A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/218/

Rio Tinto Ирланд дахь Rusal-ын гэрээнээс татгалзана

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/218/

Rio Tinto компани ОХУ-ын тэрбумтан Олег Дерипаскагийн хяналтад байдаг Ирландын хөнгөн цагааны үйлдвэртэй байгуулсан гэрээнээсээ татгалзахаар зэхэж байна. АНУ-ын хориг арга хэмжээнд нэр нь орсон ноён Дерипаскагийн хяналтад ажилладаг хөнгөн цагааны Rusal групптэй байгуулсан хэд хэдэн хэлэлцээртээ форс мажор зарлахаар бэлтгэж буйгаа Британи-А встралийн уул уурхайн компани баасан гарагт мэдэгдэв. Хөнгөн цагаан үйлдвэрлэлийн гол түүхий эд – бокситыг Rusal-ын Огиниш үйлдвэрт нийлүүлэх хэлэлцээр уг форс мажорт багтаж байгааг мэдээлэлд ойр эх сурвалж тайлбарласан юм. Форс мажор нь урьдчилан харж, зохицуулах аргагүй онцгой тохиолдолд талууд хэлэлцээрээр хүлээсэн үүргээсээ чөлөөлөгдөх боломж олгодог. “Олон хориг арга хэмжээнээс шалтгаалан зарим гэрээнд форс мажор зарлахаар бэлтгэж буй Rio Tinto нийлүүлэлт тасалдах магадлалыг багасгахаар үйлчлүүлэгч нартайгаа хамтран ажиллаж байгаа” хэмээн тус компаниас гаргасан мэдэгдэлд тайлбарлажээ.

Олборлосон бокситын хүдрийг боловсруулж, хөнгөн цагааны исэл болгосны дараа ундааны лаазнаас нисэх онгоц хүртэлх төрөл бүрийн хөнгөн цагаан гаргаж авахад ашигладаг юм. Огиниш бол Европын хөнгөн цагаан боловсруулах хамгийн том үйлдвэр. Нийт 450 ажилчинтай тус үйлдвэр Rio-гоос боксит нийлүүлэхээ зогсоох гэж буйгаас шалтгаалан ирээдүйдээ түгшиж эхэллээ. Тэртээ тэргүй өсөөд эхэлчихсэн хөнгөн цагааны үнийг Форс мажор улам гааруулна. Төмөрлөгийн үнийн Metal Bulletin сайтын мэдээллээс үзвэл хөнгөн цагааны үнэ баасан гарагт сүүлийн найман жилд тохиолдож байгаагүйгээр буюу бараг 17 хувиар өсөж, тонн нь 556 ам.доллар болов. Огинишийн үйлдвэрийн гол ханган нийлүүлэгч Rio нь Европ тивд үйлдвэрлэдэг хөнгөн цагааныхаа түүхий эд болох хөнгөн цагааны ислийн багагүй хэсгийг бусдаас худалдаж авдаг. Тус компани Франц дахь жилдээ 280 мянган тонн хөнгөн цагаан үйлдвэрлэх хүчин чадалтай үйлдвэрээ саяхан бизнесмен Санжеев Гуптад зарсан юм. Rio Tinto нь эдгээр үйлдвэрийн түүхийг эдийг бусад эх сурвалжаас хангахаар чармайж байгаа нь хөнгөн цагааны ислийн зах зээлд хүндрэл үүсгэж болзошгүй. Хөнгөн цагааны исэл худалдан авах давалгаа үүсээд байгааг арилжаачид баталж байна. Rusal “үйлдвэрээ ажиллуулахад хэцүү болох гэж байгаа”-г консалтингийн CRU компанийн хөнгөн цагааны түүхий эд хариуцсан захирал Жастин Хьюз өгүүлэв. “Түүхий эд, бүтээгдэхүүний аль аль нь хориг арга хэмжээнээс болоод гацаж орхилоо. Хөнгөн цагааны үйлдвэрээ ажиллагаатай хэвээр байлгах нь хүнд асуудал болох нь” хэмээн тэрбээр тайлбарласан юм. Байдлыг тогтворгүй болгож буйнх нь төлөө Москваг шийтгэхээр АНУ долоо хоногийн өмнө хориг арга хэмжээ зарласан.

Уг хориг нь ноён Дерипаскагийн хяналтад ажилладаг Rusal болон бусад компаниас АНУ-ын санхүүгийн тогтолцоотой харьцахад хүндрэл учрууллаа. Үүсээд буй нөхцөл байдлыг хянамгай ажиглаж буйгаа Ирландын Засгийн газар мэдэгдэв. Лимерик дэх үйлдвэрийн менежментэд “тохирох зөвлөгөө өгсөн”-өө тус улсын Гадаад хэргийн яам мэдээлллээ. “Хэдэн долоо хоног өнгөрөхөөс нааш бүрэн хэрэгжиж амжихгүй хориг арга хэмжээ Ирландын эдийн засагт хэрхэн нөлөөлөхийг тооцоолохын тулд” Засгийн газарт тодорхой хугацаа шаардлагатайг Ирландын бизнесийн яам тайлбарлав. Rio, Rusal хоёрын бизнесийн харилцаа Огинишээр тогтохгүй. Rusal нь Австрали дахь Rio-гийн мэдлийн Квинслендийн хөнгөн цагааны ислийн үйлдвэрийн хувьцааны 20 хувийг эзэмшдэг. “Rio Tinto АНУ-ын хориг арга хэмжээнд бүрэн захирагдана” хэмээн тус компани мэдэгдэж байна.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Biography of Tavan Tolgoi residual coal deposits

Tavan Tolgoi contains 7.6 billion tons of coal reserve according to JORC

 0 сэтгэгдэл


I published an article ”Tavan Tolgoi” in the “Daily News” newspaper dated July 21, 2007. This is not to retell the story, nor boasting about how “I told you so”. It has been exactly six years since then. Regretful six years. If we estimate only the coking coal, which is the highest-value part of Tavan Tolgoi deposits (TT), to be transported 20 million tonnes annually by rail, there is a 100 years of reserve. Geologists say extended explorations may double this figure. Furthermore, there is a high calorie coal reserves, currently estimated at 6 billion tonnes or enough to mine for 300 years. Overall, the TT contains 7.6 billion tons of coal reserve, according to Joint Ore Reserves Committee, an international evaluation system. In addition, South Gobi and Nariin Sukhait deposits each contain 400 million tons of reserve or enough to last 40 years to transport. Also, such high grade, large coal deposits have been discovered in Khovsgol and Khovd aimags. We do not know what else is there. Coal price was fairly good in 2007. Since the 1970’s, offers were made to Germany, Japan, North Korea and since the 1990’s, China, South Korean Samsung and Australian BHP were offered to use these reserves; however, they all refused. But when coal price started picking up since 2005, some companies from the U.S, China, Japan, Russia, Indonesia, Thailand, Australia, Chile, India and Brazil started showing interest and sent their proposals. Couple of years ago, a coal shortage occurred when coal mines of Hunter Valley of Australia, one of the largest coal mines of the world, were hit by a flood and coal price skyrocketed. Largest users of the coking coal are Japan, South Korea and China. Majority of coal expenses are in its transportation costs. Landlocked Mongolia have inadequacies in this aspect; however, Bugat, the area with the world’s largest iron production is not far from Mongolian border. Therefore, Mongolia has the advantage to cover its weaknesses. Naturally, Indonesia, the U.S and Brazil would not attempt to transport Mongolian coal to their lands. They just want to do business with Mongolia given the condition where the user is near. Japan and South Korea show interest in TT because they are highly dependent from Australian coal; thus, face risks of flood and other disasters, and wanted to reduce this import risk by creating a small dependence from Mongolia. Otherwise, coal is one of the most common minerals in the world. China, who is interested in Mongolian coal, is itself one of the largest coal producers in the world.

Chinese mine coking coal from the south of the country and ship it by sea to Tianjin and transport it via rail to Bugat. By mid-2012, coal price fell by 50 percent within just a couple of months. The deterioration of EU crisis led to a slowdown for Chinese economy. On the other hand, a new technology that can use alternative energy sources except oil and coal has been developed and began to be utilized. Chinese actively began adopting this technology of collecting combustible gases called methane gas which was developed in the U.S. Shale became the next trend. A couple of years ago when the former U.S President Bush stated “we invented a new alternative energy technology. The world will no longer depend on the Middle East soon,” he meant this shale technology. In the next few years, the U.S and Mexico will reportedly become the key energy producers in the world with shale. North China also have huge shale reserves and began utilizing it. Revolutionary changes have occurred in the renewable energy technology. A single windmill can generate 10 Megawatt power, they say. Such as this, coal is turning into ash. I said “coal will be ash” 6-7 years ago, not because I am a fortune-teller. Coal was never a valuable or expensive mineral. Because it is abundant. The dream of moving TT began in the 1970’s. Every economists knew that skyrocketed price of coal in 2007 was a temporary phenomenon. Therefore, I said something like “Tavan Tolgoi (Five Hills) coal will turn into ash if five hundred heads argue for five years,” in a bit of a rhyme. During this five year period, three government was formed and they all did nothing. They passed a law on strategic deposits and nationalized TT. According to a mapping of Tavan Tolgoi deposits made in 1970, a deposit named “Ukhaa Khudag” was given for use of a Mongolian company.

This almost led to civil war. Construction of a railroad south of the South Gobi province became a taboo. It seemed like all Mongolians owned the TT. It looked like the shares of TT was going to be distributed equally to the public. It looked as if the shares of TT was going to be sold for national companies at a discounted price. Then, a daunting investment law of 2012 banned foreigners from investing. Maybe, only achievement of this past five year was the birth of so many so-called fair citizens defending the wealth of their motherland and beating their chest! Russia, which had forgotten Mongolia, suddenly remembered us because of TT. They initially proposed to own shares worth USD 1.5 billion and repay by building a railroad. The plan was then altered to transport coal to Pacific ocean from 5 thousand km distance stretching through East Siberia and Far East. Then, it seemed as if they will be the only ones to build and own all railways in Mongolia in the future and that railway will have Soviet standard gauge. Then, they demanded majority stake of the TT shares. Actually, they were stirring up things with an ulterior motive to prevent any large minerals production in Mongolia and if that were to happen, no other countries except China and Russia were able to participate in it. Apart from that, they do not have any need for coal.

Russians were preventing largescale minerals production in Mongolia

China actually had an interest to get coal from a neighboring country. Therefore, a Chinese state-owned enterprise (SOE) Shenhua competed in TT. However, they also did not like any involvement of a third country, causing as much trouble as possible for the US, Japan and South Korea. They were plotting to own the most of the shares of the TT. Japan and South Korea both wanted about 10 percent of the TT as they wanted to reduce their dependence from import and get certain supply from Mongolia even if the price was high. Because the Australian flood was a big lesson for them. The parties representing these countries are also SOEs. However, they have no mining experience and were just interested in its stake and did not plan on involving in mining and transportations. The U.S Peabody is not state owned, it is a stock-exchange listed, public shareholding company. It is the largest coal producer of the U.S and have over 130 years of experience in the field. They worked several years in the Chinese market with ever growing demand and gained some success. They mainly work with Chinese coal companies in Yunnan and Hunan, South Chinese provinces. They also acquired a deposit in Xinjiang. They are interested in working in the market of North China and seek new market. Government negotiated with all interested companies through the Chief of Cabinet Secretariat for three years. There were several cases where foreign company representatives were invited from abroad and then refused to see them, saying “no time, let us meet next time”. There is a say “those who ask bows and those who give sits”. The Parliament issued several resolutions and outlined that the interest of third countries should equal the two neighbors. However, Russia and China did not agree to this. Only Mongolians can think of a stupid idea to distribute TT equally among the public. TT is valuable because of its gigantic size. There are many deposits in Mongolia that equal one tenth of TT. Once you divide this huge residual deposits into ten parts, everything is reduced and will lose its meaning. Nobody will be interested in this divided strips. When nobody is interested, it is beneficial for the two neighbors. It is not like the world is missing out on Mongolian coal. During this period, a reason for Mongolian side, who was negotiating with international companies, to delay the TT negotiations emerged. Ivanhoe Mines Ltd was planning to use a deposit named South Gobi, which is south of TT. This company raised USD 500 million from the stock market. Not exactly raising. They loaned USD 500 million from China Investment Corporation under a share transferring condition and SouthGobi collected it at the Stock Exchange of Hong Kong. This way, their following works were accomplished very successfully. They obtained the mining license and permit to operate a mine. Other foreign investors were surprised at how Ivanhoe was succeeding in this country with much bureaucracy and tried to find the reason. Suddenly, they gained additional seven licenses without much of a hassle. Mongolian red tape fell apart before them. Soon, their stock value reached USD 4 billion. Such a valuable business. Ivanhoe Mines is a junior company that owns major stakes of the Oyu Tolgoi. They were not in a level to run this big scale operations. Rio Tinto was interested in buying their shares. Therefore, they sold SouthGobi along with Oyu Tolgoi shares. The deposit was valued at USD 4 billion at stock exchanges. They acquired it when it was expensive and tried to sell the rest to Aluminum Corporation of China Limited (Chalco). Actually, Rio Tinto lost so much from this deal. The value of SouthGobi which was raised in an instant, immediately fell by 10 percent after Rio Tinto’s acquisition. Illegally obtained licenses were confiscated and officials involved were arrested and put in jail. Ivanhoe intentionally inflated its share price and deceived Rio Tinto into buying it. The obstacle for SouthGobi to boost its share price in the stock market was TT.

Because if TT was taken by someone after enlisting, it will obstruct the growth of SouthGobi. Consequently, it may not even able to issue an IPO after TT. Therefore, they had to delay the development of TT as much as possible. Our people who participated in this operation, either knowingly or unknowingly, received their appropriate awards. I heard detail about this; however, no evidence has been found so far. So, let me not disclose it. It was an operation worth USD 50 million!. Actually, Mongolian side had no interest in moving the TT project. Because of personal gains. There were cases that Japanese and Korean sides were pressured to buy nine licenses owned by individuals for high prices if they want to be included in TT! Revenues earned from Mongolian coal sector began to exceed all other sectors. Even Erdenet Mining Corporation did not compare! Nouveau riche tends to show off their wealth lavishly. “To hell with foreigners! Down with the Imperialists! Let us kill the economic hitmen! It is enough to just shovel the coal and toss it beyond the Great Wall,” they said. Then they began to shovel and toss them across for real. “You see? There is no need for any infrastructure! Mongolians can run the TT,” they said. An SOE “Erdenes” was established. Everybody knows the outcome of that one. The Government, in order to “love” the people and distribute cash, always pressured and demanded Erdenes. They borrowed USD 350 million from Chalco and agreed to export coal until 2018. Took the money, distributed it, everybody got drunk and we ended up in debt. They needed to distribute again to win the next election and begged for another USD 200 million loan. Small-time swindlers began to sell trash to TT. Well, the businesses of SOEs are like that. It was only natural. Coal became ash! The situation before 2007 is back. Private coal companies were shut down. The old woman from the Golden fish folktale remains with her cracked pot, according to the tale. The debt amount borrowed from Chalco to distribute among the public is almost USD 300 million. Compared to this, the 70-year debt from former Soviet Union was repaid back in USD 250 million dollars. After getting rich by selling coal, there were boasts about developing other sectors and producing Mongolian brands. There are many things in the world that are more important than money. However, those are made possible by money. In order to develop other sectors, the “other sectors” must be founded first and that requires money. Mongolian brand coal has turned into ash. Felt slippers can never be a global brand. Our bad reputation became our brand in the end. 2013.5.11


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Оюутолгой ХХК-ийн бэлэглэсэн гал унтраах төхөөрөмж агуулахад хаягджээ

Төрийн мөнгө ёолох учиргүйд монгол хүний сэтгэл үл зовно

 0 сэтгэгдэл

Монгол орны газарзүйн онцлогоос шалтгаалж хавар болон зуны эхэн сард ой хээрийн түймрийн гаралт, идэвхжилт өндөр байдаг. Хамгийн сүүлийн байдлаар Сэлэнгийн Ерөөд гарсан түймрийг унтраахаар хоёр аймаг, нийслэлээс хүч нэгтгэсэн онцгойгийнхон ажиллаж байна. Албаныхны өгсөн мэдээллээр нийт 180 орчим хүн Ерөөгийн түймрийг унтраахаар ажиллаж байгаа аж. 12 автомашин, зургаан морьтой гал сөнөөгчид хүрз, лоом, сүх, троссон шүүр, гөвүүр гэх мэт “гарын доорх” материалаар зэвсэглэн улаан галтай тэмцэж байна. Мэдээж ОБЕГ-аас ой хээрийн түймэрт ашиглахаар худалдан авсан 50 м/секунд үлээх хүчин чадалтай үлээгч аппарат, гал сөргүүлэн тавих цурамлагч, ус шүршигч гар носос, цахилгаан хөрөө байгаа л даа. Харин түймэр гарсан газар нь улаан тайга, уулын хажуу тул автомашин байтугай хүчтэй техник ашиглах боломжгүй байгаа юм. Ер нь ОБЕГ-т ямар хүчирхэг техникүүд байгаа талаар сураглахад нэг, зургаа, 21 тоннын ус зөөвөрлөх машинаас эхлээд БХЯ-наас өгсөн бартаа туулах чадвартай BMB загварын гинжит хуягтууд байдаг гэнэ. Тэднийг ой хээрийн түймэрт ашиглах зориулалтаар тоноглосон ч уулын эгц налууд гарсан түймэрт ашиглах боломжгүй байгаа юм.

Тийм учраас гал унтраагчдыг галын голомтод хүргэх хоол хүнс техник хэрэгслээр хангахын тулд Ми8 нисдэг тэрэг хөлөглөдөг аж. Ерөө суманд гарсан галыг унтраахад ч Зэвсэгт хүчний 303 ангиас Ми8, МЕ371 нисдэг тэргийг ашиглаж байна. Нисдэг тэрэг ашиглахдаа улсын онцгой комиссын шийдвэрийн дагуу хөөргөдөг тул тэр бүр дайчлаад байдаггүй. Зайлшгүй тохиолдолд машин техник хүрэх боломжгүй газар нисдэг тэргийг хүн хүч, хоол ачаа хүргэх зориулалтаар л ашиглаж байгаа юм. Гэтэл гадаадад ойн түймрийг агаараас хүчирхэг техник ашиглан хүн хүчний оролцоо, зардал чирэгдэл багатай унтраачхаж байна. ОХУ-ын өвөрбайгальд гарсан тайгын түймрийг агаараас ус, хор, хөөсөөр “бөмбөгдөөд” унтрааж байгаа тухай нэвтрүүлэг оросын РТР телевизээр саяхан гарч байна лээ. Манайд бол нисдэг тэргээр ус, хөөс цацаж байсан явдал нэгээхэн үгүйгээр барахгүй зөвхөн ууттай нунтаг хор зөөж тээвэрлэх л байдлаар агаарын хөлөг ашиглаж байна. Өнгөрсөн жил оюутолгой компаниас ОБЕГ-т Ми8 нисдэг тэрэгт зүүж агаараас гал унтраах зориулалттай олон тоннын багтаамж бүхий хөнөг бэлэглэсэн байдаг. Харин түүнийгээ манайхан ашиглаж чаддаггүй ээ.

Чадахгүй байгаа шалтгааныг олон хүчин зүйлээр тайлбарлаж байна. Нэгдүгээрт, ОБЕГ болон БХЯ-нд ч нисдэг тэрэгнээс хөнөг зүүх бүү хэл торх дүүжилж хөөрсөн дадлага, туршлагатай нисэгч алга. Хоёрдугаарт тэр хөнөгөөр ус зөөвөрлөхийн тулд 0.8-1.6 км урт, 50-60 метр өргөн, 150-250 метр гүн гол, нуур байх шаардлагатай аж. Манайд энэ стандартыг Хөвсгөл нуур л хангаж байна. Дээр нь манай орны агаарын даралт, нисдэг тэрэгний хурд, хөнөгийн жинд нөлөөлөх таталцлын хүч гээд олон хүчин зүйл нөлөөлдөг бололтой юм. Тэгэхээр тэр төхөөрөмжийг зөвхөн Хөвсгөл нуурын орчимд гарсан түймэрт л ашиглах боломжтой. Өөр байршилд гарсан түймэр унтраахад ашиглана гэвэл Хөвсгөл нуураас л усаа зөөх болно. Тиймээс Оюутолгой компанийн бэлэглэсэн хөнөгийг ашиглах шаардлага тун бага байх аж. Гэтэл манай улсын онцгой комиссынхон хөнөг ашиглах Ми8 нисдэг тэргээ бэлдчихээд хөнөг зөөдөг нисэгч бэлтгэхээр ГХЯ-аар дамжуулан ОХУ-аас эксперт “захиалчихаад” сууж байна. Өөрөөр хэлбэл, тэмээн дээр ямааны гарз гэгч болох нь.


• Өнгөрсөн жил Оюутолгой компаниас ОБЕГ-т МИ8 нисдэг тэрэгт зүүж агаараас гал унтраах зориулалттай олон тоннын багтаамж бүхий хөнөг бэлэглэсэн байдаг.

• ОБЕГ болон БХЯ-нд ч нисдэг тэрэгнээс хөнөг зүүх бүү хэл торх дүүжилж хөөрсөн дадлага, туршлагатай нисэгч алга.

• Бусдын хөдөлмөрийг үнэлэх байдлаар хандсан бол хайран боломж агуулахын буланд хэвтэхгүй байлаа.


Энд Оюутолгой компанийг буруутгаж бэлгийн морины шүд үзэх гээгүйг онцлох хэрэгтэй. Манай мэргэжилтнүүд судлаад нийлүүлэгч талдаа мэдээлэл өгчих санаа цахим орчин зөндөө л байна. Жирийн горхиноос ус утгах хөнөгөөс эхлээд том нуураас ус зөөвөрлөх хөнөг ч олноороо байна. Мэргэжлийн гэлтгүй бага оврын нисдэг тэргээр усан сангаас хөнөг ашиглан гал унтрааж байгаа жишээ ч цөөнгүй. Хандивлагчийн зүгээс тэр хөнөгийг төрийн шахаа шиг зүгээр ч нэг авчраад бэлэглэчихээгүй болов уу. Ой хээрийн түймэр унтраахад ашиглаж байгаа Ми8 онгоцонд суурилуулахаар тоноглогдсон олон тоннын багтаамжтайг нь онцолсныг тооцоход улсын онцгой комиссоос асуусан байх учиртай. Харин түүнд нь манайхан хариуцлагатай, бусдын хөдөлмөрийг үнэлэх байдлаар хандсан бол хайран боломж агуулахын буланд хэвтэхгүй байлаа. Наанадаж өнөөдөр Ерөө суманд гарсан түймэрт 168 хүн хүйтэн тайгад хөрч, халуун галд хайруулах шаардлагагүй байв. Зөвхөн 168 хүн тус бүрийн хээрийн нэмэгдэл цалинд өдрийн 29000 төгрөг зарцуулахад төсвөөс 58.4 сая төгрөг гарч байна. Үүн дээр 12 автомашины шатахууны зардал, нисдэг тэрэгний дөрвөн удаагийн нислэг гээд олон сая төгрөгийн зардал урссаар байна. Төрийн мөнгө ёолох учиргүйд монгол хүний сэтгэл үл зовно хэмээх энэ буюу.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Цементийн салбарын том амбийц

Үйлдвэрлэгч том амбийц тээж, монгол цементийг экспортлохоор зорьж байна

 0 сэтгэгдэл

Урд хөршөөс вагон вагоноор цемент бууж, манай цементийн зах зээлийг Хятадын үйлдвэрлэгчид атгаж байсан үе бий. Одоогоос хэдхэн жилийн өмнө, бүтээн байгуулалтын “талх” гэгддэг цементийн үнийг урд хөршийн үйлдвэрлэгчид л дураараа тогтоож байлаа. Бас болоогүй ээ, чанарын шаардлага хангаагүй бүтээгдэхүүнээ бидэнд шахах гэж үзнэ. Бид ч өөрсдөө их хэмжээний цемент үйлдвэрлэдэггүй юм хойно, аргагүйн эрхэнд бусдын өгснийг авч, хэлснээр нь төлдөг байв. Гэтэл хэдхэн жилийн дотор энэ байдал өөрчлөгдөж, монгол, хятад цементийн эрэмбэ, солигдсон. Одоогоор дотоодын цементийн зах зээлийн 90 гаруй хувийг үндэсний үйлдвэрлэгчид бүрдүүлж байна. 2013 оноос дотоодын үйлдвэрүүд шил шилээ даран үүдээ нээж, өрхөө татсан. Эхний шанг үндэсний бүтээн байгуулагч Хөтөлийн “Цемент шохой” компани татаж, сая тонн хүртэлх хүчин чадалтай, байгальд ээлтэй, хуурай аргын цементийн үйлдвэр ашиглалтад оруулсан юм. Улмаар Монцемент болон МАК Евро цементийн үйлдвэр ар араасаа үйлдвэрлэлээ эхлүүлэв. Ингэснээр хэдхэн мянган тонноор хэмжигддэг байсан манай дотоодын үйлдвэрлэлийн хүчин чадал хүрээгээ тэлж, өдгөө дөрвөн сая тонн давсныг Монголын барилгын материал үйлдвэрлэгчдийн холбооноос мэдээлж байна. Тав хүрэхгүй жилийн дотор манай дотоодын хүчин чадал хэд дахин нэмэгджээ.


Гэтэл хэрэглээ ийм хурдаар өссөнгүй. 2017 онд гэхэд дотоодын цементийн хэрэглээ 2016 оныхоос даруй 30 гаруй хувиар өссөн гэж дотоодын үйлдвэрлэгчид тооцоолжээ. Ингэснээр хэрэглээ 1.3 сая тоннд хүрсэн гэх тооцоо байгаа бол зарим судалгаагаар 1.6 сая тонн хүрсэн гэх мэдээлэл ч байна. Хэдийгээр хэрэглээний дүн ийн зөрүүтэй ч эдгээр үзүүлэлт Монгол Улс үйлдвэрлэлийн хүчин чадлынхаа ердөө талтай нь тэнцэх цементийн хэрэглээтэй болох нь харин маргаангүй батлагдаж байна. Эдийн засгийн өсөлт саарч, бүтээн байгуулалтын идэвх суларч, ипотекийн хөтөлбөр удааширсан нь дам байдлаар дотоодын цементийн хэрэглээнд нөлөөлсөн. Гэхдээ хэрэглээ сүүлийн 1-2 жилд эргэн сэргэж байгаа бөгөөд энэ онд цементийн эрэлт хоёр сая тонн руу дөхнө гэж дотоодын үйлдвэрлэгчид найдаж байна. Гэлээ гээд хэрэглээ ойрын жилүүдэд хоёр нугалсан үйлдвэрлэлийн хүчин чадлыг гүйцэхгүй нь тодорхой. Тиймээс үйлдвэрлэгчид том амбийц тээж, монгол цементийг экспортлохоор зорьж байна. Харин хаана бас хэнд нийлүүлэх вэ гэж үү. Хэдийгээр бидэнтэй хил залгадаг хөрш орнууд дэлхийн цементийн зах зээлийн томоохон хэрэглэгч бөгөөд үйлдвэрлэгчид боловч дотоодын үйлдвэрлэгчид судалгаа хийж, нийлүүлэх боломжтой зах зээлүүдийг тогтоосон байна. Үүнээс хамгийн боломжтой нь ОХУ-ын Эрхүү болон Буриад орчмын нутагт хэмээн товлож байна. Холбогдох тооцоо судалгааг ч хийж амжжээ.


• 2017 онд гэхэд дотоодын цементийн хэрэглээ 2016 оныхоос даруй 30 гаруй хувиар өссөн гэж дотоодын үйлдвэрлэгчид тооцоолжээ.

• Бүтээгдэхүүн нийлүүлэхээр төлөвлөж буй ОХУ-ын Алс Дорнодын бүс нутаг ч бас том газар нутагт оршдог. Тиймээс тээвэр ложистикийн асуудал тулгамдаж буй аж.

• Хэдхэн жилийн өмнө гахиурын гуйлгачин байсан Монгол Улс одоо дотоодоо бүрэн хангаж, долларын урсгалыг хаагаад, хилийн чанадын валют авчрах тухай ярьж байна.


ОХУ-ын Засгийн газрын мэдээлснээр энэ улс жилд 60 сая тонн цемент үйлдвэрлэж, ойролцоогоор хоёр сая тонныг импортолдог. Беларусь болон Казахстанаас нийт импортынхоо 85 хувийг авдаг байна. Дэлхийн цементийн холбооны мэдээлснээр 2018 онд дэлхийн цементийн эрэлт 1.5 хувиар нэмэгдэнэ. Томоохон хэрэглэгчдээс Хятадын эрэлт саарах бол ОХУ болон Саудын Арабын эрэлт өндөр байх төлөвтэй. Гэхдээ хил давах энэ худалдаанд төр, засгийн хамтын ажиллагаа шаардсан хэд хэдэн зүйл байгаа аж. Ялангуяа үүнд Засгийн газар, Зам, тээврийн хөгжлийн яамны дэмжлэг чухал гэж “Монцемент билдинг материалс” компанийн үйл ажиллагаа эрхэлсэн захирал Д.Мөнхбат хэлж байна. Учир нь цемент импортоллоо гэхэд Монгол Улс өргөн уудам газар нутагтай. Бүтээгдэхүүн нийлүүлэхээр төлөвлөж буй ОХУ-ын Алс Дорнодын бүс нутаг ч бас том. Тиймээс тээвэр ложистикийн асуудал тулгамдаж буй аж.


Дотоодын зах зээлийн 90 гаруй хувийг үндэсний үйлдвэрлэгчид бүрдүүлж байна


Үүнийг шийдэхэд төмөр замын үнэ тарифын хөнгөлөлт ихээхэн дэмжлэг болно гэж үйлдвэрлэгчид үзэж байна. Үйлдвэрлэл нь хэдийнэ эрийн цээнд хүрч, эх орондоо орлого авчрах боломжтой салбаруудаа улс орнууд бодлогоор дэмждэг. Тухайлбал, Казахстан, ОХУ зэрэг улс овор жин ихтэй нүүрс, цемент гээд экспортын бүтээгдэхүүндээ тээврийн тарифын 30 хүртэлх хувийн хөнгөлөлт үзүүлдэг байна. Энэ тээвэр, хил гаалийн асуудлыг нь шийдээд өгвөл цементийн нийлүүлэлт хийх боломжтой аж. Хэдхэн жилийн өмнө цементийн гуйлгачин байсан Монгол Улс одоо хэрэгцээгээ бүрэн хангаж, ам.долларын урсгалыг хаагаад, хилийн чанадаас валют авчрах тухай ярьж байна. Дотоодын цементийн үйлдвэрлэл өргөжин тэлсээр хилийн чанад руу урсаж байсан ам.долларын урсгалыг тогтоосон гэдэг. Ганцхан жишээ хэлэхэд, Хөтөлийн “Цемент, шохой”-н үйлдвэр үүдээ нээгээд 60 сая ам.долларын валютын урсгалыг тогтоон барьжээ. Нүүрс, зэс зэрэг гарын таван хуруунд багтах хэдхэн түүхий эдээ борлуулж мөнгө олдог Монгол Улс нэмүү өртөг шингэсэн экспортын шинэ бүтээгдэхүүнтэй болоод байна. Бараа бүтээгдэхүүнээ түүхийгээр нь бус өртөг шингээн үйлдвэрлэхээр зорьж буй Монгол Улсад үүнээс өөр сайхан мэдээ гэж юу байх билээ. Хэдийгээр экспортолж эхлээгүй ч хэдхэн жилийн дотор худалдан авагчаас үйлдвэрлэгч болдгийг энэ салбар бидэнд батлан харууллаа. Гэтэл ингэж хилийн чанадыг зорьж байсан ам.долларын урсгалыг хаагаад зогсохгүй одоо бүр эх орондоо валют авчирч, Монголыг цемент экспортогч орон болгоно хэмээн зүтгэж байна. Уул уурхайгаас хараат байдлаа багасгаж, олон тулгуурт эдийн засгийг цогцлоохоо мэдэгдээд буй төр засгийн дэмжих учиртай салбар нь цемент биш гэж үү.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Д.Энхбат: Нүүрс баяжуулах өндөр технологи бүтээж, хөгжүүлж чадлаа

“Агаарын тунаах машин” нүүрсийг чанараас нь үл хамааран баяжуулдаг

 0 сэтгэгдэл


ШУТИС-ийн Геологи, уул уурхайн сургуулийн Ашигт малтмалын баяжуулалтын технологийн судалгааны профессорын багийн профессор Д.Энхбаттай агаарын урсгал ашиглан нүүрс баяжуулах технологийн талаар ярилцлаа. Тус судалгааны багийнхан усгүй бүсэд нүүрс баяжуулах технологийг лабораторын түвшинд хөгжүүлж, цаашид үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэхээр ажиллаж буй юм.


-Тун чухал технологийн талаар сонсогдсон. Энэ тухай яриагаа эхэлье?

-Манай нүүрсний ихэнх нөөц говьд байдаг тул нүүрс баяжуулах усгүй технологийг хөгжүүлэх хэрэгтэй гэж үзсэн. Агаарын урсгалыг ашиглан нүүрсэн дэх шороо, чулууг нь ялгадаг энэ технологи ус хэрэглэдэггүй, мөн өвлийн улиралд халаалт, дулаан шаардахгүй ашиглах боломжтой тул Монголын нөхцөлд яг тохирсон арга юм. Тэгээд ч манайд нэвтэрсэн хуурай аргаар нүүрс баяжуулдаг импортын технологи өндөр түвшнийх биш. Тиймээс өөрсдөө нүүрсээ хуурай аргаар илүү өндөр түвшинд боловсруулах технологи гаргаж авах боломж хангалттай байхад гаднаас өндөр үнээр худалдаж авах шаардлагагүй. Ийм зорилгоор энэ технологио хөгжүүлж, лабораторийн түвшинд “Агаарын тунаах машин” зохион бүтээсэн юм. “Агаарын тунаах машин”-ы технологи нүүрсний чанараас үл хамаардаг тул эрчим хүчний, коксжсон болон хагас коксжсон нүүрсний аль алинд нь хэрэглэж болно.


-Туршилтаа ямар төрлийн нүүрсээр хийсэн бэ. Үр дүнгээс нь хуваалцана уу?

-Нарийн сухайтын ордын нүүрс ашигласан. Тэндэхийн нүүрс бусад ордынхоос маш нарийн ширхэгтэй. Ер нь хуурай аргаар баяжуулах технологи нарийн ширхэгтэй нүүрсэнд тохиромжгүй байдаг. Нүүрсний ширхэг нь таван мм-ээс доош бол үйлдвэрлэлд хэрэглэдэггүй. Гэтэл бид 0.5 мм хүртэл нь баяжуулж үзсэн. Нүүрсээ нэлээд сайн ялгаж чадсан. Өөрөөр хэлбэл, туршилт маш амжилттай болсон гэсэн үг. Манай нүүрс олборлогчид нүүрс баяжуулах туршилт хийлгэхдээ байнга л гадагшаа ханддаг. Харин “Агаарын тунаах машин”-аа үйлдвэрлэлийн түвшинд хөгжүүлвэл компаниудын эл асуудлыг шийдэхийн зэрэгцээ экспортын нүүрсний чанарыг сайжруулах юм. Одоогоор МАК-д л Хятадын FGX гэдэг хуурай аргаар баяжуулах технологи нэвтэрсэн. Гэхдээ тоосжилт их байгаа тул ашиглаж чадахгүй байгаа. Бусад уурхай нойтон аргаар л нүүрс баяжуулж байна.


-Энэ технологиос өмнө манайд баяжуулалтын өөр ямар технологиуд байв?

-Судалгааны түвшинд хийгдсэн сэгсрэх ширээ, тунаах машинтай төстэй технологиуд бий. Гэхдээ тоног төхөөрөмж биетээр нь хийж, мэргэшсэн боловсон хүчин бэлтгэх хүртэл төсөл болгож хэрэгжүүлсэн нь манайх.


Компани, лабораториуд худалдаж авах сонирхлоо илэрхийлсэн


-Агаарын урсгалыг ашиглан нүүрс баяжуулах технологийн хэрэглээ бусад улс оронд хэр түгээмэл вэ?

-Германы All Аir, Хятадын FGX, Өмнөд Солонгосын Cut, Оросын CPR зэрэг хэд хэдэн технологи бий. Бидний технологи Германы All Air-тай төстэй. Гэхдээ All Air- ын патентыг 2001 онд авсан бол минийх 1991 оноос хойш судалж, хөгжүүлсэн технологи юм. Дэлхий нийтэд хуурай аргаар баяжуулах технологийн хэрэглээ бараг шинэ зүйл. Голдуу уламжлалт буюу нойтон аргаар л баяжуулж байна. Манай улс усны нөөц багатай тул хуурай аргаар баяжуулах технологи нэвтрүүлэх нь зайлшгүй хэрэгтэй. Энэ бол цаг хугацааны л асуудал. Нүүрсний нөөц багасаад ирэнгүүт ямар ч уурхай нүүрсээ баяжуулахаас өөр аргагүй болдог.


-Овор хэмжээ, бүрдэл хэсгүүдийн талаар мэдээлэл өгнө үү?

-Хуурай аргаар баяжуулах тоног төхөөрөмж нь тоосгүйжүүлэгч, агаарын урсгал өгдөг гол төхөөрөмж болох вентилятор, хавхлаг, хяналтын гээд их энгийн бүтэцтэй. Дараагийн ээлжинд төвөөс зугтах хүчний тусгаарлагч гэх мэт хэсгүүд шаардлагатай.


-Засгийн газраас дээд боловсролыг инновацитай холбох бодлого баримталж, олон ч төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаа. Үүний нэг нь танайх. Нүүрсний компаниуд хэр зэрэг сонирхож байна вэ?

-Одоогоор мэр сэр хандаж байгаа хүмүүс бий. Мөн үйлдвэрлэлийн түвшинд хөгжүүлбэл худалдаж авах сонирхлоо илэрхийлсэн лабораториуд ч байна. Гэхдээ хуурай аргаар нүүрс баяжуулах технологийг дотооддоо хийж эхэлсэн гэдгийг хүмүүс тэр бүр мэдэхгүй байгаа. Төсөл маань ашигт малтмалын баяжуулах технологид гаргах олон дэвшлийн эхлэл гэж харж байгаа. Яваандаа өөрсдөө тоног төхөөрөмжөө хийж, сайжруулж, дэлхийн хэмжээнд борлуулдаг загвар болгохоор зорьж байна.


-Таны төсөл хэдий хугацаанд хэрэгжсэн бэ. Санхүүжилтийг нь Азийн хөгжлийн банк олгосон гэж сонссон?

-БСШУСЯ их сургуулиудын судалгааны ажлыг дэмжих зорилгоор Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр манай сургуулийн 19 төсөлд гранд олгосон. Эдгээр төслийн нэг нь манайх юм. Үндсэндээ нэг жилийн хугацаанд 28 сая төгрөгөөр хэрэгжсэн. Үр дүн нь маш сайн гэж дүгнэсэн. Судалгаа хийх сонирхол дээд боловсролын түвшинд их байгаа. Гэвч санхүүжилт олоход маш хүндрэлтэйг та бүхэн мэдэж байгаа байх. Манай улс судалгаа, хөгжүүлэлтэд ДНБ-ийхээ дөнгөж 0.25 хувийг зарцуулдаг.


• Агаарын урсгалыг ашиглан нүүрсэн дэх шороо, чулууг нь ялгадаг энэ технологи ус хэрэглэдэггүй, мөн өвлийн улиралд халаалт, дулаан шаардахгүй.

• Өөрсдөө нүүрсээ хуурай аргаар илүү өндөр түвшинд боловсруулах технологи гаргаж авах боломж хангалттай байхад гаднаас өндөр үнээр худалдаж авах шаардлагагүй.

• Дэлхий нийтэд хуурай аргаар баяжуулах технологийн хэрэглээ бараг шинэ зүйл.


Гэтэл Африкийн дундаж улсад 0.4 хувь байдаг юм шүү дээ. Тамирчинтай зүйрлэвэл, маш авъяаслаг тамирчинд дасгал сургуулилалт хийх боломж байхгүй байна л гэсэн үг. Тиймээс улсын хэмжээнд ийм ажлын цар хүрээг өргөжүүлэх хэрэгтэй гэж би боддог.


-Яг уул уурхайн салбарт тусгайлан харвал их сургууль, компаниудын хамтын ажиллагаа ямар түвшинд байна вэ?

-2012 он хүртэлх ШУТИС-ийн судалгааны ажлыг харвал 60 хувь нь компаниудын захиалгаар хийсэн байдаг. Гэхдээ эдгээр судалгаа нь тухайн байгууллагын тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэх 1-6 сарын хугацаатай төслүүд юм. Хэдийгээр байгууллагууд өөрсдөө инноваци нэвтрүүлж байгаа ч яг их сургууль, судлаачидтай бол шинэ мэдлэг бий болгох хэмжээнд хамтарч ажилладаггүй. Өөрөөр хэлбэл, компаниудын хувьд шинэ мэдлэг бий болгохоосоо илүү ашигтай ажиллахаа нэн тэргүүнд тавьж байна. Үүний цаад шалтгаан нь Монгол Улс хөгжлийн бодит концепц байхгүйтэй холбоотой. Уг нь ихэнх улс орон дэлхийн хөгжлийн чиг хандлагатай уялдуулсан өөрийн гэсэн хөгжлийн концепцтой. Дэлхийд 2020 он хүртэл нано, мэдээллийн, биотехнологи гэсэн гурван технологи зонхилно. Харин 2020-2030 онд нано болон био технологи, 2030 оноос цааш биотехнологийн гэсэн нэг л эдийн засаг байх судалгаа гарсан байдаг. Энэ судалгааг БНСУ ашиглаж, 2005 оны үеэд 10 тэрбум ам.доллараар шинжлэх ухааны парк байгуулсан.


-2030 он тун ойрхон санагдаж байна л даа. Уул уурхайн салбарт биотехнологи нэвтрэх боломжтой юу?

-“Эрдэнэт”-ийн уулын овоолгоос “Ачит Ихт” компани катодын зэс гаргаж авч байгаа. Овоолгыг уусгахад бактер ашиглаж исэлдүүлэх үйл явцыг хурдасгадаг. Өөрөөр хэлбэл, байгалийн шавхагддаг нөөцтэй энэ салбарт гидро металлургийн түвшинд биотехнологийг илүү хэрэглэх боломжтой гэж харж байна. Зэсийн ядуу хүдэр угаас байгаль дээр исэлддэг. Биотехнологи үүнийг хурдасгаж өгнө гэсэн үг. Мөн уурхайгаас гарч байгаа бохир усыг цэвэршүүлэх, нөхөн сэргээлт, уурхайн хаалтын түвшинд хамгийн их хэрэглэх болов уу. Уурхай байсан газарт эргээд хүн, мал амьдрах нөхцөл бүрдүүлэхийн тулд биотехнологийн ач тус их байна. Мөн том хотуудыг дагаад электроникийн хаягдал уурхай үүсэж байна. Электроникийн хаягдлыг гидро металлургийн технологийн тусламжтай ялгаж авдаг. Тийм учраас энэ чиглэлээр биотехнологийн нарийн мэдлэг мөн шаардагдах байх.


-Тэгвэл нүүрсний салбар хаашаа явах ёстой вэ?

-Уур амьсгалын өөрчлөлтөд нүүрс болон бусад олборлодог түлшний бохирдол гол нөлөө үзүүлж буй тул НҮБ-аас нүүрсний хэрэглээг хязгаарлаж байгаа. Манай улсын хувьд ямар нэг эх үүсвэрээс орлого олж байх хэрэгтэй. Тиймээс өрсөлдөх чадвараа сайжруулахын тулд нүүрсээ баяжуулах хэрэгтэй. Олборлолт, боловсруулах, баяжуулалт байгальд ээлтэй, ажиллаж байгаа хүмүүстээ халгүй байх ёстой гэсэн дэлхий нийтийн жишгийг дагах ёстой. Нэгэнт уул уурхайн бүтээгдэхүүнээ дэлхийн зах зээлийн лангуун дээр тавьж байгаа бол энэ жишгийг дагах нь зүйтэй.