A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2889/

Үйлчилгээний салбарын “тэсрэлт” ДНБ-ийн өсөлтийг түлхүүрдэв

Тоглогчид олширч үйлчилгээний чанар, стандарт дэлхийн түвшин рүү ойртлоо

Үйлчилгээний салбарын “тэсрэлт” ДНБ-ийн өсөлтийг түлхүүрдэв
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2889/


Эдийн засгийг худалдаа, үйлчилгээний салбар илүү дэмжиж, ДНБ энэ оны эхний долоон сард  7.3 хувиар өссөнийг манай сонин мэдээлсэн. Тэгвэл энэ өсөлтийн шалтгааныг ухаж үзвэл үйлчилгээний салбарын үзүүлэх нөлөөлөл хүч түрэн орж иржээ. Нийслэлд тэнгэр өөд тэмүүлэх шилэн барилгууд сүндэрлэн босож, олон улсын сүлжээ томоохон дэлгүүрийн шинэ, шинэ салбарууд үүд хаалгаа нээсээр. Хүмүүсийн амьдралын шинэ хэв маяг болсон кофе шопууд ч тоо тоймгүй олширч, худалдааны захууд эгнээгээ тэлсээр. Эдгээр нь үйлчилгээний салбарт өсөлт хөгжил авчирч, энд эргэлдэх мөнгөний тоо хэмжээ ч хэдэн их наядаар яригдах боллоо. Монголчууд үйлдвэрлэгч бус хэрэглэгч орон гэдгийг эндээс тодхон харж болохоор.

Худалдаа, үйлчилгээний салбарт өрсөлдөөн улам ширүүсэж, тус талбар дахь хүний нөөцийн эрэлт, хэрэгцээ ч нэмэгдэж байна. Тоглогчид олшрох хэрээр шинэ менежмент нэвчиж, үйлчилгээний чанар, стандарт дэлхийн түвшин рүү бага багаар ойртож буй. Үйлчилгээний салбарт багтах нийтийн хоол, зочид буудал, дотоод худалдаа цөм өссөн үзүүлэлтээр эдийн засагт “бэлэг” барив. Тухайлбал, худалдааны салбарын нийт борлуулалт гэхэд энэ оны эхний хагас жилд 10.8 их наяд төгрөг болжээ. Үүнийг жилийн өмнөх үетэй харьцуулахад 23.1 хувиар өссөн байна. Жижиглэн худалдааны салбарт ч өсөлтийн “буухиа” үргэлжилж, тэр тусмаа онлайн худалдаа орон зайгаа бага багаар ахиулсаар байна. Худалдааны салбар дотор чанар, үнэ хүмүүст өргөн сонголт өгч, тэр хэрээр зах зээлийн боломж илүү хүртээмжтэй болж буй.

Хүмүүсийн хэрэглээ болсон автомашины борлуулалтыг сонирхож үзье. 2019 оны эхний долоон сарын байдлаар манай улсад 100 гаруй G-Class автомашин эзнээ олжээ. Зуны улиралд хүмүүс унаа тэргээ шинэчлэх нь түгээмэл үзэгдэл. Тэгвэл Toyota Land Cruiser-ийн борлуулалт G-Class-аас хэд дахин илүү байдаг гэхээр хэдэн сая ам.долларын тухай энд өгүүлэхэд хүрнэ. Австралийн нийслэлд бас Хятадын Бээжин, Солонгосын Сөүл, ГерманыБерлинд ч өдрийн од мэт хараа булаах хүчит мотортой том том шинэ хүлгүүд Улаанбаатарын төвд түгжирч явааг жуулчид хараад гайхдаг. Хүмүүсийнх нь эдэлж хэрэглэх унаа тэрэг, өмссөн зүүсэн нь Монголыг дунд орлоготой орны эгнээнээс шууд өндөр орлоготой гэсэн ангилал руу дэвшүүлж мэдэхээр харагдана.

Уул уурхайн бараа, бүтээгдэхүүний үнэ дэлхийн зах зээлд уруудсан үед үүнийг дагаад үйлчилгээний салбар, тэр дундаа нийтийн хоолны салбарын орлого хүртэл багасдаг. Хүмүүс хэмнэлтийн горимд шилжиж, гадуур бус гэртээ хоол хийх нь нэмэгддэг гэж ойлгож болох юм. 

Харин нүүрс тэргүүтэй таваарын үнэ сэргэх хэрээр нийтийн хоолны салбарын орлого урьд урдынхаасаа өсдөг жамтай. Тухайлбал, энэ оны эхний хагас жилд нийтийн хоолны салбарын орлого 217.3 тэрбум төгрөг болж, өмнөх оны мөн үеэс 15.6 хувиар өссөн байна. Хэдий малын махны үнэ 30 гаруй хувиар өссөн ч тус салбар өртгөө үнээрээ нөхөж, ашгаа нэмжээ. Тансаг хэрэглээнд тооцогдох рестораны орлого тайлант хугацаанд 22.6 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн нь ДНБ-ий суурь өсөлтөд хүртэл нөлөөлж байх жишээтэй.

Нийтийн хоолны салбарын орлогыг авч үзвэл, энэ оны хоёрдугаар улиралд 116.1 тэрбум төгрөг болж, орлогын хэмжээ 40.7 хувиар өсжээ. “Утаагүй үйлдвэрлэл” хэмээн тодотгодог аялал жуулчлалын салбар зунжин идэвхжиж, гадаад, дотоодын жуулчдын цуваа хөдөө орон нутагт тасардаггүй. Нийслэлд ч жуулчдын хөл хөдөлгөөн улам нэмэгддэг. Тэгвэл зочид буудлын салбарын орлого оны эхний хагас жилд 113.6 тэрбум төгрөгт хүрч, орлогын хэмжээ нь оны өмнөхөөс 31.2 хувиар өсжээ. Тухайлбал, гурав ба түүнээс дээш одтой буудлын орлого 21.6 тэрбум төгрөгөөр, зэрэглэлгүй зочид буудлын орлого 6.8 тэрбум төгрөгөөр тус тус өссөн байна.

Олон улсын томоохон сүлжээ зочид буудлууд Улаанбаатарт хэд хэд бий. Тэдний хувьд хөрөнгө оруулалтаа нөхөх таатай боломжийг эдийн засгийн тааламжит байдал олгож байна. Тооцож үзвэл, зочид буудлын салбарын орлого энэ оны хоёрдугаар улиралд 66.4 тэрбум төгрөг болж, өмнөх улирлаас орлогын хэмжээ нь 40.7 хувиар өсжээ.

Хүлээн авсан зочдын тоо ч 372.9 мянга болж, жилийн өмнөхөөс 70 гаруй мянгаар нэмэгдлээ. Үйлчилгээний салбарт өсөлт, бас дахин өсөлт гэсэн зүй тогтол ажиглагдах болов. 2018 онд ч үйлчилгээний салбар өсөлт даллаж байлаа. Тэгвэл энэ онд илүү өсөлт, ашгаар эдийн засгийн тулгуур болж байна.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Компаниуд бонд гаргаснаар хөрөнгөө төрөлжүүлэх ач холбогдолтой

 0 сэтгэгдэл
  • Хаалттай бонд гаргахад чиглэсэн биржийн бус арилжааны зохицуулалтыг боловсронгуй болгоно

Санхүүгийн зохицуулах хорооноос Япон улсын хамтын ажиллагааны байгууллага болох JICA-тай хамтран “Монголын хөрөнгийн зах зээлийг чадавхыг бэхжүүлэх төслийн хоёрдугаар шатыг эхлүүлж, компанийн бондын зах зээлийг хөгжүүлэхэд анхааран ажиллаж байна. Тэд Монголын компанийн бондын зах зээлийн хөгжлийн бодлогыг тодорхойлох, хаалттай бонд гаргахад чиглэсэн биржийн бус арилжааны зохицуулалт, эрх зүйн тогтолцоог сайжруулах, зэрэг асуудлыг чухалчлан үзлээ. “Санхүүгийн зах зээлийг 2025 он хүртэл хөгжүүлэх үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжүүлэхийн тулд дотоодод компанийн бондын зах зээлийг хөгжүүлэх хэрэгтэй” хэмээн JICA-гийн бондын зөвлөх акамацу норитакаг онцлон хэллээ. Компаниудын бондод мэргэжлийн байгууллагууд хөрөнгө оруулдаг. Гэвч Монголд хязгаарлагдмал байна. Өнгөрсөн оны найман сарын байдлаар 20 хөрөнгө оруулалт менежментийн компани байна. 

Зах зээлд нээллтэй бонд гаргахад чирэгдэл ихтэй байдаг

Эдийн засгийн судалгаа, шинжилгээний хүрээлэнгийн захирал Б.Түвшинтөгс 

2019 оны III улирлын байдлаар ДНБ 4.4 хувь хүрсэн нь эдийн засгийн өндөр өсөлт биш. Мөн инфляц сүүлийн үед өсөх хандлагатай байна. Компанийн бонд нь нийтийн болон хувийн гэсэн хоёр төрлөөр гардаг. 2018 онд 20 орчим тэрбум төгрөгийн бондыг 16-20 хувийн хүүтэй хувийн хэлцлээр гаргасан гэх тойм мэдээ байдаг. Бондыг нээлттэй гаргахаас хувийн хэлцлээр гаргах нь банкинд илүү ашигтай. Нээлттэй бонд гаргахад СЗХ-оос зөвшөөрөл авах ёстой, шимтгэлд нэлээд их мөнгө зарна гэх зэргээр чирэгдэл ихтэй. Тиймээс банкууд бондоо нээлттэй гаргах сонирхол төдийлөн байдаггүй. Компанийн бонд зах зээлд гарвал хүүгээрээ өрсөлдөж эхэлнэ. Хадгаламжийн хүү жигнэсэн дундаж нь 11.5 хувь, банкны олгож буй зээлийн жигнэсэн дундаж нь 16.9 хувь байна. Тэдгээр нь Засгийн газрын бондтой өрсөлдөж магадгүй.

Компанийн бонд гаргах нь IPO хийхтэй адил хэмжээний зардал, цаг хугацаа шаардаж байна

Санхүүгийн зохицуулах хорооны дарга Д.Баярсайхан 

Олон улсад компанийн бонд Засгийн газрын баталгаатай гаргадаг. Зүүн Азийн бүс нутгийн орнуудын хувьд компанийн бондын зах зээлийн хэмжээ ДНБ-тэй харьцуулахад хоёр ба түүнээс дээш хувьтай байна. Манай улсын хувьд, компанийн бондын зах зээл 2001 оноос эхэлсэн ч 16 компани олон нийтэд бондоо санал болгож 25.6 тэрбум төгрөг татан төвлөрүүлжээ. хамгийн сүүлд, 2017 онд сүү хк “сүү” бондоо зургаан тэрбум төгрөгөөр нэг жилийн хугацаатай гарсан байна. Энэ бол чамлалттай тоо. Бонд гаргах нь IPO хийхтэй адилхан хэмжээний зардал, цаг хугацаа шаардаад байгаа юм. Тиймээс СЗХ-ны зүгээс зохицуулалтын орчныг тодорхой болгох ажлыг хийнэ. Энэ хүрээнд СЗХ-оос JICA-тай хамтран хоёр шаттай төсөл хэрэгжүүлж байна.

2019 онд 22 ХК манайхаар дамжуулан ногдол ашгаа хуваарилсан 

Үнэт цаасны төвлөрсөн хадгаламжийн төвийн гүйцэтгэх захирал Ж.Байгалмаа 

Манай компанид 327 үнэт цаасны компанийн хувьцаа байна. 2019 онд 22 ХК манай компаниар дамжуулан ногдол ашгаа хуваарилсан. Бүх ХК хувьцаагаа тараалгасан бол их хэмжээний хувьцаа эзэмшигчид ногдол ашгаа өөртөө үлдээгээд, бусдынхаа ногдол ашгийг манайхаар жуулчлуулан тараалгах гэсэн зохицуулалттай тогтоол СЗХ-оос гарах гэж байна. Хувьцаа эзэмшигч 100 төгрөг төлж манай байгууллагаар үйлчлүүлдэг. Гэхдээ шимтгэл хураамжаа бууруул гэсэн учраас бид 10,000-аас доош хувьцаа эзэмшигчтэй компанийн ногдол ашгийг үнэгүй тарааж өгнө, түүнээс дээш нэг хувьцаа эзэмшигчид 50 төгрөгөөр тараана гэсэн хүсэлтээ хороонд хүргүүлсэн.

Японд төдийгүй бусад улсад онлайнаар бондоо гаргадаг

Жайка-гийн Монгол дахь Төлөөлөгчийн дарга тамура Эрико 

Компанийн бонд гаргах нь ААН-ийн хувьд хөрөнгөө төрөлжүүлэхэд нэлээн ач холбогдолтой. Компанийн бондын зах зээлд холбогдогч байгууллагуудын мэдлэгийг дээшлүүлэх хэрэгтэй. Одоог хүртэл нийт 16 байгууллага компанийн бонд гаргасан гэсэн тоо байна. Энэ нь бонд гаргах үйл явц, хууль эрх зүйн орчныг сайжруулах хэрэгтэйг харуулж байна. Мөн тухайн бондыг худалдан авах дүрэм журмыг тодорхой болгох хэрэгтэй болов уу. Хууль эрх зүйн орчноос гадна, тухайн хуулийн заалтыг тодорхой болгох нь нэн тэргүүний ажил. Японд төдийгүй бусад улсад онлайнаар бондоо гаргаж, хаанаас ч худалдан авах боломж бүрдүүлж, худалдан авах хэлбэр хөгжсөн байдаг.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Эдийн засагт эмгэг үүсгэх инфляцын аюул хол биш байна

 0 сэтгэгдэл
  • Хэрэглээний үнийн индекс зүүн бүсэд 6.1 хувь гарсан нь хамгийн өндөр үзүүлэлт байсан бол Улаанбаатар болон төвийн бүсэд тус бүр таван хувь гарсан нь хамгийн бага үзүүлэлт болов


Эдийн засгийн 2020 оны эрсдэл инфляц хэвээр байна. үндэсний статистикийн хорооны мэдээлснээр, өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүний үнийн индекс болох инфляц 2019 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр 5.2 хувьтай гарав. Энэ нь 2017 оноос хойших хамгийн нам үзүүлэлт болж байна. Инфляцын түвшнийг өнгөрсөн онтой харьцуулахад 2.9 хувиар буурчээ. Хэрэглээний үнийн индекс Зүүн бүсэд 6.1 хувь гарсан нь хамгийн өндөр үзүүлэлт байсан бол Улаанбаатар болон төвийн бүсэд тус бүр таван хувь гарсан нь хамгийн бага үзүүлэлт болов. Төрөөс баримтлах мөнгөний бодлогын энэ оны үндсэн чиглэлд инфляцыг найман хувиас хэтрүүлэхгүй байхаар тусгасан. Хэдий тийм боловч эдийн засагт үзүүлэх инфляцын дарамт нэмэгдсээр байна. Эдийн засгийн өнөөгийн “эрүүл мэнд”-ийг тодорхойлох инфляц 5.2 хувиар өсөхөд хүнсний бараа, бүтээгдэхүүний үнэ өссөн нь голлох нөлөө үзүүлжээ. Тэр тусмаа мах, махан бүтээгдэхүүний үнийн өсөлт үүний дийлэнх хэсгийг эзэлсэн байна. Мөн төрийн зохицуулалттай ус, цахилгааны үнэ нэмэгдсэн нь инфляц өсөх ээлжит шалтгаан болжээ. Инфляцын дундаж түвшин 2018 онд 6.8 хувь байсан бол өнгөрсөн онд 7.3 хувьд хүрэв. Үнийн индексийг “оношлох” хэрэглээний бараа, үйлчилгээний сагсанд нийт 373 нэр төрлийн бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ, нийслэлийн хэмжээнд 344 нэр төрлийн бараа, бүтээгдэхүүний үнийг судалж, тооцоолж байна. Төгрөгтэй харьцах ам.доллар, юань тэргүүтэй валютын ханш чангарах болсноор үнийн өсөлтийн график өмнөх жилүүдийнхээс огцом өндөлзөх магадлалтай харагдана. 2020 оны улсын төсвийн зарлагын өсөлт импортыг урамшуулах, хэрэглээг дэмжихээр байгаа нь мөнгөний бодлогын шинэ сорилт болоод байна. Тухайлбал, төрөөс тэтгэврийн зээлийг нэг удаа тэглэх тухай шийдвэр хэрэгжиж эхэлснээр дотоодын зах зээлд сар шинийн баярын өмнө нэг их наяд төгрөг өрхийн хэрэглээг огцом өсгөж мэдэх нь. Монголын эдийн засаг ихээхэн эмзэг болж байгааг илтгэх инфляц сонгуулийн өмнө “тэсэрнэ” гэсэн хүлээлт их байна. Тэтгэврийн зээлийг тэглэх болсноор инфляц нэг хувиар нэмэгдэнэ гэсэн судалгааг төв банкнаас гаргасан. Хэдий тийм боловч ам.долларын ханшийн өсөлт, бэлэн мөнгөний нийлүүлэлт нэмэгдэхээр байгаа нь инфляц эдийн засагт эмгэг үүсгэх аюул хол биш байна. 







A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хөгжиж буй орнуудын мөнгөн тэмдэгт юанийн эсрэг суларч байна

 0 сэтгэгдэл
  • Юанийн ханш түүхэн дээд цэгт хүрлээ
  • Хэрэглээний эдийн засагтай, үйлдвэрлэгч бус улсад, тэр тусмаа Хятадтай нийт худалдааныхаа 80 хувийг хийж байгаа нөхцөлд бид юанийн ханшийг анхаарч үзэх ёстой зүйлийн нэг


Манай улсын гадаад худалдаанд онцгой байр суурь эзэлдэг өмнөд хөршийн юанийн ханш энэ он гарснаас хойш төгрөгийн эсрэг чангарсан хэвээр байна. Төв банкны зарласан албан ханшаар юань лхагва гарагт 398.51 төгрөгтэй тэнцлээ. Харин энэ өдөр “Найман шарга” валютын зах 399.5 төгрөгөөр зарж, 398 төгрөгөөр худалдан авав. БНХАУ худалдааны алдагдлаа бууруулах, улмаар экспортоо дэмжих үүднээс юанийн ханшаа сулруулах болсон. Тэр тусмаа АНУ-тай эхлүүлсэн худалдааны маргааныг хохирол багатай даван туулахаар эдийн засгаа тэлсэн мөнгөний зөөлөн бодлого баримталж буй. Дэлхийн түүхий эдийн нийлүүлэлтийн тэн хагасыг залгидаг урд хөршийн дотоодын эрэлт буурч, бизнесийн орчин ялимгүй хумигдсан. Тэгвэл энэхүү эдийн засгийн удаашралыг саармагжуулахаар БНХАУ-ын төв банк арилжааны банкны заавал байлгах нөөцийн хэмжээгээ бууруулж, зах зээлд нэвтрэх мөнгөний урсгалыг өргөтгөсөн. Ингэснээр бизнесийг тэтгэх хямд эх үүсвэрийг бий болгож, 115 тэрбум ам.долларыг банкны системээсээ энэ онд чөлөөлөх гэж байна. Гэтэл манай улсын хувьд авч үзвэл, юанийн ханш сүүлийн гурван сарын хугацаанд даруй 13 төгрөгөөр нэмэгджээ. Энэ нь инфляц өсөхөд хөтлөх сөрөг талтай. Хятад улстай хийж буй худалдааны эргэлтээ манай улс 2020 онд 10 тэрбум ам.долларт хүргэхээр зорьж буй. Хэдий тийм боловч юанийн ханш цаашид тогтвор жих бус дээрх байдлаар нэмэгдсээр байвал манай улс багагүй алдагдал хүлээ хээр байгаа юм. ОУВС-гийн нөөц валютын нэг нь юань. Дунд хугацаанд хөгжиж буй орнуудын мөнгөн тэмдэгтийн ханшид юанийн ханшийн урт хугацааны амбиц дарамт болж магадгүй байна. Одоогийн төгрөгийн эсрэг чангарах юанийн хан шийн өсөлтийг ирэх сард тохиох сар шинийн баяртай холбон зарим эдийн засагч тайлбарлаж байна. Мөн ам.долларын ханшийн өсөлтийг дагаж юань болон бусад валют төгрөгийн эсрэг чангарах болсныг мөн дурдаж буй. Хятадтай манайх нийт гадаад худалдааныхаа 80 гаруй хувийг хийж байна. Төв банкны судалгаагаар, Монгол Улс нүүрсний экспортоос юанийн орлого олж, үүнийгээ өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүний импортод зарцуулдаг. Өнгөрсөн онд манай улс Хятадад 36 сая тонн нүүрс нийлүүлсэн. Харин энэ онд 42 сая тонныг гаргахаар төлөвлөж буй. Юань авчрах нүүрсний экспорт 2019 онд хамгийн нааштай үр дүн дагуулсан. Харин энэ оны хувьд нүүрсний үнэ буурах эрсдэл өндөр хэвээр байна. Хэрэв нүүрсний экспортод бэрхшээл тулгарвал энэ нь юанийн ханш төгрөгийн эсрэг чангарах бас нэг үндэслэл болох талтай. Хятадын Ардын банктай манай улсын төв банк үндэсний мөнгөн тэмдэгт солилцох гэрээ байгуулсан. 15 тэрбум юанийн гэрээний хугацаа ирэх наймдугаар сард дуусгавар болох тул энэхүү гэрээг сунгах асуудлыг хоёр тал ярилцаж эхэлсэн. Хэрэв гэрээг сунгаж чадахгүй нөхцөл байдал үүсвэл дотоодын валютын зах зээлд дээрх хэмжээний дарамт ирэхээр байгаа юм. Хэрэглээний эдийн засагтай, үйлдвэрлэгч бус улсад, тэр тусмаа Хятадтай нийт худалдааныхаа 80 хувийг хийж байгаа нөхцөлд бид юанийн ханшийг анхаарч үзэх ёстой зүйлийн нэг. Тэр тусмаа өмнөд хөршөөсөө худалдаа, эдийн засгийн хувьд үлэмж хамааралтай манай улсад юанийн нөлөө хамгийн их. Тэгвэл өнөөдөр юань түүхэн дээд цэг болох 398 төгрөгт хүрээд байна. Юанийн ханшийн энэхүү огцом өөрчлөлт өрх болгоны төсөвт зардал, үнийн өсөлт даллаж байна. Энэ нь бидний хэрэглээ улам үнэтэй болно гэсэн үг. Намар хүүхдүүдийн хичээл, сургууль орох болон шинэ жил, сар шинийн баярын өмнө их худалдан авалтаас үүдэн юанийн ханш хэлбэлзэж, эрэлт нэмэгддэг. Сар шинийг угтсан юанийн ханшийн өсөлт энэ жилийн өртгийг нэмэхээр байна. Баярын бэлтгэлээ хямд базаахыг хүн болгон хүсэх нь ойлгомжтой. Гэвч ханшийн өсөлт нөхцөл байдлыг ихээхэн өөрчлөх нь. Үндэсний статистикийн хорооны тооцоолсноор, 895.1 мянган өрхийн 572.6 мянга буюу 64 хувь нь цагаан сар тэмдэглэж байна. Нэг өрх дунджаар1.5 сая төгрөг зарцуулдаг бол юанийн ханшийн өсөлтөөс шалтгаалж энэ жил баярын зардал нэмэгдэх нь. Хамгийн өргөн дэлгэр тэмдэглэдэг учраас энэ үеэр улсын хэмжээнд 845.1 тэрбум төгрөг эдийн засгийн эргэлтэд орж, үүний 80 хувь гадагшлах буюу импортыг дэмждэг тооцоо бий. Ийм нөхцөлд төгрөгийн эсрэг ам.доллар болон юанийн ханш өссөөр байвал өрхийн төсөв зардлаа даахгүйд хүрэх нь.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Мэргэжлийн хөрөнгө оруулагчид дутмаг байгаа нь зах зээлийн томоохон эрсдэл

 0 сэтгэгдэл
  • Сангийн журмыг боловсруулахдаа эрсдэлийг хэтэрхий их тооцож, хаасан байдлаар зохицуулалт хийсэн
  • Хэтэрхий хараат бус журам боловсруулснаас болж компаниудын ТУЗ хүчгүй байна. Өнөөдрийн байдлаар зах зээл хөрөнгө оруулалтгүй, ханш хямд, иргэдийн арилжааны идэвх сул байна

“БиДиСек” үнэт цаасны компанийн гүйцэтгэх захирал Д.Даянбилгүүнтэй хөрөнгийн зах зээлийн 2020 оны төлөвийн талаар ярилцлаа. Тэрбээр мэргэжлийн тоглогч нар дутмаг байгаа нь 2020 оны сорилт болно хэмээн онцолсон юм

-Энэ оны хөрөнгийн зах зээлийн төлөв ямар байх талаар яриагаа эхэлье?

-“Бодь даатгал” компанийн IPO-г манай компани гаргахаар болсон. Давтан төвлөрүүлэх хөрөнгийн хэмжээ харьцангуй бага хэдий ч оны анхны IPO гэх утгаараа нэлээд хүлээлттэй байна. Олон жижиг компаниас илүүтэй цөөн тооны мэргэшсэн томоохон компани байх нь нэр хүнд болон хувьцаа эзэмшигчдийн тоогоороо илүү байдаг. Компаниуд энэ жишиг рүү шилжиж байна. Жишээ нь, АПУ болон “Говь” компанийг дурдаж болно. Ийм компаниудын ашиг орлого илүү сайжирч, олон улсын тоглогч болох хандлагатай байна. Дотоодын хөрөнгө оруулагчдын хүлээж буй гол зүйл нь мэргэжлийн хөрөнгө оруулагчид юм. Үүнийг Санхүүгийн зохицуулах хороо болон Хөрөнгийн бирж хамтран шийдэхээр болсон. Мөн иргэд үнэт цаас худалдан авч, хуримтлал үүсгэдэг жишиг манайд хөгжихгүй байна. Тэгэхээр хувь хүн, өрх, байгууллагууд цалингийнхаа тодорхой хувиар үнэт цаас авч, хэрэгцээтэй үед нь зах зээлд гаргадаг тогтолцоо руу нийтээрээ шилжвэл хэрэгтэй л дээ. Эдгээр нөхцөлүүд үүсэхгүй байгаа учраас дотоодын мэргэжлийн тоглогч нар дутаад байна. Энэ нь 2020 оны манай зах зээлийн томоохон сорилт болно. 

-Мэргэжлийн хөрөнгө оруулагч буюу хөрөнгө оруулалтын санг бий болгоход юуг анхаарах ёстой вэ. Ямар ажлууд хийж байна? 

-Мэргэжлийн хөрөнгө оруулалтын санг байгуулахад сангийн журмыг боловсруулахдаа эрсдэлийг хэтэрхий их тооцож, хаасан байдлаар зохицуулалт хийснээс шинээр сангууд үүсэн бий болох боломж, орон зайг үгүй хийсэн. Тухайлбал, хөгжих орон зай алга. Тиймээс зохицуулалтыг суллаж, татварын хөнгөлөлт үзүүлэх зэргээр дэмжих нь зүйтэй. Хөрөнгө оруулалтын сан бий болгоод татвар төлнө гэвэл хүмүүс дуртай хүлээж авахгүй болов уу. Мөн мэргэшсэн боловсон хүчин дутмаг байна. Хөрөнгийн зах зээлд ажиллаж буй брокер, дилерийн чадамжийг нэмэх зайлшгүй шаардлагатай. 

-Биржид бүртгэлтэй компанийн идэвх хэр байна вэ? 

-Биржид бүртгэлтэй компаниудад засаглал, ил тод байдал дутагдаж байна. Тухайлбал, төрийн өмчит компаниудын Төлөөлөн удирдах зөвлөлд яам бүрээс нэг хүн томилогддог байх хэрэгтэй. Засаглалыг сайжруулна гэх нэрээр хэтэрхий хараат бус журам боловсруулснаас болж компаниудын ТУЗ хүчгүй байна. Өнөөдрийн байдлаар зах зээл хөрөнгө оруулалтгүй, ханш хямд, иргэдийн арилжааны идэвх сул байна. Энэ нь биржид бүртгэгдэх компанийн тоог хязгаарлах болов уу. Тиймээс үнэт цаасыг худалдаж авахыг хүсдэг. Засгийн газар үнэт цаас гаргах нь тохиромжтой. Хэдийгээр мөнгөний зах зээлийн бүтээгдэхүүн ч гэсэн үүгээр дамжуулан хөрөнгийн зах зээлд, иргэд, бусад хөрөнгө оруулагчдийг хамруулах боломжтой. 

-IPO хийсэн компанийн хувьцааны ханш тогтвортой биш байх юм. Энэ юутай холбоотой вэ?

-Мэргэжлийн хөрөнгө оруулагч дутмаг байгаа учраас брокер, дилерийн компаниудын хөрөнгө оруулалтын сангууд муу байна. Үүнийг чадавхжуулах, тооны олноос чанарын илүү рүү шилжүүлэх, илүү чадварлаг байлгах, санхүүжилтийг шийдэх хэрэгтэй байна. Санхүүжилт олгож байж илүү сайжирна шүү дээ. Бирж, санхүүгийн зохицуулах хороо гэх зах зээлийн ордон босгосон атлаа очих гүүр нь байхгүй байна. Хүмүүст аюулгүйгээр дамжиж очих гүүр хэрэгтэй байгаа юм. Энэ нь мэргэжлийн хөрөнгө оруулагчид.