A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2476/

Үндсэн чиглэл хэлэлцэж байхад хэтэрхий жижиг асуудлууд оруулж ирсэн гэв

Сайд нар төлөвлөсөн ажлаа хийхийн тулд “царайчилж” байна

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2476/


Засгийн газраас Монгол Улсын нийгэм, эдийн засгийг 2020 онд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлийг боловсруулж, өнгөрсөн сард УИХ-д өргөн барьсан. Түүний дагуу УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хороо ирэх онд хийх Засгийн газрын ажлыг хэлэлцэж яам, салбар бүрийн удирдах ажилтнууд гишүүдийн асуултад хариулав.

Засгийн газраас 2020 онд хийх ажлаа салбар бүрийн яамдаас ирүүлсэн санал дээр үндэслэн улсын төсвийн хөрөнгө оруулалт болон бусад хөрөнгийн эх үүсвэртэй уялдуулсан гэж танилцууллаа. Тухайлбал, Үндсэн чиглэлээр 20 зорилттой 118 бодлогын арга хэмжээг хэрэгжүүлэхээр тусгаснаас гадна шаардагдах санхүүжилт, хүрэх үр дүн, гардан хариуцах байгууллагыг тодорхойлсон гэв. Тэдгээр 118 арга хэмжээнд нийтдээ 10 их наяд 213.6 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт хэрэгтэйгээс 1.3 их наяд төгрөгийг улсын төсөв, 2.1 их наядыг гадаад эх үүсвэр, 6.1 их наяд төгрөгийг төр, хувийн хэвшлийн түншлэл болон хувийн хөрөнгө, 607 тэрбум төгрөгийг бусад эх үүсвэрээс гаргахаар төлөвлөжээ.

Харин Сангийн сайд мөнгөндөө харам байгааг нь үндсэн чиглэлийн ажлуудын санхүүжилт тодорхойгүй, салбарын сайд нар мөнгө гуйсан байдалтайгаас харагдаж байв.

Үндсэн чиглэлийг хэлэлцэх үеэр сайд нарын зүгээс Сангийн яамаа “царай алдаж” байгаагаа нуусангүй. Тухайлбал, БХБ-ын сайд Х.Баделхан “Ирэх онд бид 12 мянган айлын орон сууцыг ашиглалтад оруулна. Гэтэл ипотекийн зээлийн санхүүжилтийг Монголбанк “Бид хийхгүй, Сангийн яаманд шилжүүлж байгаа, тэднийх хариуцна” гээд байдаг. Сангийн сайд болохоор боломж тааруу гэсэн зүйл ярьж байна. Үүнийгээ Эдийн засгийн байнгын хорооны гишүүд ярилцаад нэг талд нь шийд. Сангийн яам санхүүжүүлэх эсэхээ хэлээч ээ” гэсэн юм. Мөн ХХААХҮ-ийн сайд Ч.Улаан “Ирэх онд 4.6 тэрбум төгрөгөөр нөөцийн мах бэлтгэхээр Үндсэн чиглэлд тусгасан. Энэ мөнгө өнөө жилийнх шиг хүрэлцээгүй байдлыг бий болгоно. Үүнийг сайжруулахад 10 тэрбум төгрөг хэрэгтэй байхад Сангийн сайд нааштай хариу өгөхгүй байна” хэмээсэн. Харин сайд нар хөтөлбөр үйл ажиллагааны санхүүжилтийг нэмэхгүй байгаа талаар гомдол мэдүүлж суухад Сангийн сайд “нэмэхгүй, тэр байтугай 34 тэрбум төгрөг хасна” гэж толгой дохиж суув. Сайд нарын толхилцоог таслах зорилгоор Эдийн засгийн байнгын хорооны дарга Ж.Ганбаатар “Сайд нар Үндсэн чиглэлээ боловсруулахдаа Засгийн газар дээрээ асуудлаа яриад оруулж ирэх хэрэгтэй шүү дээ” хэмээн шүүмжилсэн юм.

Мөн үндсэн чиглэлд тусгаагүй ажлууд гарч ирсэнтэй холбоотойгоор шинээр тусгах, салбарын бодлоготой уялдуулах зэрэг олон ажил дутагдаж байгааг хэлж байсан.

Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр замын ажлыг Үндсэн чиглэлд тусгаагүй

УИХ-ын гишүүн Я.Содбаатар Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр замын ажлыг яагаад Үндсэн чиглэлд тусгаагүйг тодруулахад “Энэ сарын 24-нөөс “Монголын төмөр зам” компани Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр замыг барьж эхэлнэ. Эхний ээлжинд Эрдэнэс-Тавантолгой компани 156.3 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгоод байгаа. Ирэх жилийн санхүүжилт хэд байхыг мэдэхгүй. Үндсэн чиглэл боловсруулж байхад ийм шийдвэр гараагүй байсан учраас төлөвлөлтийн асуудал тусгагдаагүй. Цаашдаа үүнийг тусгах байх” хэмээн ЗТХЯ-ны удирдлага хариулав. Энэ нь Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр зам барих ажил улс төрийн шийдвэрээр хүч түрэн орж ирж буйг харуулсан. Нөгөөтэйгүүр судалгаа, бусад салбарын эдийн засгийн үзүүлэлттэй уялдаагүй шийдвэр Үндсэн чиглэлд “гай тарьдаг” талаар албаныхан ярьж байсан юм.

УИХ-ын гишүүд улс орны хөгжил, эдийн засгийн боломжийн талаар ярьж суухад зарим гишүүн  өөрийнхөө асуудлыг Үндсэн чиглэлд оруулахаар зүтгүүлж байгаа зүйл ч ажиглагдав. Жишээ нь УИХ-ын гишүүн Ц.Гарамжав “Дэд бүтцийг хөгжүүлэх бодлого дутуу тусгасан байна. Хувийн хэвшлийнхэн өөрсдөө дэд бүтцээ татчихаад байхад амин хувиа хичээсэн гээд хүлээж авахгүй дарамталдаг ёс зүйгүй хандлагыг яамны зүгээс гаргаж байна” гэсэн. Хариуд нь Эрчим хүчний яамны дэд сайд Т.Гантулга “2016 онд баталсан Эрчим хүчний тухай хуулиас давсан шийдвэр гаргах болчихоод байгаа дамжуулах төв хүлээн авах ажил байгаа. Зөвхөн гарамжав гишүүнтэй холбоотой ч биш, бас өөр 16 дамжуулах төв бий. Гарамжав гишүүнтэй энэ асуудлаар хэд хэдэн удаа уулзсан. Гэвч хуулиас давсан шийдвэр гаргах хүндрэлтэй байна” гэсэн нь гишүүний уурыг хүргэчихэв. Ц.Гарамжав гишүүн “Энэ ганц миний асуудал биш. Намайг зөвхөн өөрийнхөө хувийн хэвшлийн талаар яриад байгаа гэж хэлэх гээд байгаа юм биш дээ” хэмээн ундууцсан.

УИХ-ын гишүүн Б.Баттөмөр “Сангийн яаманд хандаж хэлэхэд Монгол Улсын хөгжлийн бодлогод ингэж “дайвар” байдлаар хандаж болохгүй. Монголын төр бодлого байхгүйгээс төлөвлөлт байхгүй болсон. Улс орны хөгжлийн том бодлого, Үндсэн чиглэл хэлэлцэнэ гээд сууж байхад цагдаагийн парк, хилийн застав шинэчлэх зэрэг салбартаа шийдчих боломжтой маш олон жижиг асуудлыг оруулаад ирсэн байна. Гол том бодлого, төлөвлөлтүүд хаягдсан байна” гэж шүүмжилсэн юм.

Энэ мэтчилэн ЭЗБХ-ны гишүүд, сайд нар Монгол Улсын нийгэм эдийн засгийг 2020 онд хөгжүүлэх Үндсэн чиглэлийг хэлэлцэж толхилцсоор ямартай ч УИХ-ын нэгдсэн чуулганд оруулахыг олонхоор дэмжив.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Авлигатай тэмцэх бус, тэтгэх тогтолцоотой Монгол Улс

 0 сэтгэгдэл
  • Монгол Улс авлигын индексээр сүүл мушгисаар буй шалтгааныг Хонконгийн АТГ-ын дарга асан Тони Квок боловсон хүчний дутагдал болон хуулийн орчныг тодорхой болгож өгөөгүйтэй холбон тайлбарлалаа. Гэтэл Азийн улсууд авлигын эсрэг хэрэгжүүлсэн аргаараа дэлхийд шагшигдаж байна
  • Авлига нүүрлэсэн тогтолцоогоо эрх баригчид өөд нь татах уу, иргэд өөрчлөх үү 
  • Төр засгаас авлигатай тэмцэх шийдвэртэй алхам хийхгүй бол авлигыг үл тэвчсэн иргэдийн шийдсэн үйлдэл нийгмийг орвонгоор нь өөрчлөх тохиолдол бий
  • Сингапурын Ерөнхий сайд дотны найздаа ингэж хандаж байгаа юм чинь бидэнд ямар ч аврал үгүй юм байна гэх айдсыг авлигачдад төрүүлж чадсан юм 
  • Хонконгийн АТГ-ын мөрдөн байцаагчид нь сэжигтнээ саатуулах, хилийн хориг тавих бүрэн эрхтэй. Гурван сарын хугацаанд хэргийн 50 хувийг, жилийн дотор 90 хувийг илрүүлээгүй бол дотоод хяналтдаа шалгуулахад хүрдэг

    Дэлхийн улсуудын авлигыг 100 онооны системээр үнэлж, 50-иас доош оноотой оронд авлига ноцтой хэмжээнд нүүрлэсэнд тооцдог. Өнгөрсөн онд 88 оноогоор Дани улс тэргүүлсэн бол 10 оноогоор Сомали 180-д буюу адгийн байрт орсон. Тэгвэл энэхүү индексээр Монгол Улс 2013 оноос хойш 36-38 оноо авч сүүл мушгисаар ирлээ. Энэ түвшинд үнэлэгдсэн орнуудын түгээмэл зураглал бол эрх баригчид, тэдний хүрээллийн цөөн хэсэг хэт хөрөнгөжиж, харин олонх нь ядууралд өртдөг байдал юм. Үүнийг залруулахын төлөө тэдгээр хөрөнгөжсөн улстөрч, шийдвэр гаргагчид хуруугаа ч хөдөлгөлгүй, гацсан байдалтай олон жилийн нүүр үзлээ. Олон нийт ч Монгол Улсыг дэлхийд шившиглэсэн энэ байдалтай эвлэрч, хөмөрсөн тогоон дотроо хөрөнгөжсөн хүмүүсийнхээ өнөөх аргаар өчүүхэн амиа хоохойлохын төлөө тэмцэлдэнэ. Уг нь албан тушаалын төлөө тэмцэлдэх бус авлигатай тэмцвэл өнөөдрийн Дани, Шинэ Зеланд шиг иргэн бүр дунджаас дээгүүр орлоготой болж, эх орондоо амар тайван амьдрана гэдгийг хэзээ ойлгох бол.

ХОНКОНГ “ЖАРААХАЙ” БИШ “ТУЛ ЗАГАС”-ТАЙ ЭХЭЛЖ ТЭМЦЖЭЭ Өнөө цагийн авлигын аранга болсон улс бол өмнөд хөрш маань. Хятадын төрийн дээд удирдлагуудын дундах авлигын сүлжээг задалсан Ши Жиньпиний “Барын ав” ажиллагааны талаар дэлхий нийтээрээ шагшиж байна. Намын хурлаар хийдэг боловсон хүчний тохиролцоо, хурлын өмнөх улс төрийн нөхцөл байдал, “барын ав” буюу хүчний байгууллагуудад хийсэн цэвэрлэгээ зэргийг тодорхой хэргүүдээр жишээлж бичсэн номыг манай АТГ-ынхан орчуулуулж цөөн тоогоор хэвлүүлээд, хууль хяналтынхан болон улс төрийн зарим хүрээлэлд тараасан юм. Гэхдээ энэ номын тухай биш, Хятадын нөлөөгөөр Хонконг дахь авлигыг цэгцэлсэн зарим жишээнээс сонирхуулъя. 1960-1970-аад оны үед Хонконгод авлига хэвийн үзэгдэл болтлоо цэцэглэн хөгжсөн байв. Наад захын жишээ нь сар бүр таксины жолооч нар цагдаад хоёр долларын авлига өгч тусгай дүрстэй наалт авдаг байв. Түүний автомашиныхаа шилэнд наагаад хаана ч, яаж ч дүрэм зөрчиж болдог байлаа. Мөн хүүхэд төрүүлэхдээ эмнэлэгт эсэн мэнд амаржихийн тулд авлига өгч эхлээд, үхэхдээ оршуулгын газарт гайгүйхэн үйлчилгээ авах хүртлээ яг Монголын өнөөгийн нийгэм шиг амьдралынхаа турш “гар цайлгах” шаардлагатай тулгардаг байжээ. 1974 онд Хонконгод Авлигатай тэмцэх газар (ICAC) байгуулав. Тэд авлигын хэргийг ганц нэгээр нь илрүүлээд үр дүнгүйг ойлгож, шууд зохион байгуулалттай гэмт бүлгийн араас явжээ. Ингэж эрчимтэй ажиллаж, илрүүлсэн хэрэгтнүүдэд хуулийн хатуу шийтгэл оноосоор ердөө гурван жилийн дотор цэгцэлж чадсан гэж хэлэхэд болно. Манай АТГ шиг “спорт загасчлал” хийх, “жараахай барих” бус шууд “тул” шүүрч, үндсийг нь таслан зогсоосон нь энэ аж. Гэхдээ амжилтын нууц нь хараат бус байдалтай шууд холбоотой.  ICAC-ийн даргыг Бээжингээс томилдог. Түүнд Хонконгийн Ардын хурлын гишүүд, төрийн удирдах албан тушаалтнууд нөлөөлөх ямар ч боломжгүй, АТГ-ын дарга Ерөнхийлөн захирагчдаа л ажлаа танилцуулдаг аж. Ардын хурлын нэгэн гишүүн Ерөнхийлөн захирагч руу “Танай АТГ-аас намайг мөрдөөд байна” гэж  и-мэйл илгээснийхээ төлөө мөрдөн байцаалтад нөлөөлөхийг оролдсон үндэслэлээр хоёр жилийн ял авсан түүх бий. Ингэж цэгцлэхдээ төрийн албан хаагчдыг ч хамруулав. Тухайлбал, барилгын зөвшөөрөл олгосон компанид эхнэрээ өндөр цалинтай ажилд оруулсан түшмэл, ханган нийлүүлэх гэрээ байгуулсан менежер, согтууруулах ундааны худалдаа, үйлчилгээний зөвшөөрлийг нууц амраг бүсгүйнхээ зуучлалаар чирэгдэлгүй олгодог байсан этгээд, хамаарал бүхий хүндээ тендер олгосон дарга гээд шат шатны төрийн үйлчилгээнийхэн торны цаана сууж байв. Тэр бүү хэл, ажлаа бүтээлгэснийхээ төлөө биеэ үнэлэгч “бэлгэнд авсан” “хурган” дарга нэг жил шоронд сууж, төрийн албанд ажиллах эрхээ хасуулж байсан жишээ бий. АТГ-ын мөрдөн байцаагчид нь сэжигтнээ саатуулах, хилийн хориг тавих бүрэн эрхтэй. Гурван сарын хугацаанд хэргийн 50 хувийг, жилийн дотор 90 хувийг илрүүлээгүй бол дотоод хяналтдаа шалгуулахад хүрдэг. Тиймээс хэргийг хөөн хэлэлцэх хугацааны жишиг нь хуульд заагдаагүй ч нэг жилийн дотор шийдвэрлэсэн байхаар шуурхайлдаг. Хонконгийн 170 мянган төрийн албан хаагч толгой дараалан хөрөнгө орлогын мэдүүлгээ өгөх албагүй аж. Харин тэднийг АТГ-ын 1400 ажилтан хараанаасаа салгалгүй ажиглаж, автомашинаа солих, шинэ байранд орох гэх мэт хөрөнгийн хөдөлгөөн бүрт нь шалгалт хийдэг байна. Энэ мэт олон жишээг Хонконгийн АТГ-ын даргаар ажиллаж байсан ноён Тони Квок ярьсан юм. Тэрбээр дэлхийн 26 оронд Хонконг хэрхэн авлигаас ангижирсан түүхээр илтгэл тавьсан ба Азийн сангийн төслийн дагуу 2007 онд анх Монголд ирж ажиллаж байв. Хамгийн сүүлд 2010 онд ирснээс хойш есөн жилийн дараа буюу энэ сарын 10-нд манай хууль хяналтынханд сургалт хийхээр ирэх үедээ Монгол Улсын авлигатай тэмцэх ажиллагаа нэгэн хэвийн, амжилт багатай яваа нь Монгол Улсын 30-хан мөрдөн байцаагч АТГ-т ажиллаж, мөн хуулийн орчин бүрхэг байгаатай холбон тайлбарласан юм. Мөн мөрдөн байцаагч, прокурорынхон хэргийг шуурхай илрүүлж, яллах дүгнэлт хийсэн ч шүүх шударгаар шийдэхгүй бол энэ ажил хэзээ ч үр дүнд хүрэхгүйг тэрбээр анхааруулж байлаа. Азийн зарим улсад 200 хэрэг “боож” шүүхэд шилжүүлэхэд дөнгөж 20-ийг нь шийдвэрлэсэн үзүүлэлт байгаа нь авлигатай тэмцэх сонирхолгүйн жишээ гэдгийг Тони Квок онцолсон юм. Харин манайд 2016 онд 25, 2017 онд 46, өнгөрсөн жил 37 хэргийг шүүхээр шийдвэрлүүлсэн тоон мэдээтэй байна. 

ОЛОН УЛСЫН ЖИШИГ БА МОНГОЛ Авлигын индексээр эхний дөрөвт ордог улс бол Сигапур. Азийн улсуудаас хамгийн анх буюу 1952 онд Авлигын үйлдлийг мөрдөн шалгах товчоо (CPIB) байгуулж ажиллав. 1965 онд тусгаар улс босныхоо дараа Ерөнхий сайд асан Ли Куан Ю-гийн дотны найз, орон сууцны асуудал хариуцсан сайд нь авлигын хэрэгт холбогдож байлаа. Гэр бүлийн найз тул хэрэгт орооцолдсон сайдын эхнэр ноён Ли-гийн гэрт ирээд, найзыгаа аврахыг гуйсан аж. Харин Ерөнхий сайд “Та нөхрөө авлига аваагүй гэдэгт итгэж байна уу” гэж асуужээ. Эхнэр нь ч “тийм” гэж. “Тэгвэл шалгуулаад гараад ирэхийг нь хүлээе” хэмээн хэлсэн гэдэг. Харамсалтай нь авлигын хэрэг нотлогдож, Ли Куан Ю-гийн дотны найз уучлал хүссэн захидал бичээд амиа хорлосон юм. Уг захидлыг одоог хүртэл Сингапурын CPIB-ын сайтад байршуулсан байдаг. Энэ явдал авлигын хэргийг огцом хумив. Ерөнхий сайд дотны найздаа ингэж хандаж байгаа юм чинь бидэнд ямар ч аврал үгүй юм байна гэх айдсыг авлигачдад төрүүлж чадсан юм. Одоо Сингапурын төрийн албан хаагчдыг гурван сарын цалинтай тэнцэх хэмжээнээс дээш зээлтэй байхыг хориглодог бөгөөд  зөвхөн өөрт нь зориулсан, өөр хаа ч байхгүй хямдралаар автомашин авсан бол авлигын хэргээр шоронд орно гэх мэт хатуу заалттай хууль мөрдөж байна. Азийн бусад улсын хувьд ч ялгаагүй авлигатай тэмцэх ажил идэвхтэй өрнөсөөр байна. БНСУ-д гэхэд л Албан ёсны мэдээллийг ил болгох тухай хуулийг 1998 оноос хэрэгжүүлж эхэлжээ. Иргэдийн мэдэх эрхийг хангаснаар төрдөө итгэх итгэлийг нэмэгдүүлж, төрийн албан дахь авлигатай тэмцэх том хөшүүрэг болсон уг хуулийг Дотоод хэрэг, аюулгүй байдлын яам нь гардан боловсруулж, батлуулж, хэрэгжилтэд анхаарч байна. Гэтэл манай ХЗДХЯ ямар байгаа билээ. Мэргэжилтнүүдийн боловсруулж өгсөн хөөн хэлэлцэх хугацааг зохицуулсан хуулийн төслийг дарсаар байгааг нь шүүмжлээд байхад үл тоомсорлох атлаа сайдынхаа өндөр үнэтэй шинэ машины эх сурвалжийг нотлохоор улайрч байх жишээний. Түүнчлэн Солонгост нийтийн ашиг сонирхлын төлөө авлигыг илрүүлэн мэдээлсний шууд үр дүнд төрд учрах хохирол, алдагдлаас сэргийлсэн тохиолдолд “шүгэл үлээгч”-ийг гурван тэрбум хүртэлх воноор урамшуулах хуультай. Харин манайд “шүгэл үлээгч”-ийг урамшуулах бүү хэл хамгаалах тухай асуудлыг дөнгөж хөндөж эхэлж байна. Төр засгаас авлигатай тэмцэх шийдвэртэй алхам хийхгүй бол авлигыг үл тэвчсэн иргэдийн шийдсэн үйлдэл нийгмийг орвонгоор нь өөрчлөх тохиолдол бий. “Арабын хавар” хэмээн нэрлэгддэг, олон улсад засгийн газруудын эсрэг өрнөсөн тэмцэл эхэлсэн шалтгаан нь Тунис дэх гудамжны худалдаачинтай холбоотой. Тэрбээр өдөр бүр нэг долларын авлига авдаг байцаагчийг үл тэвчихдээ төв талбайдаа өөрийгөө шатаасан түүхтэй. Эхнэр, таван хүүхдээсээ гадна өндөр настай ээж, хүнд өвчтэй ахыгаа тэжээдэг түүний хувьд өдрийн нэг долларын авлига бол нялх хүүхдийнх нь гурван өдөр идэх сүүний мөнгө байв. Энэ мөлжлөгийг үл тэвчсэн худалдаачин амиа өргөснөөр эхэлсэн эсэргүүцлийн жагсаал нэг сарын дотор засгийн газраа унагасан. Энэ жагсаал Йемен, Ливи, цаашлаад Египетэд халдварлаж, хэд хэдэн засгийн газрыг унагасан юм. Монголд төрийн үйлчилгээг авахын тулд нэгэн байгууллагын олон давхрыг элээж, хаалга бүрийн цаана “гар хүндрүүлэх” болзлыг хангаж чадвал хэргээ бүтээдэг эмгэнэлтэй амьдралд монголчууд дарлуулаад удлаа. Бизнес эрхлэгчид төрийн хүнд суртлыг гэтэлгэж дийлэхгүй сөхрөхдөө өөрсдөө төрд шургалж, давуу байдал бий болгохоор улайрна. Жилийн жилд энэ тэмцэл илүү боловсронгуй болж өрнөсөөр, харин цаана нь “авлига” улам хүчирхэгжин оршин тогтносоор. Энэ байдлыг зогсоох хараат бус мэргэжлийн байгууллагын удирдлага эрх баригчдын бээлий мэт солигдож байхад иргэд ямар үр дүн хүлээх билээ. Үл тэвчихийн туйлд хүрч, өөрийгөө шатаах нэгэн гарахаас нааш сэрж, сэрэмжлэхгүй гэж үү, монголчууд аа.









A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Сонгуулийн жилийн төсвийн халамжийн хэмжээ өсжээ

 0 сэтгэгдэл
  • Ерөнхий сайд ирэх оны төсвийн төслийг УИХ-д танилцуулав
  • Нийгмийн халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмжийг инфляцтай уялдуулан нэмэгдүүлэхэд ирэх онд 327.9 тэрбум төгрөг нэмж зарцуулна.

Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх ирэх оны төсвийн болон түүнийг дагалдан орж ирсэн бусад хуулийн төслүүдийг УИХ-д танилцуулав. Тэрбээр “... Миний бие Ерөнхий сайдаар томилогдохдоо “Төсвийн сахилга батыг сайжруулж, төрийн үргүй зардлыг багасгах, улсын өмчийн үр ашгийг дээшлүүлэн, хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх замаар ард иргэдийнхээ орлогыг нэмэгдүүлэх чиглэл баримтална” гэдгээ чуулганы индрээс хэлсэн. Энэ дагуу төсөв, санхүүгийн зохистой бодлого хэрэгжүүлж, баталсан төсөвт нэмэлт, өөрчлөлт, тодотгол оруулахгүйгээр мөрдүүлэн, Засгийн газрын гадаад, дотоод үнэт цаас гаргахгүйгээр санхүүжилтийг бүрэн олгож, төсвийн сахилга, хариуцлагыг сайжруулснаар 2018 онд Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн нийт орлого 10 их наяд 172.8 тэрбум төгрөгт хүрч, нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн тэнцэл 27.9 тэрбум төгрөгийн ашигтай гарсан. Энэ нь төсвийн орлого анх удаа 10 их наяд төгрөг давсны зэрэгцээ төсөв 2010 оноос хойш анх удаа ашигтай гарсан үзүүлэлт болсныг та бүхэн мэдэж байгаа. Эрдэс баялгийн орлогыг тэнцвэртэй хуваарилах, нөхөн сэргээгдэхгүй нөөц баялгийг санхүүгийн хөрөнгө болгон ирээдүй хойч үедээ өвлүүлэх зорилго бүхий Ирээдүйн өв сангийн тухай хуулийг 2017 оноос хэрэгжүүлж эхэлсэн. Тус санд 2019 оны есдүгээр сарын байдлаар 368.2 тэрбум төгрөгийг хуримтлуулаад байгаа бөгөөд манай улс анх удаа эрдэс баялгийн орлогоосоо бодит хөрөнгийн хуримтлал үүсгэж, байгалийн баялгийн өгөөжийг тэнцвэртэй хүртээх боломж бүрдэж байгаа юм” гэв. Харин ирэх оны төсвийг танил-цуулахдаа “Ирэх онд Засгийн газар эдийн засгийг тогтвортой өсөлтөөр хангаж, төсвийн үр ашгийг дээшлүүлэхэд чиглэсэн “Цахим, ил тод, үр ашигтай” төсвийн бодлогыг үргэлжлүүлэн хэрэгжүүлнэ. Энэ хүрээнд Зас-гийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх, ард түмнийхээ амьдралыг дээшлүүлэх, сахилга хариуцлага, дэг журмыг хэвшүүлэн мөрдүүлэх, авлига, хээл хахуулийг хязгаарлахад чиглэсэн бодлогын шинэтгэлүүдийг тусгалаа. Зээлийн хүүг бууруулж, хөрөнгийн зах зээлийг хөгжүүлэх замаар эдийн засаг, бизнес, хөрөнгө оруулалтын орчныг дэмжих, гадаад худалдааны эргэлтийг нэмэгдүүлэх, татварын тэгш шударга, ил тод байдлыг хангахад чиглэсэн арга хэмжээг татварын шинэчлэлийн хүрээнд эхлүүлнэ” гэсэн юм. Түүний эхний зорилт ипотекийн зээлд хамрагдсан иргэдэд чиглэж буй. Тухайлбал, ипотекийн зээлээр анх удаа орон сууц худалдан авсан иргэдийн татварын хөнгөлөлт хоёр дахин нэмэгдэх, мөн анх удаа ипотекийн зээлээр орон сууц авсан бол Засгийн газрын ипотекийн хөнгөлөлттэй зээлийн найман хувийн хүүгийн түвшнээс илүү төлсөн хэмжээгээр татварын буцаан олголт үзүүлэхээр төлөвлөж байгаагаа дурдсан. Мөн мэргэжлийн боловсролын сургалтын төвд суралцагчдын тэтгэлгийг 200 мянган төгрөг болгох, цэцэрлэгийн хүүхдийн хоол, ЕБС-ийн “Үдийн цай хөтөлбөр” болон дотуур байрны хоолны зардлыг 50 хувиар нэмэх зэрэгт төсөвт тодорхой мөнгө суулгасан талаар хэлэв. Гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн иргэдийн нийгмийн хамгааллыг сайж руулах Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт тусгасан аж-луудын хэрэгжүүлэхдээ таван чиглэлд анхаарч төсөвт тусгасан гэв. Нэгдүгээрт, төрийн албан хаагчдын цалингийн сан, нийгмийн даатгалын сангаас олгох бүх төрлийн тэтгэвэр болон нийгмийн халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмжийг инфляцтай уялдуулан нэмэгдүүлэхэд ирэх онд 327.9 тэрбум төгрөг нэмж зарцуулна. Хоёрдугаарт, Төрийн үйлчилгээний албан хаагч нь төрийн захиргааны албан хаагчийн нэгэн адил төрд ажилласан хугацаагаараа тооцуулж цалингийн нэмэгдэл болон тэтгэвэрт гарахад олгох нэг удаагийн тэтгэмж авах боломжийг 2020 оноос эхлэн олгоно. Гуравдугаарт, малчин, хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчдэд 1995 оноос хойш төлж чадаагүй байсан тэтгэврийн даатгалын шимтгэлээ нэг удаа нөхөн төлж 2020 оноос тэтгэвэр авах боломжийг олгоно. Дөрөвдүгээрт, нийгмийн даатгалд сайн дураар даатгуулсан эхийн жирэмсний болон амаржсаны тэтгэмжийг цалин хөлснийх нь 70 хувиар тооцож байсныг 100 хувиар тооцож олгох, сайн дураар даатгуулсан болон нийгмийн даатгалд даатгуулаагүй эх хүүхдээ асрах хугацаанд төлбөл зохих шимтгэлийн тодорхой хувийг хөнгөлнө. Тавдугаарт, хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр залуу насандаа тэтгэвэр тогтоолгосон, олон хүүхэд төрүүлсэн зарим эхчүүд, эмэгтэйчүүдийн ажилласан жил цөөн, тэтгэвэр тогтоолгосон цалингийн хэмжээ бага байгааг харгалзан тэтгэврийн хэмжээг нь нэг удаа тусгайлан нэмэгдүүлэх арга хэмжээ авна гэв. Мөн тэрбээр “Цөлжилтийг сааруулж, цөлжилтөд өртсөн газар нутгийн хэмжээг бууруулах, тусгай хамгаалалттай газар нутгийн хамгаалалтыг сайжруулах, газрын доройтлыг бууруулах, нөхөн сэргээх, хуурайшилт, гал түймрээс урьдчилан сэргийлэх арга хэм жээнд шаардагдах санхүүжилтийг 6.5 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдүүлэхээр тооцсон. Аялал жуулчлалын салбарын дэд бүтцийг сайжруулах, гадаад сурталчилгаа, маркетингийн ажлуудыг эрчимжүүлэх, үйлчилгээний чанарыг сайжруулах, Монгол Улсад жуулчин хүлээж авах хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх зорилгоор санхүүжилтийг нэмэгдүүлж 8.1 тэрбум төгрөгт хүргэнэ. Нийгмийн хэрэгцээ шаардлага, орон нутаг болон салбаруудад тулгамдсан асуудлуудыг хөрөнгө оруулалтаар шийдвэрлэхэд онцгой анхаарч 2016-2018 онд 81 цэцэрлэг, 58 сургууль, 22 эмнэлгийн барилга байгууламж ашиглалтад оруулсан бол 2019-2020 онд 194 цэцэрлэг, 145 сургууль, 80 эмнэлгийг шинээр ашиглалтад оруулахаар ажиллаж байна. Түүнчлэн улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар 2018-2019 онд эхлүүлсэн төслүүдийг дуусгах, олон жил үргэлжилсэн царцаагдсан төслүүдийг ашиглалтад оруулах, 2018 оны төсөвт тусгагдсан боловч санхүүжилтээ бүрэн авч чадаагүй зарим төслүүдийн хураагдсан санхүүжилтийг төсвийн төсөлд тусгалаа” хэмээв. Танилцуулгын төгсгөлд Ерөнхий сайд дээр дурдсан бодлогын арга хэмжээнүүдийн үр дүнд 2020 онд Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлого 11.8 их наяд төгрөг, нэгдсэн төсвийн нийт зарлага 13.9 их наяд төгрөг, улмаар нэгдсэн төсвийн нийт алдагдал 2.1 их наяд төгрөг буюу ДНБ-ий 5.1 хувь байхаар төсвийн төслийг боловсруулсныг онцлов. Мөн Төсвийн төслийн хамт Засгийн газрын тусгай сангуудын үйл ажиллагааг цэгцлэх, зориулалт, эх үүсвэр, санхүүжилт, зарцуулалтыг нь ил тод, оновчтой, хяналттай болгох, эдийн засаг, нийгэмд үзүүлэх үр нөлөөг дээшлүүлэх зорилгоор Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуулийн  шинэчилсэн найруулгын төслийг хамт өргөн барьснаа мэдэгдэв.









A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Д.Сумъяабазар: Популизм хөрөнгө оруулагчдад таагүй байдал үүсгэсэн

 0 сэтгэгдэл
  • Шинээр байгуулах үйлдвэрлэл, технологийн паркад хөнгөн үйлдвэрийн салбарыг орхижээ
  • Уул уурхайн гадаад хөрөнгө оруулалт 20 орчим хувиар буурсан гэв 


УУХҮЯ-наас Эдийн засгийн байнгын хороонд Үйлдвэрлэл, технологийн паркийн эрх зүйн байдлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл танилцуулсан. 2009 онд тус хуулийг баталснаас хойш Засгийн газар таван хуулийн этгээдэд паркийн үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл олгосон байна. Гэвч хөрөнгө оруулалт татаж чадалгүй, үйл ажиллагаа нь эхлэлийн шатанд гацжээ. Тиймээс Үйлдвэрлэл, технологийн паркийн эрх зүйн байдлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж, төрийн зүгээс бодлогын болон татвар, санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх эрх зүйн орчныг үзүүлэх шаардлагатайг УУХҮЯ-ны сайд Д. Сумъяабазар танилцуулсан. Мөн тэрбээр “Хуульд өөрчлөлт орсноор шинэ дэвшилтэд техник, технологийг нэвтрүүлж нутагшуулах, гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалтыг татах, үйлдвэрлэл цогцолбороор хөгжиж улмаар ажлын байр нэмэгдэн бүс нутгийн нийгэм эдийн засгийн хөгжлийг түргэсгэнэ. Түүнийг дагаж худалдааны чөлөөт бүс бий болгоно” гэсэн юм. Гишүүд хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжсэн ч зарим зүйл дээр “түүхий” байгааг хэлж байлаа. Мөн аж үйлдвэрийн парк, худалдааны чөлөөт бүсийг байгуулахын тулд хөнгөн үйлдвэрийн салбараа хаясныг шүүмжилсэн. түүнчлэн Үндэсний хөгжлийн газар үйлдвэрлэлийн парк байгуулахад яагаад оролцохгүй байгааг ч гайхаж байв. 

Тухайлбал,

Д.Дамба-Очир:­ Энэ хуулийг нь батлахдаа томоохон үйлдвэрүүдээ дагаж, дотоодын үйлдвэрлэлийг нэмэх, аж үйлдвэрийн парк байгуулах ёстой гэсэн зарчим барьсан. Гэвч өнгөрсөн хугацаанд хэрэгжилт хангалтгүй байна. Зөвшөөрөл авсан газруудаас сонгодог 
утгаараа ажиллаж байгаа газар нэг ч алга. дархан­уул, багануур, Налайх, Эрдэнэт зэрэг газар бүх татвараас нь чөлөөлж, парк байгуулах зөвшөөрөл олгосон ч үр ашиг гарсангүй. төрөөс орлогын албан татвар, НӨат, газрын төлбөр зэргийг таван жилээр чөлөөлж дэмжсэн. гэтэл хөрөнгө оруулалт татаж чадахгүй байна. ингэхэд гадаадын хөрөнгө оруулалт буур сан уу, нэмэгдэж байгаа юу. 

УУХҮЯ-ны бодлого төлөвлөлтийн газрын дарга Э. Батболд: ­Өнгөрсөн жил уул уурхайн салбарт 1.3 тэрбум орчим ам.доллар орж ирсэн бөгөөд 70 орчим хувь нь  Оюутолгойн хөрөнгө оруулалт байсан. Энэ жил гадаадын хөрөнгө оруулалт 20 орчим хувиар буурсан.

УУХҮЯ-ны ахлах мэргэжилтэн Т.Чимэгсанаа: ­
Үйлдвэр технологийн парк байгуулах ажлыг 2003-­2016 онд хаая, аж үйлдвэрийн яам хариуцаж байсан. 2016 оноос хойш хөнгөн, хүнд үйлд­вэр гэж хоёр салсан. Үйлдвэр технологийн паркийн хуулиар парк байгуулах эрх ХХААХҮЯ-нд оногдсон байгаа. Харин Зас­гийн газрын хуульдаа  УУХҮЯ хариуцна гэж заасан нь зөрчил үүсгэсэн. Одоо бид зөрчил, давхцлыг нэг мөр болгохын тулд өөрчлөлт оруулж байна. Одоогоор хүнд үйлдвэрийн чиглэлээр зөвшөөрөл авсан таван паркийг шинэчлэхээр төлөвлөн ажиллаж байгаа. ТЭЗҮ-г хийсэн, дэд бүтцийн бүтээн байгуулалтын ажлаа хийж байна. 


УУХҮ-ийн сайд Д. Сумъяабазар:
 Бид Эрдэнэт үйлдвэр, Тавантолгойн орд, Сайншандын газрын тосны үйлдвэртээ түшиг­лэн үйлдвэрлэл технологийн парк байгуулах нь зөв гэж шийдсэн. Эрдэнэт үйлдвэрийн паркийн төсөл амжилттай хэрэгжих боломжтой. Гадаадын хөрөнгө оруулалт татах чиглэлээр уулзалтууд хийгээд л явж байна. Өнөөгийн үүсээд байгаа нөхцөл байдал, ялангуяа уул уурхайн популизм гаднын хөрөнгө оруулагчдад таагүй байгаа. Гаднынхны ойлголтыг эерэг болгохоор сайдын хувьд хичээж байна. 

Ж.Бат-эрдэнэ: Энэ хуулийн төсөл маш чухал. Хэрэв нэмэлт, өөрчлөлтийг баталвал хөгжлийн нэг том бодлого болно. Ямар ч үйлдвэрлэл зах зээлтэйгээ холбоотой. Бид одоо байгаа хүнд үйлдвэрүүддээ түшиглэсэн үйлдвэрлэлүүдийг тодорхой болгох шаардлагатай байна. Ингэхдээ гадаад, дотоод зах зээлээ тодорхойлох хэрэгтэй. Юу үйлдвэрлэж хэнд нийлүүлэх вэ гэдэг чухал. Мөн татвар, гааль, хөрөнгө оруулалтын дэмжлэгийг зайлшгүй өгөх ёстой. Төр ямар үүрэгтэй байх, яаж дэмжих, хувийн хэвшил, аж ахуй нэгжийн оролцоог хэрхэн хангах вэ гэдгээ тодорхой болгох ёстой.Үйлдвэрлэл, технологийн паркийн эрх зүйн байдлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг дангаар нь хэлэлцэх ёсгүй гэсэн байр суурийг зарим гишүүн илэрхийлэв. УИХ-­ын гишүүн Л.Энх­амгалан парк, худалдааны чөлөөт бүс байгуулахад ХХААХҮЯ, Үндэсний хөгжлийн газар оролцохгүй байгааг шүүмжилсэн. Мөн Д.Эрдэнэбат парк байгуулах, татварын хөнгөлөлт үзүүлэхэд сангийн яамнаас төсөв батлуулах “зөвшөөрөл” авахыг захив. Ямар ч байсан хүнд үйлдвэрийг түшиглэсэн үйлдвэрлэл техно­логийн парк байгуулахыг байнгын хороо дэмжлээ. Улмаар бусад яам, агентлагийн оролцоог хангахын тулд ажлын хэсэг байгуулах саналыг гаргаж үүрэг чиглэл өгөв. Харин УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэхэд бусад салбарын уялдаа холбоог хангаж хөнгөн үйлдвэрлэлийг хамтад нь хэлэлцүүлэхгүй бол гишүүдийн дэмжлэг авахгүй байх магадлалтайг анхааруулсан юм. 











 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Монголд алт цэвэршүүлэх үйлдвэр байгуулахаар боллоо

 0 сэтгэгдэл

Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн Казахстан улсад хийж буй айлчлалын хүрээнд Монгол, Казахстаны бизнес форумыг тус улсын нийслэл Нур-Султан хотод зохион байгуулав. Форумд Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх, БНКУ-ын Ерөнхий сайд А.У.Мамин нар оролцсон бөгөөд Монголын 60 гаруй бизнес эрхлэгч Казахстан улсын 160 орчим бизнесийн төлөөлөгч оролцжээ. Форумын үеэр Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх “Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Казахстан Улс 1992 онд дипломат харилцаа тогтоож, 1993 онд Найрсаг харилцаа, хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулснаас хойш харилцаа, хамтын ажиллагаа хөгжсөөр ирлээ. Энэ харилцааг улс төр, аюулгүй байдал, батлан хамгаалах, худалдаа, эдийн засаг, хөрөнгө оруулалт, уул уурхай, мал аж ахуй, газар тариалан, соёл, боловсрол, олон нийт, хүмүүнлэг гээд бүх салбарт эрчимжүүлэн гүнзгийрүүлэхээр боллоо” хэмээн тодотгожээ.

Хоёр орны бизнес эрхлэгчид “Алт мөнгө цэвэршүүлэх үйлдвэр барих”, “Нүүрсний ордуудаас ферросолицион үйлдвэрлэх үйлдвэр барих”, “Агаарын техникийн ачаа тээврийн нислэгийн инженер, техникийн үйлчилгээний мэргэжилтэн бэлтгэх”, “Хорио цээрийн бэлдмэл үйлдвэрлэх, мэргэжилтнүүдийг сургах сургалтын төв байгуулах” зэрэг найман гэрээ байгуулсан. Тэдгээрээс хамгийн их анхаарал татаж буй гэрээ нь Монголд үнэт металл цэвэршүүлэх үйлдвэр барих зорилт юм. Алт цэвэршүүлэх үйлдвэр барих, ашиглалтад оруулах тухай гэрээнд “Эрдэнэс алт ресурс” ХХКийн гүйцэтгэх захирал Б.Ачитсайхан, “Сымбат инженеринг” ХХН-ийн захирал Т.М.Шопшекбаевич нар гарын үсэг зурсан. Тус гэрээний хүрээнд Казахстаны талаас 30 сая ам.долларын үнэ бүхий алт цэвэршүүлэх технологийн патентаа Монголын талд үнэ, төлбөргүй өгч буйг мэдэгдэв. Гэрээнд гарын үсэг зурсны дараа УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъяабазар хэлэхдээ “Тэртээ XIV зуунаас түү­хэн улбаатай Монгол, Казахс­тан хоёр улсын ижил төстэй олон зүйл байдаг. Өргөн уудам газар нутагтай, эрдэс баялгийн арвин их нөөцтэй улсууд билээ. Иймээс хоёр орны уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн салбарт олсон амжилт, туршлагыг хуваалцан энэ салбарт эдийн засгийн хамтын ажиллагааг харилцан ашигтайгаар хөгжүүлэх асар их боломж бий” гэсэн юм.

Мөн Монгол, Казахстаны бизнес форумд оролцогчид Нур-Султанд 2013 онд ашиглалтад оруулсан “Тау-Кен Алтын” алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийн үйл ажиллагаатай танилцлаа. Казахстан улс жилд 70 тонн алт үйлдвэрлэх зорилтынхоо хүрээнд нийслэл “Тау-Кен Алтын” алт цэвэршүүлэх үйлдвэр байгуулж ашиглалтад оруулснаар алтыг 99,99 хувь хүртэл цэвэршүүлдэг, жилд 25 тонн алт, 50 тонн мөнгө цэвэршүүлэх боломжтой олон улсын стандарт шаардлага хангасан үйлдвэртэй болжээ. Ингэснээр илүү зардлыг хэмнэж чадсан байна. Монголчуудын хувьд алтаа гадаадад цэвэршүүлж, байршуулдаг, түүнээс улбаалан төдий хэмжээний зардал гаргадаг аж. Харин дотооддоо үнэт металл цэвэршүүлэх үйлдвэр барьснаар зардал хэмнэх боломжтойг салбарын сайд онцлов.