A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2728/

Э.Баярмаа: Сэтгэл гутрал нь тусламж шаарддаг бодит өвчин

Э.Баярмаа: Сэтгэл гутрал нь тусламж шаарддаг бодит өвчин
 1 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2728/
Сэтгэцийн эмгэгтэй гэхээр галзуу гэж ойлгодог хоцрогдсон үзлээс татгалзах цаг болсон

Судалгаанаас үзвэл, сүүлийн таван жилийн хугацаанд амиа хорлосон гэх 2055 тохиолдол цагдаагийн байгууллагад бүртгэгдэж, эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгасан байна. Энэ үзүүлэлт манайх шиг хүн ам цөөн улсад маш өндөр тоо юм. Амиа хорлолтыг сэтгэл зүйтэй холбон тайлбарладаг бөгөөд зарим судлаач нэг төрлийн “өвчин” ч гэж үздэг. Тиймээс энэ төрлийн “өвчин”- өөс хэрхэн урьдчилан сэргийлэх, сэтгэл зүйн тогтвортой байдлаа хангах талаар сэтгэл зүйч Э.Баярмаатай ярилцлаа. “Сэтгэл хөдлөлөө жолоодох урлаг”, “Одоо цагт амьдрах урлаг”, “Ухаалаг сонголт” зэрэг сэтгэл зүйн тухай олон ном бүтээл туурвисан тэрбээр сэтгэл гутралыг гүнзгийрүүлэн судалж буй юм. 

Удаан хугацаанд аз жаргалгүй байвал серотонин дутагдаж сэтгэл гутралд өртдөг

-Монгол Улсад амиа хорлолтын түвшин өндөр байна гэж ДЭМБ-ын хийсэн судалгаагаар тогтоосон байна. Амиа хорлолтын шалтгаан нь юу вэ?

-Манай улсад жилд дунджаар 500 орчим хүн сэтгэл гутралаас болж амиа хорлодог. Тэсвэр тэвчээргүй, сэтгэлийн хатгүйгээс амиа хорлолоо гэж олонх хүн буруутгадаг. Гэвч сэтгэл гутрал аажимдаа архагшиж хүндэрснээр ямар ч тэвчээртэй хүнийг ийм үйлдэл хийхэд хүргэдэг бөгөөд нэг төрлийн аюултай эмгэг. Тиймээс энэ эмгэгийг эрт илрүүлж эмлэх нь чухал. Ард иргэдийн дунд сэтгэл гутралын хам шинж түгээмэл ажиглагдаж байна. Манайхаас үйлчилгээ авч байгаа 10 хүн тутмын дөрөв нь сэтгэл гутралд өртсөн байдаг. Мөн сэтгэл гутралд өртсөн хүмүүсийн дийлэнх хувийг залуучууд эзэлдэг. Хувь хүнд тохиох олон саад бэрхшээл, уй гунигаас гадна нийгмийн байдал ч нөлөөлж байгаа юм. 

Харин хүйсийн хувьд  монголд жилд дунджаар 400 гаруй эрэгтэй, 100 орчим эмэгтэй сэтгэл гутралаас болж амиа хорлож байна.

-Прокурорын газраас хийсэн "Монгол Улсын хүн амын дундах амиа хорлох тохиолдлын суурь судалгаа"-нд  амиа хорлосон иргэдийн 84 хувь нь эрчүүд байна гэсэн. Яагаад эрчүүд эмэгтэйчүүдээс илүү амиа хорлож байна?

-Яагаад эрчүүд илүү их амиа хорлодог болохыг судалсан судалгаа одоогоор алга байна. Гэхдээ эрчүүд сэтгэл гутралыг хүлээн зөвшөөрч чаддаггүй, гадны тусламж авахдаа тааруу, сэтгэцийн  эмчилгээнд тууштай анхааралтай хандах нь бага зэрэг шалтгаанаар сэтгэл гутрал нь хүндэрдэг гэсэн таамаглал байдаг. Амиа хорлолтоос сэргийлэхийн тулд сэтгэл гутралын талаар мэдээлэл сайн хүргэх хэрэгтэй. Учир нь өөрийгөө сэтгэл гутралд орсон гэдгийг мэдэхгүй, яагаад байгаагаа ойлгохгүйгээр, энэ байдлаас гарах арга зам байгаа гэдгийг ч мэдэхгүйгээр амиа хорлох тохиолдол олон байгаа.Тиймээс  сэтгүүлчид болон сэтгэл судлаачдын хамтдаа хийж чадах зүйл бол сэтгэл гутралын шалтгаан, үр дагавар, шинж тэмдэг, эдгэрэх арга замын талаар мэдээлэл хүргэх юм.

Маш хөнгөн зэргийн сэтгэл гутралын үед урам зориг сэргээх аргуудаар өөрөө өөртөө үйлчилж болно. Гэвч сэтгэл гутрал ихэвчлэн амархан хүндэрдэг бөгөөд хүндэрсэн тохиолдолд мэргэжлийн хүний туслалцаа заавал хэрэг болдог.  Сэтгэл гутрал нь гүн ангалын ёроолд унасан мэт мэдрэмжийг төрүүлдэг. Гүн ангалын ёроолд унасан хүн гадны тусламжгүйгээр ангалаас гарахад хэцүү. Хэрэв ангал гүн биш бол өөрөө хичээгээд гарч болно. Сэтгэл гутрал гэдэг ангалтай л ижил.

-Бид ханиад хүрч бие тавгүйрхэхэд эдгээхийн тулд бодитой эмчилгээ хийдэг. Харин сэтгэлээр унах, сэтгэл гутрах үед ямар арга хэмжээ авах хэрэгтэй вэ?

-Сэтгэл гутрал бол эмгэг. Тиймээс сэтгэл гутралыг жирийн нэгэн сэтгэлээр унах үйл явцтай андуурч болохгүй. Таныг сэтгэлээр унагаасан үйл явдал өнгөрөхөд уй гуниг аажимдаа мартагдаж үгүй болдог. Харин сэтгэл гутрал бол гутраасан хүчин зүйл нь өнгөрч мартагдсан ч мэдрэмж хадгалагдаж хэвээр үлддэг. Мөн сэтгэл гутралд физиологийн хүчин зүйл нөлөөлдөг ч гэж үздэг. 

Серотонин буюу  аз жаргалын гормон гэж нэрлэгдэх нейротрансмиттер дутагдах үед сэтгэл гутрал үүсдэг. Удаан хугацаанд аз жаргалгүй байх нь серотонины дутагдалд ороход нөлөөлж улмаар сэтгэл гутрал болдог тохиолдол олон.Тиймээс сэтгэл гутралыг тархин дахь химийн бодисын өөрчлөлт гэж ойлгож болно. Хүнд хэлбэрийн сэтгэл гутралд физиологийн шалтгаан байдаг учир үүнийг эмчлэх ёстой эмгэг гэж ойлгох хэрэгтэй. Ханиад хүрсэн хүнд “Сэтгэлийн тэнхээгээрээ эдгэр” гэж зөвлөдөггүй шүү дээ. Сэтгэл гутрал ч үүнтэй адил. Сэтгэлийн тэнхээгүй хүн сэтгэл гутралд өртдөг гэсэн буруу ойлголт нийгэмд их байна. Сэтгэл гутрал нь ханиадтай адил гадны тусламж шаарддаг бие махбодын бодитой өвчин юм. Сэтгэл гутралаас салахад сэтгэлийн тэнхээ хэрэгтэй боловч дан ганц сэтгэлийн тэнхээгээр ялж болдог өвчин биш.

-Сэтгэлд гутралд орсон эсэхээ хэрхэн мэдэх вэ?

-Сэтгэл гутраад байна уу, сэтгэлээр унаад байна уу гэдгээ ялгахгүй олон хүн байдаг. Тиймээс сэтгэл гутралын үед ямар шинж тэмдэг илэрдэг болохыг товч дурдъя. Сэтгэл гутралын үед сэтгэл санаа, бие махбод, үйл хөдлөл гэсэн гурван түвшинд өөрчлөлт гардаг. Нэн түрүүнд сэтгэл санааны хувьд юунд ч идэвх сонирхолгүй болдог. Бүх зүйлийг сөрөг талаас нь харах хандлага ажиглагдана. Итгэл найдваргүй болно. Сэтгэл түгшиж санаа зовно. Аливаад өөрийгөө буруутгана, гэмшинэ. Сэтгэл хоосорч, утгагүй санагдана. Дараа нь бид махбод эрч хүчгүй, энергигүй болно. Анхаарал төвлөрөх чадвар суларч ой тогтоолт муудаж мартамхай болно. Нойрны хэмнэл алдагдаж их юм уу бага унтана. Хоолны дуршил нэг бол ихсэж нэг бол багасна. Хэвийн хэмжээнээс илүү ядрана. Гэтэл ийм нөхцөлд хүмүүс сэтгэл гутрал гэдгийг мэдэлгүй ходоодны эмч, дотрын эмч, мэдрэлийн эмчид хандаж шинжилгээ өгдөг. Ингээд сэтгэл гутралаа оношилж чадалгүй улам хүндрүүлж сүүлийн шатанд хүрдэг. Энэ шатанд хувь хүний үйл хөдлөлд дараах шинж тэмдэг илэрдэг. Үүнд, Нийгмийн харилцаанаас хөндийрч цагийг ганцаараа өнгөрөөх нь ихсэнэ. Орондоо удаан хэвтдэг болно. Амархан уйлдаг болно. Зарим тохиолдолд амиа хорлох бодол төрнө. Эдгээр гурван бүлэг шинж тэмдгийн дийлэнх нь танд илэрч байгаа бол та цусны шинжилгээ өгөх биш сэтгэцийн эмчид хандах ёстой.

-Хүн биеэ гэмтээсэн бол ичилгүй эмнэлэгт очдог. Харин сэтгэцийн эмчид очно гэхээр олонх хүнд галзуугийн эмнэлэг санаанд нь буудаг байх…?

-Сэтгэцийн эмгэг гэхээр л галзуу хүн гэж ойлгодог хоцрогдсон үзлээс бид татгалзах цаг нэгэнт болсон. Та шалтгаангүйгээр байнга ямар нэгэн юманд санаа зовоод байвал энэ бол сэтгэцийн эмгэг. Ямар сайхан амьдралтай, ямар өндөр боловсролтой байхаас үл хамааран аливаад идэвхгүй, сонирхолгүй болсон бол энэ ч бас сэтгэцийн эмгэг. Бидний хэвийн гэж ойлгодог зарим сэтгэл зүйн сөрөг үзэгдлүүд сэтгэцийн эмгэг байдаг. Сэтгэцийн эмгэгтэй гэхээр л хүндрүүлж ойлгож болохгүй. Сэтгэцийн асуудлыг хүндрүүлэлгүй бага дээр нь илрүүлж эмчлэх хэрэгтэй. 

-Сэтгэл гутрал яагаад үүсдэг вэ. Хэрхэн урьдчилан сэргийлэх вэ?

-Сэтгэл гутрал хоёр шалтгааны улмаас үүсдэг. Нэгт, Сэтгэл зүйн шалтгаан. Энэ нь гэнэтийн цочрол юм уу удаан хугацааны шаналалаас болдог. Дотны хүнээ алдах, гэмт хэргийн золиос болох, салж сарних гэх мэт янз бүрийн цочролын дараа сэтгэл гутралд өртөж болдог. Эсвэл удаан хугацаанд гунигтай шаналгаатай нөхцөлд байснаар сэтгэл гутрал үүснэ. Нөгөө талаар бүх итгэл найдвар унтарч арга тасрах үед ч сэтгэл гутрал үүсдэг. Хоёрт, Биемахбодын шалтгаан. Тухайлбал янз бүрийн шалтгаанаар тархин дахь химийн урвал өөрчлөгдсөнөөс сэтгэл гутрал бий болдог.

Сэтгэл гутралаас сэргийлэхийн тулд нэгэн хэвийн гунигтай нөхцөл байдлаас зайлсхийх хэрэгтэй. Хүнд хэцүү асуудал тохиолдсон бол гутрахаас сэргийлж мэргэжлийн сэтгэл зүйчид хандаж сурах нь зүйтэй. Аль болох таатай нөхцөл байдал үүсгэж, таатай хүнтэй уулзаж байгаарай. Өнгөрснийг өнгөрсөнд нь үлдээж, уучилж мартаж, өнөөдөртөө амьдарч сурах нь чухал.

-Та өөрөө сэтгэл гутралын бүх үе шатыг туулж, эмчилгээ хийлгэсэн гэж байсан. Эдгэрсэн түүхээсээ хуваалцаж болох уу?

-Тийм ээ. Төрсөн ах маань нас барж, би өөрөө хүнд өвчний улмаас хоёр жил хэвтэрт байсан. Урт удаан шаналал намайг сэтгэл гутрал рүү хөтөлсөн. Удаан хугацааны серотонин дутагдал нь тархинд зуршил болж үлдсэн гэсэн үг. Ахыг нас барсныг хүлээн зөвшөөрч, хүнд өвчин маань эдгэрсэн боловч сэтгэл гутрал хэвээр үлдсэн. Би бүх төрлийн бясалгалд хамрагдаж, сургалтанд сууж, сэтгэл засалчид хандаж үзсэн. Энерги засал хийлгэж, төрөл бүрийн шашны арга хэмжээ ч авч үзсэн. Гэвч сайжралыг олоогүй бөгөөд гутрал улам даамжирч байсан юм билээ. Эхэндээ сэтгэл гутралд өртсөн гэдгээ мэдээгүй. Төрөл бүрийн ядаргааны эсрэг эмчилгээ хийлгэж байсан ч үр дүн өгөөгүй.  Харин эмийн эмчилгээ хийлгээд нэг их удалгүй хэвийн амьдралдаа орсон. Тухайн үед сэтгэл гутралын талаар монгол хэл дээр дорвитой мэдээлэл байхгүй байсан учраас англи, солонгос хэлээр уншиж судалж учрыг нь олж байлаа. Энэ нь сэтгэл судлалын шинжлэх ухаанд дурлах болсон шалтгаан. Бие, сэтгэлийн шаналалыг өөрийн биеэр давж үзнэ гэдэг сэтгэл судлаач хүнд хамгийн үнэтэй туршлага шүү дээ. Ядаж л сэтгэл гутралын үед ямар ч зөвлөгөө нэмэргүй, наад тал нь сэтгэл засал хийх шаардлагатай гэдгийг өөрийн биеэр мэдэрч үзнэ гэдэг том давуу тал. Сэтгэл судлалын зарим онолыг өөрийн биеэр мэдрээд туулах боломж олгосон нь бараг бурхны бэлэг гэж боддог.

-Сэтгэл гутралыг хүндрүүлэлгүй эрт танин мэдсэн нөхцөлд өөрөө эмчлэх боломжтой юу?

-Сэтгэл гутралыг хөнгөн, хүндэвтэр, хүнд гэж ангилж үзэж болно. Хөнгөн сэтгэл гутралыг хүн өөрийн сэтгэлийн тэнхээгээр ялж болох юм. Хүндэвтэр сэтгэл гутралыг сэтгэл зүйч юм уу сэтгэл засалчийн тусламжтайгаар ялан дийлж болно. Харин хүнд сэтгэл гутралыг сэтгэцийн эмчийн тусламжтайгаар эдгээнэ. Мэдээж сэтгэцийн эмч нар эмийн эмчилгээ хийнэ. Эмийн эмчилгээнээс айгаад байх хэрэг үгүй. Тархинд дутаад байгаа серотонин буюу аз жаргалын гормоныг тэнцвэржүүлж л өгдөг юм. Эмийн хамааралтай болно гэж айгаад байна гэж хэлдэг хүмүүс бий. Тиймээс сэтгэл зүйн эмчилгээнд эм хэрэглэхээс айх хэрэггүй. Эмийн эмчилгээний зорилго нь тархины эсийн серотонин ялгаруулах төрөлхийн чадварыг л сэргээхэд оршдог.

-Сэтгэцийн эмчид хандах ёстой гэж байгаа ч хүмүүс хаана хандахаа тэр бүр мэддэггүй. Ямар шат дараалалтайгаар хэнд хандаж болох вэ?

-Хэрэв та сэтгэл гутралаа хөнгөн буюу хүндэвтэр зэрэгтэй гэж үзэж байгаа бол сэтгэл зүйч юм уу сэтгэл засалчид хандаж болно. Харин хүнд сэтгэл гутралтай бол сэтгэцийн эмчид хандана. Нэн түрүүнд дүүргийнхээ сэтгэцийн эмчид хандах ёстой. Дүүргийн сэтгэцийн эмч хаана суудгийг мэдэхгүй бол өрхийн  эмчээсээ асууж болно. Сэтгэл гутралын зэргээс хамаараад дүүргийн сэтгэцийн эмч өөрөө эмчилнэ эсвэл СЭМҮТ буюу сэтгэцийн эрүүл мэндийн үндэсний төв рүү шилжүүлнэ. Халуурч байгаа хүнд эм уулгадаг шиг хүнд хэлбэрийн сэтгэлийн гутралтай нөхцөлд эмийн эмчилгээ хийдэг гэдгийг дахин сануулъя. Сэтгэл гутрал бол бодитой өвчин. Таньд сэтгэл зүйн тогтворгүй байдал, сэтгэл гутралын шинж тэмдэг илэрч байгаа бол харъяа дүүргийнхээ сэтгэцийн эмчид хандаарай. Хүмүүс сэтгэцийн эмчээс зугтааж явсаар цаг алддаг. Өөрсдөө стгэл гутралтай маш олон янзаар тэмцдэг. Бясалгал хийж,  сургалтанд явж, сэтгэл зүйчтэй уулзаж байгаа харагддаг. Та аль болох эмийн бус аргаар тэмцээд үр дүнд хүрээгүй бол сэтгэцийн эмчид хандах цаг болжээ гэсэн үг.

-Ярилцсанд баярлалаа. 

Сэтгүүлч Б.Бадамцэцэг

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Цагаан нөмрөгт баатруудынхаа цалинг нэмье

 0 сэтгэгдэл
  • БНСУ-д резидент эмч нараа амьдрах байр, хоолоор нь хангаж, цалин олгодог бол Монголд сохор зоосны ч урамшуулалгүй ажиллаж байна
  • АНУ-д эмчийн жилийн орлого дунджаар 314 мянган ам.доллар, харин Японд 28.9 сая иен, БНСУ-д 3 сая-20 сая воны хооронд хэлбэлздэг бол Монголд 11 сая төгрөгөөр хэмжигдэж байна

Монголын эмч нар мэргэших гэж гурван жилийн турш цалингүй ажилладаг

Өчигдөр Дэлхийн эмч нарын өдөр болж өнгөрлөө. “Цагаан нөмрөгтэй бурхдадаа баярлалаа” хэмээх мэндчилгээ дайж, баяр талархлын үгс сошиалаар хөврөх аж. Гэвч тэд хоосон магтаалаар хоол авч идэхгүй. Ялангуяа, виру­сийн халдварт тахал газар авсан энэ хэцүү өдрүүдэд бид эмч нарт л найдаж байна. Гэтэл саяхан Нийс­лэлийн эрүүл мэндийн газраас “Резидент буюу дагалдан эмч нар гомдол гаргасан тул ажиллуу­лахгүй байхаар боллоо” хэмээн мэдэгдэл хийсэн нь олон нийтийн шүүмжлэл дагуулж, резидент эмч нарыг ад шоо үзэх, элдвээр хэлэх үзэгдэл эрс нэмэгдэх болсон. Нэрээ нууцалсан нарийн мэргэш­лээр сурч буй нэгэн эмч “Бид эмнэлэгт дадлагажиж, жижүүрт гарч, өдөр шөнөгүй ажилладаг. Сурч мэдэх, ажиллах нь бидний үүрэг гэж ухамсарлан, өргөсөн тангарагтаа үнэнч байхаар мэрийж байна. Гэхдээ эцэг эхээрээ арав гаруй жил тэжээлгэнэ гэдэг хүнд. Үе тэнгийнхэнтэйгээ харьцуулах аргагүй ичмээр нөхцөл байдал бидний угтдаг. Ажлын байран дээр гарч, жинхэнэ эмч болсон ч 700 мянган төгрөгийн цалингаар амьдарч, цаг наргүй ажилладаг. Цаашид энэ дорой нөхцөл байдлыг өөрчилж, резидент эмч нарыг урамшуулалтай ажиллуулж, ажлын байрны нөхцөлөөр хангаасай. Яг үнэнийг хэлэхэд халширмаар са­нагдаж байна. Гэхдээ мэргэжил­дээ хайртай учраас орхихгүй” хэмээн бодлогшрон ярилаа. Үнэ­хээр Монголын резидент эмч нар өрөвдөлтэй нөхцөлд ажил­ладаг нь коронавирусийн үеэр дайчлагдсан хэд хоногт ил бол­сон билээ. Одоогийн байдлаар коронавирусийн цар тахлын халд­вараас урьдчилан сэргийлэхэд 1842 резидент эмчийг ажиллуулж буй бөгөөд тэд мэргэжлээрээ дадлагажиж, хариуцсан эм­чийнхээ удирдлага дор тууштай ажиллаж буй. Гэхдээ Монголын резидентүүд 2­-3 жил суралцах буюу ажиллах хугацаандаа ямар нэг цалин хөлс огт авдаггүй бө­гөөд үүний хажуугаар сургалтын төл бөр төлдөг. Гэтэл БНСУ на­рийн мэргэжлээр суралцаж буй эмч нараа байр, хоолоор хангахын зэрэгцээ сард 400­-800 мянган воны урамшуулал олгодог. Харин АНУ­-д резидент эмч нараа эмнэлгийн зэрэглэл, мэргэших чиглэл зэргээс нь хамаарч жилийн 50­-61 мянган ам.доллар, Японд 4­-5 сая иенээр цалинжуулдаг байх юм.

Цалин хөлсийг нэмэхгүй бол эмчгүй болох эрсдэл үүсчээ

2017 онд "Форбес" сэтгүүл оны хамгийн эрэлттэй, өндөр цалин­тай 20 мэргэжлийг нэрлэхэд жаг­саалтын арван байрыг анагаахын салбарууд эзэлж байв. Үүнд нойрсуулагч эмч, хиймэл шүдний эмч, сувилагч, хүүхдийн эмч, эхо дуран оношилгооны эмч, мэс засалч зэрэг мэргэжил багтсан. Мөн АНУ­-ын статистикийн хорооноос гаргасан эрэлттэй, өндөр цалинтай мэргэжлийн жагсаалтад нүдний эмч, малын эмч, эмнэлгийн төхөө­рөмжийн инженер зэрэг мөн л анагаах ухааны салбарын ажил, мэргэжлүүд багтжээ. Манай улсад ч ялгаагүй. Эмч нарын тоо салбар бүрт дутагдаж, бүх шатны эмнэлэгт 10-­55 хувь хүртэл орон тооны дутагдалтай буюу нэг эмч, сувилагч 2­-3 хүний ажлыг хийж байна. Үндэсний статистикийн хорооноос гаргасан мэдээгээр, нэг их эмчид 283 хүн ногдож буй. Эмч болно гэдэг хүний алтан амийг хариуцсан хамгийн хариуцлагатай ажил. Тиймдээ ч тэд бакалаврын боловсролыг зургаан жил, нарийн мэргэжлийг гурван жил эзэмшиж, хамгийн багадаа амьдралынхаа бүхэл бүтэн арван жилийг зөвхөн суралцахад зарцуулж байж, нарийн мэргэжлийн эмч болдог. Харин туршлагатай, чадварлаг эмч болохын тулд дахин 10­-15 жил ажиллах шаардлагатай гэж үздэг. Гэтэл сурч боловсрох, мэргэжлийн дадлага хийж, цаашид ажиллах урам зоригтой болох тэр үеэс нь эхлэн залуу эмч нарын зоригийг мохоож, цалин хөлсгүй ажиллуулж байгаа нь Монголын эрүүл мэндийн салбар боловсон хүчний дутагдалд орох аюулыг дагуулж байна. 

Монгол эмчийн дундаж цалин Япон эмчийнхээс 65 дахин бага

Шинэ төрлийн вирусийн халд­вар газар авч, олон нийтийн эрүүл мэнд эрсдэлд ороод буй энэ цаг үед бид эмч нарт л итгэж байна. Ойрын өдрүүдэд эмч нар коронавирусийн халдвараар өвчилж амиа алдах тохиолдол ихэслээ. Тодруулбал, ДЭМБ­-ын мэдээлснээр Итали улсад эрүүл мэндийн ажилтнуудын найман хувь нь халдвар авсан бол Испанид энэ үзүүлэлт 16.5 хувьтай байна. Ийм эрсдэлтэй хүч хөдөлмөр, сэтгэл зүрхээ зориулдаг амь насаа харам­лахгүй зүтгэдэг хүнд мэргэжил. Тиймээс ч дэлхий дахинаа хөдөл­мөрийн үнэлэмж нь өндөр байдаг. Монгол Улс эргэцүүлэх цаг хэдийн болжээ. Эрүүл мэндийн яамны Эмнэлгийн тусламжийн газрын дарга Я.Буянжаргалын мэдээлснээр манай улсын 320 эмч, эмнэлгийн ажилтан корона­вирусийн халдварын улмаас тусгаарлагдсан иргэдэд үйлчлэн ажиллаж буй. Энэ цаг үед нийтийн эрүүл мэндийн төлөө нойр хоол­гүй ажиллаж, эрсдэл үүрч буй тэдний цалинг нэмж, амьдралын баталгааг хангах нь нэн тэргүүний асуудал гэдгийг дурдахгүй өнгөрч болохгүй. Монголын эмч нарын цалин 2019 оны байдлаар улсын дунджаас 16.3 хувиар бага байгаа бөгөөд тэдний дундаж цалингийн хэмжээ 940.7 мянган төгрөг. Гэвч энэ өчүүхэн мөнгө тэдний амьдралд хүрэлцдэг гэж эндүүрэв дээ. АНУ-­д эмчийн жилийн орлого дунджаар 313 мянган ам.доллар, харин Японд 28.9 сая иен, БНСУ­-д 3­-20 сая воны хооронд хэлбэлз­дэг бол Монголынх ердөө 3000 гаруйхан ам.доллар буюу 11 сая төгрөгөөр хэмжигдэж байна. Тэд цаг хугацаа, хөдөлмөр зүтгэл, хө­рөнгө мөнгөө зарцуулан байж эмч болоод сургалтын төлбөр ч төлж дийлэхгүй энэ өчүүхэн цалин­гаараа бидний амь насыг хариуцаж буй нь хариу нэхдэггүй жинхэнэ энэрэнгүй сэтгэл билээ. Цагаан нөмрөгт баатруудынхаа цалинг нь нэмээч, төр засаг минь.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Б.Бурмаа: Өөрсдөө вирусийн халдвар авах эрсдэлтэй ч бид мэргэжилдээ хайртай

 0 сэтгэгдэл
  • Эмнэлзүйч эмч нарын маань 70 шахам хувь нь өвтөнүүдтэйгээ хамт тусгаарлалтад ороод байна. Хэрэв байдал хүндэрвэл эмч нар хүрэлцэхгүй байх эрсдэл бий
  • Бусад эмнэлэгт уушгины хатгалгаагаар нас барсан тохиолдол бүрт шинжилгээ хийж байна. Мөн уушгины хатгаагаар хүнд өвдсөн хүмүүст шинжилгээ хийсний үндсэн дээр ямар ч байсан Монгол Улсад зөөвөрлөгдөхөөс бусад тохиолдлоор халдвар тархаагүй юм байна гэсэн дүгнэлт хийсэн
  • Ибупрофен хэрэглэж болохгүй, зөвхөн парацетамол л уух ёстой гэх мэт мэдээлэл байсан. Энэ талаар албан ёсоор батлагдсан зүйл одоохондоо алга
  • Ханиаж, халуурсан ч гэсэн тухайн хүн эрсдэлтэй бүс нутагт зорчоогүй бол хамгийн түрүүнд өрхийн эмчдээ хандах ёстой. Гэхдээ одоо бид гэртээ өөрийгөө ажиглаж, утсаар зөвлөгөө ав гэж зөвлөж байгаа. Бид эхний ээлжинд утсаар зөвлөгөө өгнө, шаардлагатай бол дуудлагаар очиж үзнэ

Коронавирусийн цар тахлын үед галын шугаман дээр ажиллаж, аюултай нүүр тулж буй хүмүүс бол халдвартын эмч нар. Хаана өвчин гарна, хаана сэжигтэй тохиолдол бүртгэгдэнэ тэр бүхэнд ХӨСҮТ-ийн эмч нар дайчлагдан ажилласаар байгаа. Эдгээр эмч нарын төлөөлөл болгож ХӨСҮТ-ийн Гуравдугаар тасгийн их эмч Б.Бурмаатай ярилцлаа. 

-Одоогоор ХӨСҮТ-д хэдэн хүн тусгаарлагдаж, хэд нь эмчилгээ хийлгэж байна вэ? 

-Одоогоор манай эмнэлэгт нийт 353 эмчлүүлэгч байгаагаас халдвартын клиникт 215, үүнээс COVID-19 халдварын эмчилгээ болон ажиглалт, тусгаарлалтад 184 хүн байна. Ерөнхийдөө хөл хорио тогтоосноос хойш улсын хэмжээнд тусгаарлагдсан, сэжигтэй тохиолдлуудыг тооцвол 2000 гаруй хүн болсон. Манай эмнэлэг нийт зургаан тасагт COVID-19 халдварын сэжигтэй болон хавьталт, ажиглалтын гэсэн тохиолдлуудаар тусгаарлалт хийж байгаа. Манай улс тусгай үүргийн онгоцоор гадаадад байгаа иргэдээ авчирч байгаа шүү дээ. Эндээс халуурсан, хоолой өвдсөн, цээжээр хөндүүрлэсэн, амьсгалын дутмагшил үүссэн хүмүүсийг долдугаар тасагт авдаг. Хэрэв вирусийн халдвар илэрвэл тэр хүмүүсийн нэг, хоёрдугаар хавьтлуудыг мөн ХӨСҮТ-д тусгаарлана. Үүнээс гадна эрсдэлтэй бүс нутгаас ирсэн хүмүүс бий. Тэднээс зовуурь илрээгүй бол ажиглалтад авч, амралт, сувиллын газруудад тусгаарлаж байгаа. Хэрэв ямар нэг эмнэлгийн тусламж шаардлагатай бол Цэргийн төв эмнэлэг буюу госпитальд тусгаарлах арга хэмжээ авч байна. Манай эмнэлэгт энэ халдвартай холбоотой таван отряд ажиллаж байгаа. Отрядын бүрэлдэхүүн аяллаар явсан, гадагш зорчоод ирсэн иргэдийг үзээд, ялгаж салгана. Отрядын бүрэлдэхүүнд хоёр халдвар судлагч, хоёр эмнэлзүйч, хоёр ариутгагч, дарг а, жолооч гээд 7-8 хүн багтдаг. 

-Эмч нарын хүрэлцээ хэр байна? 

-Манай улс гуравдугаар сарын эхээр хилээ бүрэн хаасан шүү дээ. Гуравдугаар сарын дундаас тусгай үүргийн онгоцууд ирсэн тул энэ үеэс хойш ачаалал эрс нэмэгдэж, тул ажиглалтын зарим хүнээ бусад амралт, сувиллын газрууд руу явуулахаас аргагүй болсон. Мэдээж ачаалал их байна. Ер нь эмнэлзүйч эмч нарын маань 70 шахам хувь нь өвтөнүүдтэйгээ хамт тусгаарлалтад орсон. Нэг өвчтэй хүн илэрлээ гэхэд эмнэлзүйч эмч, ариутгагч эмч, сувилагчтайгаа баг болж ажилладаг. Энэ багийнхан эмчилгээний дараа өөрсдийгөө дахиад 14 хоног тусгаарлана. Өвчтэй хүнтэй харьцсан учраас өөрсдөө халдвар авсан байх эрсдэлтэй шүү дээ. Анхны отряд нэгдүгээр сарын 23-нд Москвагаас ирсэн галт тэрэг тосож байлаа. Тэр үед 25 хүнийг эмнэлэгтээ авчирч, тусгаарлалтад авсан. Энэ үеэс хойш отрядууд олон ч газар очиж ажиллалаа. 

-Эмнэлзүйч эмч нарын 70 шахам хувь нь тусгаарлагдсан гэлээ. Муугаар бодоод байдал хүндэрвэл эмч нар хүрэлцэхгүй байх аюул ойрхон юм байна, тийм үү? 

-Манай улс сэргийлэх арга хэмжээг маш сайн авч чадсан. ХӨСҮТ, Зоонозын өвчин судлалын үндэсний төв, мэргэжлийн хяналт, онцгой байдлынхан, ЭМЯ, Засгийн газар маш сайн хамтран ажиллаж байгаа. Тиймдээ ч халдвар дэгдээд гурван сар гаруй болоход халдварын эрсдэлийг улсынхаа хэмжээнд хянаж чадсан. Манайд илэрсэн 11 тохиолдол бүгд гаднаас зөөвөрлөгдөж ирсэн шүү дээ. Гэхдээ бид улс дотроо бас тандалт судалгаа хийсэн. Бусад эмнэлэгт уушгины хатгалгаагаар нас барсан тохиолдол бүрт шинжилгээ хийж байна. Мөн уушгины хатгаагаар хүнд өвдсөн хүмүүст шинжилгээ хийсний үндсэн дээр ямар ч байсан Монгол Улсад зөөвөрлөгдөхөөс бусад тохиолдлоор халдвар тархаагүй юм байна гэсэн дүгнэлт хийсэн. Хэрэв урьдчилан сэргийлэлтийг сайн хийж чадалгүй халдвар тархаасан бол нөхцөл байдал хүндрэх нь ойлгомжтой. Манайх чинь хөгжиж байгаа орон. Бусад хөгжингүй орнуудтай харьцуулахад эмнэлгийн тусламжийн тоног төхөөрөмж, урвалж бодисоо авахад хүндрэл үүснэ. Сүүлийн үед манай эмч нар цаг наргүй ажиллаж байгаа. Отрядын баг тогтмол жижүүрлэж хонодог. Иргэдээс ирсэн дуудлагын дагуу утсаар байнга зөвлөгөө өгч байна. Ер нь аливаа өвчнийг гарсан хойно нь эмчлэх биш, урьдчилан сэргийлэх нь ямар чухал болохыг энэ хэдэн өдрүүдэд монголчууд сайн ойлгосон байх.

-Ер нь нэг жилд халдварт өвчний чиглэлээр мэргэшсэн хэдэн эмч төгсөж гардаг вэ. Боловсон хүчний нөөц хангалттай байж чадах уу? Элдэв халдварт өвчин ойр ойрхон гараад байгаа болохоор ингэж асуулаа, 

-Халдвартын чиглэлээр жилдээ 20 гаруй, сүрьеэгийн чиглэлээр 10 гаруй хүн бэлтгэгддэг юм билээ. Мэдээж төгсөж гарсан бүхэн ХӨСҮТ-д ажиллахгүй. Хөдөө орон нутагт хуваарилагдана, дүүргийн эмнэлгүүдэд ажиллана. Боловсон хүчин тодорхой хэмжээнд бэлтгэгдэж л байгаа. COVID-19 вирус дэгдэхээс өмнө бол манай халдвартын эмч нар хангалттай байсан. Харин өнөөдрийнх шиг онцгой тохиолдлын үед хүн хүч дутмаг байна. Сүрьеэгийн эмч бол байнга л дутагдалтай байдаг. Манай улс чадах чинээндээ бэлддэг ч бас л хангалтгүй хэвээр байгаа. Хүнийг заавал энэ чиглэлээр сур гэж албадаж болохгүй болохоор ирсэн хэдийгээ л бэлтгэн гаргаж байна. 

-Коронавирусийн тархалт ханиад томууны ид үетэй давхацлаа. Ханиалгаж, халуурсан хүн бүр өөрсдийгөө коронавирус авчихсан байж магадгүй гэж айдаг. Ер нь халуурч, ханиалгасан бүхэн танайд хандах ёстой юу? 

-Мэдээж хүйтний үе учраас улирлын томуу давхар дэгдэж байгаа. Үүнтэй зэрэгцээд COVID-19 вирусийн тахал дэгдчихлээ. Тиймээс ханиаж, халуурсан ч гэсэн тухайн хүн эрсдэлтэй бүс нутагт зорчоогүй бол хамгийн түрүүнд өрхийн эмчдээ хандах ёстой. Гэхдээ одоо бид гэртээ өөрийгөө ажиглаж, утсаар зөвлөгөө ав гэж зөвлөж байгаа. Бид эхний ээлжинд утсаар зөвлөгөө өгнө, шаардлагатай бол дуудлагаар очиж үзнэ. Тиймээс яарч сандран эмнэлэгт битгий ир, онц шаардлагагүй бол эмнэлгээр битгий яв. Учир нь эмнэлгүүд өөрөө эрсдэлтэй бүс болчихоод байна. Хэрэв эрсдэлтэй бүс нутгаас зорчиж ирээд халуурч байгаа бол ХӨСҮТ-д яаралтай хандах нь зүйтэй. Гэхдээ энэ халдвар гарснаас хойш эмнэлэгт ирж үйлчлүүлэх хүний тоо харьцангуй багассан. Өмнө нь манай Яаралтай тусламжийн хүлээн авахаар өдөрт дор хаяж 80-100 хүн үйлчлүүлдэг байсан бол одоо 30-40 хүн болж буурсан. 

-Энэ вирусийг дэлхий дахинд хэрхэн эмчилж байна вэ. Манай эмчилгээний онцлог бусад улс оронтой адилхан уу, эсвэл өөр аргаар эмчилж байгаа юу? 

-Энэ бол шинэ халдвар учраас яг тогтсон, өвөрмөц эмчилгээ гэж байхгүй. Ерөнхийд нь шинж тэмдгийн эмчилгээ хийнэ. Харин ямар хүндрэл гарвал тухайн хүний аль эрхтэн системийн тал дээр хүндрэл үүсэж байна, түүнийх нь дагуу эмчилж байгаа. Бид ч адилхан. Мэдээллээс харахад улс орнууд янз янзын л эмчилгээ туршиж байна. Ретровирусийн эмчилгээ үр дүнд хүрэх нь үү гэж туршиж байна. Мөн уламжлалт анагаах ухааны аргаар эмчлэх гэж оролдож байгаа тохиолдлууд ч бий. Яг ийм эмчилгээг тэд хоногийн хугацаанд хийж, ингэж эмчилнэ гэсэн тогтсон зүйл одоогоор алга. 

-Өвчин нь хүндэрсэн хүнийг эмчлэх амьсгалын аппарат ихэнх улс оронд дутагдалтай байна. Амьсгалын аппарат хүрэлцэхгүйгээс болж иргэдээ олноор нь алдсан улс ч бий. Харин манайд энэ аппарат хүрэлцээтэй юү? 

-Манай эрчимт эмчилгээний тасаг 5-6 өрөөтэй. Ор болгондоо амьсгалын аппараттай. Сая ЭМЯ-наас 10 аппарат нэмж өгсөн. Мөн зөөврийн рентген аппарат ч өгсөн. Ер нь хандив тусламж болон улсын санхүүжилтээр тоног төхөөрөмжөө хангаж л байна. Одоогоор биеийн байдал нь хүндэрч, аппаратад орох хэмжээнд хүрсэн хүн алга. 

-Сэжигтэй тохиолдол илэрсэн үед гэрээр эмчилгээ хийлгэх зөвлөмж гарсаар байна. Тэнд бичсэнээр бол лопинавир, ритонавир эмийг уух нь хамгийн үр дүнтэй гэх юм. Энэ зөвлөгөөг дагах нь зөв. Эдгээр эм нь Монголын эмийн сангуудад зарагддаг уу? 

-Бид өвдсөн тохиолдолд заавал эмчийн заавраар эм уух ёстой гэдгийг иргэд маш сайн ойлгох хэрэгтэй. Тухайн хүн ямар нэгэн антибиотик хэрэглэх, вирусийн эсрэг эм уух шаардлагатай байна уу гэдгийг эмчийн заавраар л шийдэх ёстой. Тэгж байж эмийн зохистой хэрэглээ болно. Гэтэл манай иргэд хэн нэгний зөвлөгөөгөөр дурын антибиотик хэрэглэдэг. Тиймээс иргэдэд хандан “шаардлагатай бол утсаар зөвлөгөө ав, бүр болохгүй бол дуудлагаар очиж үзье” гэж хэлээд байгаа юм. Харин энд тэндээс уншиж сонссоноо дагаад, эмчийн зааваргүйгээр дураараа эм ууж огт болохгүй. Хүн гэдэг хогийн сав биш шүү дээ. Хаа очиж хүмүүс коронавирусийн нөлөөгөөр хувийн ариун цэврээ сахиж сурч байна. Ядаж л хүн бүр маск зүүж, гараа сайн угааж сурлаа. Бидний амнаас гарч буй нус, цэр эргээд өвчин дэгдээх эрсдэлтэй гэдгийг ойлгодог боллоо. Хандлагаа өөрчилж чадсаны ачаар гэдэсний халдвар, улирлын томуу зэрэг бусад халдварт өвчин тодорхой хэмжээгээр буурлаа. Ялангуяа амьсгалын замаар, бохир гараар халдварладаг өвчнүүд маш их буурсан. Одоо монголчууд энэ чигээрээ зөв дадал хэвшилтэй байвал үр дүнд хүрнэ. 

-Энэ вирусээр өвчилж, халуурсан үед парацетамол уух нь хамгийн үр дүнтэй гэж бичээд байна. Энэ үнэн үү? 

-Энэ бол батлагдаагүй мэдээлэл. Ибупрофен хэрэглэж болохгүй, зөвхөн парацетамол л уух ёстой гэх мэт мэдээлэл байсан. Энэ талаар албан ёсоор батлагдсан зүйл одоохондоо алга. 

-Халдвартын эмч бол тийм ч хүсмээр мэргэжил биш. Цалин өндөр биш хэрнээ асар их эрсдэл дунд ажилладаг. Ер нь энэ ажлын зовлон, жаргал нь юу вэ? 

-Эмч бол хамгийн сайхан мэргэжил. Яагаад гэвэл, бид хүмүүст эрүүл амьдрал бэлэглэдэг. Хэрэв өвдөөд ирвэл эмчилж эдгээнэ. Мөн өвдөхөөс нь өмнө урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авч, зөвлөгөө мэдээлэл өгдөг. Бусдад тусалж, бусдыг аюулт өвчнөөс аварч байгаа гэдэг утгаараа бидний хувьд маш бахархалтай мэргэжил. Би анагаахын сургуулийг 1999 онд төгсөөд Дорнод аймгийн Халхгол суманд гурван жилийн турш нөхөртэйгөө цуг ажиллаж байлаа. Нөхөр маань мэс засал, дотор, гэмтлээ хариуцна. Харин би хүүхдийн тусламж, эх барих эмэгтэйчүүдийн тусламж үзүүлнэ. Тэнд ажилласан гурван жилийн хугацаанд ихийг сурсан даа. Сумын эмнэлэгт ажиллах сайхан л юм билээ. Эмчийг маш их хүндэлнэ. Дараа нь аймгийн төвд халдвар судлагчаар жил орчим ажилласан. Харин 2003 оноос хүртэл Дорнод аймгийн бүсийн оношилгооны төвд халдвартын эмчээр ажиллаж байгаад 2010 онд ХӨСҮТ-д ирсэн дээ. Мэдээж аливаа мэргэжилд эрсдэл бий. Гэхдээ эмчилгээний үеийн дүрэм журмаа сайн сахиж, хамгаалах хувцас хэрэглэлээ зөв өмсвөл халдвараас өөрийгөө хамгаалж чадна. Бид гараа эвэршиж хуурайштал гараа ариутгана шүү дээ. Дуудлаганд явахдаа хамгаалалтын хувцас өмсөөд очдог болохоор санаа зоволтгүй. Харин ирээд тайлахад л асуудал үүснэ. Халдвартай газраар явж, эрсдэлтэй хүмүүстэй харьцсаны дараа хамгаалалтын хувцсаа буруу тайлах юм бол өөрөө халдвар авах аюултай. Гэхдээ хэдий эрсдэлтэй ч гэсэн бид мэргэжилдээ дуртай учраас ямар ч эрсдэлийг даваад гарах ёстой. Энд өвчин гарчихлаа, би яана аа гэж айж зугтаад байж болохгүй. Нэгэнт тангараг өргөсөн эмч учраас бусдад туслахын төлөө өөрт байгаа бүх л нөөц бололцоогоо ашиглан ажилладаг. 

-Сэжигтэй тохиолдлоор танайд тусгаарлагдсан иргэд хоол унд, нөхцөл байдлаа голж янз бүрийн авир гаргалаа гэж дуулдах юм. Үнэхээр эмнэлгээс өгч байгаа хоол хангалтгүй байна уу. Эсвэл тэр хүмүүс хэтэрхий цамаан зан гаргаад байна уу? 

-Ихэнх нь эмнэлгийн дотоод журмыг сахиж, бидний тавьж буй шаардлагыг биелүүлж, ойлголцоод явдаг. Аюулт өвчин гарсан учраас 14 хоног тусгаарлагдахаас аргагүй гэдгээ ухамсарлаж, бидний ажлыг дэмждэг хүн олон бий. Гэхдээ уулын мод урттай, богинотой гэдэг шиг асуудлыг ойлгохгүй, уурлаж бухимдсан, “Намайг эрүүл байхад тусгаарлалаа” гэж уурлах хүн ганц нэг байна. Ийм хүмүүст бид аль болох нөхцөл байдлыг тайлбарлаж, ойлголцохыг хичээдэг. Учирлаад хэлэхээр хүмүүс ойлгодог юм аа. 

-Одоо улс орны хэмжээнд хөл хорио хэвээр байна. Энэ хориог хэр удаан үргэлжлүүлэх ёстой вэ. Та мэргэжлийн хүний хувьд санал бодлоо хуваалцаач? 

-Вирусийн халдварын нөхцөл байдлаас л хамаарна. Цаашдаа игэх ёстой, тэгэх ёстой гэж хэлэх боломжгүй шүү дээ. Ямар ч байсан дөрөвдүгээр сарын 30 хүртэл сургууль, цэцэрлэгийн хөл хориог сунгачихлаа. Энэ вирусийн халвар дэлхий нийтэд, манай улсад ямар байх вэ, өвчлөл нэмэгдэх үү гэх мэт нөхцөл байдлаас шалтгаалаад тухайн үед нь шийдвэр гаргах байх. Харин урьдчилан шийдвэр гаргах ямар ч боломжгүй. Тиймээс хүнд хэцүү энэ үед дэг журмаа алдалгүй, урьдчилан сэргийлэлтээ сулруулалгүй, хувийн ариун цэврээ сайн сахиж, мэргэжлийн байгууллагын шийдвэрийг ягштал биелүүлж чадвал бид халдварыг эрсдэл багатай даван туулна. 

-Ярилцсанд баярлалаа. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Шүдний эмнэлгийн стандартыг шинэчлэх шаардлагатай

 0 сэтгэгдэл
  • Гадаадын улс орнууд шиг В, С вирустэй, вирусгүй, хүүхдийнх гэх мэт өрөөнүүдтэй болгоё
  • Нийслэлийн Эрүүл мэндийн төвийн өгсөн мэдээллээр улсын хэмжээнд хамгийн сүүлд 2018 онд нэгдсэн хяналт шалгалт хийсэн байна. Харин мэргэжлийн хяналтыг газар улирал тутамд шалгадаг гэв. Гэтэл эрүүл ахуйн стандарт хангахгүй эмнэлэгүүд үйл ажиллагаа явуулж, бусдын эрүүл мэндээр бизнэс хийсээр байгаа зөрчлийг олж илрүүлэхгүй байгаад хэн хүний гайхаш төрмөөр 

Элэгний B, C вирус гэх мэт элдэв халдвар тархах эрсдэлтэй газруудын нэг нь шүдний эмнэлэг. Хэдийгээр энэ асуудал олон жилийн турш яригдаж, багаж, тоног төхөөрөмжөө ариутгаж хэрэглэхийг мэргэжлийн байгууллага шаарддаг ч хэрэгжилт хангалтгүй байна. Хяналт шалгалт, шалгуур, стандартад ч учир дутагдалтай зүйл олон бий. Энэ асуудлыг хөндөхөөр нийслэлд үйл ажиллагаа явуулж буй хэд, хэдэн шүдний эмнэлгээр орж, нөхцөл байдалтай танилцлаа. Гэтэл ариун цэврийн болон эрүүл ахуйн шаардлага хангахгүй эмнэлэг цөөнгүй байв. Хан-Уул дүүргийн I хороонд байрлаж буй нэгэн эмнэлэг хүүхэд болон насанд хүрэгчдэд үйлчилдэг бөгөөд үйл ажиллагаагаа явуулж эхлээд дөрвөн жил болж байгаа аж. Гэтэл ариун цэврийн өрөө, эмчилгээний танхимаас өөр талбайгүй, жижиг байранд байх агаад багаж ариутгах тусгай өрөөгүйгээ хэлж байлаа. Мөн Хүнсний нэгдүгээр дэлгүүрийн хажууд буй хоёр давхар байшинд үйлчилгээ эрхэлж байгаа эмнэлгийн нөхцөл байдал дээрхээс илүүрхэх зүйлгүй харагдсан. Үйлчлүүлэгчийн нүдээр харж, ажиглахад ч стандарт хангахгүй ийм эмнэлэг нийслэлд олон бий. Манай улсын шүдний эмнэлгийн эрүүл ахуйн стандартад мэсийн болон ариутгалын өрөө тусдаа байх, ариутгал халдваргүйжүүлэлт тогтмол хийх, барилгын талбай том байх зэрэг олон шалгуур байдаг ч шаардлага биелүүлэх үүрэгтэй иргэн, аж ахуйн нэгж болон хяналт тавьдаг хүмүүс хангалтгүй ажиллаж байгааг дээрх жишээ баталж байна. 

Шүдний эмнэлэгүүдийг ангилсан өрөөнүүдтэй болгоё

Манай улсын шүдний эмнэлгүүдэд тавигдаж буй стандартад учир дутагдалтай зүйл олон байна. Өндөр хөгжилтэй орны эмнэлгүүд үйлчлүүлэгчээрээ асуумж бөглүүлж, дадал зуршил, хэрэглэдэг эм бэлдмэлийг нь лавлаж, шинжилгээний бичгээ үзүүлэхийг шаарддаг. Хэрэв өвчтөн ямар нэг халдвартай бол тусгай өрөөнд, тусдаа багажаар эмчилгээ хийдэг бөгөөд насны хувьд ч ангилж, өөр өөр танхимд эмнэлгийн үйлчилгээ үзүүлдэг байна. Ингэснээр эрүүл хүнд халдвар тархах эрсдэлийг бууруулдаг аж. Энэ талаар Япон улсад суралцаж буй нэрээ нууцлахыг хүссэн иргэн “Би Японд ирснээсээ хойш нэг л удаа шүдний эмнэлэгт үзүүлсэн. Үнэхээр хариуцлагатай юм билээ. Надад асуумж өгч, бөглүүлсэн. Архи, тамхи хэрэглэдэг эсэх, харшилдаг зүйл болон халдварын вирустэй үгүйг маань шалгасан. Эмч нар нь битүү хамгаалалтын хувцас өмсөөд, нэг удаагийн багажаар эмчилгээ хийдэг. Шинэ багаж хэрэглэж буйгаа болон хэрэглэсэн зүйлээ хаяж байгаагаа хэлдэг. Хувцас солиулж, нэг удаагийн малгай ч өмсүүлсэн. Том хүний эмчилгээний өрөөнд хүүхдийн шүд үздэггүй нь их таалагдсан. Монголд шүд аваад, зөвлөгөө өгөөд л явуулдаг бол энд хоёроос дээш удаа үзлэг, цэвэрлэгээ хийдэг” гэлээ. АНУ-д ч мөн энэ зарчмаар үйлчилгээ үзүүлдэг аж. АНУ-ын Сиэтл хотод оршин суугч А.Гэгээ “Энд шүдний эмнэлгийн тариф өндөр байдаг. Тиймээс чанар, стандарт сайтай. Хүүхдийн эмнэлэг насанд хүрэгчдэд үйлчилдэггүй. Мөн хүмүүсийг В, С вирусийн халдвартай эсэхээр нь ангилж эмчилдэг” гэв. Харин манай улсад вирустэй эсэхийг нь шалгаж, ангилдаг эмнэлэг тун цөөхөн. Халдварын вирустэй хүний тасаг хувь, хувьсгалын аль ч эмнэлэгт байдаггүй гэхэд хилсдэхгүй. Зарим хувийн эмнэлэгт элэгний вирусийн шинжилгээ тестээр авдаг ч хэрэв үйлчлүүлэгч халдвартай байвал ангилах өрөөгүй учир эмчилгээ хийдэггүй аж. Энэ нь шүдний эмнэлгээр халдвар тархах эрсдэл бий болгосоор байна. Тиймээс стандартыг шинэчилж, халдвартай болон эрүүл хүний тусгай тасгууд нээх нь олон эрсдэлээс сэргийлэх юм. 

Хамгийн сүүлд 2018 онд шүдний эмнэлгүүдэд нэгдсэн шалгалт хийжээ

Улсын хэмжээнд 400 гаруй шүдний эмнэлэг үйл ажиллагаа явуулж байна. Эдгээр эмнэлэг эрүүл ахуйн стандарт мөрддөг эсэхийг болон ажлын нөхцөл байдлыг нь шалгахад мэргэжилтэн хүрэлцдэггүй аж. Нийслэлийн эрүүл мэндийн төвийн өгсөн мэдээллээр улсын хэмжээнд хамгийн сүүлд 2018 онд нэгдсэн хяналт шалгалт хийсэн байна. Харин мэргэжлийн хяналтын газар улирал тутамд шалгадаг гэв. Гэтэл эрүүл ахуйн стандарт хангахгүй эмнэлгүүд үйл ажиллагаа явуулж, бусдын эрүүл мэндээр бизнес хийсээр байгаа зөрчлийг олж илрүүлэхгүй байгаад хэн хүний гайхаш төрмөөр. Хоёр жилийн өмнө л нэгдсэн шалгалт хийсэн гэхээр шүдний эмнэлэгүүд ямар түвшинд үйлчилдэг нь ойлгомжтой. 2018 оноос хойш өнөөг хүртэл яагаад шалгалт хийгээгүйг лавлахад “зөвхөн шүдний эмнэлгүүд тусгай зөвшөөрөлтэй үйл ажиллагаа явуулдаггүй учир бид жил бүр шалгах боломжгүй” гэх ойлгомжгүй тайлбар өгөв. Үнэхээр л шалгуулах эмнэлэг олон, шалгах мэргэжилтэн цөөн байдаг бол ядаж тусгай зөвшөөрөл олгохдоо хариуцлагатай хандах хэрэгтэй байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Л.Энхсайхан: Тархины цус харвалтын улмаас тэнэгрэл өвчин тусах тохиолдол бий

 0 сэтгэгдэл
  • Стресс, нойргүйдэл, сэтгэл гутрал зэрэг нь анхаарал төвлөрөх чадвар сулруулж, мартамхай болгодог
  • Альцхаймер зэрэг бүлэг эмгэгүүд багтдаг сөнөрөлт буюу хатингаралт өвчний улмаас, бусад гэж гурав ангилдаг. Мөн нийт тэнэгрэлийн 60-70 хувийг альцхаймер өвчин эзэлдэг. Альцхаймерын үед тархи их хэмжээгээр хатингаршиж, эсүүд үүргээ гүйцэтгэж чадахаа больж мэдрэлийн үйл ажиллагаа алдагдаж, тэнэгрэл бий болдог. Харин бүс нутгийн онцлогоос шалтгаалж, ази хүмүүс тархины судасны өвчнөөс болж энэ төрлийн эмгэг тусах нь түгээмэл
  • Хамгийн сүүлийн үеийн судалгаагаар дэлхийд 50 сая хүн ийм эмгэгтэй байгаа нь тогтоогдсон. Энэ тоо 2030 он гэхэд 86 саяд хүрэх эрсдэлтэй болохыг ДЭМБ мэдэгдсэн байна
  • Нийт өвчлөлийн 60 орчим хувь нь бага буюу дунд орлоготой улс оронд гарсан

Танин мэдэхүйн чадварууд буурах буюу тэнэгрэл өвчнөөр жил бүр 10 сая хүн шинээр өвдөж байгаа талаар ДЭМБ мэдээлсэн. Манай улсад ч сүүлийн жилүүдэд энэ төрлийн эмгэгээр өвчилж буй хүн нэмэгдэж, ой санамж, хэл яриа, орон зайн баримжаа, шийдвэр гаргалт болон төлөвлөх чадвар нь суларч буй хүн цөөнгүй болсон. Тиймээс энэ өвчний талаар болон хэрхэн сэргийлэх тухай ЭМЯ­-ны мэдрэл судлалын ерөнхий мэргэжилтэн, УНТЭ­-ийн Мэдрэлийн эмнэлзүйн төвийн дарга, АУ­-ны магистр, Мэдрэлийн тэргүүлэх зэргийн эмч Л.Энхсайхантай ярилцлаа.

-Дундаж наслалт нэмэгдсэнтэй холбоотой тархины, танин мэдэхүйн үйл ажиллагаа алдагдах буюу тэнэгрэх өвчин дэлхий нийтэд тулгамдаж буй асуудал болжээ. Манай улсад ч энэ төрлийн эмгэгтэй хүн цөөнгүй. Тэнэгрэх өвчнөөр өвчлөх шалтгаан юу вэ, яагаад энэ өвчин ихэвчлэн өндөр настай хүнд тохиолддог вэ? 

-Хүний оюун ухаан буурах хоёр төрлийн эмгэг байдаг. Нэг нь оюуны хомсдол нөгөө нь тархины танин мэдэхүйн үйл ажиллагаа алдагдах буюу тэнэгрэл өвчин юм. Хүүхэд байхаасаа оюун ухаан хөгжихгүй байхыг оюуны хомсдол гэж нэрлэдэг. Харин тархины чадамжаа олон янзын шалтгааны улмаас алдахыг тэнэгрэх эмгэг гэж нэрлэдэг. Таны хэлсэнчлэн энэ өвчин дэлхий нийтэд тулгамдаж буй асуудал болоод байна. Хамгийн сүүлийн үеийн судалгаагаар дэлхийд 50 сая хүн ийм эмгэгтэй байгаа нь тогтоогдсон. Энэ тоо 2030 он гэхэд 86 саяд хүрэх эрсдэлтэй болохыг ДЭМБ мэдэгдсэн байна. Түүнчлэн нийт өвчлөлийн 60 орчим хувь нь бага буюу дунд орлоготой улс оронд гардаг. Тиймээс манай улс энэ асуудалд анхаарах зайлшгүй шаардлагатай юм. Тэнэгрэх өвчнөөр өвчлөх маш олон шалтгаан бий. Тэдгээрийг ерөнхийд нь судасны шалтгаантай, Альцхаймер зэрэг бүлэг эмгэгүүд багтдаг сөнөрөлт буюу хатингаралт өвчний улмаас, бусад гэж гурав ангилдаг. Мөн нийт тэнэгрэлийн 60-70 хувийг альцхаймер өвчин эзэлдэг. Альцхаймерын үед тархи их хэмжээгээр хатингаршиж, эсүүд үүргээ гүйцэтгэж чадахаа больж мэдрэлийн үйл ажиллагаа алдагдаж, тэнэгрэл бий болдог. Харин бүс нутгийн онцлогоос шалтгаалж, ази хүмүүс тархины судасны өвчнөөс болж энэ төрлийн эмгэг тусах нь түгээмэл. Тухайлбал, тархины судас нарийсах, тархины цус харвах зэрэг нь тэнэгрэлд хүргэдэг. 



-Тэнэгрэх эмгэгээр өвчилж буй хүн ихсэх болсны шалтгаан нь юу вэ?

-Манай улсын хувьд сүүлийн жилүүдэд энэ төрлийн өвчин нэмэгдэх хандлагатай байна. Би мэдрэлийн эмчээр ажиллаж буй туршлагаас харахад, сүүлийн 10 жил харвалт маш ихэссэн. Монгол Улс тархины харвалтын тархалт өндөр орны тоонд багтдаг. Харвасан хүмүүсийн мэдрэлийн үйл ажиллагаа алдагдаж, ярих, бодох, сэтгэхэд хүндрэлтэй болдог. Тухайлбал, гар хөл саажих, хэл ярианы өөрчлөлт өгөх, ойлголт муудах зэрэг шинж тэмдэг илэрнэ. Тархи маш нарийн бүтэцтэй эрхтэн. Хэсэг бүхэн нь нөхөн орлуулахад хэцүү. Нэг хэсгийн үйл ажиллагаа алдагдаж, гэмтэхэд нөхөн орлуулахад багагүй хугацаа шаарддаг. Тиймээс харвасны дараа бүрэн эдгэрэхэд хугацаа, хөдөлмөр шаардлагатай. Хүмүүсийн нэг алдаа нь нэг харвасан хүн дахиж харвах эрсдэлгүй гэж ойлгодог. Үүний улмаас дахиж харвах тохиолдол элбэг. Үйл ажиллагаа нь алдагдсан хэсэг бүрэн төлжөөгүй байхад дахиж харваснаар тархины үйл ажиллагаа доголддог. Тиймээс олон харвасан хүн тэнэгрэх өвчин тусах эрсдэл өндөр. Мөн удамшил, бодисын солилцоо зэрэг нь дээрх өвчнүүд нөлөөлдөг. Харин оюуны хөдөлмөр эрхэлдэг хүн тэнэгрэх өвчнөөр өвчлөх  тохиолдол бага гэж үздэг. Тиймээс урьдчилан сэргийлэх арга нь оюунаа ачаалуулах юм. 

-Тэнэгрэх өвчнийг хэрхэн оношилдог вэ?

-Оношлоход их адармаатай. Тархины цус харвалтыг MRI, компьютерт томографийн зураг аваад оношилдог бол Альцхеймрын зэрэг зарим эмгэгт тархины тодорхой хэсгүүд хатингаршдагийг тогтоох боломжтой. Харин тэнэгрэл өвчнийг төхөөрөмжөөр оношлох боломжгүй. Дээрх шинжилгээнүүд оношлох үзүүлэлт л болдог. Эмнэл зүйн үзлэг хийж, тухайн хүний оюун ухааны чадамжийг шалгаж, шинжилгээний хариутай уялдуулж, онош тогтоодог. 

-Монгол хүмүүс өөх иддэг учир зөнөх өвчинд өртөх эрсдэл бага гэдэг. Энэ үнэн үү?

-Энэ тухай судалгаа олж хараагүй болохоор баттай хэлж мэдэхгүй байна. Гэхдээ тархины бүтцэд өөх, тос тодорхой хэмжээгээр байдаг. Тиймээс өөх идэх нь тархинд эерэг нөлөөтэй. Ийм туршилт ч бий. Уналт, таталт өвчтэй хүн өөх, тос давамгайлсан кето хоол идээд уналтын давтамж цөөрдөг болохыг дэлхийн эрдэмтэд тогтоосон. 

-Хэрэв шинж тэмдэг илэрч эхэлбэл ямар арга хэмжээ авах нь зохимжтой вэ. Эмчлэгдэх боломжтой өвчин үү? 

-Одоогоор тэнэгрэх өвчнийг эмчлэх төгс эмчилгээ байдаггүй. Гэхдээ хэрэв өндөр настай хүнд мартамхай болох, сэтгэл хөдлөлөө барьж чадахгүй уйлж, гомдох, хувцсаа өмсөх, хоолоо идэх зэрэг энгийн үйлдэл хийхдээ будилах зэрэг шинж тэмдэг илэрсэн бол эмнэлэгт хандах хэрэгтэй. Мөн тэдэнд цаг гаргаж, түүх, дурсамжийг нь яриулж, тоглож, дасгал хөдөлгөөн хийлгэх хэрэгтэй. Энэ нь тархи, сэтгэл зүйд эерэг нөлөөтэй юм. Өндөр настай хүмүүст тулгардаг хамгийн том асуудал нь ганцаардал байдаг. Тэд нийгмийн харилцаанаас тусгаарлагдаж, хэн нэгнээс сэтгэл зүйн хувьд хараат болдог. Энэ нь дээрх өвчин тусах болон хүндрэх гол хүчин зүйл болдог. ДЭМБ-аас энэ төрлийн эмгэгийг эрт оношилж, биеийн эрүүл мэнд дархлааг нь дэмжиж, өөр дагалдсан өвчнүүдийг нь эмчлэх, хөдөлгөөнтэй байлгаж, сэтгэл зүй зан үйлийн дэмжлэг үзүүлэхийг зөвлөдөг. 

-Хий юм харах, ганцаараа ярих, хүний үг хүлээж авахаа болих зэрэг нь дээрх өвчний шинж тэмдэг байх. Мөн өөрөөр хэрхэн илрэх вэ, сэтгэл зүйн цочролын улмаар ийм эмгэгтэй болох уу?

-Цочирдоод гэнэт тэнэгрэл бий болно гэж байхгүй. Учир нь энэ нь үе шаттай өвчин. Эхэн үедээ мартамхай болох, цаг хугацааны баримжаагүй болох, төөрөх, үгийн баялаггүй болох, дуугаа хураах зэрэг маш олон шинж тэмдэг илэрдэг. Яваандаа ганцаараа ярих, богино хугацааны ой санамжаа алдах, догшин зан авир гаргах, ганцаараа инээх, уйлах зэрэг авир гаргадаг. Гэхдээ мартамхай боллоо гээд тэнэгрэх өвчин туссан байна гэсэн үг биш. Стресс, нойргүйдэл, сэтгэл гутрал зэрэг нь анхаарал төвлөрөх чадвар сулруулж, мартамхай болгодог.