A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/218/

Rio Tinto Ирланд дахь Rusal-ын гэрээнээс татгалзана

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/218/

Rio Tinto компани ОХУ-ын тэрбумтан Олег Дерипаскагийн хяналтад байдаг Ирландын хөнгөн цагааны үйлдвэртэй байгуулсан гэрээнээсээ татгалзахаар зэхэж байна. АНУ-ын хориг арга хэмжээнд нэр нь орсон ноён Дерипаскагийн хяналтад ажилладаг хөнгөн цагааны Rusal групптэй байгуулсан хэд хэдэн хэлэлцээртээ форс мажор зарлахаар бэлтгэж буйгаа Британи-А встралийн уул уурхайн компани баасан гарагт мэдэгдэв. Хөнгөн цагаан үйлдвэрлэлийн гол түүхий эд – бокситыг Rusal-ын Огиниш үйлдвэрт нийлүүлэх хэлэлцээр уг форс мажорт багтаж байгааг мэдээлэлд ойр эх сурвалж тайлбарласан юм. Форс мажор нь урьдчилан харж, зохицуулах аргагүй онцгой тохиолдолд талууд хэлэлцээрээр хүлээсэн үүргээсээ чөлөөлөгдөх боломж олгодог. “Олон хориг арга хэмжээнээс шалтгаалан зарим гэрээнд форс мажор зарлахаар бэлтгэж буй Rio Tinto нийлүүлэлт тасалдах магадлалыг багасгахаар үйлчлүүлэгч нартайгаа хамтран ажиллаж байгаа” хэмээн тус компаниас гаргасан мэдэгдэлд тайлбарлажээ.

Олборлосон бокситын хүдрийг боловсруулж, хөнгөн цагааны исэл болгосны дараа ундааны лаазнаас нисэх онгоц хүртэлх төрөл бүрийн хөнгөн цагаан гаргаж авахад ашигладаг юм. Огиниш бол Европын хөнгөн цагаан боловсруулах хамгийн том үйлдвэр. Нийт 450 ажилчинтай тус үйлдвэр Rio-гоос боксит нийлүүлэхээ зогсоох гэж буйгаас шалтгаалан ирээдүйдээ түгшиж эхэллээ. Тэртээ тэргүй өсөөд эхэлчихсэн хөнгөн цагааны үнийг Форс мажор улам гааруулна. Төмөрлөгийн үнийн Metal Bulletin сайтын мэдээллээс үзвэл хөнгөн цагааны үнэ баасан гарагт сүүлийн найман жилд тохиолдож байгаагүйгээр буюу бараг 17 хувиар өсөж, тонн нь 556 ам.доллар болов. Огинишийн үйлдвэрийн гол ханган нийлүүлэгч Rio нь Европ тивд үйлдвэрлэдэг хөнгөн цагааныхаа түүхий эд болох хөнгөн цагааны ислийн багагүй хэсгийг бусдаас худалдаж авдаг. Тус компани Франц дахь жилдээ 280 мянган тонн хөнгөн цагаан үйлдвэрлэх хүчин чадалтай үйлдвэрээ саяхан бизнесмен Санжеев Гуптад зарсан юм. Rio Tinto нь эдгээр үйлдвэрийн түүхийг эдийг бусад эх сурвалжаас хангахаар чармайж байгаа нь хөнгөн цагааны ислийн зах зээлд хүндрэл үүсгэж болзошгүй. Хөнгөн цагааны исэл худалдан авах давалгаа үүсээд байгааг арилжаачид баталж байна. Rusal “үйлдвэрээ ажиллуулахад хэцүү болох гэж байгаа”-г консалтингийн CRU компанийн хөнгөн цагааны түүхий эд хариуцсан захирал Жастин Хьюз өгүүлэв. “Түүхий эд, бүтээгдэхүүний аль аль нь хориг арга хэмжээнээс болоод гацаж орхилоо. Хөнгөн цагааны үйлдвэрээ ажиллагаатай хэвээр байлгах нь хүнд асуудал болох нь” хэмээн тэрбээр тайлбарласан юм. Байдлыг тогтворгүй болгож буйнх нь төлөө Москваг шийтгэхээр АНУ долоо хоногийн өмнө хориг арга хэмжээ зарласан.

Уг хориг нь ноён Дерипаскагийн хяналтад ажилладаг Rusal болон бусад компаниас АНУ-ын санхүүгийн тогтолцоотой харьцахад хүндрэл учрууллаа. Үүсээд буй нөхцөл байдлыг хянамгай ажиглаж буйгаа Ирландын Засгийн газар мэдэгдэв. Лимерик дэх үйлдвэрийн менежментэд “тохирох зөвлөгөө өгсөн”-өө тус улсын Гадаад хэргийн яам мэдээлллээ. “Хэдэн долоо хоног өнгөрөхөөс нааш бүрэн хэрэгжиж амжихгүй хориг арга хэмжээ Ирландын эдийн засагт хэрхэн нөлөөлөхийг тооцоолохын тулд” Засгийн газарт тодорхой хугацаа шаардлагатайг Ирландын бизнесийн яам тайлбарлав. Rio, Rusal хоёрын бизнесийн харилцаа Огинишээр тогтохгүй. Rusal нь Австрали дахь Rio-гийн мэдлийн Квинслендийн хөнгөн цагааны ислийн үйлдвэрийн хувьцааны 20 хувийг эзэмшдэг. “Rio Tinto АНУ-ын хориг арга хэмжээнд бүрэн захирагдана” хэмээн тус компани мэдэгдэж байна.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Монгол нүүрсний шинэ найдвар нь Энэтхэг

Хятадын нүүрсний эрэлт саарах ч Энэтхэгийнх эрчимжинэ

 0 сэтгэгдэл


Нүүрсний зах зээл биднээс алсарч байна. Урд хөршийг чиглэх Монголын нүүрсний экспорт энэ оны эцэс хүртэл түр зогссон. Ирээдүйд энэ зогсолт эрэлтээс шалтгаалан давтагдах эрсдэл ч бий. Гэтэл Хятадын зах зээлд байр сууриа ахиулах өрсөлдөөн улам ширүүсэж, өрсөлдөх чадвар өндөр тоглогчид хүч түрж эхэллээ. Одоогоор Хятадын зах зээлд Австрали, Монгол, Индонез улс нүүрсний нийлүүлэлтээрээ толгой цохиж буй бол тэдэнтэй зэрэгцээд хүчин чадлаа сэлбэсэн Орос хэмээх хүчтэй тоглогч байр сууриа өсгөхөөр зорьж эхэллээ. ОХУ Алс дорнод, Зүүн Сибириэр дамжин нүүрсний экспортоо нэмэгдүүлэхээр төлөвлөж буй нь байршлын хувьд ойр Монголын нүүрсний нийлүүлэлтэд томоохон сорилт болох нь. ОХУ-ын Эрчим хүчний яам 2030 он гэхэд коксжих нүүрсний олборлолтоо 101-106 сая тоннд хүргэх зорилт тавьжээ. Тус улсын коксжих нүүрсний экспортын орлого Монгол улсынхаас хэд дахин  өндөр төдийгүй БНХАУ-ыг чиглэсэн импорт нь жилд хоёр оронтой тоогоор өсөж байна. 

Сүүлийн жилүүдэд Хятад улс нүүрсний хэрэглээгээ хумих бодлого баримталж буй төдийгүй энэ нь хэдийн бодитоор хэрэгжээд эхэлсэн. Дээрээс нь удааширч буй энэ зах зээлийн өрсөлдөөн улам ширүүсч буй нь Монгол зэрэг орныг илүү шахаж эхлэх шинжтэй. Ингэснээр ирэх жилүүдэд түүхий нүүрсээ зараад, экспортын орлого олчихдог байсан бид томоохон сорилттой нүүр тулах нь. Гэтэл Монгол Улс энэ эрсдэлийг тооцож байгаа ч юм алга. Нүүрснээс экспортын орлогынхоо бараг гуравны нэгийг олж, эдийн засгаа тэтгэхээр төлөвлөчихсөн сууна. Гэхдээ гутрах болоогүй. Учир нь нүүрсний зах зээлийн “халим” болох хятадын эрэлт буурахтай  зэрэгцээд тус түүхий эдийн хэрэглээгээр урд хөршийн араас, хоёрдугаарт жагсдаг Энэтхэгийн эрэлт эрчтэй өсөж байна. Тус улсад гангийн үйлдвэрлэл нэмэгдэж, эрчим хүчний эрэлт өссөнөөр Энэтхэгийн нүүрсний хэрэглээ ирэх хоёр жилд БНХАУ-ыг давах төлөвтэй. Гэтэл энэ эрэлтийг нь тус улсын дотоодын олборлолт гүйцэхгүй нь тодорхой болсон тул импортоо өсгөсөөр буй.

Өнгөрсөн есдүгээр сард гэхэд тус улсын дулааны нүүрсний импортын өсөлт сүүлийн гурван жилийн дээд цэгт хүрчээ. Энэ төрлийн нүүрсний импорт бараг 35 хувиар өсөж, 124.6 сая тоннд хүрсэн байна. BP Global-ийн тооцоогоор Энэтхэгийн нүүрсний эрэлт ирэх 10 жилд эрчтэй өснө. Тухайлбал, коксжих нүүрсний импорт 2017 онд 47 сая тоннд хүрсэн бол 2023 онд 58 сая болж өсөх төлөвтэй. Коксжих нүүрсний импортоор өдгөө хятад улс тэргүүлж буй ч энэ манлайллаа алсдаа Энэтхэгт алдсаар, 2023 он гэхэд дэлхийн хамгийн том  нүүрс импортлогчийн байр суурь Энэтхэгт шилжинэ гэж судлаачид дүгнэж байгаа юм. Австралийн Засгийн газрын хийсэн судалгаагаар 2021 онд дэлхийн коксжих нүүрсний импортын эрэлт 326 сая тонн болж нэмэгдэнэ. үүнээс хамгийн ихийг буюу 73 сая тонныг Энэтхэг улс импортлох юм.

Энэтхэгийн нүүрсний хэрэглээ ирэх хоёр жилд БНХАУ-ыг давах төлөвтэй

Учир нь тус улсын хүн амын тоо хурдтай өссөнөөр нүүрс нэхдэг эрчим хүч, барилга, бүтээн байгуулалтын хөгжил хурдасчээ. Мөн тус улсын Ерөнхий сайд Нарендра Моди Энэтхэгийн 1.3 тэрбум иргэнийг эрчим хүчээр бүрэн хангах амлалт өгсөн. Н.Модигийн Засгийн газрын нэр хүндийг өсгөх гол хөзрийн нэг болох энэ амлалтаа биелүүлэхийн тулд Энэтхэгийн албаныхан нүүрсний импортод ээлтэй хандсаар байгаа юм. Ингэснээр нүүрсний эрэлтийн хүндийн төв хүссэн, хүсээгүй хятадаас Энэтхэг рүү шилжих нь тодорхой болов. 

Энэ шилжилтийг эртнээс олж харсан улс орнууд хэдийн ажилдаа оржээ. БНХАУ гэхэд дотоодын хэрэгцээгээ ч хангаж дийлдэггүй атлаа Энэтхэгийг чиглэсэн коксжих нүүрсний хэмжээгээ огцом нэмэгдүүлээд байна. Мөн тус улс дахь Энэтхэгийн компаниуд хилийн чанадын нүүрсний уурхайнуудад хөрөнгө оруулж эхэлсэн. Тухайлбал, тус улсын Adani групп Австралийн нүүрсний салбарт 12 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийжээ. Уг нь Австрали зэрэг улстай харьцуулахад Монгол Улс Энэтхэгтэй илүү ойр. Монголоос 2500 километрийн радиус дотор дэлхийн коксжих нүүрсний импортын 60-70 хувийг ашиглаж байхад энэхүү зах зээлийн 60-70 хувийг 6-10 мянган километрийн цаанаас хангасаар байгаа. Тэгвэл Энэтхэг улстай соёл, улс төрийн нягт харилцаатай, байршлын хувьд зэргэлдээ оршдог манай улсын оролцоо нүүрсний зах зээлд хангалтгүй байсаар. 

Уг нь Энэтхэг улс Монголоос нүүрс худалдан авахад бэлэн гэдгээ илэрхийлж байсан. Тодруулбал, 2011 онд Энэтхэг улсын Ерөнхийлөгч асан Пратибха девисингх Патил Монгол улсад айлчлах үеэр нүүрсний экспортыг хөндсөн. Улмаар “Энержи ресурс” компани 2012 онд туршилтын журмаар Энэтхэг рүү бага хэмжээний нүүрс экспортолжээ. Гэхдээ төд удалгүй зогссон байна. Учир нь энэ туршилтыг тууштай нийлүүлэлт болгохын тулд хилийн шалган нэвтрүүлэх дэд бүтцийг сайжруулж, хүчин чадлыг нэмэгдүүлэн, хилийн боомтыг олон улсын статустай болгох шаардлагатай гэсэн мэргэжилтнүүдийн дүгнэлт гарчээ. Манай нүүрсний импортод Хятад улс ирэх жилүүдэд ч голлох худалдан авагч байх нь тодорхой. Гэхдээ бид зөвхөн урд хөршид борлуулж, нэг улсын татан авалтаас хараат байх бус худалдан авагчаа нэмэх шаардлага тулгарсаар байгаа юм. Монгол Улсын нүүрсний зах зээлээ тэлэх боломжит худалдан авагч нь яах аргагүй Энэтхэг улс болчихоод байна. Үнэнийг хэлэхэд, манай бүс нутгийн буюу Азийн таван зах зээлд (Хятад, Япон, БНСУ, Тайвань, Энэтхэг) дэлхийн нийт коксжих нүүрсний импортын 80 хувь нь ногддог. Гэвч бид тэдний ердөө ганцхан улсад нь нүүрс нийлүүлж байгаа. Ингэхдээ тогтвортой ч бус, байсхийгээд гацаж, зогсолтод өртчихдөг болсон. Хэрэв бид боломжит зах зээлээ ашиглаж чадсан бол өнөөдрийнх шиг ингээд нэг улсыг харан, гар хумхиад суухгүй л байлаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Сайжруулсан түлшний борлуулалт удааширчээ

Хувийн үйлдвэрүүд ямар ч түүхий эдгүй болж, гацжээ

 0 сэтгэгдэл


Нийслэлийн гэр хорооллын өрхүүдийн түүхий нүүрсний хэрэглээг хориглосон шийдвэр хэрэгжиж эхлэхэд зургаахан сар үлдлээ. Ирэх өвөл нүүрсний оронд хэрэглэх түлшээ туршиж үзэх хүсэлтэй иргэд ч цөөнгүй байна. Тиймээс манай сонин нийслэлийг сайжруулсан түлшээр хангах бэлтгэл ажил ямар шатандаа явж буй талаар сонирхлоо. Улаанбаатарын 220 гаруй мянган өрх жилд 600 мянган тонн сайжруулсан шахмал түлш хэрэглэнэ гэсэн тооцоо гарсан. Энэ хэрэгцээг төрийн өмчит “Тавантолгой түлш”-ээс гадна “Монголын шахмал түлш үйлдвэрлэгчдийн нэгдэл”-ийн гишүүн 12 үйлдвэр хангахаар төлөвлөсөн. Энэ үйлдвэрүүд энэ сард бүтээгдэхүүнээ борлуулалтад гаргана гэж байсан ч өнөөдрийн байдлаар нэг нь ч албан ёсоор шахмал түлш борлуулж эхлээгүй байна.

УЛСЫН ДӨРВӨН ҮЙЛДВЭРТЭЙ БОЛНО

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн дэргэдэх “Тавантолгой түлш” компани нийслэлчүүдийн шахмал түлшний хэрэглээний 70 хувийг дангаараа хангахаар зорьж байна. Тус компани сайжруулсан түлшний дөрвөн үйлдвэр ажиллуулахаар  төлөвлөж буй. Эхнийх нь өнгөрсөн наймдугаар сараас үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн “ТЭЦ-2”-ын дэргэдэх шахмал түлшний үйлдвэр. Шаардлага хангаагүй, технологийн зөрүүтэй тоног төхөөрөмж авчирч суурилуулснаар үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй болсон уг үйлдвэрийн зөвхөн шахах цехийг “Тавантолгой түлш” компани ашиглаж байгаа юм. Харин энэ онд багтаж Сонгинохайрхан дүүрэг дэх толгойтод шахмал түлшний хоёр том үйлдвэр ашиглалтад оруулах бөгөөд эхнийх нь энэ баасан гарагт нээлтээ хийнэ. Түүнчлэн Налайх дүүрэгт бас ахин нэг үйлдвэр ашиглалтад оруулахаар төлөвлөжээ. Биднийг Баянгол дүүргийн 20 дугаар хороонд, “ТЭЦ-4”, “ТЭЦ-2”-ын ойролцоо байрладаг “Тавантолгой түлш” компанийн агуулахад очиход наймдугаар сараас хойш 350-360 тонн буюу 14 мянга гаруй шуудай шахмал түлш нөөцөлсөн байлаа. Туршилт хийхэд багагүй хугацаа шаардсан тул төдийлэн их нөөц бүрдүүлж чадаагүй юм байна. Харин баасан гарагт нээлтээ хийх толгойт дахь үйлдвэрийн хашаанд мөн ийм хэмжээний шахмал түлш бий аж. Өөрөөр хэлбэл, “Тавантолгой түлш” компани одоогоор нийт 700 орчим тонн шахмал түлшний нөөцтэй байна. Нэг өрх жилд 2.5-3 тонн сайжруулсан шахмал түлш хэрэглэдэг гэж тооцвол энэ нь 280 орчим өрхийн л жилийн хэрэгцээг хангах хэмжээ юм. Гэхдээ тус компанийнхан шинэ үйлдвэрүүд ашиглалтад орчихвол ирэх намар гэхэд нийслэлчүүдийн нүүрсний хэрэглээний 70 хувийг хангахуйц нөөцтэй болж чадна гэж тооцож буй аж. “Тавантолгой түлш” компани бүтээгдэхүүнээ энэ сард багтаж худалдаанд гаргах юм байна. Нийслэлийн хороо бүрт 3-4 борлуулах цэг байгуулах тул борлуулагч нартай гэрээ байгуулж эхэлжээ. Хэрэв “Тавантолгой түлш”-ийн шахмал түлшийг хэрэглэж үзье гэвэл агуулахаас нь очиж авахаас өөр аргагүй. Одоогоор энгийн шуудайнд савласан бөгөөд албан ёсоор борлуулахаар бол тусгай лого бүхий шуудайнд ууталж зарах аж. Саяхан тус компанийн шахмал түлшийг нэгэн хувийн компани өөрсдийнхөө үйлдвэрлэсэн түлш хэмээн иргэдэд сурталчилж, зарсан тохиолдол ч гарсан юм байна. Тиймээс худалдаанд гаргахаас өмнө багагүй бэлтгэл шаардаж буйг “Тавантолгой түлш” компанийн төлөөлөл хэллээ. 

“Тавантолгой түлш” энэ сард багтаж шахмал түлшээ борлуулж эхэлнэ

Уг түлшийг нийслэлийн агаарын бохирдлын нэгдүгээр бүсэд багтдаг Сонгинохайрхан дүүргийн 10 орчим хорооны өрхөд туршиж байгаа аж. “Уг нь бид одоо байгаа нөөцөө зарж, борлуулахад бэлэн. Гэхдээ Засгийн газраас шахмал түлш борлуулах үнийг яг таг тохирсон шийдвэр гараагүй байгаа. Хэрэв энэ шийдвэр гарчихвал борлуулж эхэлнэ. Одоогоор нэг шуудайг нь 3750 төгрөгөөр борлуулна гэж байгаа ч үнэ нь дээшээ, доошоо бага зэрэг хэлбэлзэж магадгүй байна” гэж тус компанийн мэргэжилтэн Н.Янжмаа хэлсэн юм.

ХУВИЙН ҮЙЛДВЭРҮҮДЭД НЭГ Ч ШУУДАЙ ТҮЛШНИЙ НӨӨЦ АЛГА

Дорноговь, Дархан, Говьсүмбэр, төв аймагт байсан шахмал түлшний үйлдвэрүүдийг өнгөрсөн хавар нийслэлийн Налайх болон Сонгинохайрхан дүүргийн 10 дугаар хороонд төвлөрүүлсэн. ингэснээр тээврийн зардал багасаж, бүтээгдэхүүний үнэ ч буурна гэж тооцсон. Гэвч Монголын шахмал түлш үйлдвэрлэгчдийн нэгдлийн эдгээр 10 гаруй үйлдвэрт одоогоор нэг ч шуудай шахмал түлшний нөөц алга. Үйлдвэрүүд техник, технологио шинэчилж, бэлтгэлээ хангаад буй ч түүхий эдээ авч чадаагүйгээс ийнхүү зогсонги байдалд оржээ. Хувийн үйлдвэрүүд нэг тонн шахмал түлшээ 150 мянган төгрөгөөр худалдаална. Харин үйлдвэрлэсэн нэг тонн тутамд нь 50 мянган төгрөгийн татаас олгохоор олон сар ярьсан. Энэ асуудал өнгөрсөн даваа гарагт л шийдэгдэж, уржигдар БОАЖЯ болон Монголын шахмал түлш үйлдвэрлэгчдийн холбоо гэрээ байгуулжээ. Гэхдээ татаасаа гурав хувааж олгохоор болсон байна. Эхний ээлжинд үйлдвэрүүдэд татаасны 30 хувийг олгох бөгөөд үлдсэнийг нь бүтээгдэхүүнээ борлуулж эхэлмэгц 40 ба 30 хувиар хувааж өгөхөөр гэрээлжээ. Тиймээс дээрх үйлдвэрүүд эхний ээлжийн санхүүжилтээ хүлээж байна. Гэхдээ санхүүжилт орж ирсэн ч бас нэг бул хар чулуу үйлдвэрүүдийн ажлыг гацааж, дөнгөлчихөөд байна.

ТЭЭВЭРЛЭЛТ АЖИЛ ГАЦАХ ГОЛ ШАЛТГААН БОЛЖЭЭ

Улаанбаатарт хэрэглэх шахмал түлшийг зөвхөн “Энержи ресурс” болон “Тавантолгой” ХК-ийн баяжуулсан эрчим хүчний нүүрсний медлинг буюу завсрын бүтээгдэхүүнээр хийхээр болсон. Өөрөөр хэлбэл, дээрх компаниуд баяжуулсан эрчим хүчний нүүрсний хэмжээ жижигтэй учраас шигшигдэж үлдсэнийг нь шахмал түлшний үйлдвэрүүдэд үнэгүй өгөхөөр болсон юм. “Энержи ресурс” компанийн хашаанд гэхэд одоогоор 2.4 сая тонн ийм нүүрс овоолоостой бий. Гэвч үүнийг тээвэрлэх ажлыг зөвхөн төрийн компани гүйцэтгэнэ гэсэн шийдвэр гарсан нь ажил гацах гол шалтгаан болжээ. Өмнөговь аймгийн Цогтцэций суман дахь Ухаахудаг, Тавантолгой орд Улаанбаатар хотоос 500 гаруй км зайтай. Хувийн жижиг үйлдвэрүүдэд тээврийн зардал хүндээр тусч, бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдэхээр байгаа тул төр зохицуулах хэлэлцээрт хүрсэн юм. Гэвч бизнес эрхлэгчид баярлан хүлээж авсан энэ шийдвэр хувийн компаниудад одоо тус биш ус болчихоод байна. Үйлдвэрүүд түүхий эдээ татъя гэхээр “Төрийн компани зохион байгуулах учраас хувийн компаниудад тээвэрлэх зөвшөөрөл өгөхгүй. Та нар хүлээж бай” гэсэн хариуг холбогдох албан тушаалтан өгчээ. Үйлдвэрлэгчид энэ шийдвэрийг хүлээхгүйгээр чанарын шаардлага хангасан өөр нүүрсээр түлшээ үйлдвэрлэе гэсэн ч мөн л хориглосон аж. Төрөөс татаас авах дээрх үйлдвэрүүдийг зөвхөн ухаахудаг, тавантолгойн медлингийг ашиглахыг шаардаж буй. Хэрэв өөр нүүрсээр шахмал түлш үйлдвэрлэсэн тохиолдолд мэргэжлийн хяналтын байгууллага шалгаж, үйлдвэрийг нь хаах хүртэлх арга хэмжээ авна гэжээ. Тиймээс үйлдвэрүүд ямар ч нүүрсгүй, агуулах нь хов хоосон байгааг “Монголын шахмал түлш үйлдвэрлэгчдийн нэгдэл”-ийн төлөөлөл хэллээ. Уг нь эдгээр үйлдвэр жилд 150 мянган тонн шахмал түлш үйлдвэрлэх хүчин чадалтай. хэдийгээр “Тавантолгой түлш” компанийн дөрвөн үйлдвэрийн хүчин чадал нийлээд 600 мянган тонн буюу нийслэлийг 100 хувь хангах чадалтай ч энэ бол зөвхөн онолын хэмжүүр. Бодит байдал дээр үйлдвэрүүд хүчин чадлынхаа дөнгөж 50 хувийг л ашигладаг учраас нийслэлчүүдийг түлшээр хангахад хувийн үйлдвэрүүдийн хүч, оролцоо шаардлагатай гэдгийг эх сурвалж хэллээ. Тэгээд ч төлөвлөсөн дөрвөн үйлдвэрийн нэг нь “ТЭЦ-2”-ийн цех, хоёр нь ашиглалтад орох болоогүй байгаа учраас үүргээ бүрэн гүйцэтгэнэ гэж тооцоход бэрхтэй.

• Хувийн үйлдвэрүүдийн шахмал түлшний тонн тутамд 50 мянган төгрөгийн татаас олгоно.

• Нийслэлийн хороо бүрт 3-4 борлуулах цэг байгуулах тул борлуулагч нартай гэрээ байгуулж эхлээд байна.

• Төр, хувийнх гээд нуруу нуруугаа харуулаад суучихгүй, ирэх жилийн өвөл ойрхон гэдгийг санаж ажлаа хурдан урагшлуулмаар байна.

Ийнхүү түүхий нүүрсийг орлох шахмал түлшний улсын болон хувийн үйлдвэрүүд төрийн шийдвэрийг хүлээж сууна. Тэрнээс, энэнээс болсон гээд хөлөө жийлцээд ажлаа урагшлуулахгүй байвал төсвийн хэдэн тэрбум төгрөг үрэгдэж, иргэд өвлийн хүйтэнд түлх түлшгүй хоцрох вий. Төр, хувийнх гээд нуруу нуруугаа харуулаад суучихгүй, ирэх жилийн өвөл ойрхон гэдгийг санаж ажлаа хурдан урагшлуулмаар байна. Сайжруулсан түлш гэдэг үгийг мянгуужингийн үлгэртэй адил төсөөлөхөд хүргэсэн өмнөх бүтэлгүй түүхүүдийг давтахгүйн тулд шахмал түлшний үйлдвэр, нөөц бүрдүүлэх ажилд эртнээс анхаарах шаардлагатай байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Чанараа өсгөхийг үнийн уналт шаардаж байна

​Нүүрсэнд нэмүү өртөг шингээсэн туршлагаар бид нимгэн​

 0 сэтгэгдэл


“Хэрэглэгч хаан” гэдэг зах зээлийн зарчмын дагуу манай олборлогчид худалдан авагчийнхаа хүслийг дагаж байна. Монголын нүүрсний цорын ганц гээд хэлчихэд бараг буруудахгүй худалдан авагч болох БНХАУ утаатай “дайн” зарласныг бид мэднэ. Эдийн засгийн хөгжлөөрөө дэлхий дахиныг гайхшируулж буй Хятад улс агаарын бохирдол гэх аюулын харангатай нүүр тулаад удсан. Тиймээс иргэдээ эрүүл, аюулгүй орчноор хангах, эх дэлхийн өмнө хүлээсэн үүрэг амлалтаа биелүүлэхийн тулд их гүрэн ногоон хувьсгалыг зоригтой хэрэгжүүлж байгаа. Хятадын төр бүр өнгөрсөн оноос утаа “үйлдвэрлэгч”-дэд төмөр нүүрээ харуулж эхэлсэн. Ялангуяа, ган, нүүрсний салбарынхныг хайр найргүй хааж, хязгаарлах болсныг дуулсан байх. Тэгвэл утааны эсрэг ээлжит шийдвэрээ өнгөрсөн долдугаар сард танилцууллаа. Тухайлбал, Хятадын гангийн түшиц Хэбэй мужийн гангийн үйлдвэрийн тоог 2020 он гэхэд хоёр дахин бууруулж, 30-д хүргэнэ. Мөн нүүрсийг чанараар нь ангилан, ялгах бодлогоо үргэлжлүүлэхээ мэдэгдэв. Ийн манай “хэтэвч” болох Хятад улс чанараа өндөрсгөж байна.


Худалдан авагчаа дагаад бид ч нүүрсний чанар, стандартаа сайжруулахаас өөр аргагүй. Тиймээс Монголын нүүрс олборлогчид дуу дуугаа авалцан нүүрс баяжуулах үйлдвэрийн ажлыг эхлүүлцгээсэн юм. Монголын нүүрсний хамгийн том олборлогч, төрийн өмчит “Эрдэнэс Тавантолгой” компани дотоодын компаниудтай хамтран баяжмал гаргах судалгааны ажил эхлүүлжээ. Харин Нарийнсухайтын бүлэг ордод үйл ажиллагаа явуулж буй SouthGobi Sands, “Өсөх Зоос”, МАК-ийн үйлдвэрийн төслүүд амжилттай урагшилж байна. МАК-ийн үйлдвэр бараг дууссан бол “Өсөх зоос” компанийнх дунд шатандаа явна. Гэхдээ бид нүүрсээ түүхийгээр нь зарж байснаас нэмүү өртөг шингээн, боловсруулж байсан туршлагаар нимгэн. Үнэнийг хэлэхэд, баяжуулах нь бүү хэл түүхий нүүрсээ ч хүссэн хэмжээндээ хүртэл борлуулж чаддаггүй. Бас байсхийгээд л Монголын нүүрсний экспортод сорилт тулгарчихна. Энэ өдрүүдэд гэхэд нүүрсний экспортын гол “судас” болох Гашуунсухайт боомтод автомашины 100 гаруй километр урт цуваа үүссэнийг та дуулсан байх.

• Хятадын гангийн түшиц Хэбэй мужийн гангийн үйлдвэрийн тоог 2020 он гэхэд хоёр дахин бууруулж, 30-д хүргэнэ.

• Мөн нүүрсийг чанараар нь ангилж, ялгах бодлогоо үргэлжлүүлэхээ мэдэгдлээ.

• Манайд нүүрс боловсруулах ердөө ганцхан үйлдвэр амжилттай ажиллаж байгаа.

Уг нь нүүрсээ түүхийгээр нь бус баяжуулах бидний хүсэл бараг 20-иод жилийн өмнөөс эхэлсэн. Гэвч “Энержи ресурс”- ийг эс тооцвол нүүрс экспортолдог энэ олон компаниас нэг нь ч баяжуулах үйлдвэр барьж чадаагүй. Уг нь нүүрс баяжуулах нь уурхайн амнаас түүхий эд борлуулахтай адилгүй. Нарийн технологи, чадварлаг боловсон хүчин нэхэхээс гадна тухайн үйлдвэрийг амилуулах эрчим хүч, усан хангамжийг давхар шийдэх хэрэгтэй болно. Боловсруулах үйлдвэрийн хаягдал нь хүртэл бодолцох хэрэгтэй нэг хүчин зүйл болдог. Гэтэл манайд ердөө ганцхан компани эдгээр сорилтыг цогцоор нь шийдэж, бүрэн хэмжээний боловсруулах үйлдвэр амжилттай ажиллуулж байна. Тиймээс баяжуулах үйлдвэр байгуулахаар зорьж буй компаниудад ч зарим сорилт тулгарсаар байгаа аж. Монголын баялгийн үүц болсон Өмнийн говьд үйлдвэр байгуулахад ус, цахилгаангүйн гачлан бий. Өнөө хэр энэ бүс нутагт ус болон эрчим хүчний хангамжийг найдвартай шийдэж чадаагүй.


Эрчим хүчийг гэхэд өдгөө бусдаас гуйж, амь залгуулж буй. Усан хангамж ч ялгаагүй Өмнийн говьд шийдлээ хүлээсээр байна. Тухайлбал, “Өсөх зоос” компанийн баяжуулах үйлдвэрүүдийг бүрэн ашиглалтад оруулахад цахилгаан эрчим хүчний дутагдалтай нүүр тулжээ. Тиймээс БНХАУ-аас импортлохоор хэлэлцэж буйг эх сурвалж мэдээлэв. Харин жилд нэг сая тонн нүүрс угаах хүчин чадалтай үйлдвэр байгуулаад буй МАК компани нүүрс баяжуулахдаа гүний бус үерийн үеэр хуримтлагдсан нэг сая шоо метр усыг эхний жилүүдэд ашиглахаар төлөвлөж байна. Түүнчлэн төрийн өмчит “Эрдэнэс Тавантолгой” компани ч ус хэмнэх технологийн шийдлийг эрэлхийлж байгаа аж. Уг нь тус компанийн Цанхийн зүүн уурхайг түшиглэн барих үйлдвэрийн ТЭЗҮ гэхэд одоогоос бараг долоон жилийн өмнө бэлэн болсон. Гэвч өнөөг хүртэл бодит ажил болоогүйгээс олон жилийн өмнөх ТЭЗҮ өдгөө хуучирч, тооцоо судалгааг дахин хийхэд хүрчээ. Хэдийгээр хувийн хэвшлийн компаниуд нүүрсний чанар, үнэ цэнийг нэмэгдүүлэхээр зорьж байгаа ч сорилт бэрхшээл мундахгүй байна.


Бас Монголын нүүрсийг нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн болгох энэ санаачилгыг хувийн хэвшлийн компаниуд түүчээлж, үлгэр дуурайл болсоор байна. Гэхдээ нүүрс борлуулагчдад цаг тун бага үлдчихээд байгаа. Учир нь олон улсын шинжээчдийн нэгдсэн тооцоогоор нүүрсний үнэ ирэх оны дунд үеэс унаж эхлэх төлөвтэй. Энэ нь компаниудын ашигт ажиллагаанд нөлөөлж, хөрөнгө оруулалтыг нь хязгаарлана. Бас нүүрсний салбарыг чиглэх хөрөнгө оруулагчид, банк санхүүгийн байгууллагын сонирхолыг ч бууруулна. Ийм түүх ч бий. 2010 оны эхээр нүүрсний үнэ тэнгэрт хадаж байхад баяжуулах үйлдвэрийн цөөнгүй төсөл эхлүүлсэн ч үнийн шуургатай нүүр тулаад, хэдэн жил гацсан. Тиймээс үнийн уналтаас урьдаж, чанар, үнэ цэнээ ахиулах шаардлага хувийн болон хувьсгалийн компаниудад тулгарч байна. Олон улсын зах зээл дэх үнийн уналтыг бид хойшлуулж чадахгүйгээс хойш цаг хугацаатай уралдан ажлаа урагшлуулах боломж олборлогчдын гарт бий.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Төмөр замын төсөл түрүүлж хөдлөх нөхцөл бүрдлээ

​Хөрөнгийн тодорхой хэсгийг нүүрс урьдчилан борлуулах гэрээгээр босгоно​

 0 сэтгэгдэл


“Эрдэнэс Тавантолгой”-н олон улсын хөрөнгийн зах зээлээс хөрөнгө татах бэлтгэл ажил үргэлжилсээр. Тус компани 180 хоногийн хугацаанд бэлтгэлээ хангаснаар энэ оны эцэс гэхэд IPO хийх товтой байгаа. Нийт хувьцааныхаа 30 хүртэлх хувийг хөрөнгө оруулагчдад санал болгох бөгөөд ингэснээр дэд бүтцийн төслүүдээ санхүүжүүлэх мөнгөтэй болох юм. Тодруулбал, ордын өгөөжийг нэмэгдүүлэх төмөр зам, цахилгаан станц, баяжуулах үйлдвэртэй болсноор “Тавантолгой” төсөл бүхэлдээ эдийн засгийн эргэлтэд орно гэсэн үг. Ордын хувь заяаг шийдэх дагалдах дэд төслүүдэд шаардлагатай хөрөнгийг “Эрдэнэс Тавантолгой” зөвхөн цэвэр ашгаасаа дангаар гаргах боломжгүй. Тиймээс хөрөнгө оруулагчдад хандахаар зэхэж байгаа нь энэ. Төмөр зам, цахилгаан станц, нүүрс баяжуулах үйлдвэр “Тавантолгой” төслийн өнөөгийн үнэ цэнийг хэд дахин өсгөх тул цогцоор нь авч үзэж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, эдгээр төсөл нэг дор хамт байснаар төслийн эдийн засагт үзүүлэх нөлөө өндөр байх юм. Засгийн газар “Тавантолгой”-г хөдөлгөх эрхээ УИХ-аас авчихсан болохоор замын турш улс төрийн саад үгүй. Харин хөрөнгө босгох ярвигтай ажил тэдний өмнө тулж ирээд байна. 180 хоногийн тоолуур гүйгээд эхэлчихсэн.

Гэхдээ найман жилийн турш ярьж, улстөржсөн энэ төсөл төмөр замаас болоод хэдэнтээ унаж, буцаж байсан удаатай. Тэгвэл Засгийн газраас Тавантолгой-Гашуунсухайтын төмөр замын ажлыг эрчимжүүлэхээр болсноо өчигдөр мэдэгдлээ. Үүний хүрээнд “Тавантолгой төмөр зам” компани байгуулахаар шийдвэрлэж, энэ чиглэлийн төмөр замын суурь бүтэц барих тусгай зөвшөөрлийг таван жилийн хугацаагаар тус компанид олгоно гэдгээ зарлалаа. Үүнээс гадна төмөр замын ажлыг үргэлжлүүлэхэд шаардлагатай хөрөнгийн тодорхой хэсгийг нүүрс урьдчилан борлуулах гэрээ байгуулан санхүүжүүлэх эрхийг “Эрдэнэс Тавантолгой”-н төлөөлөн удирдах зөвлөлд зөвшөөрлөө. Энэ нь ирээдүйн орлогоо урьдчилж аваад төслөө мөнгөжүүлэх санаачилга. Төмөр замын төсөл урагшлах хэрээр хүлээгдэж байгаа IPO амжилттай болох магадлал улам нэмэгдэнэ гэдгийг салбарынхан хэлж байна. Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн 267 орчим км урт төмөр зам ашиглалтад орсноор жилд хамгийн багадаа 30 гаруй сая хүртэл тонн нүүрс экспортод гаргах боломжтойг салбарын сайд онцолсон. Тухайлбал, “Эрдэнэс Тавантолгой” нүүрсээ төмөр замаар тээвэрлэх өртөг найм орчим ам.доллараар буурна. Тодруулбал, автозамын тээврээс дөрөв дахин бага зардлаар хөрш орнууд болон гуравдагч зах зээлд хүргэх нөхцөл бүрдэх юм.

• Компанийн өгч буй мэдээллээр, 2020 он гэхэд уурхай түшиглэн таван сая тонн хүртэлх хэмжээний нүүрс баяжуулах үйлдвэр барих юм.

• Тавантолгой ордын нүүрсний давхарга дахь метан хийн нөөц 51 тэрбум метр куб гэсэн урьдчилсан тооцоо бий.

• Засгийн газрын ээлжит хурлаас гарсан шийдвэр дахиад хүлээлт үүсгэлээ. Энэ нь “Тавантолгой төмөр зам” компанийн 49 хувийг хэн эзэмших вэ гэсэн асуулт хариулт нэхнэ.

Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын төсөлд өмнө нь 278 сая ам.доллар зарцуулсан ч санхүүжилт байхгүйн улмаас 2015 оноос хойш ажил нь зогсоод байсан. “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн хувьд төмөр замд 200 орчим сая ам.долларын хөрөнгө оруулах боломжтой аж. Уг төслийг барьж дуусгахад 790 сая ам.доллар шаардлагатай гэсэн тооцоо гарсан. Үүний 49 хувийг босгоход Засгийн газар гадаадын хөрөнгө оруулагчдад хандахаар болж байна. Өрийн “хавхнаас” мултарч, 2017 оноос үйл ажиллагаа нь эрс сэргэсэн “Эрдэнэс Тавантолгой” зарим төслөө өөрсдөө санхүүжүүлэх боломж бүрдэж байгааг гүйцэтгэх захирал Б.Ганхуяг онцолсон. Гэхдээ төмөр замын төслөө дангаараа санхүүжүүлэх тамир тэнхээ тус компанид одоогоор суугаагүй байна. “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн санхүүгийн үзүүлэлт энэ он гарсаар сайжирч эхэлсэн гэдгийг өмнө нь манай сонин мэдээлж байсан.

Тодруулбал, энэ оны эхний хагаст тус компани улсын төсөвт 216.5 тэрбум төгрөг төвлөрүүлж, 953 тэрбум төгрөгийн борлуулалт хийгээд байна. Ингэснээр “Эрдэнэс Тавантолгой” 373.3 тэрбум төгрөгийн цэвэр ашигтай ажилласан. Түүчээ төслүүдийн магнайд нь байх учиртай “Тавантолгой” Засгийн газрын түвшинд урагшилж байна. Энэ төсөл С.Баяраас эхлээд зургаан Ерөнхий сайд, таван салбарын сайдын нүүр үзээд буй. Төслийн хоёр дахь дэд төсөл нь нүүрс баяжуулах үйлдвэр. Компанийн өгч мэдээллээр, 2020 он гэхэд уурхай түшиглэн таван сая тонн хүртэлх хэмжээний нүүрс баяжуулах үйлдвэр барих юм. Уг төсөлд шаардлагатай хөрөнгийг төлөвлөж буй IPO хийснээр олох юм. “Тавантолгой” төслийг дагаад өмнийн говийн бүс нутагт цахилгаан эрчим хүчний шинэ хэрэглээ үүсэхээр байгаа. Үүнийг хангах үүднээс “Тавантолгойн цахилгаан станц” төслийг барихаар таван жилийн өмнөөс шийдсэн ч уг төсөл цааш үргэлжлэх, эсэх нь тодорхой бус байна.

Нэг тэрбум орчим ам.долларын хөрөнгө оруулалт шаардлагатай уг төслийн гол худалдан авагч нь “Оюутолгой” байхаар тооцсон байсан. “Эрдэнэс Тавантолгой”-д хамааралтай өөр нэг төсөл нь “Нүүрсний давхаргын метан хий” ашиглах төсөл. Тавантолгой ордын нүүрсний давхарга дахь метан хийн нөөц 51 тэрбум метр куб гэсэн урьдчилсан тооцоо бий. Уг төслийн судалгааны ажил үргэлжилж байгаа бөгөөд туршилтын үйлдвэр гурван жилийн өмнө тавантолгойн ордод байгуулсан. Метан хий нь эрчим хүчний цэвэр эх үүсвэр. Түүний дулаан гаргах чадвар нүүрснийхээс 2.5 дахин, шатахуунаас 1.5 дахин өндөр. “Эрдэнэс Тавантолгой” хүчин чадлаа нэмэгдүүлж, дэд бүтцийн асуудлаа шийдвэрлэхэд нийт 7.4 тэрбум ам.доллар шаардлагатай. Үүний гуравны нэгийг IPO хийж босгохоор төлөвлөж байна. Засгийн газрын ээлжит хурлаас гарсан шийдвэр дахиад хүлээлт үүсгэлээ. Энэ нь “Тавантолгой төмөр зам” компанийн 49 хувийг хэн эзэмших вэ гэсэн асуулт хариулт нэхнэ. Уг төмөр зам дээр өмнөд хөршийн Shenhu групп орж ирэх үү, эсвэл өөр хувилбарын эрэлд Засгийн газар гарах хэрэгтэй болж байна. Ямартай ч “Тавантолгой”-н дэд төслүүдээс төмөр зам түрүүлж хөдлөх нөхцөл бүрдлээ.