A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3479/

Rio Tinto, TRQ: “Оюутолгой”-н гүний уурхайн төлөвлөгөө хууль зөрчөөгүй

ҮАБЗ “Оюутолгой” төслийн далд уурхайн санхүүжилтийн гэрээний асуудлаар хуралдсан ч ямар нэгэн мэдээлэл хийсэнгүй

Rio Tinto, TRQ: “Оюутолгой”-н гүний уурхайн төлөвлөгөө хууль зөрчөөгүй
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3479/


Монгол Улсад орж ирж буй гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын 70 гаруй хувийг "Оюутолгой" төслийн хоёр дахь шат бүрдүүлж буй. Төслийн "хувь заяа"-г тодорхойлох хувьцаа эзэмшигчид гүний уурхайн төлөвлөгөө хууль зөрчөөгүй болохыг албан ёсоор мэдэгдлээ.

Монголын хөрөнгө оруулалтын орчны баро­метр гэгддэг “Оюутолгой”­н далд уурхайн бүтээн байгуулалт ид үргэлжилж буй. Ил уурхайтай харьцуулахад эрдсийн өндөр агуулгатай гүний орд нь төслийн ашиг орлогын гол цөм. Газрын гадаргаас 700 метрийн гүнд орших бүлэг ордыг ил уурхайн аргаар олборлох боломжгүй. Тиймээс төслийн хөрөнгө оруулалтын дийлэнх нь далд уурхайн бүтээн байгуулалт руу орж байгаа. Эдийн засгийн өсөлтийн баталгаа болж буй “Оюутолгой” төслийн гүний уурхайн санхүүжилтийн гэрээ байгуулахтай холбоо­тойгоор Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэгийн 2015 онд гаргасан гурван захирамжийг Нийслэлийн захиргааны хэргийн анхан шатны шүүх хүчингүй болгосон нь бизнес, хөрөнгө оруулалтын орчинд томоохон эргэлзээ төрүүлээд байна. “Дархан Монгол Ногоон нэгдэл” төрийн бус байгууллага шүүхэд нэхэмжлэл гаргаж, “Монгол Улсын Засгийн газраас шийдвэрлэх асуудлыг Ерөнхий сайд дангаар шийдвэрлэсэн учир илт хууль бус” гэсэн үндэслэлээр маргаан үүсгэсэн билээ. Нэхэмжлэлийн шаардлагад үндэслэн, захирам­жуудыг хууль бус болохыг тог­тоосон гэж Нийслэлийн захир­гааны хэргийн анхан шатны шүү хээс даваа гарагт мэдээлсэн юм. Энэхүү шийдвэртэй холбогдуулан гүний уурхайн санхүүжилтийн төлөвлөгөө ямар нэгэн байдлаар хууль зөрчсөн гэж үзэхгүй байгаагаа Turquoise Hill Resources мэдэгдсэн. Тус компани шүүхийн албан ёсны шийдвэр тодорхой болсны дараа нэмэлт мэдээлэл өгөхөө илэрхийлсэн. Анхан шатны шүүхийн шийдвэр учраас цаашид давж заалдах боломж нээлттэй байгаа. Хэдий тийм боловч Монголыг сонирхох хөрөнгө оруулагчдад дээрх шийдвэр ихээхэн халтай тусаж байгаа нь дамжиггүй. “Оюутолгой” төслийн ирээдүй хаашаа эргэхээс гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт манай улсад цаашид нэмэгдэх эсэх нь шалтгаална. “Оюутолгой” төслийн хөрөнгө оруулагч Turquoise Hill Resources компанийн хувьцааны ханш шүүхийн шийдвэр гарснаас хойш Нью­Йоркийн хөрөнгийн биржид 0.07 хувиар буурч, 0.45 ам.доллар болоод байна. Turquoise Hill Resources ­ийн хувьд олон улсад “Оюутолгой”­гоос өөр хэрэгжүүлж буй төсөл байхгүй. Гагцхүү энэ төслийн “хувь заяа”, Монголын Засгийн газрын “ааш”-наас шалтгаалж хувьцааны ханш нь хэлбэлзэж байгаа. Монголын улс төрийн тогтворгүй байдлаас үүдэн энэ оныг л гэхэд хоёр доллар орчим дээр эхлүүлсэн хувьцааных нь ханш түүхэн доод хэмжээнд хүрч, Нью-Йоркийн бирж дээр арилжаалагдах эсэх нь хүртэл сөхөгдөх болоод байна.



Манай улсын дотоодын сан­хүүгийн зах зээлд хүртэл дээрх шийдвэр сөрөг нөлөө дагуулж, төгрөгтэй харьцах ам.долларын ханш төв банкны зарласнаар мягмар гарагт 2705.69 төгрөг болж, даваа гарагтай харьцуулахад хоёр төгрөгөөр нэмэгджээ. Шүүхийн шийдвэрээс гадна “Оюутолгой” төслийн гэрээний хэрэгжилтийг шалгасан Ажлын хэсгийн дүг­нэлтийг МАН­-ын бүлэг УИХ-­ын чуулганаар хэлэлцүүлэх, улмаар 2009 онд байгуулсан Хөрөнгө оруулалтын гэрээг эргэж харах, гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулах саналтай байгаагаа зарласан. Эдгээр нь хувьцааны ханшид мөн нөлөөлж байгааг зарим шинжээч дурдсан байна. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, УИХ-­ын дарга багтдаг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл “Оюутолгой” төслийн далд уурхайн санхүүжилтийн гэрээний асуудлаар мягмар гарагт хуралдлаа. Гэвч ямар нэгэн мэдээлэл энэ өдөр хийсэнгүй. Зэс, алтны өндөр агуулгатай “Оюутолгой” төслийн хувьцаа эзэмшигч Rio Tinto мөн мэдэгдэл гаргаж, үүндээ гүний уурхайн санхүүжилтийн төлөвлөгөө хууль зөрчсөн зүйл байхгүй гэдгийг нэмж дурдсан байна. Далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн төлөвлөгөөнд 2015 оны тавдугаар сарын 18­-нд Дубай хотод гарын үсэг зурж, хоёр тал баталгаажуулсан. Ингэснээр 2013 оноос хойш буюу хоёр жил гаруй түр зогсоод байсан гүний уурхайн төслийг дахин эхлүүлсэн билээ. Дэлхийн уул уурхайн салбарт BHP­-ийн араас хоёрт орох, хамгийн тогтвортой үйл ажиллагаа явуулж байгаа, хамгийн их бэлэн мөнгөний нөөцтэй уул уурхайн компани ямар шийдвэр гаргаж байгааг бусад хөрөнгө оруулагчид анхааралтай ажиглаж байгаа. Хамгийн эрсдэл даах чадвартайд тооцогдох энэ компани хүртэл Монголын улс төрөөс болгоомжилж байгаа нь олон улсын хөрөнгө оруулагчдад ямар дохио илгээх нь тодорхой. “Оюутолгой” Монгол Улсын түүхэнд нэг төсөлд оруулсан хамгийн том хөрөнгө оруулалт болоод зогсохгүй дотоодын хамгийн том уурхайд өнөө тооцогдож байна. Тус төсөл 2019 он гарснаас хойш 524 үндэсний ханган нийлүүлэгч компанитай хамтран ажилласан байна. Төсөл хэрэгжсэн цагаас хойш нийт гурав орчим тэрбум ам.доллар үндэсний худалдан авалтад зарцуулжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Оюутолгой”-н далд уурхай зогсвол...

 0 сэтгэгдэл


-"Оюутолгой"-н гэрээнд өөрчлөлт оруулахтай холбоотой Ажлын хэсгийн тогтоолын төслийг МАН-ын бүлэг УИХ-ын чуулганд танилцуулахаар зэхэж байна. Тэгвэл үүнтэй зэрэгцээд нийслэлийн захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхээс далд уурхайн санхүүжилтийн төлөвлөгөөтэй холбогдуулан гаргасан Ерөнхий сайдын 2015 оны 27, 99, 123 дугаар бүхий захирамжуудыг хүчингүй болгов.

-С.Асланбек: Гэрээ хүчингүй болохыг Захиргааны хэргийн шүүх шийддэггүй

-“Оюутолгой”-д өнөөдөр 14 мянган хүн ажиллаж байгаа бөгөөд нийт ажилтны 54 хувийг гүний уурхайн төслийн ажилчид эзэлдэг.


Манай улсад жилд орж ирж буй гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын 70 гаруй хувийг “Оюутолгой” төслийн хоёр дахь шатны санхүүжилт дангаар бүрдүүлж байгаа. 2010 оноос хойш энэ оны гуравдугаар улирал хүртэлх хугацаанд үндэсний худалдан авалтад нийт гурван тэрбум ам.долларыг энэхүү төсөл зарцуулжээ. “Оюутолгой”-д өнөөдөр 14 мянган хүн ажиллаж байгаа бөгөөд нийт ажилтны 54 хувийг гүний уурхайн төслийн ажилчид эзэлдэг. Эндээс уг төслийн нийгэм, эдийн засгийн үр өгөөж, цар хүрээг баримжаалж болох юм. Төслийн хөрөнгө оруулалтын гэрээг албан ёсоор баталсны 10 жилийн ой энэ онд тохиож байна. Гуравдагч орны хөрөнгө оруулалт татсан 10 жилийн босгон дээр нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн даваа гарагийн хуралдаанаар “Оюутолгой” төслийн далд уурхайн бүтээн байгуулалтын санхүүжилтийн төлөвлөгөөтэй холбогдуулан гаргасан Ерөнхий сайдын 2015 оны 27, 99, 123 дугаар бүхий захирамжуудыг хүчингүй болголоо. Анхан шатны шүүхээс гаргасан энэхүү шийдвэртэй холбогдуулан “Оюутолгой” болон “Эрдэнэс Оюутолгой” компаниас тодруулсан боловч албан ёсны шүүхийн шийдвэртэй танилцаагүй байгаагаас гадна дээрх мэдээллийг албан бусаар дөнгөж хүлээн аваад байгаагаа хэллээ. Тиймээс албан ёсны байр суурь илэрхийлэх боломжгүй байгаагаа тайлбарласан юм. “Дархан монгол ногоон нэгдэл” төрийн бус байгууллагаас тухайн үеийн Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэгийн дээрх захирамжууд нь илт хууль зөрчсөн гэж үзэж, хүчингүй болгуулахаар захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхэд гомдол гаргаад байсан юм. Шүүх хурал удаа дараа хойшилж байсан ч өчигдөр шүүхээс тус төрийн бус байгууллагын нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хангаж шийдвэрлэлээ хэмээн өөрийн цахим сайтдаа мэдээлжээ. Шүүхийн мэдээлэлд дурдсанаар “Дархан монгол ногоон нэгдэл” төрийн бус байгууллагын нэхэмжлэлийн шаардлагад,

1.
“Оюутолгой” төслийн далд уурхайн бүтээн байгуулалтын ажлыг эрчимжүүлэх зорилгоор төслийн ажилд шаардагдах нэмэлт хөрөнгө оруулалт, санхүүжилтийн асуудлаар хэлэлцээ хийх, холбогдох төлөвлөгөө боловсруулах /Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 2015 оны 01 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 27 дугаар захирамж/,

2.
“Оюутолгой” төслийн далд уурхайн бүтээн байгуулалтын санхүүжилтийн төлөвлөгөөнд гарын үсэг зурах эрхийг “Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Б.Бямбасайхан, “Эрдэнэс Оюутолгой” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Д.Ганболд нарт зөвшөөрсөн Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 2015 оны 04 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 99 дүгээр захирамж,

3.
Монгол Улсын Засгийн газар буюу хувь нийлүүлэгчийг төлөөлж “Оюутолгой төслийн далд уурхайн бүтээн байгуулалтын санхүүжилтийн төлөвлөгөө”-нд гарын үсэг зурахыг “Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Б.Бямбасайхан, “Эрдэнэс Оюу Толгой” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Д.Ганболд нарт зөвшөөрснийг /Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 2015 оны 05 дугаар сарын 15-ны өдрийн 123 дугаар захирамжийг /тус тус илт хууль бус болохыг тогтоолгохоор нийслэл дэх захиргааны хэргийн анхан шүүхэд хандсаныг шүүх хянан хэлэлцээд нэхэмжлэгчийн гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж шийдвэрлэв” гэсэн байна. Анхан шатны шүүхийн шийдвэр гарснаар “Оюутолгой” төслийн гүний уурхайн бүтээн байгуулалтыг эхлүүлэхэд түүхэн үүрэг гүйцэтгэсэн гэж үздэг Дубайн гэрээнд хууль бусаар гарын үсэг зурсан болж, улмаар энэхүү гэрээ хүчинтэй эсэх тухай асуудал хөндөгдөж байна. Гэхдээ Засгийн газар шүүхийн шийдвэрийг давж заалдах эрхтэй. Энэхүү гэрээг байгуулахад оролцсон Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газартай өнөөдөр хариуцлага тооцох боломжгүй, Дубайн гэрээ олон улсын гэрээ учраас олон улсын Арбиртаар шийдэх, төрийн бус байгууллагын нэхэмжлэл хэр үндэслэл байсан, шүүхийн шийдвэр ямар дүгнэлт, мэдээлэл дээр үндэслэсэн гээд олон асуулт хариулт нэхэж байна. Өмнө нь энэ хэрэг дээр ажиллаж байсан “Эрдэнэс Монгол” компанийн хуулийн мэргэжилтэн С.Асланбек "Гэрээ хүчингүй болохыг Захиргааны хэргийн шүүх шийддэггүй, хуулийн хувьд гэрээг хүчингүй болгоно ч гэх ойлголт байдаггүй. Гэрээг "Хүчин төгөлдөр бус" гэж эсвэл "Хүчин төгөлдөр бусад тооцуулах" тухай ойлголт байдаг. Гэрээг ямар тохиолдолд дуусгавар болох, цуцлах, татгалзах, хүчин төгөлдөр бус гэж үзэхийг тухайн гэрээний өөрт эсвэл тухайн гэрээтэй холбоотой гарсан маргаанд талуудын хэрэглэхээр тохиролцсон хуулийн дагуу тайлбарладаг. Дубайн гэрээ гээд байгааг тус гэрээнд заасны дагуу ямар тохиолдолд хүчин төгөлдөр бус гэж үзэх вэ. Түүнтэй холбоотой маргааныг аль улсын шүүх, арбитраар аль улсын хуулийг хэрэглэж шийдэх эсэхээс хамаарч гэрээний хүчин төгөлдөр бус, эсвэл дуусгавар болох зэрэг асуудал яригдана” хэмээн нүүр номын хуудсандаа бичжээ. “Оюутолгой” төслийн гүний уурхайн бүтээн байгуулалт эхэлснээр манай улсын эдийн засаг жилд 6-7 хувиар өсөж буй. Энэ оны хувьд ДНБ-ий өсөлт зургаан хувиас буурахгүй гэж олон улсын байгууллагууд онцолсон. Энэхүү өсөлтийн хөрс суурь нь “Оюутолгой” төслийн далд уурхайн бүтээн байгуулалт болж байгааг тэмдэглэж байгаа юм. Эргэн сануулахад, энэ гэрээг 2015 оны тавдугаар сард байгуулсан бөгөөд Улаанбаатар, Өмнөговь аймаг, Сингапур, Лондон хотод хэлэлцээрүүд үргэлжилж Дубай хотод “Оюутолгой” төслийн далд уурхайн бүтээн байгуулалт, санхүүжилтийн төлөвлөгөөнд гарын үсэг зурсан билээ. Үүгээр 2009 оны хөрөнгө оруулалтын гэрээг огт хөндөөгүй бөгөөд зөвхөн далд уурхайн бүтээн байгуулалтыг яаралтай эхлүүлэхээр хоёр тал тохиролцсон юм. Хоёр жил, хоёр сар царцаад байсан далд уурхайн төсөл Дубайн гэрээгээр урагшилж, өнөөдрийн бүтээн байгуулалт, эдийн засгийн сэргэлт бий болсныг эдийн засагчид онцолж буй.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

300 гаруй албан тушаалтны ХОМ-ийг нарийвчлан шалгаж байна

 0 сэтгэгдэл
  • АТГ, Татварын ерөнхий газрын хамтарсан ажиллагааны хүрээнд есөн мэдүүлэг гаргагчийн өөрийн болон гэр бүлийн гишүүдийн хувь эзэмшдэг аж ахуйн нэгжээс 569.3 сая төгрөгийн зөрчил илрүүллээ 
  • Өөрийн болон гэр бүлийн гишүүдийн орлого, хөрөнгийг үндэслэлтэй тайлбарлаж, нотолж чадаагүй нэр бүхий 21 албан тушаалтанг Мөрдөн шалгах хэлтэстээ шилжүүлсэн

АТГ-ын Хяналт шалгалт, дүн шинжилгээний хэлтсийн Мэдүүлгийн бүрдүүлэлт, дүн шинжилгээний албаны дарга, ахлах комиссар Ц.Цэцэгдэлгэрэхтэй ярилцлаа.


-АТГ-ын Мэдүүлгийн бүрдүүлэлтийн албаны чиг үүрэг юу вэ. Албан тушаалтнуудын хөрөнгө орлогын мэдүүлгийг авахаас өөр ажил хийдэггүй гэж ойлгогддог?

-АТГ-ын Хяналт шалгалт, дүн шинжилгээний хэлтэс Авлигын эсрэг хуульд заасны дагуу албан тушаалтнуудын хөрөнгө орлогын мэдүүлгийг бүртгэх, хадгалах, хянан шалгахаас гадна судалгаа, дүн шинжилгээ хийх, хариуцлага хүлээлгэх, сургалт сурталчилгаа явуулах үндсэн чиг үүрэгтэй. 2007 оноос төрийн албан хаагчид зөвхөн хөрөнгө орлогоо мэдүүлдэг байсан бол 2012 онд Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн дагуу албан тушаалтнууд хувийн ашиг сонирхлын байдлаа давхар мэдүүлэх болсон төдийгүй, нийтийн албанд томилогдоход ашиг сонирхлын зөрчил үүсэх эсэх асуудлыг тус хэлтсээс хянан үздэг болсон. Мэдүүлгийн бүрдүүлэлт, дүн шинжилгээний алба нь сургалт сурталчилгаа явуулах урьдчилан сэргийлэх чиг үүргээс гадна судалгаа дүн шинжилгээ хийх, цахим системийн бүртгэл хяналтын үйл ажиллагааг давхар хариуцдаг. 

-Хичнээн хүн хөрөнгө орлогоо мэдүүлэх ёстой вэ?

-Авлигын эсрэг хуульд заасны дагуу албан тушаалтнууд өөрийн болон гэр бүлийн гишүүдийн орлого, хөрөнгийг үнэн зөв мэдүүлэх үүрэгтэй. Өмнө нь зөвхөн төрийн өндөр албан тушаалтнуудын ХОМ-ийг олон нийтэд мэдээлдэг байсан бол цахим системийн үйл ажиллагааг сайжруулснаар 2018 онд 35700, 2019 онд 36800 орчим мэдүүлэг гаргагчийн ХОМ-ийн хураангуйг АТГ-ын цахим мэдээллийн сүлжээнд байршуулсан. Ингэж мэдүүлгийг нээлттэй, ил тод байршуулж, иргэдийн хяналтад өгч байгаа нь авлига, ашиг сонирхлын зөрчил, авлигын гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх чухал үйл ажиллагаа болсон. Нөгөө талаас нийтийн албан тушаалтан шударга ажиллаж байгаагаа нээлттэй харуулах баталгаа болж байгаа юм.

- Эдгээр хөрөнгө, орлогын мэдүүлэгт хэрхэн хяналт тавьж ажилладаг вэ? 

-Авлигатай тэмцэх газраас албан тушаалтны ХОМ-ийг иргэдээс ирүүлсэн өргөдөл, гомдол мэдээллийн мөрөөр, төлөвлөгөөт хяналт шалгалтын хүрээнд нарийвчлан хянан шалгадаг. Өнөөдрийн байдлаар нийт 300 гаруй албан тушаалтны ХОМ-ийг нарийвчлан хянан шалгаж байна. Үүнээс иргэдээс ирүүлсэн гомдол мэдээллийн мөрөөр 20 орчим хувийг үлдсэн хувийг нь төлөвлөгөөт хяналт шалгалтын хүрээнд хянан шалга сан бай-на. Шалгалтаар зөр-чил гаргасан, ор-лого хөрөнгөө ху дал мэдүүлсэн нийт 37 ал бан тушаалтанд са нуулах, цалин буу-руулах нийтийн ал-банаас халдах хүртэлх сахилгын арга хэмжээ тооцуулснаас найман албан тушаалтныг нийтийн албанаас чөлөөлүүлсэн байна. Мөн өөрийн болон гэр бүлийн гишүүдийн орлого, хөрөнгийг хууль ёсны дагуу бий болгосныг үндэслэлтэй тайлбарлаж, нотолж чадаагүй нэр бүхий 21 албан тушаалтанг үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн гэж Мөрдөн шалгах хэлтэс, Гүйцэтгэх ажлын хэлтэстээ шилжүүлсэн. 

-Танайх Татварын ерөнхий газартай хамтарч ажиллаад 600-аад сая төгрөгийн зөрчил илрүүлсэн гэсэн. Энэ талаар мэдээлэл өгөхгүй юу?

-Өнгөрсөн есдүгээр сараас бид Татварын ерөнхий газарт нэр бүхий албан тушаалтнуудын мэдүүлсэн орлогын байдлыг нягтлуулах, татварт гаргаж өгсөн тайлан мэдээтэй нийцэж байгаа эсэхийг шалгуулахаар тус байгуулагад хандсан. Нийт есөн мэдүүлэг гаргагчийн өөрийн болон гэр бүлийн гишүүдийн хувь эзэмшдэг 10 гаруй аж ахуйн нэгж байгууллагад орлого нь хууль тогтоомжид нийцсэн эсэх, татварын байгууллагад тайлангаа үнэн зөв мэдүүлсэн эсэх, татвараас зайлсхийсэн үндэслэл байна уу гэх мэт асуудлаар хамтарсан шалгалт хийсэн. Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй, Хан-Уул дүүргийн Татварын хэлтэсийн улсын байцаагчид холбогдох хяналт шалгалт хийж, нэр бүхий мэдүүлэг гаргагч, тэдгээрийн үүсгэн байгуулсан, хувь эзэмшиж буй аж ахуйн нэгж, байгууллагын үйл ажиллагаанд иж бүрэн хяналт, шалгалт явууллаа. Компанийн санхүү, татварын тайлан тэнцэл, нягтлан бодох бүртгэлийн анхан шатны баримт, банкин дахь харилцах дансны хуулга, гэрээ бүртгэл тооцоо зэрэг анхан шатны санхүүгийн баримтад холбогдох хяналт шалгалтыг тавьсан. Шалгалтаар Аж ахуйн нэгжийн албан татварын тухай хууль, Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль болон Татварын ерөнхий хуулийг зөрчсөн санхүүгийн зөрчил илэрсэн. Нийт 569 сая гаруй төгрөгийн зөрчил илэрснээс Зөрчлийн тухай хууль, Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хууль, Татварын ерөнхий хуульд заасныг үндэслэн гурван иргэн, гурван аж ахуйн нэгж байгууллагад 42 сая төгрөгийн шийтгэл ногдуулсан.

-Цаашдаа энэ тоо өсөх үү?

-Цаашдаа бид бүртгэлийн бусад байгууллагатай нягт хамтран ажиллана. АТГ дангаараа 40 мянган албан тушаалтны ХОМ-ийг бүртгэж, хянаж чадахгүй. Иймд байгууллага бүрт нэг эрх бүхий албан тушаалтан томилогддог. Жишээ нь аймгийн ЗДТГ-т нэг, ИТХ-ын ажлын албанд нэг хүн ажиллана гэсэн үг. Тэд үндсэн ажлаа хийхийн сацуу ХОМ-ийг бүртгэх, авлига, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх чиг үүргийг байгууллагадаа хэрэгжүүлдэг, мөн бидэнд тайлан мэдээллээ ирүүлдэг. Харин бид мэдээлэл, арга зүйгээр ханган хамтран ажиллах үүрэгтэй. Улсын хэмжээнд 1625 салбар нэгжид ХОМ-ийг бүртгэн, хянадаг. Одоогийн байдлаар төрийн байгууллага, бүртгэл хяналтын байгууллагаас цахимаар мэдээлэл лавлагааг шууд авдаг. Тухайлбал Авто тээврийн үндэсний төв, Ул-сын бүртгэлийн газраас цахимаар мэдээлэл лавлагааг шууд авдаг бөгөөд тээврийн хэрэгслийн эзэмшил, өмчийн хөдөлгөөн, аж ахуйн нэгжийн бүртгэлийн өөрчлөлт зэргийг судалж, нуугдмал хөрөнгийг илрүүлэхэд хяналт тавин ажиллаж байна. 

-АТГ төрийн албанд томилогдох гэж байгаа хүний ашиг сонирхлын зөрчлийг шалгадаг. Гэхдээ илт зөрчил тогтоогдсон ч тухайн хүн томилогддог. Энэ ямар учиртай юм бэ?

-Тус газраас нийтийн албанд томилогдохоор нэр дэвшсэн этгээдийн мэдүүлгийг хянан үзэхдээ томилогдохоор нэр дэвшсэн байгууллага болон харъяа салбар нэгжид түүний эрхлэх асуудлын хүрээнд шууд болон шууд бусаар нөлөөлөх хүчин зүйл байгаа эсэх, түүнчлэн гэр бүлийн болон хамаарал бүхий этгээдийн шууд захирах, захирагдах ажлын байранд томилогдож байгаа эсэх, ашгийн төлөө үйл ажиллагаагаар холбогдох хувь хүн хуулийн этгээд байгаа эсэх, тухайн ажлын байранд тавигдах болзол шаардлагыг хангасан, зохих журмын дагуу сонгон шалгаруулалтад хамрагдсан болон Төрийн албаны тухай хууль, салбарын хууль, тогтоомжийг зөрчих асуудал байгаа эсэхийг зайлшгүй харгалзан үздэг. Өмнө Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн 23.7-д “Нийтийн албанд томилогдохоор нэр дэвшсэн этгээд тухайн албан үүргийг гүйцэтгэхэд илт ашиг сонирхлын зөрчил үүсч болох нь тогтоогдсон бол түүнийг тухайн албанд томилох эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтан томилохоос татгалзах үүрэгтэй” гэж заасан байдаг. Гэвч энэ оны нэгдүгээр сарын 1-нээс мөрдөж эхэлсэн Төрийн албаны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгаар илт зөрчилтэйг нь АТГ тогтоосон ч томилохыг нь эрх бүхий байгууллага шийдвэрлэхээр зохицуулж өгсөн. Өөрөөр хэлбэл, илт ашиг сонирхлын зөрчилтэй байсан ч томилогдож болох эрх зүйн орчин бий болсон.








A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Бичил уурхайг "нинжа"-гаар төсөөлөх нь өрөөсгөл

 0 сэтгэгдэл
  • Бичил уурхайг албан ёсны болгосноор Монгол Улсад 10 гаруй мянган хувиараа ашигт малтмал олборлогч иргэн нэгдсэн зохион байгуулалтад оржээ. Ингэснээр журамд заасны дагуу нөхөрлөл, төрийн бус байгууллагын хэлбэрээр үйл ажиллагаа явуулж, 500 га талбайд 2017 оноос хойш нөхөн сэргээлт хийсэн байна
  • Бичил уурхайгаас өдгөө 60 орчим мянган хүний ажил, амьдрал хамаарч байна. Тэгвэл дэлхийн 71 улс бичил уурхайн үйл ажиллагааг өөрсдийн түвшинд хөгжүүлж, үүнд 100 сая хүн ажиллаж, 400 гаруй сая хүний амьжиргааны эх үүсвэр хэдийн болжээ
  • Засгийн газрын 151 дүгээр тогтоолоор бичил уурхайн эрх зүйн орчин илүү цэгцэрсэн
  • Хэдий тийм боловч хууль, журам үйлчилдэггүй, түүнийг дагаж мөрддөггүй хууль бус “нинжа” нарын уршгаас болоод хариуцлагатай бичил уурхайн хувь заяа өнөөдөр хурцаар хөндөгдөж эхэллээ  
  • Нинжа болон бичил уурхайчны хооронд тэнгэр, газар шиг их ялгаа бий

Бичил уурхайг албан ёсны болгосноор Монгол Улсад 10 гаруй мянган хувиараа ашигт малтмал олборлогч иргэн нэгдсэн зохион байгуулалтад оржээ. Ингэснээр журамд заасны дагуу нөхөрлөл, төрийн бус байгууллагын хэлбэрээр үйл ажиллагаа явуулж, 500 га талбайд 2017 оноос хойш нөхөн сэргээлт хийгээд байна. Өөрөөр хэлбэл, хуулийн этгээд болж, татвар, хураамж улсад төлж эхэлсэн гэсэн үг. Том зургаар нь авч үзвэл, хариуцлага хүлээж, улс орны ачаанаас үүрэлцэж байна Бичил уурхайгаас өдгөө 60 орчим мянган хүний ажил, амьдрал хамаарч буй. Тэгвэл дэлхийн 71 орон бичил уурхайн үйл ажиллагааг өөрсдийн түвшинд хөгжүүлж, үүнд 100 сая хүн ажиллаж, 400 гаруй сая хүний амьжиргааны эх үүсвэр хэдийн болжээ. Бөмбөрцгийн хэмжээнд нийт олборлож буй ашигт малтмалын 25  хувийг бичил уурхайчид олборлож байна. Дээрх өөрчлөлтийн үр дүнд байгаль орчинд ээлтэй хоргүй технологийг манай улс ашиглаж хэвшсэн төдийгүй шударга олборлолтын стандартыг хэрэгжүүлээд багагүй хугацааг үдлээ. Хүүхдийн тэвчишгүй хөдөлмөр болон хөдөлмөрийн мөлжлөг ашиглаагүй, мөнгөн усаар илрүүлээгүй, байгаль орчинд сөрөг нөлөө багатай, хариуцлагатай, ёс зүйтэй олборлосон алтыг эко гэж нэрлэдэг. Тэгвэл манайх энэ төрлийн ногоон буюу эко алт олборлож, олон улсад үүнийгээ нийлүүлж, улсын гадаад валютын албан нөөцийг зузаатгаж байна. Мөн бичил уурхайчид  алтнаас гадна жонш олборлож байгаа. Засгийн газрын 151 дүгээр тогтоолоор бичил уурхайн эрх зүйн орчин илүү цэгцэрсэн гэж болно. Хэдий тийм боловч хууль, журам үйлчилдэггүй, түүнийг дагаж мөрддөггүй хууль бус “нинжа” нарын уршгаас болоод хариуцлагатай бичил уурхайн хувь заяа өнөөдөр хурцаар хөндөгдөж эхэллээ. Өөрөөр хэлбэл нөхөрлөл, төрийн бус байгууллагын эгнээнд нэгдээгүй нөхөн сэргээлт хийдэггүй, буух эзэн, буцах хаяггүй, хуулийн өмнө хариуцлага хүлээдэггүй 40, 50 мянган хүмүүсийн хяналтгүй бусармаг үйлдлээс болж албажиж буй хариуцлагатай бичил уурхай салаа замын уулзварт иржээ. 40, 50 мянган “нинжа”-г цаашид албажуулах, хариуцлагатай болгох, нөхөрлөл, төрийн бус байгууллагын хэлбэрт оруулах, улмаар өөр ажлын байранд шилжүүлэх эсвэл тэднийг илүү  олон болгох уу гэсэн хүндхэн сорилт төрийн өмнө тулгарлаа. Нинжа, болон бичил уурхайчны хооронд тэнгэр, газар шиг их ялгаа бий. Тэд хоорондоо гал, ус мэт харш бөгөөд нэг нэгнээ үл хүлээн зөвшөөрнө. Нинжа нар байгалийн баялгийг сорчлон олборлох, мөнгөн ус ашиглахаас гадна биологийн болон техникийн нөхөн сэргээлт хийхгүй, орон нутагт татвар,  хураамж бас төлдөггүй. Том, том техникийн хүчээр газар орныг ухан сэндийлж, нэгээс нөгөө рүү нүүдэллэнэ. Тэгвэл нөхөрлөл, хоршооны хэлбэрээр зохион байгуулалтад орсон бичил уурхайчин сум, орон нутгаас олгосон тусгай зөвшөөрөлтэй талбайд хөдөлмөрийн наад захын аюулгүй ажиллагааг сахин хангаж, нийгмийн хариуцлага хүлээн тогтвортой ажиллаж байна. Нийгмийн даатгал төлж, орон нутагтай хамтын ажиллагааны гэрээ хүртэл байгуулж, ядуурал, ажилгүйдлийг бууруулахад тодорхой дэмтэй үүрэг гүйцэтгэж байгаа нь энэ. Тэгвэл “Нинжа” нарын муу нэр, тарьсан хэрэг хууль сахин ажиллах 10 хүрэхгүй мянган бичил уурхайчдад буудаг. Нийгэм ч тэднийг нэг хамт олон гэж харах нь түгээмэл. Гэтэл нөхцөл байдал өнгөрсөн хугацаанд хувьсан өөрчлөгдөж, нинжа, бичил уурхайчны ялгаа улам томорч байна. Бид бичил уурхайчныг “нинжа”-гаар төсөөлөх нь өрөөсгөл болжээ. Улс оронд нүүрлэсэн зуд, эдийн засгийн хямрал, нийгмийн шилжилт, хөдөлгөөний явцад ажлын байргүй болсон олон мянган иргэн өнөөдөр бичил уурхай руу эр, эм, хөгшин залуугүй орсон. Үүнээс өөр сонголт үнэндээ бидэнд байгаагүй хэмээн зарим нь учирладаг. Тэгвэл тэднийг зөнд нь орхих бус өөрөө өөртөө ажлын байр бий болгож, амьжиргаагаа залгуулах бичил уурхайг нь албажуулах, хууль ёсны болгох, хүлээн зөвшөөрөх шийдвэр гараад 13 жил болж байна. Энэ хугацаанд “нинжа” байсан нь хариуцлагатай бичил уурхай руу шилжиж, амь амьдралаа дээшлүүлж чаджээ. Зарим нь бичил уурхайгаас хуримтлал үүсгэн өөр салбарт шилжин ажиллаж байна. Ийм хүмүүсийн нэг нь П.Мөнхзаяа юм. Тэрбээр одоо Ховд аймгийн Алтай сумын “Гоолингоо” оёдлын цехийн захирлаар ажиллаж байна. Өмнө нь амьдралын шаардлагаас үүдэн хэцүү бэрхээс халгасан ч үр хүүхдээ тэжээж тэтгэхийн тулд “нинжа” болж, улмаар нөхөрлөлийн зохион байгуулалтад шилжсэнээр хариуцлагатай бичил уурхайчны эгнээнд оржээ. Эмэгтэй хүнд ахдах ажлыг нуруундаа үүрсэн тэрбээр одоо уран оёдол шаглах цехийн эзэн болсон байна. Бичил уурхайчдын нэгдсэн дээвэр холбоо, Канадын хөгжлийн сантай хамтран хэрэгжүүлсэн “Уурхайчнаас үйлчин бүсгүй” төслийн хүрээнд гурван аймгийн долоон сумын 21 эмэгтэй бичил уурхайчнаас өөр ажлын байранд шилжжээ. П.Мөнхзаяатай адилхан олон бүсгүйн хувь заяа уг төслийн үр дүнд өөрчлөгдсөн аж. Төслийн хүрээнд оёдлын цехийн тоног төхөөрөмжийг мөн олгожээ. “Гоолингоо” оёдлын цех бүр орон нутагтаа ажил олгогч болсон байна. “Нинжа” давамгайлсан энэ салбар хэдхэн жилийн өмнө гэмт хэргийн үүр оромж болж байлаа. Харин албан ёсны болсноор хууль үйлчилж, ёс зүй, хариуцлага урьдын байдлыг засан өөрчилжээ. Хүмүүс амьдралаа залгуулах ажлын байрнаасаа ичиж эмээх, цагдаа сэргийлэхээс зугтааж, хөөлгөж туулгадаг байсан бол бичил уурхайг албажуулж, нөхөрлөл, төрийн бус байгууллагын зохион байгуулалтад орсноор хүн гэдгээ мэдэрч, хууль дүрэм чанд сахин урам зоригтой ажилладаг болжээ. Бүхий л насаараа хүн бичил уурхай эрхлэх боломжгүй. Тиймээс өөр ажлын байранд шилжих, өрхийн үйлдвэрлэл эрхлэх зэргээр бичил уурхайчид амьдралын чанараа сайжруулсаар байна.