A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2627/

Үндсэн хуулийг сөрөг хүчингүй батлах магадлал өндөр байна

Албан ёсоор ажлын хэсэгт орооч гэсэн хүсэлт бидэнд ирээгүй байна

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2627/


Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслийг өргөн барьсантай холбогдуулан ардчилсан намын зөвлөл хуралдан, байр сууриа нэгтгэсэн байна.

Тэгэхдээ УИХ үндсэн хуулийг өөрчлөхдөө гурван шаардлагыг биелүүлсэн байх ёстой гэж үзжээ. Тухайлбал, үндсэн хуулийг хэлэлцэхэд ард нийтийн саналыг зайлшгүй авах ёстой гэв. Мөн “эцэг хууль”-ийн хэлэлцүүлгийг эхлүүлэхээс өмнө УИХ-ын нэр хүндтэй холбоотой асуудлуудыг нэг тийш шийдэх ёстойг анхаарахыг сануулав. Харин эцэст нь үндсэн хуулийг үнэмлэхүй олонхын кнопоор шууд баталж болохгүй гэсэн юм.

УИХ дахь ардчилсан намын зөвлөлийн дарга Д.Эрдэнэбат “Мэдээж үндсэн хуулийг хэлэлцэхэд ардчилсан намын зөвлөл оролцоно. Гэхдээ улс төрийн өнцгөөс харвал үндсэн хуулийг сөрөг хүчингүй батлах магадлал өндөр байна. Тиймээс түүнд орж байгаа үг өгүүлбэр, цэг таслал бүрийг хянах шаардлагатай гэдгийг анхааруулж байна. Үндсэн хуулийг хэлэлцэхийн өмнө урьдчилсан нөхцөл байдлыг хуулийн дагуу бүрэн хийсэн байх ёстой. Ялангуяа Ерөнхийлөгчийн саналыг нягталж хүлээж авсан уу гэдэгт нь онцгой анхаарал татаж байна. Бид өөрсдийн байр суурин дээр хатуу зогсож хэлэлцүүлэгт оролцох болно" гэлээ.

Энэхүү мэдээллийн дараа Ардчилсан намын зөвлөлийн дарга Д.Эрдэнэбат хэвлэлийнхний асуултад хариулсан юм.

-УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүү Ардчилсан намд орох хүсэлтэй байна гэсэн мэдээлэл гараад байгаа. Энэ талаар Ардчилсан нам ямар байр суурьтай байгаа вэ?

-О.Баасанхүү гишүүнтэй албан бусаар хамтарч ажиллах талаар ярилцаж байсан. Гол анхаарал татаж буй зүйл бол О.Баасанхүү гишүүн хувь гишүүнийхээ зүгээс үү, эсвэл намаа төлөөлж хүсэлт тавьж байна уу гэдэг нь ойлгомжгүй байгаа. Хувь хүнээр хүсэлт тавьж байгаа бол энэ нь хүний эрхийн асуудал. Харин өнөөдрийн хувьд албан ёсоор хүсэлтээ бидэнд өгөөгүй байна.

-Үндсэн хуулийг өөрчлөх Ажлын хэсэгт та орж ажиллах уу. Үндсэн хуулийн хэлэлцүүлэг долдугаар сарын 29-н хүртэл үргэлжилнэ гэж байсан?

-Албан ёсоор ажлын хэсэгт орооч гэсэн хүсэлт бидэнд ирээгүй байна. Үндсэн хууль хэлэлцэж эхэлсэн тохиолдолд завсраар нь өөр хууль хэлэлцэх дэг байхгүй. Нэгдүгээр хэлэлцүүлэг эхлэх л юм бол шууд үргэлжилнэ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хороон даргыг иргэд шууд сонгох өөрчлөлтийг Үндсэн хуульд санал болгоно

Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулснаар сонгуулийг ямар ч тогтолцоогоор явуулах боломж бүрдэнэ

 0 сэтгэгдэл


Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулснаар сонгуулийн хуулиуд яаж өөрчлөгдөх талаар УИХ-ын гишүүн асан, хуульч Ж.Сүхбаатартай ярилцлаа.

-Үндсэн хуульд сонгуулийн тогтолцоог яаж өөрчлөхөөр төлөвлөж байгаа вэ?

-“Сонгуулийн тогтолцоо, журмыг хуулиар тогтооно”, “Сум, дүүргийн Засаг даргыг иргэдээс шууд сонгоно” гэсэн сонгуулийн хууль тогтолцоотой холбоотой хоёр заалтыг одоо хэлэлцэж байгаа. Мөн сонгуультай хамаарахгүй ч гэсэн сонгуулийн тодорхой хэлбэрийг ашиглаж байгаа нэг заалт бий. Тэр нь аймаг, нийслэлийн ИТХ-ыг сум, дүүргийн ИТХ-ын төлөөлөгчид дотроос сонгож, бүрдүүлэхээр заасан. Яг энэ хэлбэрээрээ үндсэн хуульд өөрчлөлт орвол сонгуулийн хуулиудад томоохон өөрчлөлт оруулах боломж бүрдэх юм.

-Тодруулбал, ямар боломж бүрдэнэ гэж?

-Тухайлбал, үндсэн хуульд сонгуулийн тогтолцоог хуулиар тогтооно гээд баталчихвал хувь тэнцүүлсэн болон можаритар аргыг дангаар болон холимог байдлаар хэрэглэх боломжтой болно. 2016 онд УИХ-ын сонгуулийн хувь тэнцүүлсэн тогтолцоог үндсэн хуультай зөрчилдөж байна гээд Цэцээс тайлбар хийж, Монгол Улс зөвхөн можаритар аргаар сонгууль явуулах ёстой гэсэн ойлголтыг хуульчдад өгчихсөн. Харин би үүнийг өөрөөр ойлгодог. ҮХЦ-ийн тайлбарын дүгнэлт хэсэгт тийм зүйл тусгаагүй. Зөвхөн үндэслэлдээ л дурдсан учраас тэр тайлбар бүхэлдээ ядмаг болчихсон юм. Одоо сонгуулийн тогтолцоог хуулиар тогтооно гээд өөрчлөхөөр тогтолцоогоо органик хуулиараа тодорхойлох боломжтой.

-Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөлд уих-ын сонгуулийн тогтолцоог нэг тойрог, 76 мандат гэсэн хувилбараар өөрчлөх санал байгаа нь олон ойлгомжгүй байдлыг бий болголоо. Энэ хэр оновчтой хувилбар вэ?

-Үндсэн хуульд ямар өөрчлөлт орсноос хамаарч сонгуулийн тухай хуулиудыг өөрчлөх нь тодорхой. УИХ-аас байгуулсан ажлын хэсгийн түвшинд Засгийн газраас санал авах төсөлдөө ийм хувилбарыг санал болгосон. Мэдээж хуучнаараа явж болохгүй гэдгийг ойлгосон учраас хууль зүйн болон сонгуулийн тогтолцоо, төрийн тогтвортой байдал, эдийн засаг талаас нь шинэ хувилбар эрэлхийлсэн юм болов уу гэж харж байна. Үүнийг УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулийг хэлэлцэх үеэр тодорхой ярих байх.

-Сум, дүүргийн Засаг даргыг иргэд шууд сонгох заалт байгаа. Гэтэл аймаг, нийслэлийн ИТХ, Засаг даргыг хэн сонгож томилох юм бэ?

-Ийм заалт байгаа. Гэхдээ минийхээр бол сум, дүүрэг бус сум, хорооны ИТХ-ыг иргэд шууд сонгох нь зөв юм. Иргэдийн амьдралд хамгийн ойр ажиллаж байгаа засаг захиргааны нэгж гэдэг утгаараа иргэд шууд сонгох нь зөв. Нийслэлд гэхэд л нэг хороо таван сумын хүн амтай тэнцэж байна. Энэ үүднээсээ хорооны удирдлагыг шууд сонгох нь иргэдэд ашигтай. Харин дүүргийн ИТХ-ыг сум, хорооны иргэдийн нийтийн хурлаас томилж болно.

Сонгуулиас жилийн өмнө хуульд өөрчлөлт оруулахгүй гэдэг том дэвшил

-Хорооны Засаг даргыг иргэд сонгодог тогтолцоо одоо ч үйлчилж байгаа. Энэ хангалтгүй юу?

-Одоо хорооны даргыг иргэд сонгож байгаа нь үнэн боловч жинхэнэ утгаараа сонголт биш болчихоод байна. Нэг намын хэдэн хүн юм уу, нэг даргын ойрын хүрээллийнхэн хорооны иргэдээс нууцаар цуглаад иргэдийн нийтийн хурал гэгчийг хийж хорооны даргад нэр дэвшигчийг тодруулж сум, дүүргийн Засаг даргаар томилуулж байна. Эсвэл иргэдээс нэр дэвшүүлсэн хорооны даргыг сум, дүүргийн Засаг дарга нь хүлээж авахгүй гацаачихдаг. Энэ бол сонгууль биш л дээ. Харин үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж, хорооны удирдлагыг тухайн оршин суугч, иргэд нь сонгодог жинхэнэ сонгуулийн хэлбэртээ орвол иргэдээсээ хамаарсан хорооны дарга томилогдоно. Нөгөө талаас хорооны удирдлага намын даргын үгээр бус, дүүргийн удирдлагад хамааралгүйгээр иргэддээ зориулж ажлаа явуулж, төрийн үйлчилгээг үзүүлдэг болно.

-Баг яах юм бэ. Иргэдэд хамгийн ойр ажиллах нэгж нь баг юм биш үү?

-Манай улсын дийлэнх баг орон нутагт байдаг учраас даргыг нь дээд шатны удирдлага томилдог байх нь зохимжтой гэж бодож байна. Сумын удирдлага багийн Засаг даргыг томилно гэдэг санал ч олон жилийн турш орон нутгийн удирдлага, судлаачдын зүгээс гарч байгаа.

-Аймаг, нийслэлийн ИТХ-ын сонгууль байхгүй болно гэсэн агуулгатай өөрчлөлт Үндсэн хуульд орж байгаа. Үүнд ямар тайлбар байна вэ?

-Сум, хорооноос сонгогдсон төлөөлөгчид аймаг, нийслэл, дүүргийн ИТХ-ын төлөөлөгчийг сонгодог байх нь зөв юм гэж ойлгож байна. Иргэд энэ гурваас бус сум, хорооны Засаг даргаас төрийн үйлчилгээг илүүтэй авдаг учраас энэ тогтолцоо нь зөв. Мөн хариуцлага тооцох механизм ч шударга болно. Гаднын орнуудыг харахад ч анхан шатны нэгжийн төлөөлөгчдийн тавны нэг нь аймаг, нийслэлийн ИТХ-д томилогдож байна. Тухайлбал нийслэлийн дүүргүүд 295 төлөөлөгчтэй, түүний 45 нь НИТХ-ыг бүрдүүлдэг шүү дээ. Тэгэхээр гаднын сайн туршлага ч хэрэгжих боломжтой болно.

-Эдгээр өөрчлөлт хэзээний сонгуулиас эхлэн үйлчлэх вэ?

-УИХ-ын болон орон нутгийн сонгуультай холбоотой өөрчлөлтүүд ирэх жилийн долдугаар сараас, Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өөрчлөлт 2025 оноос үйлчлэхээр хуулийн төсөлд тусгасан байна. Үндсэн хуульд орж байгаа бас нэг чухал заалт нь сонгууль болохоос нэг жилийн өмнө сонгуулийн хуулиудад өөрчлөлт оруулахыг хориглож байгаа. Энэ заалт улс төрийн нөхцөл байдалд тааруулаад дур зоргоороо сонгуулийн хуулиа өөрчилдөг гажуудлыг засаад зогсохгүй олон улсын жишиг, түвшинд бүрэн нийцсэн том дэвшилт юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Нэг хүний ажлыг 4-5-уулаа “дамжилж” буй нь төр данхайсны баталгаа

ДНБ-ий 6.5 хувийг төрийн албан хаагчдын цалинд зарцуулж байна

 0 сэтгэгдэл


Шинэ Засгийн газар байгуулагдах бүрт төрийн алба руу гэнэтийн механик нүүдэл чиглэдэг. Монгол Улсын төрийн алба нь намын харьяа, УИХ, Засгийн газрын гишүүдийн ах дүү, амраг садан, найз нөхдийг шингээсэн асар том “агуулах” болон хувирсныг олон баримт нотолно.

Өнөөдрийн байдлаар төсвөөс цалинждаг 193,557 төрийн болон улс төрийн албан хаагч Монголд байна. Хөгжингүй орнуудын төрийн албан хаагчдыг хүн амтай нь харьцуулахад 100 иргэн тутамд нэг төрийн албан хаагч ногддог. Харин манайд 17 хүнд нэг төрийн албан хаагч ногдож буй нь дэлхийн жишгээс бараг зургаа дахин их байгаа юм.

Гэтэл энэ олон төрийн албан хаагчид төсвөөс олгож буй цалингийн зардал төсвийн урсгал зардалд хамгийн өндөр хувь эзэлж байгааг дэлхийн банкны төсвийн зардлын тойм судалгаанд өгүүлжээ. Үүний үр дүнд Монгол Улс ДНБ-ийхээ 6.5 хувийг төрийг албан хаагчдад цалин болгон өгч байна. Төсвийн урсгал зардлын хамгийн том бөгөөд хурдтай өссөн нь цалингийн зардал гэж уг судалгаанд тодотгожээ. Гэхдээ үүнийг цалин өсчээ гэж эндүүрэх вий. Харин төрийн албан хаагчдын тоо нэмэгдсэн учраас цалингийн зардал төсвийн урсгал зардалд дарамт болж байна гэсэн үг. Төрийн албан хаагчийн дундаж цалин улсын дундаж болон бусад салбартай харьцуулахад доогуур хэвээрээ л байгаа.

Гэвч Засгийн газар төрийн албыг цомхтгох бус харин ч данхайлгасаар байна. Хамгийн сүүлд буюу өнгөрсөн гуравдугаар сарын сүүлээр хуралдсан Засгийн газрын хуралдаанаар нийслэлд  хоёр ч агентлаг байгуулж өгөв. Түүний өмнөх хуралдаанаар “зайлшгүй шаардлагатай” гэж хэлээд шанхайд Монголын Консулын ерөнхий газрыг байгуулж, бүтэц орон тоог нь баталсан. Мөн Истанбул, Токио… зэрэг хэд хэдэн хотод буй ЭСЯ-ны орон тоог нэмсэн.

17 хүн тутамд нэг төрийн албан хаагч ногдож байна

Гэвч төрийн албанд хүн нэмэгдлээ гээд хүч нэмэгдсэнгүй. харин ч сульдаатай хүүхэд шиг сул, чадваргүй болж байна. Яг үнэндээ төрийн албанд мэргэшсэн түшмэдийн хэрэгцээ үгүй болж, төрийн албаны зөвлөлийн сонгон шалгаруулалт зөвхөн захиалагч байгууллагын буюу даргын дэмжсэн онцгой эрхтэй нэгэнд зориулагддаг болсоор удаж буй. Сонгуулийн циклээр яригддаг байсан төрийн албаны халаа сэлгээ Засгийн газрын “нас”-аар хэмжигдэх болж, намчирхах, нутгархах,  фракцлах үзлийн үерт автаж байна. Төрийн албанд ур чадвараас өмнө улс төрийн хамаарлыг нь хардаг болсон өнөө үед төрийн мэргэшсэн, мерит зарчмыг яриад ч хэрэггүй. Нэг сайд солигдоход тухайн яам дагаад бүтцийн өөрчлөлт хийж буй нь дарга нарт төрийн албыг төрлийнх болгох боломж олгосоор буй юм. 2000 онд төрийн албаны нийт халаа сэлгээ таван хувиас хэтэрдэггүй байсан бол 2016 оны сонгуулий дараа 16 хувьд хүрчихээд байгаа нь дээрхийн баталгаа.

Төр ийн данхайсан нь өмнө нь нэг хүний хийдэг байсан ажлыг өнөөдөр 4-5 хүн “дамжилдаг” болсон гэсэн үг. Энэ бол сонгуулийн ялалтын /сүүлийн үед фракцын ялалт болсон/ бялуу хуваарилалтын сонгодог жишээ, төрийн алба нам доторх бүлэг фракц, эвсэл, хамтрагчдын ам тосдох хэрэгсэл болсныг гэрчлэх баримт. Нөгөө талаар яам, тамгын газрууд ажлаа мэдэхгүй газар, хэлтсийн дарга, мэргэжилтнээр дүүрч, олноор нь хоморголж ажлаас халсны улмаас нотолгоо, судалгаатай бодлого боловсруулж, төрийн бодлогын тогтвортой байдлыг хангах чадвартай ажилтны хомсдол нүүрлэж, төрийн шийдвэр гаргах тогтолцоо нуран, засаглалын чадвар сулрах аюул тосож байна. Үүнийг илтгэх таагүй нэгэн үзүүлэлт мөн л дэлхийн банкны тайланд дурдагджээ. төсвийн үр ашигтай байдлын үнэлгээгээр Монгол Улс сүүл мушгиж, 124  дүгээр байрыг “эзэлжээ”.

Төр үүссэн цагаас хойш төрийн алба, хүнд суртлын аппаратыг багасгахын төлөө улс орнууд хөөцөлдөж буй. Дэвшил ч гарч байгаа. Жишээ нь Финландын хотын захиргаанд бараг хүн ажилладаггүйг уихаас томилолт аваад, туршлага судлахаар явсан нөхөд хараад толгой сэгсрэн шагшраад ирж байв. Яагаад гэвэл төрийн бүх үйлчилгээ цахимжиж, хүний хамаарал шаардлагагүй болсон гэсэн үг.

Уг нь Монгол төрд алтан аргамж болсон төрийн албаны залгамж чанар гэсэн нэг зарчим бий. Энэ зарчмаа хадгалж чадсан бол заавал олон улсад мөрдөгддөг мерит тогтолцоог нэвтрүүлэх ёстой гэж цэцэрхэх шаардлага гарахгүй байв. Ажлаа мэддэг, тухайн байгууллагынхаа амьд архив болтлоо он удаан жил ажилласан хүмүүс дэвшиж ажилладаг тогтолцоо манай улсад үгүйлэгдэж байна. Энэхүү тогтолцоог бий болгох зорилгоор төрийн албаны тухай хуулийг шинэчлэн найруулж баталсан. Энэ оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэлсэн авч, дарга дагасан халаа сэлгээ үргэлжилсээр байна. Хамгийн сүүлд нийслэлийн Засаг дарга С.Амарсайханы захирамжаар орон сууц, нийтийн аж ахуйн газрын дарга Ж.Батсайханыг халж, оронд нь Н.Мэндбаяр хэмээх хүнийг томилох болсонтой холбогдуулан тус газарт бослого гарах шахаад буй.

С.Амарсайхан хотын даргын албан тушаалд очсоноосоо хойш нийслэлийн 12 агентлагийн нэр хаягийг сольж, хоёр агентлаг шинээр байгуулан хэд, хэдэн дарга нарын халаа, сэлгээ хийсэн гэх мэдээллийг НИТХ дахь АН-ын бүлгээс өгөөд буй.

Одоо ч нийслэл хотод халаа сэлгээ, шинэ томилгоо явагдаж, халагдсан хүмүүс нь шүүхэд хандсан албан тушаалын эцэс төгсгөлгүй тэмцэл өрнөж байна.

2012 оны сонгуулийн дараа л гэхэд 16000 орчим төрийн албан хаагч хөдөлгөөнд орж, 11000 гаруй нь ажлаасаа халагдсан гэдгийг тухайн үеийн төрийн албан хаагчдын эрх ашгийг хамгаалах холбооны тэргүүн Б.Энхбаяр хэлж байлаа. Харин МАН сонгуульд ялсан 2016 оны сонгуулийн дараа Б.Энхбаяр өөрөө хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд болсон. Гэвч Ж.Эрдэнэбатын Засгийн газар огцорсноор тэрбээр мөн суудлаасаа буусныг энд тодотгоё.

Тэгвэл 2016 оны сонгуулийн дараа төрийн албанаас 22235 хүн халагдаж солигдсон тухай “тогтвортой ажлын байр” төрийн бус байгууллагын тэргүүн Н.Тэгшбаяр хэлсэн юм. Тэрбээр АН засгийн эрх барьж байх 2012-2016 оны үед Цөмийн энергийн газрын дарга, Геологийн төв лабораторийн захирлаар ажиллаж байлаа. 2020 оны сонгуулийн дараа бас хэн нэгэн нь төрийн албан хаагчдын эрх ашгийг хамгаалах холбоо байгуулаад шинэ Засгийн газар тэдэн хүн халчихлаа гээд яриад суухыг үгүйсгэхгүй.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Дэлхий нийтэд парламентын хүчтэй хяналт нь Мөрдөн шалгах хороо байдаг

АН Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах агуулга бус хэлэлцэж буй процессыг шүүмжилж буй

 0 сэтгэгдэл


УИХ-ын гишүүн асан, хуульч Х.Тэмүүжинтэй Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслийн талаар ярилцлаа. Тэрбээр Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг гурван парламентын хугацаанд яригдсан асуудал хэмээгээд гүйцэтгэх засаглалын эрх мэдлийг нэмж буй зохицуулалтыг дэмжиж буйгаа илэрхийлсэн юм.

-Энэ удаагийн УИХ Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах эрх зүйн болон ёс зүйн чадамжгүй гэж Ардчилсан нам үзэж байгаа. Мөн Иргэний зориг, ногоон нам өөрсдийн байр сууриа илэрхийлсэн. Нөгөө талаас Ерөнхийлөгч Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах төслийг УИХ хэлэлцэх чадваргүй гэж үзэн өөрийн саналыг аваагүй хэмээн буцаах тухай албан бичгийг УИХ-ын даргад хүргүүллээ. Энэ мэт талуудын байр суурийг харахад та Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах процессыг хэрхэн дүгнэж байна вэ?

-Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт хийхэд УИХ-д өндөр хувь хэрэгтэй. 1996-2000 онд хуульд нэмэлт, өөрчлөлт хийхийг зорьсон боловч бүтэлгүйтсэн. 2000 онд УИХ-д одоогийн мАН 74 суудал авсан. Харьцангуй олонх байсан улс төрийн хүчин тухайн үеийн үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж байсан юм. Үүнтэй адилаар 19 жилийн дараа МАН 64 суудал авч үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах хэмжээний иргэдийн дэмжлэгийг олон нийтээс авсан байна. Гэсэн хэдий ч дотроо зөрчилтэйгөөс гадна хууль зүйн хувьд асуудалтай. 2016 онд тухайн үеийн МАН-ын дарга нь “Энэ жилийн сонгууль 60 тэрбумын схемээр бий болсон байна” гээд УИХ-ын даргадаа хууль зүйн хариуцлага тооцчихсон. Тэгэхээр ийм нам сонгуулийн эрхээ хууль зүйн дагуу авсан уу гэх маргаан нөгөө талдаа гарч байна. Мөн УИХ-ын гишүүдийнхээ талд нь ЖДҮ-ийн зээлээр бэлэг барьчихсан. Үндсэндээ Засгийн газар нь УИХ-ын гишүүдээ хахуульдах замаар оршин тогтнож байгаа гэсэн шүүмжлэл дагуулж байна. Ийм нөхцөлд хүлээн зөвшөөрөгдөх талаасаа УИХ асуудалтай байгаа. Асуудлыг шийдэх олонхынхоо хувьд бол тэр бүр тохиолдоод байхгүй ховор кноп. Энэ хоёрын аль нь жин дарж асуудлыг шийдэх вэ гэдэгт маргаан гарч байгаа байх. Тэгэхээр Ардчилсан намын зүгээс үйл явцынх нь талаас шүүмжлэлтэй хандаж байгаа байх. Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн утга агуулгынх нь талаас бол  шүүмжлээд байх зүйлгүй болов уу гэж би хувьдаа бодож байна. Ардчилсан намын зүгээс үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухайд нэгдсэн байдлаар эсэргүүцсэн байр суурь хараахан гаргаагүй. Процессын хувьд санал авах газраасаа саналаа авсан уу, эрх мэдэл хуваарилалтын институц хоорондын зөвшилцөл явагдсан уу, намуудын байр суурийг яаж авав гэдэг дээр байр сууриа илэрхийлж байна.

• Гүйцэтгэх эрх мэдлийг нэг гарт авчирж өгснөөр асуудлыг шийдэхээс гадна ард нь хариуцлага ярихад тодорхой байна.

• Засгийн газар төсвөө хийдгээрээ хийнэ. Харин парламент илүү зардал гаргах тал дээр нь хяналт тавих ёстой механизм юм. 

• Парламентын хамгийн хүчирхэг хэрэгсэл бол төсвийн хяналт болохоос төсөв зохиох эрх мэдэл ерөөсөө биш юм.

-Талуудын оролцоо талаас УИХ-ын гишүүдийн гуравны хоёроос доошгүй саналаар ард нийтийн санал асуулгыг явуулахыг зөвшөөрөх тухай хуульд заасан. Энэ утгаараа санал асуулга явуулах шаардлага, цаг хугацааны боломж, үйл явцын хувьд та юу гэж дүгнэж байгаа вэ?

-Асуудал байхгүй л дээ. Нэгдүгээрт, 2016 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөртөө мАН үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг сонгогчдод амласны дээр бүх нийтийн санал хураалт гэдэг шийдлийг тусгасан. Энэ амлалтдаа ч хүрэх байх. Хоёрдугаарт, Ардчилсан намын байр суурь ч мөн адил. Нэр төрийн хувьд ч, хүлээн зөвшөөрөгдөх байдлын хувьд ч ийм муу байгаа УИХ үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж байгаа бол ард түмний санал асуулгыг хийсэн нь зүйтэй. Түүнээс биш бид УИХ-д олонх, хуульд өөрчлөлт оруулах эрхтэй гэвэл араасаа олон сөрөг үр дагаврууд гарч магадгүй юм.

-Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөлд хууль тогтоох эрх мэдэл, гүйцэтгэх засаглал, шүүх засаглал гээд эрх мэдлийн хуваарилалтад хэд хэдэн хяналт өөрчлөлт, сайжруулах зэрэг шаардлагатай зүйлсийг тусгасан гэж төсөл санаачлагчид хэлсэн. УИХ-ын тухайд хариуцлага тооцох механизмыг хэр бодитой тусгаж өгч чадсан бол?

-Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж буй санаанууд зөвхөн УИХ-ынх биш. 2008 онд анх парламентын Ажлын хэсэг байгуулагдаад, тухайн үеийн судлаач, шинжээчдийг оролцуулан санал гаргаж байсан. 2012, 2016 оны парламентад мөн яригдсан. Гурван УИХ дамжин яригдаж байгаа гэсэн үг. Тарамдаж байгаа гүйцэтгэх эрх мэдлийг нэг гарт авчирж өгснөөр асуудлыг шийдэхээс гадна ард нь хариуцлага ярихад тодорхой байна. Эрх мэдэл ярихаар Ерөнхийлөгч, УИХ, Ерөнхий сайд, орон нутаг гээд тал талаас нь татаад эзэнгүй болчих гээд байдаг. Хариуцлага тооцох болохоор бүгд алга болчихно. Энэ нь монгол улсын үндсэн хуулийн гол сул тал болчихоод байгаа юм. 30 жилийн турш ардчиллыг гажуудуулсан, манай улсад гүйцэтгэх эрх мэдлийг нэг цэгт төвлөрүүлж чаддаггүй, хөгжлийн бодлогыг дэмждэггүй, нэгнийгээ түлхэн унагаадаг нь үндсэн хуулийн ойлгомжгүй байдлаас болж байгаа юм. Үүнийг шийдье гэсэн байдлаар гол санаа болгон авсан. Гүйцэтгэх эрх мэдлийг нэг гарт төвлөрүүлнэ гэдэг нь хүчтэй Ерөнхий сайдыг төрүүлнэ гэсэн үг. Харин ийм Ерөнхий сайдыг хэрхэн хянах вэ гэвэл парламентын хяналт сайн байх ёстой юм. Дэлхий нийтээр парламентын хүчтэй хяналт гэдэг нь мөрдөн шалгах хороо байдаг. Засгийн газрын нууж байгаа асуудлыг тодорхой мэргэшсэн эксперт томилох байдлаар нууцалсан мэдээллийг хүртэл ил болгож, ард түмнийхяналтад оруулах нь парламентын хамгийн хүчтэй хяналт юм. Ийм зохицуулалт үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөд орж ирсэн. Гэхдээ парламентын энэ хүчтэй хэрэгсэл хаана хязгаарлагдаж, зогсох вэ гэдгийг тогтоож өгөх хэрэгтэй. Тэгэхгүй бол УИХ шүүхийг орлоод яваад байж болохгүй юм.

-Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөд төсвийн шинэ зардлын талаар тусгасан байсан. УИХ шинэ зардал тусгах бүртээ Ерөнхий сайдаас зөвшөөрөл авна гэсэн утгатай. Энэ зохицуулалтын давуу болон сул тал нь юу байх вэ?

-Парламент бол татвар төлөгчдийг, сонгогчдыг төлөөлж байгаа төлөөллийн байгууллага. Тэгж сонгогдчихоод би шинэ татвар нэммээр байна, зардал гаргаж ард түмний нуруунд үүрүүлмээр байна гэдэг санаачилгыг гаргаад сууна гэдэг зохимжгүй. Тиймээс дэлхий нийтээрээ улс орнууд ийм эрхээ хязгаарлаж байна. Засгийн газар төсвөө хийдгээрээ хийнэ. Харин парламент илүү зардал гаргах тал дээр нь хяналт тавих ёстой механизм юм. Манайд энэ философийг гээснээс болоод УИХ нь төсвийн хамгийн сахилга батгүй, үрэлгэн, иргэдийн нуруун дээр ачаа, гай авч ирэгч нь болж хувирчихаад байна.

Засгийн газрыг нь УИХ-ын гишүүдээ хахуульдах замаар оршин тогтнодог гэсэн шүүмжлэл бий

УИХ нь төсөв санхүүтэй холбоотой асуудал руу дураараа орж ирдэг, улс төржүүлдэг, үрэлгэн зардлуудаа хянаад, харин илүү тооцоотой, судалгаатай байх тэр эрх мэдлээ сайжруулах нь зохистой юм. Парламент хамгийн сайн хөгжсөн хоёр загвар байдаг. Боннын болон англи, америкийн загвар гэж нэрлэдэг. Энэ хоёр загварын аль альд нь байдаг нэг зарчим нь парламентын хамгийн хүчирхэг хэрэгсэл бол төсвийн хяналт болохоос төсөв зохиох эрх мэдэл ерөөсөө биш юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Монголыг НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн гишүүнээр элсэхийг Унгар улс дэмжинэ

Жил бүр 200 оюутан сургах ажил цаашид үргэлжилнэ

 0 сэтгэгдэл


Унгар улсын гадаад хэрэг, худалдааны сайд Петер сияяарто Монгол Улсад айлчилж байна.

Тэрбээр өчигдөр ГХЯ-нд эхэлсэн “терроризмд турхирч, хүчирхийлэл дагуулж буй экстремизм, радикалчлалаас урьдчилан сэргийлж тэмцэхэд (ТТХДЭРУСТ) бүх нийгмийг хандуулах сэдэвт бүс нутгийн бага хурал”-д оролцсон юм.

Дараа нь гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатартай өргөтгөсөн уулзалт хийв. Уулзалтаар биокомбинатыг шинэчлэх төсөл болон хөдөө аж ахуйн салбарт хамтран ажиллах боломжийн талаар ярилцсан гэдгийг хоёр орны гадаад харилцааны сайд нар мэдээлэв.

Гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар “...өнгөрсөн хугацаанд хоёр орон олон төсөл хөтөлбөр хамтран хэрэгжүүлж байсан. Тухайлбал, биокомбинатын технологийг шинэчлэх, бүтээгдэхүүнийг сайжруулахад зориулж унгар улс 57 сая ам.долларын зээл олгох асуудал яригдаж байгаа. Үүнийг унгар улс дэмжсэн. Өнөөдрийн уулзалтаар Монгол Улсын экспортыг нэмэхийн тулд унгар улстай хамтран ажиллах талаар ярилцлаа. Унгарт хүнс, хөдөө аж ахуйн технологи өндөр хөгжсөн. Тэгэхээр тус улстай хөдөө аж ахуйн салбарт хамтран ажилласнаар Монголд ажлын байр бий болгож, экспортыг төрөлжүүлж, уул уурхайгаас хэт хараат байдлаас салах боломж бүрдэх юм” гэлээ.

Түүнчлэн уулзалтаар боловсрол, соёл, урлагийн салбарын хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэх талаар санал солилцсон байна. Унгар улсын Засгийн газрын тэтгэлгээр жил бүр Монголын 200 оюутан тус улсад суралцдаг. Энэхүү тэтгэлгээ цаашид тогтмол үргэлжлүүлнэ гэдэгт итгэж буйгаа гадаад харилцааны сайд Д.Цогтбаатар илэрхийлэв. Тэрбээр “Жижиг орнуудын иргэдийг хил дамнасан хууль бус наймаанд татан оролцуулдаг гэмт хэргийн бүлэглэл бий. Үүнтэй нэг улс дангаараа тэмцэх боломжгүй. Эдгээр бүлгийг гишгэх газаргүй болгоход Европын аюулгүй байдал, хамтын ажиллагааны байгууллагатай хамтран ажиллах болно. Энэ чиглэлд унгар улстай хамтран ажиллах талаар өнөөдөр мөн ярилцлаа” хэмээв.

Унгар улсын гадаад хэрэг, худалдааны сайд Петер Сияяарто “Монгол Улсыг 2023 онд НҮБ-ын аюулгүйн зөвлөлийн гишүүнээр элсэхэд дэмжих болно. Түүнчлэн Монгол Улстай эдийн засгийн харилцаагаа өргөжүүлэхэд хамтран ажиллахад бид бэлэн байгаа. Үүний нэг жишээ нь биокомбинатыг шинэчлэхэд зориулж манай улсын 57 сая ам.долларын нэн хөнгөлөлттэй зээл олгох болсон явдал. Одоо Монгол Улсын их хурал зээлийн асуудлыг соёрхон баталсан тохиолдолд төсөл хэрэгжих боломжтой. Жил бүр 200 оюутан тэтгэлгээр сургах ажил цаашид тогтвортой үргэлжлэх болно” гэсэн юм.