A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3907/

Өвдөөд ирсэн хүүхэд инээгээд гарах нь хамгийн том жаргал

Өвдөөд ирсэн хүүхэд инээгээд гарах нь хамгийн том жаргал
 1 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3907/
  • “Ханиагаад 10 хонож байна, хатиг гараад 20 хонолоо.... Ажил ихтэй үзүүлж амжихгүй юм, аав нь хөдөө яваад ирэхгүй удчихлаа” хэмээн, нус нь гоожиж, нулимс нь урсах бяцхан үрээ дагуулан ирсэн эцэг эхийн цуваа яаралтай тусламжийн тасагт тасралтгүй хөвөрнө. Тэд дээрх шалтгаанаа эмчид уламжлахдаа “арай хатгаа болчихоогүй биз дээ, ажлаас чөлөө өгөхгүй” хэмээнэ
  • Эрэмбэлэн дараалах ангиллын дагуу хүнд өвчтэй хүүхэд эмнэлгийн тусламжийг дараалал хүлээхгүй авах зохицуулалттай. Гэтэл урдуур хүүхэд орууллаа гэж ундууцах эцэг, эх олон байв
  • “Хүүхдийн эв дүйг олно гэдэг амаргүй. Цамцаа сөх, амаа ангай гээд том хүнд хэлдэг шиг хандаж болохгүй. Уйлчих л юм бол уушги, дотрыг нь чагнах аргагүй” хэмээн Эх хүүхдийн эрүүл мэндийн үндэсний төвийн яаралтай тусламжийн тасгийн эрхлэгч Б.Бат- Амгалан ярилаа

Эх хүүхдийн эрүүл мэндийн үндэсний төвийн яаралтай тусламжийн тасгийн хаалгаар ормогц ой хүрээгүй бяцхан үрээ тэвэрсэн залуухан ээж “Замаас холдоорой” хэмээн сандран орилсоор хажуугаар зөрөн өнгөрөв. Гар нь чичирхийлж, царай нь зэвхий цайсан тэрбээр хахсанаас болж таталт өгсөн хүүгээсээ уучлал эрэн амандаа бувтнах нь өрөвдөлтэй. Тэрбээр “Эмч ээ, миний охин гурилан боовонд хахчихлаа. Түргэн дуудсан ч хүлээж тэсэлгүй хүрээд ирлээ. Ирэх замдаа таталт өгсөн” гэж эрээнтэж, зангирсан хоолойгоор тусламж эрэв. Харин эмч үзлэг хийгээд “Битгий сандар. Хүндрэл үүссэн бол хүүхэд ийм тайван байхгүй. Тэгээд ч амьсгалын зам нь чөлөөтэй сонсогдож байна. Юутай ч рентгэнд харуулаад, эргээд эмч дээрээ ирнэ шүү” гээд гаргав. Үрийнхээ толгойг илэн, нулимс дүүрэн нүдээр эмчийн зүг ширтэх ээж “хүндрэл үүсээгүй” гэх үгийг сонсоод, сая л санаа амрах шиг боллоо. Ээж, хүү хоёрыг өрөөнөөс гарсны дараа эмч “дараагийнх нь ороорой” гэж хэлэх үедээ хаалганы хажууд зогсож буй биднийг анзаарч “яаралтай тусламжийн тасгийн ажлыг сурвалжлахаар ирсэн сэтгүүлч үү, ороод ир. Манай эмнэлэгт их юм болно, цаг ч хурдан өнгөрнө” гэсээр биднийг угтсан юм. 

Надад өөр ажил хийх тухай бодох зав ч гардаггүй

Амсхийх чөлөөгүй ажиллаж, эрэмбэлэн ангилах дарааллаар хүүхдүүдэд үзлэг хийн, зөвлөгөө өгөх шавилхан биетэй, шалмаг хөдөлгөөнтэй энэ эмчийг Б.Бат-Амгалан гэдэг. Эмчийн мэргэжил эзэмшээд 10 жил, хүүхдийн эмчээр долоо дахь жилдээ ажиллаж буй тэрбээр Эх хүүхдийн эрүүл мэндийн үндэсний төвийн яаралтай тусламжийн тасгийн эрхлэгчийн алба хашдаг. Ачаалал ихтэй, хөндлөнгийн нүдээр харахад хэтэрхий хүнд юм шиг энэ ажлаасаа Б.Бат-Амгалан эмч залхаж байсан удаагүй гэнэ. Тэрбээр “Надад өөр ажил хийх тухай бодох зав ч гарч байгаагүй. Өглөө ажилдаа ирээд нэг л мэдэхэд орой болчихдог. Шөнийн ээлжинд жижүүрлэхдээ ч цаг харах завдалгүй ажилладаг юм. Хэдий завгүй ч би ажилдаа хайртай. Хүүхэд шиг хөөрхөн зүйл байхгүй шүү дээ. Үзлэг хийхэд үнэр нь хүртэл сайхан. Бас тэд худлаа ярьдаггүй, өвчин зовууриа яг, таг хэлнэ. Эдгэх нь ч хурдан. Өглөө үзүүлээд, хатгаа гэж оношлуулсан хүүхэд сая утлага хийлгээд явлаа. Хоёрхон утахад л цээж нь онгойгоод, ханиад нь хөнгөрчихсөн байгаа биз” хэмээв. Завсар чөлөөгүй үзлэг хийх тэрбээр өвчтөнд зөвлөгөө өгсний дараа яриагаа үргэлжлүүлэн “Удаан ажилласан эмч нар бараг л сэтгэлзүйч шиг болчихдог. Янз бүрийн л зан, араншинтай хүнтэй харьцана. Өвчтөн ороод ирэхэд тэр хүнтэй хэрхэн харьцах хэрэгтэйг гадарладаг болчихдог. Хүүхдийн эв дүйг олно гэдэг амаргүй. Цамцаа сөх, амаа ангай гээд том хүнд хэлдэг шиг хандаж болохгүй. Уйлчих л юм бол уушги, дотрыг нь чагнах аргагүй” хэмээн ярих нь эзэмшсэн мэргэжлийнхээ хүнд хүчир, хэцүү бэрхээс урьтаж сайн сайхныг харж, мэдэрдэг болохыг нь илтгэнэ.

Ажлын өдөр 200-250, амралтын өдөр 300-350 хүнд үзлэг хийдэг 

ЭХЭМҮТ-д хүндэрсэн л бол харьяалал харгалзахгүй хот, хөдөөгийн хүүхдүүд бүгд хандана. Тус төвд хандсан бүх өвчтөн хүнд, хөнгөнөөс үл хамааран Яаралтай тусламжийн тасгийн эмчид үзүүлж, ямар эмчилгээ, шинжилгээ хийлгэх, хаана хандах зөвлөгөө авдаг. Тиймээс энэ тасгийн ачаалал бусдаасаа их байдаг төдийгүй амьсгалын замын өвчлөл ихэсдэг хүйтний улиралд бүр ч завгүй ажилладгийг тасгийн эмч нар хэлж байлаа. Ханиад томуугийн идэвхжил огцом өсдөг өнөө үед ажлын өдөр 200-250 хүүхэд яаралтай тусламжийн тасагт ханддаг байна. Харин амралтын өдрүүдэд дээрх тоо 300-350 болж өснө. Түүнчлэн нийт өвчтөний талаас илүү хувь нь ажлын цаг дууссаны дараа ирдэг байна. Тиймээс тус тасаг жижүүрийн эмч нарынхаа тоог жирийн үеийнхээс хоёр дахин нэмжээ. Хэдий эмч нарын тоог нэмэх зохицуулалт хийсэн ч ачааллаа дийлэхгүй байгаа нь эмнэлгийн коридорт эгнэх эцэг эхчүүд, өвдсөн хүүхдүүдийн дарааллаас харагдана. Эрэмбэлэн дараалах ангиллын дагуу хүнд өвчтэй хүүхэд эмнэлгийн тусламжийг дараалал хүлээхгүй авах зохицуулалттай. Гэтэл урдуур хүүхэд орууллаа гэж ундууцах эцэг эхчүүд ч олон байв. Өвдсөн л бол өвдсөн хэмээн халуурч, хахаж, өвчиндөө зовиурлан уйлах хүүхдээ яаралтай үзүүлэх хүсэлтэй эцэг эхчүүдийг буруутгах аргагүй. Гэвч амь нас нь цаг хугацаагаар хэмжигдэж буй өвчтөнүүдээ эхлээд үзэх гэсэн эмчийн сэтгэл, эмнэлгийн зохицуулалтыг ойлгоосой гэсэн бодол эрхгүй төрсөн. Харамсалтай нь, өөрийн асуудлыг уулын чинээ, өрөөлийн зовлонг юман чинээ тоодоггүй, ухвар мөчид хүн олон аж. Б.Бат-Амгалан эмчтэй хамт энэ өдөр жижүүрлэх эмчийг Ж.Бат-Ундрах гэнэ. Зүрх судасны их эмч тэрбээр “Бидний ажил ачаалал ихтэй. Гэхдээ манай эмнэлэг хүний нөөцийн бодлого сайтай учир эмч нарын хүрэлцээ гайгүй. Өвчлөл их үед хоёр эмч жижүүрт гардаг учир эмч бүр сард 6-7 удаа 24 цагаар үзлэг хийнэ. Хоносон эмч маргааш нь 12 цагт буудаг. Манай тасгийнхнаас гадна мэс засал, рентген зэрэг нарийн мэргэжлийн эмч нар мөн жижүүр хийдэг учир үзлэг, шинжилгээ хийхэд хүндрэл гарах нь бага. Өнөөдрийн хувьд манай тасагт хоёр үндсэн эмч, дөрвөн резидент эмч, гурван сувилагч, нэг асрагч хоногоор ажиллаж байна” хэмээн ажлаа танилцууллаа. Биднийг ийн ярилцаж байх үед гаднаас орж ирэх сувилагч “Таталт өгсөн хүүхэд ирлээ” хэмээхэд Б.Бат-Амгалан эмч яаран гүйж одов. Бид ч дагаад гарлаа. Хорвоод мэндлээд хоёрхон сар болсон бяцхан үрийнхээ хажууд байж, суух газраа олж тэвдэх залуу эмэгтэй хүлээн авахын өрөөнд нулимс нэрэн зогсоно. Хүүхдийнх нь зүүн гар, хөл таталт өгч, хүүхэн хараанд нь өөрчлөлт орсон учир тайвшруулах тариа хийн, хүчилтөрөгчийн аппарат залгах арга хэмжээг юун түрүүнд авлаа. Ийнхүү яаралтай хүлээн авахад хүнд өвчтөн ирэхэд эмч, сувилагч, асрагч гээд бүх л хүн “түргэн авна”. Нэг нь сториг нь хурдан нээх, нөгөө нь тариа тарих, асрагч лифт дуудах… гээд ажилтан бүр хуваарьт үүргээ түргэн гүйцэтгэх гэж яарна. Таталт өгч, дуу нь гарахгүй байсан хүүхэд тариандаа тайвширч, сая нэг аажуухан уйлах үед ээжийнх нь царай гэрэлтэв. Байдлыг ажиглан, санаа зовинон зогссон миний сэтгэл ч цэлмэсэн юм. “Өвдөөд ирсэн хүүхэд эрүүл болоод гарах л хамгийн сайхан” хэмээх эмч нар хэчнээн хүүхдийн алтан амийг аварч, хэдэн айлд аз жаргал бэлэглэсэн бол гэх гэгээн бодол сэтгэлд буулаа.

Хүүхдийг хүүхдээр асруулаад орхидог эцэг, эх ч бий

“Ханиагаад 10 хонож байна, хатиг гараад 20 хонолоо.... Ажил ихтэй үзүүлж амжихгүй юм, аав нь хөдөө яваад ирэхгүй удчихлаа” хэмээн, нус нь гоожиж, нулимс нь урсах бяцхан үрээ дагуулан ирсэн эцэг, эхийн цуваа яаралтай тусламжийн тасагт тасралтгүй хөвөрнө. Тэд дээрх шалтгаанаа эмчид уламжлахдаа “арай хатгаа болчихоогүй биз дээ, ажлаас чөлөө өгөхгүй, гэрээр эм уугаад эмчлэх боломж бий юу” хэмээнэ. Түүнчлэн их хэмжээний эм, витамин уусан, гадны биет залгисан, хамартаа юм оруулчихсан зэрэг шалтгаанаар эмнэлэгт хандах хүүхэд ч цөөнгүй байв. Эдгээрээс гадна гээгдсэн, төөрсөн, хүчирхийлэлд өртсөн, осгосон зэрэг эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээ шаардлагатай ихэнх хүүхдийг тус эмнэлэг хүлээн авдаг. Энэ талаар Б.Бат- Амгалан эмч “Хүүхдийн бие их онцлогтой. Ямар ч өвчин туссан зөв эмчилгээ хийгээд, асаргаа сайн байвал хурдан эдгэдэг. Гэвч эцэг, эхчүүд ажлын ачааллын улмаас өвдсөн хүүхдээ өөрөө асрахгүй байх тохиолдол их гарна. Хүүхдийг хүүхдээр харуулдаг хариуцлагагүй эцэг эх ч бий. 13-18 настай ах, эгчид нь орхиод явчихаар хүүхдийн өвчлөл эдгэхэд бэрх шүү дээ. Ийнхүү хараа, хяналт сул байсны улмаас элдэв юм залгих, хахах зэрэг хүндрэл үүсдэг. Ер нь манай эмнэлгийн ачаалал жилийн аль ч улиралд, өдрийн аль ч цагт бага байдаггүй. Гэхдээ ямар ч эмч олон хүн үзлээ гэж цааргалахгүй. Хамгийн гол хүндрэл учруулдаг хүчин зүйл бол томчууд. Нэг хүүхдийг 2-4 хүн дагаад, үзлэгийн энэ жижигхэн өрөөнд минь шуугилдаад ороод ирнэ. Эсвэл хаалган дээр, хэд хэдээрээ овоороод зогсчихно. Анхаарал сарних, агаар дутагдах гэх мэт олон хүндрэл үүснэ шүү дээ. Үүнийг зохицуулах үүрэгтэй эрэмбэлэн ангилалтын сувилагч гэж бий. Гэвч хүмүүс шаардлага тавихаар нь хүлээж авдаггүй. Зарим нь бичлэг хийнэ, фэйсбүүкт тавина гэж хүртэл сүрдүүлдэг. Тэр ч байтугай давтан үзлэг хийнэ, эргээд ирээрэй гэхээр маргааш машин явахгүй, манайхан ажилтай гэж элдэвлэнэ. Хүүхдийнхээ төлөө анхаарал, цаг заваа зарцуулж, эмчийн ажилд хүндэтгэлтэй хандах ухамсар зарим хүнд байдаггүйд харамсдаг” хэмээн халагласныг уншигчдадаа уламжилъя. “Хүүхдийн маань царай хөхөрчихөөд амьсгалахгүй байна” гэх хүнд дуудлага бидний яриаг тасалдуулсан юм. Эмч нар бүгд сэхээний өрөө рүү яаран гүйлдэж одов. Энэ удаад ч мөн алтан гарт эмч нар хүүхдийн амийг аварсан байна лээ. Эх нялхсын эмч нарын завгүй өдрүүд ийн үргэлжилсээр. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Монгол ээжүүдийг атаархуулсан хойд хөршийн бодлого

 0 сэтгэгдэл
  • Орос ээжүүд төрөөсөө 20 саяын тэтгэмж авч байхад монгол эхчүүдийн сарын 50 мянган төгрөг хүүхдийнхээ живхийг авч хүчрэхгүй байна
  • Манай улсын хүүхдэд өгч буй 20 мянган төгрөг 1996 онд хойд хөршийн хүүхдэд өгч байсан мөнгөнөөс ч бага байгаа нь өрөвдөлтэй. Хойд хөршийн шинэ төрсөн ээжүүддээ өгч буй тэтгэлэг нь монгол мөнгөөр байрны урьдчилгаатай тэнцэж байна

Аливаа улс гүрэн олуулаа болж байж улам хүчирхэгжинэ гэдгийг мэдэрч, хүн амаа өсгөх бодлого барьж байна. Хэдэн зуун сая хүн амтай улс орнууд шинэ төрсөн ээжүүдэд санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх замаар төрөлтийг нэмэгдүүлэхэд ихэд анхаардаг болжээ. Дэлхийн том гүрнүүдтэй хөл нийлүүлэн алхая гэвэл хүн амаа өсгөх бодлого барих нь чухал юм. Бид дэндүү том газар нутагт тархан суурьшиж амьдардаг нь хөгжихөд саад болж байна. Хэрэв хүчирхэгжиж хөгжье гэвэл ерөөсөө л олуулаа болох хэрэгтэй. БНХАУ л гэхэд хүний олноор хөгжин цэцэглэж байна шүү дээ. Төрөлтийг хазаарлаж, нэг хүүхдийн бодлого барьж байсан бол өнгөрсөн жилээс нэг айл хоёр хүүхэдтэй байхыг зөвшөөрдөг боллоо. Хүн нэмбэл хүрз нэмнэ, хүрз нэмбэл, хүнс нэмнэ гэж хятадууд ярьдаг аж. Иймээс улам олуулаа болохоор чармайж байна. Хойд хөршийн ерөнхийлөгч Путиний хүн амаа өсгөх халамжийн бодлого бусад орны анхаарлыг татаад байна. Тэрбээр саяхан болсон холбооны хуралд оролцохдоо “Хүн амын өсөлт сэтгэл түгшээж байна. Манай улс 147 сая хүн амтай. Одоо хүн амын өсөлт хүндрэлтэй байдалд орж байна. 2000 оны үед авсан арга хэмжээг эс тооцвол хүн амын өсөлтийг дэмжих талаар ахицтай ажил хийж чадсангүй. Хүн амын өсөлт буурах хандлагатай болчихлоо . Тиймээс энэ өсөлтийг зогсонги байдалд оруулж болохгүй. Энэ талаар анхаарлаа хандуулах шаардлагатай” гэж хэлжээ. ОХУ “Эхийн хуримтлалын хөтөлбөр” хэрэгжүүлдэг бөгөөд үүний хүрээнд төрсөн ээжүүдэд нэг удаа 466 мянган рублийн тэтгэмж өгдөг аж. Энэ нь монгол төгрөгөөр бол 20 орчим сая болж байгаа юм. Хоёр дахь хүүхдээ төрүүлж буй ээжүүд энэхүү тэтгэлгийг хүртдэг байсан бол 2020 оны нэгдүгээр сарын 1-ээс эхлэн анхны хүүхдээ төрүүлж буй ээжид ч тэтгэмж өгдөг болж байна. Харин хоёр дахь хүүхдээ төрүүлж буй эхэд олгох тэтгэмжийг 150 мянгаар нэмж, 616 мянган рубль болгохоор шийдвэрлэжээ. "Эхийн хуримтлалын хөтөлбөр"-ийг 2026 он хүртэл хэрэгжүүлнэ гэдгээ ерөнхийлөгч Путин мэдэгдээд байна. Түүнчлэн 3-7 настнуудад хүүхдийн мөнгө олгох санаачилга гаргажээ. Ингэхдээ тухайн өрхийн амьжиргааны түвшинг харгалзан үзэх бөгөөд бага орлоготой айлын хүүхдүүдэд тэтгэмж өгөх юм байна. ОХУ-д амьжиргааны баталгаажих доод түвшнийг сарын 5500 рубль гэж тогтоосон байдаг. Ийм хэмжээний орлоготой өрх хоногийн хоолоор тасрахгүй байх боломжтой гэж үздэг аж. Тэгэхээр үүнээс доогуур орлоготой өрхүүд хүүхдийн мөнгө авна гэсэн үг. Ингэхдээ нэг хүүхдэд сар бүр 15000 рубль өгөхөөр тооцоолжээ. Халамжийн бодлогоо тэлэхдээ төсвийн тогтвортой байдлыг барина гэдгээ мэдэгдээд байна. Зөвхөн хоёр хөршөөр тогтохгүй бусад улс орнууд ч хүн амаа өсгөхөд ихээхэн мөнгө зарцуулж байна. Тухайлбал, Австрали улс хамгийн их буюу 3613 ам.доллар, унгар 765 ам.доллар, Польш 278 ам.доллар, грек 135 ам.доллар олгодог ажээ. Япон улс нэг хүүхдэд гурван нас хүртэл нь 15000, 4-14 нас хүртэл нь сар бүр 10000 иен өгдөг юм байна. Мөн аав, ээжид нь сар бүр нэг хүүхдийн 13000 иенийн тэтгэмж олгодог тухай олон жил тус улсад амьдраад ирсэн эрхэм сонирхууллаа. 140 сая гаруй хүн амтай улс төрөлтийг дэмжихгүй бол болохоо байлаа хэмээн санаа зовниж суухад гуравхан сая хүнтэй Монгол улсын төр, засгийн удирдлагууд огтхон ч сэтгэлээ чилээж байгаа шинж алга. 2030 оны боловсролын төлөв байдлаас үзвэл цэцэрлэгийн насныхны тоо төдийлэн нэмэгдэхгүй гэсэн статистик гарчээ. Тодруулбал, 2030 онд цэцэрлэгт хамрагдалт -1 пунктээр буурах тооцоо гаргасан байна. Үүнээс 2028 онд төрөлт эрс багасах нь. Дөрөв ба түүнээс дээш хүүхэд төрүүлж буй ээжүүдийн олонх нь амьжиргаа доогуур хүмүүс байдаг аж. Хүн амын талаар тодорхой, тооцоололтой бодлого барихгүй бол 2030 он гэхэд дөрвөн саяд хүрнэ гэдэг эргэлзээтэй болоод байна. Уг нь сүүлийн жилүүдэд төрөлт өсөж ирсэн. Эрүүл мэндийн хөгжлийн төвөөс гаргасан судалгаанаас харахад 2018 оны байдлаар улсын хэмжээнд 77,058 эх амаржсан нь 2017 онтой харьцуулахад төрөлт 3,174 тохиолдлоор буюу 4.3 хувиар өсчээ. Гэхдээ бас нэг сөрөг мэдээлэл бий. Юу гэвэл нь хүн амын нас баралт төрөлттэйгээ дүйцэх хэмжээнд байгаа аж. Тиймээс хүн амаа өсгөх талаар дорвитой ажил хийх цаг болжээ. Хүн амаа нэмэгдүүлэхэд хувь нэмрээ оруулсан алдарт ээжүүдийг олигтойхон урамшуулдаг болмоор байна. Нэгдүгээр одонтой ээж жилд 200 мянга, хоёрдугаар одонтой ээж 100 мянган төгрөгийн урамшуулал авч буй нь бусад улс оронтой харьцуулшгүй бага дүн юм. Тиймээс одонтой ээжүүдийг ч гэсэн олигтойхон урамшуулах бодлого дутагдаж байна. Орос эмэгтэйчүүдийн төрөөсөө хүртэж буй урамшууллын дэргэд манайхны тэтгэмж дэндүү чамлалттай байгаа юм. Мөн манай улсын хүүхдэд өгч буй 20 мянган төгрөг 1996 онд хойд хөршийн хүүхдэд өгч байсан мөнгөнөөс ч бага байгаа нь өрөвдөлтэй. Хойд хөршийн шинэ төрсөн ээжүүддээ өгч буй тэтгэлэг нь монгол мөнгөөр байрны урьдчилгаатай тэнцэж байна. Харин манай улс шинэ төрсөн ээжүүдэд хүүхдийг нь хоёр нас хүртэл сар бүр 50 мянган төгрөг өгдөг нярайн нэг сард хэрэглэх живхний мөнгөнд ч хүрдэггүй билээ. Хэрэв төрөлтийг дэмжих бодлогоо сайжруулж, олигтойхон санхүүгийн дэмжлэг үзүүлдэг болчихвол хүн амын өсөлт хурдсах нь дамжиггүй. Хойд хөршийн тэргүүн зөвхөн төрөлт, хүн амын өсөлтөө анхаараад зогсохгүй боловсролын салбартаа чамгүй хөрөнгө зарцуулахаа мэдэгдэв. Ирээдүй хойчоо боловсролтой болгохын тулд анги даасан багшийн цалин дээр 5000 рублийн урамшуулал өгөхөө зарлажээ. Ийн В.Путины улсынхаа хөгжлийн төлөө хийж буй алхам бусад орнуудын анхаарлыг эрхгүй татаж байна. Бид ч гэсэн сайн хөршөөсөө суралцахад буруудахгүй биз ээ. Монголчууд ядаж таван саяулаа болчихвол хөгжил арай өөр болохсон. Эрхэм Ерөнхийлөгч өө, сайн найз Путинийхээ санаанаас хуулаач.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Монголын хөдөлмөрийн зах зээл цахим шилжилтэд бэлэн биш

 0 сэтгэгдэл
  • Ажил эрхлээгүй иргэдийн дөнгөж дөрөвний нэг нь ажил хайж байгаа нь мэргэжилтэй боловсон хүчин, хомсдолтой ажлын байрны уялдаа алдагдсаныг илтгэнэ
  • Он гарсаар хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 420 мянга болгосон нь арван жилийн өмнөхөөс 280 мянгаар өссөн дүн. Гэвч тухайн үед нэг ам.доллар 1,463 төгрөгтэй тэнцэж байсан бол өнөөдөр 2,742 төгрөг болж өсөөд байна. Цалин хөлсийг амьжиргааны зардлаа хангаж чадахуйц хэмжээнд хүргэх эрмэлзэл эдийн засгийн бусад үзүүлэлтийн өмнө сөхөрсөөр байна.
  • Европын холбооноос 2060 оноо өнөөдөр төлөвлөөд, хөгжлийн зүг тэмүүлж байхад тэр зах зээлд өрсөлдөхийг эрмэлзсэн Монгол Улс энэ тооцоо судалгаанаас өөр байх шалтгаан үгүй баймаар

Ажилтай, орлоготой дундаж давхаргын тоог нэмэх нь аль ч Засгийн газрын гол зорилго байсаар ирсэн. Гэвч өнөөдрийг хүртэл энэ зорилгоо хангаж чадалгүй эдийн засгийн хямралд унагаж, эргүүлж босгохоор оролдож ирснийг тоо илтгэнэ. Зах зээлийн нийгэмд шилжих үед гэнэт бий болсон “ажилгүйчүүдийн армийг” ажлын байраар хангах асуудал өнөөг хүртэл амжилт олоогүйн гол шалтгаан нь боловсрол, хүний нөөцийн эрэлттэйгээ уялдаагүй бодлогын алдаа, мөн цалин хөлсний асуудал юм. Он гарсаар хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 420 мянга болгосон нь арван жилийн өмнөхөөс 280 мянгаар өссөн дүн. Гэвч тухайн үед нэг ам.доллар 1,463 төгрөгтэй тэнцэж байсан бол өнөөдөр 2,742 төгрөг болж өсөөд байна. Цалин хөлсийг амьжиргааны зардлаа хангаж чадахуйц хэмжээнд хүргэх эрмэлзэл эдийн засгийн бусад үзүүлэлтийн өмнө сөхөрсөөр байна. Өнгөрсөн оны III улирлын байдлаар Монгол Улсад нэг сая 253 мянган иргэн ажил эрхэлж байгаагаас 193.6 мянга нь төрийн албан хаагч байв. Хамгийн найдвартай ажлын байр гэж үнэлэгдсэн төрийн албанд орох хүсэлтэй ажил горилогчдын цуваа хэзээ ч тасраагүй. Тэгвэл 105.6 мянган ажилгүй иргэний дөнгөж 25 мянга нь идэвхтэй ажил хайгчийн санд бүтгэлтэй, ажилгүйдлийн түвшин 6.6 хувьтай байна. Ажил эрхлээгүй иргэдийн дөнгөж дөрөвний нэг нь ажил хайж байгаагаас мэргэжилтэй боловсон хүчин, хомсдолтой ажлын байрны уялдаа алдагдсаныг харж болно. Их дээд сургууль төгссөн хуульч, эдийн засагч, бизнес удирдлагын бакалавруудыг шингээх ажлын байр алга. Харин эмч, сувилагч, инженер, цаашлаад шинэ эрин зуунд нэн шаардлагатай мэдээллийн технологийн мэргэжилтнүүд эрэлттэй хэвээр байна. 


400 орчим сая ажлын байр автоматжуулалтад өртөнө, харин Монголд...

Хөдөлмөрийн зах зээлд зайлшгүй хийх нэг реформ нь их, дээд сургууль, мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төвүүдийн сургалтын хөтөлбөрийг эрэлттэй мэргэжилтэй уялдуулж, элсэлтийн журмаа зохицуулах шаардлага юм. Гэтэл хавар болгон “ирэх онд эрэлттэй байх мэргэжлүүд” гэж ганц жилийн цаадахыг харсан төлөв салбарын мэдээлэлд дурддаг. Дөрвөн жилийн дараа боловсон хүчин болж гарах элсэгчид хэт ойрын ирээдүйн төлвөөс болж алдаатай шийдвэр гарган, мэргэжлээ буруу сонгох нь олон. Монголын компаниуд дэлхийн хэмжээнд өрсөлдөхүйц болохын тулд боловсон хүчний чадвар мөн адил түвшинд байх ёстой. Европын холбооноос 2060 оноо өнөөдөр төлөвлөөд, хөгжлийн зүг тэмүүлж байхад тэр зах зээлд өрсөлдөхийг эрмэлзсэн Монгол Улс энэ тооцоо судалгаанаас өөр байх шалтгаан үгүй баймаар. Өнөөдөр компаниудад тулгамдаж буй асуудал нь хүний нөөцийн хомсдол. Нийгмийн салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг нэгэн компани сошиал медиа менежерийн ажлын байр зарласан боловч одоог хүртэл мэргэжилтнээ олж чадаагүй жишээ бий. Уг ажлын байранд мэдээллийн технологийн мэргэжилтэн, эсвэл өөр салбарын хүн ажиллах ёстой эсэхийг тодорхойлж чадаагүй аж. Гэтэл сошиал медиад ажиллах нь хүүхэд гутлаа зөв харуулж, баруун зүүнээ ялгадаг болохтой л ижил эзэмших чадвар болчихоод байгаа өнөө үед маркетингийн менежерийн хөтөлбөрт энэ мэргэжлийг оруулж өгөх ёстой байв. Өнөөдрийг хүртэл мэргэшсэн боловсон хүчин үгүй тул зөв төлөвшил, хандлагыг нь харж ажилд авсан хүнээ бүтэн жилийн турш сургасаар байгаа аж. Зүй нь бол их, дээд сургуульд эрэлттэй мэргэжлүүдийг судалж, хөтөл бөртөө богино хугацааны “манёвр” хийснээр шууд ажлын байранд бэлэн мэргэжилтэн төрүүлэх ёстойсон. Тун удахгүй, 2030 он гэхэд дэлхийн нийт ажиллах хүчний 14 хувь буюу 375 сая ажлын байр автоматжуулалтын шуурганд өртөж, роботуудад зайгаа тавьж өгөх судалгаа бий. Түүнчлэн мэдээллийн технологи, анагаах ухаан болон био инженерчлэлд суурилсан боловсролыг чухалчилж байна. Ирээдүйд эрэлттэй байх мэргэжлүүд ч эдгээр салбартай салшгүй уялдаатай. Тухайлбал, эдийн засаг, нийгмийн салбарын тэргүүлэх агентууд 2030 он хүртэл эрэлттэй байх мэргэжлүүдийг өөр өөрийн өнцгөөс тодорхойлжээ. Хамгийн их давтагдсан нийтлэг мэргэжлүүд нь шинжлэх ухаан, мэдээллийн технологи, инженерчлэлийн салбарт хамаарч байна. Тухайлбал, хүний эд эрхтнийг үүдэл эс болон бусад эх сурвалжаас шинээр бүтээх мэргэжилтэн нэн чухалд тооцогдож, нэгдүгээрт эрэмбэлэгдсэнийг олон төлвөөс харж болно. Анагаах ухааны нээлт тун удахгүй амьдралд нэвтэрч, энэ төрлийн мэргэжилтэн эрэлт ихтэй болох арван жил айсуй. Гэтэл дэлхийд хэдийн эмчилдэг болсон өвчнүүд монголчуудын нас баралтын шалтгааны ихэнх хувийг эзэлсээр байна. Хэрэв шинжлэх ухаан, инновацад хөрөнгө оруулалт хийж, мэргэжилтнүүдээ дэлхийн хэмжээнд бэлдэн, тоног төхөөрөмжөөр хангадаг байсан бол хүн амын өсөлтөө дагаад эдийн засаг ч өнөөдрөөс дээр байх байлаа. Дэлхийн эко системийг хамгаалахтай холбоотой хог хаягдлын дахин боловсруулалт, шинэ технологиор байгаль дахь хог, бохирдлыг цэвэрлэх зорилготой ажлын байрууд мөн эрэлттэй байх нь. Түүнчлэн крипто валютын эрсдэл, боломжийг судалж, эдийн засгийн зөв удирдлагаар хангах дижитал валютын зөвлөх ирээдүйн зах зээлд үнэ цэнтэй мэргэжилтэнд тооцогдох юм. Технологийн салбарт ч шинэ ур чадвар эрэлхийлнэ. Өнөөдрийн нислэгийн удирдлагын төвийн мэргэжилтнүүд шиг дроны хөдөлгөөн зохицуулагч, жолоочгүй машины электроникч, барилгын 3D хэвлэлийн инженер гэх мэтчилэн хөвөрнө. 400 сая орчим хүний ажлын байрыг “булаах” роботуудыг хүмүүстэй баг болж ажиллах менежментийг хариуцсан менежер хүртэл шинэ ажлын байруудын нэг. Сэтгэл судлал болон ком пьютер, инженерчлэлийн хос мэргэжилтнүүд эдгээр ажлын байрны эзэд болох аж. Энэ мэтчилэн дэлхийн хандлага эрс өөрчлөгдөх ирэх арван жилийн хугацаанд Монгол Улсын хөдөлмөрийн зах зээл, боловсон хүчний бодлого ямар байхыг төсөөлөөд үз дээ. Эдийн засгаа төрөлжүүлж, үйлдвэрлэл хөгжүүлэх нь хөгжлийн гарц гэдгийг өмнөх хөрш бэлхнээ харуулж байна. Гэтэл бид уул уур хайн орлогоос шууд хараат байдлаар дэлхийн зах зээл дэх эрдсийн ханшийн уналт өсөлтийг дагаж сөхөрч, өндийсөөр байгаа нь харамсалтай.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

ОУВС тусгай хөтөлбөрөө Монголд дуустал нь үргэлжлүүлнэ

 0 сэтгэгдэл
  • Дэлхийн банкны хаврын уулзалтаар “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр”-ийн үр дүнг хэлэлцэнэ
  • "Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр" хэрэгжүүлсэнээс хойш инфляц тогтворжиж, улсын гадаад валютын албан нөөц нэмэгдэж, эдийн засагт өсөлт бий болсон. Эдгээр нь үгүйсгэж үл болох өнгөрсөн хугацааны бодит өөрчлөлт

ОУВС-тай хамтарч эрх баригч МАН-ын Засгийн газар “Өргөтгөсөн санхүү жилтийн хөтөлбөр” хэрэгжүүлснээс хойш инфляц тогтворжиж, улсын гадаад валютын албан нөөц нэмэгдэж, эдийн засагт өсөлт бий болсон. Эдгээр нь үгүйсгэж үл болох өнгөрсөн хугацааны бодит өөрчлөлт. Гэхдээ үүнийг ирэх хугацаанд тогтвортой хадгалж, үргэлжлүүлэх эсэх нь манай улсаас хамаарч байна. Ж.Эрдэнэбатын байгуулсан хөтөлбөрийг У.Хүрэлсүх, түүний Засгийн газар үргэлжлүүлж, үр шимийг нь хүртэж, нэр нүүр олж яваа. 36 сарын хугацаанд хэрэгжих учиртай хөтөлбөр ирэх тавдугаар сард дуусгавар болно. Хөтөлбөр хэр үр дүнтэй байсныг хоёр тал ажил хэрэгчээр хэлэлцэж, дор бүрнээ өнгөрсөн гурван жилийн ололт, дутагдлаа ярилцах цаг улам ойртлоо. Ийм хариуцлагатай цаг мөч тулсан үед тэтгэврийн зээлийг нэг удаа тэглэх тухай шийдвэр Засгийн газар гаргаж, үүнийг нь УИХ хууль болгон баталснаар тэс өөр нөхцөл байдал өнөөдөр үүсээд байна. Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улсын Засгийн газар, ОУВС-гийн харилцаанд цав суулаа. Сангийн яам, Монголбанк тэргүүтэй төсөв, мөнгөний бодлого тодорхойлох эрхмүүд ирэх дөрөвдүгээр сард Дэлхийн банкны хаврын уулзалтаар ОУВС-гийнхантай уулзахаар байна. Энэ үеэр 36 сар хэрэгжсэн хөтөлбөрийн үр дүнг ярилцах аж. Уулзалтын гол сэдэв зөвхөн “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр” байхаар байна. Үүнээс өмнө хоёр тал уулзах албан ёсны тов гараагүй байна. Хэдий төсвийн шинжтэй хавтгайруулсан халамжийн бодлого Засгийн газар хэрэгжүүлэхээ зарласан ч бидэнд ирсэн мэдээллээр, хөтөлбөр зогсохгүй бөгөөд хүрэх ёстой хугацаатайгаа золгох аж. Харин дараагийн хөтөлбөр байх эсэх асуудал улам бүрхэг болж эхэлж байна. Монгол Улсын Засгийн газар гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлж чадаагүй, бэлэн мөнгө тараахтай ижилхэн шийдвэр гаргасан гэж ОУВС үзэж буй. Энэ нь дахин тус сангаас манай улс дэмжлэг хүсэх боломж улам хяз гаарлагдмал болж байгааг давхар илтгэнэ. Өнгөрсөн хугацаанд хэрэгжүүлсэн ОУВС-гийн хөтөлбөрийн хүрээнд авч хэрэгжүүлсэн төсөв, мөнгөний зохистой бодлого алдагдах эрсдэл нэгэнт бий болж, Монголын улстөрчид зарчмаасаа ухарсан үйл явдал энэ болов. Төсөв, мөнгөний хатуу, хямгатай бодлого хэрэгжүүлэхээ удаа дараагийн хэлэлцээрийн явцад илэрхийлж, улс оронд үүссэн нүүр тулсан эдийн засгийн хямралаас цаг алдалгүй гарахаа манай улс тунхаглан байж дээрх хөтөлбөрт нэгдсэн. Бид өөрсдөө удаа дараа гуйж байж ОУВС-гийн хөтөлбөрт хамрагдсан гэсэн үг. Тэгвэл сонгууль угтсан, сонгогчдоос оноо авах гэсэн харалган шийдвэр цаашид олон улсаас санхүүгийн тусламж, дэмжлэг хүсэх, дунд болон урт хугацааны хамтын ажиллагааг өрнүүлэхэд ихээхэн төвөгтэй нөхцөл байдал үүсгэлээ. Төрөөс баримтлах мөнгөний бодлогын үндсэн чиглэлд төв банк гадаадын санхүүгийн байгууллагатай хамтарч ажиллах тухай тогтоолын төсөлд тусгасан. Үүний дагуу Монголбанк ажиллах боловч олон улсын санхүүгийн байгууллагууд Монгол Улсад итгэх, тэдний итгэлийг олоход бэрх болж байна. Итгэлээ гэхэд бидэнд олдох боломж хатуу шалгуур нөхцөлтэй байх нь дамжиггүй. “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр” үр дүн хангалтгүй байсан, тэр тусмаа ОУВС энэ удаа сэтгэл гонсгор үлдэх шалтгаан нь төрөөс иргэдийн тэтгэврийн зээлийг нэг удаа тэглэх шийдвэр болоод байна. Сангийн сайд ууртай байна. Төсөв ашигтай гарч, алдагдал буурсан ч улс төрийн шийдвэр эдийн засгийн бодлого болж, ОУВС-тай байгуулсан гэрээгээ бид зөрчөөд байгаа ч “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр” тав дугаар сар хүртэл зогсохгүй үргэлжлэх аж. 2019 онд манай улсад ОУВС-гаас нэмэлт санхүүжилт олгогдоогүй байна. Хөтөлбөрийн хүрээнд нийт нэг тэрбум орчим ам.долларын санхүүжилт хийгдсэн талаар төв банк оны өмнө мэдээлсэн.