсан байгаа нь анхаарал татаж байгаа юм. БНХАУ-ын “Зууны төсөл” хэмээн өргөмжилж буй энэ санаачилга монгол төдийгүй бүс нутгийн орнуудын эдийн засагт түлхэц болж, худалдаа, хөрөнгө оруулалтын урсгалыг нь нэмэгдүүлж, олон талаар эерэг нөлөө үзүүлж болно. Гагцхүү эдгээр боломжийн ард нуугдсан өр хэмээх сүүдрийг харин анхааралтай ажиглах шаардлагатай байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Монголчуудыг зардлаа хянахыг санууллаа

“Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр” ирэх оны эхний хагас жилд дуусна ​

 0 сэтгэгдэл

Монголын эдийн засгийн эрсдэлүүдийг Дэлхийн банк эрэмбэлжээ. Манай макро эдийн засагт аюул дагуулж мэдэх эрсдэлийн эхэнд сүүлийн хэдэн сар биднийг баярлуулж буй таваарын үнийн өсөлтөөс үүдсэн зардлын тэлэлт бичигдсэн байна. Эрдсийн үнийн уналт, байгалийн гамшиг зэрэг хэзээ ч хийсээд ирж магадгүй бэрхшээл, сорилт манай эдийн засагт бишгүй бий. Гэтэл чухам яагаад зардлын өсөлтийг чухалд үзэв. Энэ асуултад Дэлхийн банкны шинжээчид ийн хариулж байна. 1990-ээд оноос хойших Монголын эдийн засгийн эргэлтийн шинэ цэг болсон 2010 онд эрдсийн үнэ өсөж, Монголыг чиглэх гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт нэмэгдсэн. Гэнэт баяжсан Монгол улс зардлаа өсгөж, олсныхоо хэрээр үрж эхэлжээ. Өмнөх онуудад нь алгуур мацаж байсан төсвийн зардал 2010 онд 70 хувиар, 2011 онд бараг хоёр дахин өсөж, гэрлийн хурдаар дээшилсэн байна.


Гэвч үрэлгэн, данхайсан төсөв нь өдгөө Монголын эдийн засагт нүүрлээд буй олон олон сорилтын үндэс болсон гэж Дэлхийн банкныхан үзжээ. Тиймээс Монголын эдийн засгийг дахин баялгийн хараалд өртүүлэхгүйн тулд төсвийн зардалд байнга хяналт тавьж байх нь чухал гэж үзэж байна. ОУВС-тай хамтран хэрэгжүүлж буй “өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр” ирэх оны эхний хагас жилд дуусна. ОУВС-гийн хяналт дор гурван жилийг томоотой үдсэн Засгийн газар уг хөтөлбөрөөс гарав уу, үгүй юү зардлаа танаж, дураараа дургихыг үгүйсгэхгүй. Ийм түүх ч бий. Тиймээс таваарын зах зээл өндийсөн энэ үед зардлыг анхаарч байх нь чухал. Мөн байгалийн давагдашгүй хүчин зүйлс болон олон улсын улс төр, эдийн засгийн өөрчлөлт, шинэчлэл нь Монголын эмзэг эдийн засагт эрсдэл учруулж болзошгүй гэж Вашингтонд төвтэй Дэлхийн банк дүгнэжээ. Эдгээр эрсдэлийг эс тооцвол Монголын эдийн засгийг тун таатай 2-3 жил хүлээж байгаа аж. Өнгөрсөн оноос эрчимжсэн эдийн засгийн өсөлт ирэх жилүүдэд илүү үр дүнг үзүүлэх төлөвтэй.


Энэ оны эхний улиралд Монголын эдийн засаг 6.1 хувиар өсөж, сүүлийн хэдэн жил үзэгдээгүй амжилтүзүүлсэн. Гэхдээ оны эцэст уг өсөлт ялимгүй саарч, 5.5 хувьд хүрэхээр байна. Харин ирэх онд манай ДНБ 6.6 хувиар өсөх аж. Монголын эдийн засгийн амин дэм болдог гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт өнгөрсөн оноос сэргэж эхэлсэн. Сэргэлт ирэх жилүүдэд ч үргэлжлэх бөгөөд 2019 онд ДНБ-ий 15.2 хувьтай тэнцэхээр байна. Манай экспортын гол “хэтэвч” болох Хятадын эдийн засгийн өсөлт саарсаар. Дэлхийн банкны тооцоогоор урд хөршийн эдийн засаг энэ оны эцэст 6.5 хувиар өснө. Энэ бол сүүлийн хэдэн жилийн хамгийн бага үзүүлэлт. Ингээд зогсохгүй ДНБ-ий өсөлт нь 2019-2020 онд 6.3 хувьд хүрч удааширна. Энэ нь Монголын эдийн засагт нөлөөлж болзошгүй. Түүнчлэн алт, зэс зэрэг металлын үнэ энэ онд ес орчим хувиар өсөж, 2019 онд тогтворжино.


Харин ханшийн үндэс болдог газрын тосны үнэ энэ онд 70 ам.долларт хүрэх хэдий ч 2019 онд эргэн 69 ам.доллар болж уруудах аж. Гэхдээ энэ онд газрын тосны ханш инфляцын өсөлтийг өдөөнө. Хэрэглээний үнийн индексийн өсөлтийн түвшин энэ оны эцэст төв банкны зорилт болох найман хувьтай тэнцэнэ. Үүнд газрын тосны ханшаас гадна хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэл нөлөөлөх төлөвтэй. Байгаль цаг уурын нөхцөл байдлаас үүдэн хөдөө аж ахуйн салбарын үйлдвэрлэл удааширч болзошгүй байна. Дэлхийн банк манай төсвийн зарцуулалтыг 2010 оноос хойш судалж үзсэн. Хэдийгээр өнгөрсөн жилүүдэд Монгол улс багагүй хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийсэн ч хангалттай үр дүн үзүүлээгүй. Төсвийн хөрөнгө оруулалтын үр ашигтай байдлаараа Монгол улс 124 дүгээрт бичигдэж буй нь хөгжиж буй орнууд төдийгүй бүс нутгийн хэмжээнд доогуур үзүүлэлт. Иймд шийдвэр гаргах явц болон төсвийн хөрөнгө оруулалтын бодлогоо сайжруулах шаардлагатайг Дэлхийн банк санууллаа.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Нүүрсний экспортын биет хэмжээ буурсан ч орлого нь өсчээ

​Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн автозамыг өчигдөр 15.00 цагт нээсэн байна ​

 0 сэтгэгдэл


Манай нүүрсний тээврийн гол “судас” болсон Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн автозамыг өчигдөр 15.00 цагт нээсэн байна. Ингэснээр Монгол улсад бараг хоёр тэрбум ам.долларын орлого авчирдаг нүүрсний экспорт хэвийн үргэлжлэх боломж бүрдэв. Долдугаар сараас эхлэн нийт нутгаар их хэмжээний аадар бороо орсноос Гашуунсухайт чиглэлийн замын хэд хэдэн хэсэг эвдэрч сүйджээ. Тиймээс тус автозамын тээврийг өнгөрсөн долоо хоногт түр зогсоосон юм. Тэгвэл өнгөрсөн өдрүүдэд замын эвдэрсэн хэсгийг засаж, тэгшлэн, тээвэрлэлт хийхэд бэлэн болгожээ. Хэдийгээр гол зам нь түр “амарсан” ч Монгол улсын нүүрсний экспорт үргэлжилж байсан юм. Учир нь нүүрсний компаниуд Цагаанхадны боомтод нөөцөлсөн нүүрсээ урд хөршид нийлүүлжээ. Энэ оны эхний долоон сарын байдлаар Монгол улс 20.5 сая тонн нүүрс экспортолж, 1.6 тэрбум ам.доллар олжээ. Хэдийгээр экспортолсон нүүрсний биет хэмжээ өмнөх оны мөн үеэс 300 мянган тонноор буурсан ч бидний олсон орлого 206 сая ам.доллараар нэмэгдсэн байна.


Тонн нүүрсний ханш өмнөх оны мөн үеэс 10 орчим хувиар өндөр байгаа нь биет хэмжээний уналтыг нөхжээ. Нүүрс, төмрийн хүдэр зэрэг зарим эрдсийг эс тооцвол биднийг хэдэн сар баярлуулсан таваарын зах зээл эргэн суларч эхэлсэн. Өнгөрсөн хоёр сарын хугацаанд зэсийн ханш 1000-1500, алтных 100-150 ам.доллараар буурчихаад байгаа юм. Харин нүүрс болон төмрийн хүдрийн ханш тус бүр 10 орчим хувиар өндөр байна. Монгол улс өнгөрсөн долоон сарын хугацаанд 3.9 сая тонн төмрийн хүдэр нийлүүлж, 181 сая ам.долларын орлого олсон. Төмрийн хүдрийн экспорт биет хэмжээгээр 20 хувиар өссөн байна. Их гүрнүүдийн хооронд асаж буй худалдааны дайн таваарын зах зээлийг уналт руу хөтөлж байгаа ч зарим төрлийн түүхий эдэд төдийлэн нөлөөлөхгүй байна. Ялангуяа, гангийн үндсэн орц болох коксжих нүүрс болон төмрийн хүдрийн ханшид худалдааны дайнаас илүү Хятадын байгаль орчны төлөөх бодлого хүчтэй нөлөөлж байна. БНХАУ, АНУ-ын худалдааны дайны түгшүүрийг дагаад зэсийн үнэ зургадугаар сараас хойш 15 хувиар буурсан бол төмрийн хүдрийнх есөн хувиар өсжээ.

Нүүрсний экспортын орлого 206 сая ам.доллараар нэмэгдсэн байна

Ер нь коксжих нүүрс болон төмрийн хүдрийн ханш хаана хүрэхийг эдгээр түүхий эдээс “төрдөг” гангийн зах зээл заадаг. Тэгвэл манай улсын экспорт, цаашлаад эдийн засгийн өсөлтийг тодорхойлдог гангийн зах зээл нь урд хөршийн орон сууц, бүтээн байгуулалтын салбараас шууд хамаардаг билээ. Мөн Хятадын үндэсний статистикийн товчооны мэдээллээр энэ оны зургадугаар сард тус улсын томоохон 70 хотод орон сууцны үнэ эрчимжжээ. Жилийн дүнгээр шинэ орон сууцны үнэ таван хувиар дээшилж, өсөлт нь эрчимжив. Ингэснээр сүүлийн зургаан сар тасралтгүй суларсан орон сууцны үнэ өнгөрсөн зургадугаар сард ялимгүй сэргэж эхэлсэн байна. Энэ нь гангийн эрэлтэд түр зуурын эерэг хүлээлт төрүүлж буй. Гэвч Хятадын макро эдийн засгийн өсөлт сүүлийн найман жилийн доод цэгт хүртлээ саарчихаад байгаа нь дунд хугацааны сөрөг төлөв дагуулж байна. Гэхдээ урд хөрш утаа зэрэг байгаль орчны бохирдолтой тэмцэхийн тулд гангийн үйлдвэрлэл болон түүхий эдийн чанар стандартыг өндөрсгөсөн.


Энэ нь сайн чанарын таваарын ханшид дэмжлэг болж буй. Байгаль орчноо хамгаалж, гангийн зах зээлийн илүүдлийг арилгах Хятадын зорилт төмрийн хүдрийн үнийг өсгөж, сүүлийн зургаан сарын дээд цэгт хүргээд байна. Байгаль орчны төлөөх Бээжингийн санаачилга ирэх саруудад өндөр чанартай нүүрс хийгээд төмрийн хүдрийн эрэлтийг дэмжиж, урт хугацаанд гангийн зах зээлийн тэнцвэржүүлэхээр байгаа. Rio Tinto группийн гүйцэтгэх захирал Жан Себастьян Жак Хятадын гангийн аж үйлдвэрт бүтцийн шинэчлэл хийгдэх нь гарцаагүй. Гэхдээ энэ нь үйлдвэрлэлийг бууруулах бус өндөр чанарын түүхий эдийг илүү шаардана хэмээн дүгнэжээ. Өөрөөр хэлбэл, гангийн голлох түүхий эдүүд болох коксжих нүүрс болон төмрийн хүдрийн ханш энэ оныг дуустал тогтвортой байх төлөвтэй. Мөн өндөр агууламжтай сайн чанарын түүхий эдийн ханш цаашид ч өсөхөөр байна. Хятадын гангийн гарц зургадугаар сард жилийн дүнгээр 7.5 хувь өсөж, дээд хэмжээ буюу 80.2 тоннд хүрснийг ANZ фирм мэдээлсэн байна. Fitch агентлагийн тооцоогоор 2016 оны зургадугаар сараас хойш Хятад улс гангийн хүчин чадлаа 260 сая тонноор бууруулсан нь ханш чангарах суурь нөхцөл болжээ.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Монголчууд хичээлийн бэлтгэлээ хямд базаах боломжийг худалдааны дайн олгов

Юанийн ханш хоёрдугаар сараас хойш 26 төгрөгөөр суларчээ​

 0 сэтгэгдэл

Монголчууд хичээлийн шинэ жилийн бэлтгэлээ харьцангуй хямд базаахад АНУ, БНХАУ-ын худалдааны дайн туслах нь. Учир нь бие биеэ дөнгөх гэсэн их гүрнүүдийн тэмцэл юанийн ханшийг дэлхий даяар хөвүүлж, ягаан дэвсгэртийн үнэ манайд хүртэл уруудахад хүргээд байна. Энэ оны эхээр бараг 400 төгрөг рүү дөхөж байсан төгрөгтэй харьцах юанийн ханш зургадугаар сар буюу Америкийн өдөөсөн худалдааны дайн идэвхжсэн үеэс уруудаж эхэлжээ. Ингэснээр сүүлийн хоёр сар дараалан төгрөгтэй харьцах юанийн ханш сулраад байгаа юм. Төв банкнаас зарласан юанийн ханш лхагва гарагийн байдлаар 359 төгрөгтэй тэнцэж байна. Энэ нь 2018 оны оргил цэгээс огцом буурсан дүн. Юанийн ханш ийн уруудсан нь урд хөршөөс бараа бүтээгдэхүүн импортолдог худалдаачдыг багагүй баярлуулав.


Энэ ч учиртай. “Нарантуул” худалдааны төвд бэлэн хувцас борлуулдаг, 35 настай Г.Бурмаагаар жишээ авъя. Бэлэн хувцасны томоохон лангуутай тэрбээр нэг удаад 20 сая төгрөгийн бараа бүтээгдэхүүн БНХАУ-аас татдаг. Юанийн ханш чангарч, 385 төгрөг рүү дөхсөн өнгөрсөн оны хоёрдугаар сард Г.Бурмаагийн 20 сая төгрөг 51.9 мянган юаньтай тэнцэж байлаа. Тэгвэл өдгөө юанийн ханш бараг 26 гаруй төгрөгөөр хямдарч, 359 төгрөг болсон. Өнөөдөр Г.Бурмаа нэг удаад 55.7 мянган юаниар бараа бүтээгдэхүүн татаж байгаа аж. Ингэснээр тэрбээр ханшийн уналтад чимээгүйхэн залгиулж байсан 1.3 сая гаруй төгрөгөө хамгаалж чаджээ. Түүн шиг олон худалдаачин жил бүр ханшийн уналт гэх үл үзэгддэг “савар”-аас халаасаа хэмлүүлсээр ирсэн.


Харин энэ жил ханшийн уналтын дарамтыг харьцангуй бага үүрч байна. Энэ хэрээр иргэд, худалдан авагчдын үүрэх үнийн дарамт ч багасгах нь. Намрын сар эхлэв үү үгүй уралдаад өсчихдөг юанийн ханш буурч буйг ирэх өдрүүдэд хүүхдийнхээ хичээлийн бэлтгэлийг базаах эцэг эхчүүд ч таатай хүлээн авч байна. Ялангуяа, намрын их зарлагын үе айлссан. Үүнийг угтаад түлш, шатахууны үнэ өсөж, өргөн хэрэглээний барааны ханш ч дагаад өндөлзчихсөн. Оюутан, сурагчдын сургалтын төлбөр, өвлийн бэлтгэл гээд эцэг эхчүүдийн санааг чилээх олон зарлага зэрэг оволзох гэж буй энэ үед юанийн ханш “томоотой” байгаа нь өрхийн төсөвт дэмжлэг болох нь дамжиггүй. Ер нь урд хөршийн импортын барааны үнэ сүүлийн үед харьцангуй тогтвортой байгаа гэж наймаачид хэлж байсан. Зөвхөн тэд төдийгүй урд хөршид боловсрол эзэмшдэг оюутан сурагчдын гэр бүлийн үүрэх ачаа ч хөнгөрч байгаа ажээ.

Импортын 70 хувийг ам.доллар, 13 хувийг юаниар хийдэг

Өнгөрсөн оны өдийд юанийн ханш галзуурч, 2017 оны есдүгээр сард 375 төгрөг хүртлээ өсч байв. Үүнээс үүдэн урд хөршөөс импортолдог бараа бүтээгдэхүүний үнэ өсөж, өрхийн төсөвт багагүй дарамт болж байсан юм. “Юанийн ханш чангарснаас барааныхаа үнийг нэмэхэд хүрлээ” хэмээн худалдаачид хариулж байв. Тэгвэл үнийг нь өсгөөд байсан юанийн ханш буурчихлаа. Харин одоо бүтээгдэхүүний үнээ тогтвортой байлгахыг худалдаачдаас харах л үлдлээ. Ер нь юанийн ханшийн ялимгүй өөрчлөлтийн цаана хэтэвч нимгэн амьдрал түм бумаараа нуугдаж байгаа. Намар галзуурдаг юанийн ханш яагаад унав. АНУ БНХАУ-ын багагүй хэмжээний бараа бүтээгдэхүүний импортын татварыг өсгөсөн. Өндөр татвар төлж, Америкийн хил давснаар Хятадын бараа бүтээгдэхүүний үнэ цэнэ өсөж, өрсөлдөх чадвар нь буурч буй. Энэ хэрээр өнөөг хүртэл экспортоороо эдийн засгаа тэжээж ирсэн БНХАУ-ын хилийн чанадыг чиглэсэн худалдаа багасгах эрсдэлтай нүүр тулж байгаа юм.


Тиймээс экспортоо дэмжихийн тулд Хятадын төв банк юанийн нийлүүлэлтээ нэмэгдүүлж, ханшийг нь хүчээр унагаж эхэлсэн. Өнгөрсөн сард гэхэд Хятадын төв банк 502 тэрбум юанийг (74 тэрбум ам.доллар) банкны системдээ нийлүүлсэн. Хятадын энэ хариу мэхээс ч өмнө юанийн ханш сул байсан. Учир нь тус улс юанийг ОУВС-гийн нөөц валютын сагсанд багтаахын тулд сүүлийн жилүүдэд юанийн ханшийг суллах бодлого баримталж буй. Мөн БНХАУ-ын эдийн засгийн өсөлт өдгөө сүүлийн хэдэн жилийн доод цэгт хүрээд буй нь тус улсын мөнгөн тэмдэгтэд давхар дарамт болж буй юм. Энэ мэт санаатай болон санаандгүй хүчин зүйлээс үүдэн юанийн ханш олон улсын зах зээлд сүүлийн таван жилийн доод цэгтэй ойр түвшинд хөвж байна. Тэгвэл энэ чөлөөт уналт нь манайд ч ажиглагдаж, Монголын эдийн засгийн микро түвшин буюу өрхийн төсөвт богино хугацаанд эерэгээр нөлөөлөхөөр байгаа юм.

Гэхдээ хэрэглээний эдийн засагтай, үйлдвэрлэгч бус Монгол улсад юанийн ханшийн уналт нь алсдаа импортыг өдөөх эрсдэлтэй. Ингэснээр түүхий эдээ зараад олсон багахан валютаа бид буцаан гадагш гаргачихыг ч үгүйсгэхгүй юм. Тэр тусмаа өмнөд хөршөөсөө худалдаа, эдийн засгийн хувьд үлэмж хамааралтай Монгол улсад юанийн ханш хүчтэй нөлөөлнө. Манай улсын гадаад худалдааны гол хэрэгсэлд ам.долларын араас юань бичигддэг. Ялангуяа, Монголоос гадагш чиглэсэн худалдааны урсгал буюу импортын 70 хувийг ам.доллар, 13 хувийг юаниар хийдэг гэж төв банк мэдээлсэн байна. 2017 оны байдлаар манай улсын нийт импорт 4.3 тэрбум ам.доллартай тэнцсэн гэж үзвэл монголчууд жилд дунджаар 560 орчим сая ам.доллартай тэнцэх юанийн санхүүжилтээр гадагш худалдан авалт хийдэг аж. өөрөөр хэлбэл, 3.5 тэрбум юанийг импортод зарцуулдаг гэсэн тооцоо гарч байна.