A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2610/

The Wasabies: Урлагийн салбарт дурлаж орсон болохоор сорилт бүхэн гоё

Бид цахим ертөнцөөр Азид танигдахыг хүсдэг

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2610/


Монголын хамгийн отгон охидын хамтлагийн гишүүдийг “Залуус” буландаа урьж ярилцлаа. “Оддын академи” шоунаас “The Wasabies” хэмээх өсвөр насны таван охин хамтлаг болон нэгдсэнээс хойш нэг жилийн хугацаа өнгөрчээ. Сонсоход богино мэт боловч тэд энэ хугацаанд уран бүтээлийн хувьд маш их амжилт гаргасан. Э.Аминхүсэл, Д.Энхгэрэл, Ө.Ангелина, Э.Анужин, Э.Буяндулам хэмээх таван охины цаашдын зорилго, хүсэл мөрөөдлийнхөө талаар юу гэж өгүүлснийг сонирхуулъя.

-“The Wasabies” өсвөр насны охидын хамтлаг анх гарч ирсэн үеийг өнөөдөртэй харьцуулахад  урлагийн салбар дахь байр суурь, сонсогчдын хандлага хэрхэн өөрчлөгдсөн байна вэ?

-The Wasabies: “Оддын академи” шоу өнгөрсөн оны нэгдүгээр сарын 22-нд дуусаж байсан. Тухайн үед шоунаас таван гишүүнтэй охидын хамтлаг байгуулахаар болж, бид тав шалгарсан.

Анхны уран бүтээл болох Girls Generation дууг дөрөвдүгээр сард нь гаргаж байлаа. Шоунд орж байх үедээ бид тав өрсөлдөгчид байсан бол өнөөдөр таван ам бүлтэй нэг гэр бүл болж, ижил зорилготой болсон. Хувь хүний тал дээр ч гэсэн өөрсдөдөө хариуцлагатай болсон байх гэж бодож байна. The Wasabies хамтлаг анх гарч ирэхдээ их өнгөлөг дүр төрхтэй байсан болохоор к-поп хамтлагийг дуурайлаа гэсэн сөрөг сэтгэгдлүүд их байсан. Одоо бол манай хамтлагийг хүмүүс их ойлгодог. Энэ охид шинэ зүйл үзүүлэх гээд байгаа юм байна, ямар нэгэн зүйл дуурайгаад байгаа биш үлгэрлэж байна гэдэг ч юм уу. Хүмүүсийн хандлага өөрчлөгдөж байгаа.

-Хамтлагийнх нь нэр ямар утгатай юм бэ. Яагаад The Wasabies гэж нэрлэх болов?

-The Wasabies: Wasaby гэж сүшитэй хольж иддэг Японы халуун ногоотой амтлагч байдаг. Энэ нэрийг манай хамтлагийн продюсер өгч байсан. Бусдаас өвөрмөц нэртэй байхыг хүсэж, эрэл хайгуул хийж байх үед энэ нэрийг санал болгосон юм. Wasaby амандаа багахныг хийх төдийд маш их халуу дүүгдэг, хүчтэй амтлагч. Тийм болохоор манай хамтлаг уран бүтээл болон бүхий л зүйлээрээ хүчтэй байхыг бэлгэдээд энэ нэрийг өгсөн.

-Хамгийн анхны уран бүтээлээ гаргасны дараах сэтгэгдэл ямар байсан бэ?

-Д.Энхгэрэл: Анхны уран бүтээлээ дөрөвдүгээр сард гаргаж байсан. Тэр өдрөөс хойш сарын хугацаанд сайнтай, муутай шүүмж их байлаа. Тухайн үед бүх хүний сэтгэгдлээс өөрсдөдөө аль хэрэгтэйг нь олж авахыг хичээсэн. Тэр үед яг к-поп урсгалыг дуурайсан, энэ нь ийм, тэр нь тийм гэж өөлөх тал руугаа байсан юм. Анхны дуугаа гаргасны дараа догдлоод, сэтгэл санаа хөөрчихсөн байсан. Анхны гэдэг утгаараа бидэнд их үнэ цэнтэй.

-Ө.Ангелина: Шүүмжээс алдаа дутагдлаа хараад, бага багаар засаж эхэлсэн. Одоо хүмүүсийн харах өнцөг өөр болсон. Зарим хүмүүс бусдадаа биднийг зөвөөр ойлгуулах гэж хичээдэг болжээ.

-Уран бүтээлээ хэдэн насныханд зориулж хийхийг зорьдог вэ. Дууныхаа сонголтыг хэрхэн хийдэг вэ?

-Д.Энхгэрэл: Бид зөвхөн Generation Z буюу 1995 оноос хойших үеийнхэнд зориулж уран бүтээлээ хийдэг. Гэтэл сүүлийн үед бүхий л насны хүмүүс сонсдог болсон байна. “Шарк танк” нэвтрүүлэгт орсноос хойш бидний дууг сонсох хүмүүсийн хүрээ тэлсэн. Дууны сонголтыг манай хамтлагийн продюсер Б.Наранзун бидэнтэй ярилцаж байгаад сонгодог.

-Ө.Ангелина: Аль болох хүнд хүртээлтэй, сонсголонтой, цоглог уран бүтээл гаргахыг зоридог.

-Э.Буяндулам: Нэг хэвэнд баригдалгүй уналт, өсөлттэй, уянгын болон бүжгийн хэмнэлтэй дуу хийхийг хичээж байна.

Хамтлагийн бүх гишүүн бүр хятад, англи хэлийг заавал сурах ёстой гэж үзсэн

-Бусад охидын хамтлагтай харьцуулахад өнгө төрхийн хувьд ялгарч чадаж байгаа. Дүр төрхөө хэрхэн бүрдүүлдэг вэ?

-Э.Аминхүслэн: Манай хамтлагийн стилистээр хамтлагийн ахлагч Буяндулам ажилладаг. Энэ дуун дээр ингэх ёстой, тэгэх ёстой гэсэн юм байхгүй. Биеийнх нь онцлог болон ямар хувцас өмсөхийг хүсэж байгаа зэрэг өөрийн сонирхол, дүр төрхөд нийцүүлээд хувцасныхаа стилийг тодорхойлдог.

-Ө.Ангилена: Обьектдоо тааруулж хувцасны стиллээ гаргадаг гэсэн үг л дээ. Дууныхаа утгыг тодорхой болгосны дараа обьект болон зохиолоо гаргадаг.

-Э.Буяндулам: Би мэргэжлийн стилистээр сураагүй. Хувцас загварт сонирхолтой болохоороо энэ ажлыг хийдэг юм. Тухайн үеийнхээ трендийг хөөхөөс илүүтэй дуундаа таарсан объект, зохиолдоо таарсан өнгө төрхийг бүрдүүлэхийг хичээж ажилладаг.

-Нэг дууны клип хийхэд хэр хугацаа зарцуулж байна?

-Д.Энхгэрэл: Клипний хугацаа дуу болгон дээр янз бүр байдаг. Таван гишүүнтэй болохоор хугацаа харьцангуй өөр. Нэг сарын хугацаанд хийгдэх дуу байна. Зарим уран бүтээл маш удаж гарсан нь бий. Обьект олдохгүй байх тохиолдол хүртэл гарч байлаа. Клипний зураг авхуулахад байгалийн хүчин зүйл жаахан хэцүү байдаг.

Э.Буяндулам: Урлагийн хүн хатуужилтай байх ёстой. Ямар ч нөхцөлд ганцаараа ажиллаагүй. Хамтлагийн бусад гишүүн, мөн уг ажлыг хамтран хийж буй баг байна. Тэр олон хүнд хүндрэл учруулахгүйн тулд ямар ч хэцүү нөхцөлд дасан зохицох хэрэгтэй. Өвөл богино юбкатай, өндөр  өсгийттэй зураг авахуулах үе ч бий. Салхи, жаварнаас нуугдаж нэг газар байж байгаад “кадр” гэх үед бүгд зэгзийгээд алхдаг. Хүйтэнд даараагүй, халуунд халаагүй юм шиг л байх хэрэгтэй. Наранд түлэгдэж борлох зэрэг нь энгийн л зүйл. Аймаар хэцүү экстрем сорилт бол байхгүй. Өөрсдөө урлагийн салбарт дурлаж, орсон болохоор тэр бүх сорилтыг давахад сайхан байдаг.

-Танай хамтлагийн дуунуудыг сонсож үзэхэд англи, солонгос хэлээр дуулж байсан. Азид танигдах хүслээ биелүүлэхийн тулд олон хэлтэй байх шаардлагатай болно. Хамтлагийн гишүүд хэдэн гадаад хэлтэй вэ. Цаашид ямар хэл сурахаар төлөвлөж байна?

-Д.Энхгэрэл: Би хятад, англи хэлтэй. Ер нь хятад хэлийг илүү чухалчилж сурч байгаа.

-Э.Буяндулам: Хамтлагийн бүх гишүүн бүр хятад, англи хэлийг заавал сурах ёстой гэж үзсэн. Миний хувьд Солонгос судлалаар төгссөн учир солонгос хэлтэй. Мөн төгс биш ч гэсэн англиар ярьдаг. Одоо хятад хэл сурч байгаа. Бага зэрэг орос хэлтэй.

-Э.Аминхүслэн: Англи хэлээ сайжруулж, хятад хэл сурах зорилготой байгаа. Мөн япон хэл сурахаар төлөвлөсөн.

-Ө.Ангелина: Би унаган орос хэлтэй. Англиар тодорхой хэмжээнд ярьдаг. Дүрмээ илүү сайжруулахаар сурч байна. дараа нь хятад хэл сурна даа.

-Э.Анужин: Англи хэлтэй. Одоо солонгос хэлний ангид сурч байгаа. Мөн хамтлагийн гишүүдтэйгээ адил хятад хэлийг сурна.

• “Шарк Танк” нэвтрүүлэгт орсноос хойш бидний дууг сонсох хүмүүсийн хүрээ тэлсэн. 

• Зорилгодоо хүрэхийн тулд бид продюсертэйгээ олон ажил төлөвлөсөн. Урт удаан хугацаанд оршин тогтнохыг хүсэж байна. 

• Продюсерын зүгээс дуу болон бүжгийн бэлтгэлээ сайн хий, гадаад хэл сур, өөрсдөдөө анхаар гэсэн шаардлагуудыг байнга тавьдаг.

-Монголд тэмцээн уралдаанаас гарч ирсэн олон хамтлагууд байдаг. Тэд уран бүтээлээ хийж эхлээд удалгүй тарчихдаг. Танай хамтлагийн хувьд энэ тал дээр ямар байр суурьтай байна вэ?

-The Wasabies: Манай хамтлагийн хамгийн том зорилго нь онлайн орчинд Монгол гэдгээрээ брэнд хийгээд Азид танигдахыг хүсдэг. Энэ зорилгодоо хүрэхийн тулд уран бүтээлээ туурвисаар байна. “The Wasabies” хамтлаг өнгөрсөн тавдугаар сарын 4-нд анхны “Girls Generations” нэртэй цомгийнхоо нээлтийг хийсэн. Энэ цомогт нийт зургаан дуу орсон. Одоогоор бид зургаан дуу, таван видеотой байгаа. “Өмнө нь шоу төслөөс гарч ирсэн хамтлагууд удаан оршин тогтноогүй. Та нар ч гэсэн тэдэн шиг тарчихгүй биз дээ” гэж сонсогчид их асуудаг. Зорилгодоо хүрэхийн тулд бид продюсертэйгээ олон ажил төлөвлөсөн. Урт удаан хугацаанд оршин тогтнохыг хүсэж байна.

-Хамтлаг болохоосоо өмнө тус тусдаа уран бүтээл гаргаж байсан уу?

-Э.Анужин: Миний хувьд 2016 онд “Universe best songs” тэмцээнд орж, дөрөвдүгээр байр эзэлж байсан. Тэгээд дуучин Б.Амархүүтэй хамтран “дурлалын од” дуугаа гаргаж байсан.

-Д.Энхгэрэл: Миний хувьд мөн адил “Universe best songs” 2017 оны шилдэг оролцогч. Бие даан гаргасан дуу байхгүй ч хүнтэй хамтарч гаргасан дуу бол бий.

-Хамтлагийнхаа продюсерын талаар ярихгүй юу. Та бүхэнд тавьдаг шаардлага, тулгайлсан гэрээ байдаг уу?

-Манай хамтлагийн продюсерээр хөгжмийн зохиолч, урлаг судлаач Б.Наранзун ажилладаг. “Оддын академи”-ийн чиглүүлэгч продюсерээр ажиллаж байсан. Тэр үеэс хойш өнөөдрийг хүртэл продюсертэйгээ ажиллаж байна. Хамтлагийн дуу бүтээнэ гэдэг амар биш. Таван өөр дуу хоолой, өнгө төрхийг нэг дуунд шингээнэ гэдэг үнэхээр хэцүү. Тэр бүрт тааруулаад, өөр өөр төрлийн дуу туурвиж өгдөг. Продюсерын зүгээс дуу болон бүжгийн бэлтгэлээ сайн хий, гадаад хэл сур, өөрсдөдөө анхаар гэсэн шаардлагуудыг байнга тавьдаг.

-“Шарк Танк” нэвтрүүлэгт ороод 100 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалт авсан. Энэ нь та бүхний уран бүтээлд хэр дэмжлэг болж байна?

-The Wasabies:Манай хамтлаг “шарк танк” гээд бизнесийн санаа уралдуулдаг нэвтрүүлэгт орсон анхны урлагийн салбарынхан болсон. “Та нар зоригтой, мундаг байна” гэж урлагийн ах эгч нар хэлсэн. Д.Энхтүвшин, Ж.Оюунгэрэл шаркаасаа хөрөнгө оруулалт авахаар болсон. Одоо  хөрөнгө оруулалтынхаа гэрээг зурах дутуу байгаа.

-Одоо ямар уран бүтээл дээр ажиллаж байна?

-The Wasabies: Анхны цомогт орсон “Runaway” дууны клипний зураг авалтад энэ сард орохоор төлөвлөж байна. Энэ дуу манай анхны цомгийн сүүлийн дуу. Үүний дараа шинэ цомгийнхоо дуунд орно. Хоёр дахь цомгийнхоо эхний дууны хоолойн бичлэгт орчихсон байгаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

О.Эрдэнэчулуун: Монгол дарх дэлхийд байхгүй содон урлаг

Нэг дор 10 килограмм алт давтаж бурхан урласан дархан цөөн байх

 0 сэтгэгдэл


Монголчуудын гэр сууц гэж авсаархан, хаана ч барьж болохоор онцлог бүтэцтэй эд. Тиймдээ ч уран дархан, урлагийн гавьяат зүтгэлтэн О.Эрдэнэчулуун гуай өөрийн урласан гэрээ хувийн галерей дотроо барьчихсан сууна. Монгол дархны нарийн ур хийц нэвт шингэсэн энэхүү урлагийн бүтээл үүднээсээ эхлээд л хараа булааж, нүд хужирлахаар нандин, бас уран ховор хийцтэй юм. Хаалганы бариул нь зааны толгойтой, хоёр тийшээ нээгддэг хаалган дээрээ эвтэй дөрвөн амьтан урласан нь орж ирж буй зочдыг эвтэй, сайн сайхан байгаасай гэдгийг ерөөсөн утгатай гэж урлаач маань тайлбарлав. Энэхүү гэрийг Монголын бүх бэлгэдлийг шингээн урлажээ. Гэрийн тоононд хүчит амьтдын дүрс, төрийн сүлдийг товойлгон хийсэн байна. Уран дархны нөр их хөдөлмөр, хөлс шингэсэн энэхүү бүтээл Монголын нэгэн хосгүй бүтээлийн тоонд зүй ёсоор бичигдэж ч мэдэх юм. Олон хүний дөрвөн жилийн хөдөлмөрийг шингээсэн энэхүү гэрийн нэр нь “Эрдэнийн алтан өргөө”. Эрдэмтэй хүмүүс эл өргөөнд цугларч сайн сайхныг ярьж, ном хаялцаж байгаасай хэмээн ерөөж бүтээсэн учраас ийн нэрлэсэн гэдгээ уран дархан О.Эрдэнэчулуун гуай хэлж байлаа. Ингээд түүнтэй ярилцсанаа уншигчдадаа хүргэе.

-Таны урласан гэр ямар нарийн уран хийцтэй юм бэ. Та том бүтээл хийе гэж зорьж урлав уу,эсвэл хэн нэгэн захиалсан юм уу?

-Миний амьдралдаа хийсэн бүтээлүүдийн томоохон нь юм даа. Уран дархан хүн ашиг харж урлал хийвэл бүтээл чанартай болохгүй. Олон жил хийсэн ажилдаа хүн дурлачихдаг юм. “Эрдэнийн алтан өргөө”-г өөрийнхөө дур сонирхлоор урласан. Энэ сайхан бүтээл өөрөө бүтсэн гэж хэлж болох байх. Оюуны өмч нь хэдийгээр миний нэр дээр боловч найман хүний хүч хөдөлмөр, ур ухаан шингэсэн бүтээл л дээ. Үнэ өртгийг нь тооцвол орсон материалаасаа шалтгаалаад багагүй л юм гарах байх. Гэхдээ нарийн өртөг хэлэх боломжгүй. Хүн сонирхоод авья гэвэл үгүй гэхгүй. Энэ өргөөний онцлог нь угсардаг, орчин үеийн хийцтэй, оосор бүчгүй, хана нь салахгүй, эвхэгдэхгүй. Багана бол зүгээр бэлгэдлийн маягтай тулчихаад байгаа юм. Түүнээс баганагүй байсан ч болно. Униных нь үзүүрт сагалдарга байхгүй, углуургаар угсарна.

-Таныг төрийн дархан гэж авгайлдаг. Энэ цол хэргэмийг ямар бүтээлээр хүртсэн юм бэ?

-Төрийн дархан гэж албан ёсоор олгодог цол байхгүй л дээ. Засаг, төрийн захиалгаар бүтээл урладаг болохоор түмэн олон тэгж авгайлсан байх. Гэхдээ төрийн дархан гэсэн хүндлэлийг хүлээсэн цөөн хүний тоонд багтдагаараа бахархдаг. Харин урлагийн гавьяат зүтгэлтэн бол албан ёсны цол.

-П.Очирбат гуай Ерөнхийлөгч байхдаа АНУ-д айлчлахдаа тус улсын Ерөнхийлөгч Ж.Бушд таны бүтээлийг бэлэглэж байсан гэл үү?

-1990 он юм даа. МҮДН-ын дарга Да.Ганболдод би ажил урлалаа үзүүлснээр тэр үед Ерөнхий сайд байсан Д.Бямбасүрэн гуайн сонорт хүрсэн юм билээ. Д.Бямбасүрэн гуай манай гэр урлангаар зочилж миний урласан бүтээлүүдийг сонирхсон юм. Түүнээс хойш би засаг, төртэй хамтарч ажиллах болсон. Тухайн үед биднээр мөнгөн тоногтой, эрдэнийн чулуун чимэглэлтэй хатгамал “Цагаан дарь эх” бурхныг захиалгаар хийлгэж, Ерөнхийлөгч П.Очирбат гуай АНУ-д айлчлахдаа эцэг Ж.Бушд бэлэглэж байлаа. Үүнийхээ хөлсөнд бидэнд 40 килограмм цагаан мөнгийг улсын банкны эрдэнэсийн сангаас гаргуулан өгч байсан юм. Бас 30 мянган төгрөг өгсөн. Энэ нь миний уран бүтээлийг төр засаг дэмжсэн, үнэлсэн шагнал юм даа.

-Үүнээс хойш та төрийн захиалгаар хэчнээн бүтээл урлав?

-Улсын эрдэнэсийн санд миний урласан хоёр бүтээл хадгалагдаж байгаа. Үүнд би сэтгэл өндөр байдаг юм. Уран дархчуудын дунд “Баян Намсрай” бурхан бүтээлгэх нууц тендер зарласан. Уг тендерт оролцсон есөн дархныг дуудаад нэг нэг бурхан хийлгэсэн. Есөн дархнаас шалгарч, Э.Баярцогт бид хоёр хамтарч 10 килограмм алтаар “Баян Намсрай” бурхан урлах үүрэг хүлээсэн. Нэг дор 10 килограмм алт давтаж бурхан урласан дархан цөөн байх. Мөн 2017 онд Улсын эрдэнэсийн сангийн захиалгаар “Мөнгөн мод” бүтээл урлаж өгсөн. Энэ бүтээлд 18.2 кг мөнгө, 50 гр алт орсон. Түүнчлэн төв банкны тамгыг 100 лан цагаан мөнгөөр урласан удаатай. Нэрлээд байвал чамгүй урт жагсаалт болох байх. Төр засгийн тэргүүн зочдод зориулсан бэлэг дурсгалын мөнгөн сэлэм, хэт хутга, шатар олныг хийж өгч байлаа.

-“Дархан хүн бурхан ухаантай” гэж хэлц үг бий. Та удам дамжсан уран дархан уу?

-Би уран дархны мэргэжлийг сонирхох болсон маань бэр эгч З.Цэцгээгийн гоёл чимэглэлтэй холбоотой. Бэрийн эцэг Зундуй нь уран дархан хүн байсан бөгөөд түүний хийсэн эд хэрэглэлийн ур хийц намайг дархан болох хүсэл сэдэлтэй болгосон юм. Өвгөн дархан Зундуйн зөвлөснөөр 1978 онд багш Д.Батцэнгэлд шавь орж, дарх хийх гараагаа эхэлж байлаа. Надад эрдэм мэдлэг, ур ухаанаа харамгүй хайрлаж, чаддаг бүхнээ зааж сургасан олон багш бий. Багшийн эрдэм шавиас гэж. Сайн багшаас л сайн шавь төрнө шүү дээ.Д.Батцэнгэл багш сүлжмэл хэрэглээний эдлэл, Ж.Батбаяр багш баримал цутгуур, М.Ганбаяр, Ж.Төмөрбагана багш нар маань уран хөөмөл хийх аргыг зааж сургасан. Цагийн жамаар зарим нь бурхны оронд одож, одоо Ж.Төмөрбагана багш маань л надад сайн зөвлөгч минь болж байна.

-Сайн багшаас сайн шавь төрнө гэснээс та өөрөө хэчнээн шавьтай вэ. Энэ нарийн ур хийцийг хэн нэгэн өвлөж үлдвэл улс оронд хэрэгтэй байх, тийм үү?

-Шавь бий бий. Уран бүтээл урлахынхаа хажуугаар бас багшилдаг. Сурсан мэдсэнээ хойч үедээ зааж үлдээлгүй яахав. Гайгүй нэрд гарч магадгүй гэсэн хэдэн сайн шавьтай болсон. О.Соёлбаатар, Г.Сэргэлэн, А.Ганзориг, Х.Хүрэлтулга, Э.МөнхЭрдэнэ гэж гарын таван хуруу шиг  сайн шавь нар бий. Эднийг улсад тоогдохоор уран гартнууд гэж би хувьдаа үнэлээд байгаа юм. Уг нь дарх яаж хийдгийг олон залуу заалгасан. Зарим нь өнгө, мөнгө хөөгөөд явчих юм. Аливаа бүтээл туурвидаг хүн өнгө, мөнгө хөөвөл жаахан онцгүй л дээ. Хүн бүтээл хийхдээ сэтгэл оюун, ур ухаан бүгдийг шингээн урлаж байж сая төгс бүтээл болно. Ялангуяа бурхан урлахад маш нарийн ур хийц, стандарт, хэмжүүр шаарддаг. Бас нарийн дүрэмтэй. Миний уран  бүтээлийн гол чиглэл бол бурхан урлал. Дэлхий нийтэд шашны урлал сонгодог урлалд тооцогддог. Тийм ч утгаараа ур хийц алдаагүй байх ёстой.

БУРХАН УРЛАЛД НЭГ Л ДҮРЭМ БАРИМТАЛДАГ

-Таны урласан “Ногоон дарь эх” бүтээл Дизайнеруудын холбооны шилдэг бүтээлээр шалгарч байсан гэсэн. Бурхан урлалын онцлог нь юу байх вэ?

-“Ногоон дарь эх” бурхан бол өнгө нь ногоон л байх ёстой. Баруун талын хөлөө суудлынхаа урдуур сул жийсэн, хөлийнхөө уланд бадамлянхуяа цэцэгтэй байх ёстой. Ийм байдлаар л “Ногоон дарь эх”-ийг бүтээнэ. Хэрэв хоёр хөлийг нь завилж суусан байдлаар бүтээчих л юм бол буруу болоод явчихна шүү дээ. Өндөр гэгээний урласан бурхдын онцлог бол хүний биеийн анатомыг маш нарийн, цэгцтэй гаргаж чадсан. Хаанаас нь ч харсан хүн гэдэг агуулгаар урласан байдгаараа онцлог. Нас тогтсон эмэгтэйн хамгийн сонгодог суудлыг Өндөр гэгээний “Ногоон дарь эх” бурхнаас харж болно. Бурхан урлалын дэг жаяг бол гарын байрлал, хөдөлгөөн, мэлмий, өнгө нь гажих ёсгүй. Нэг л дүрэм баримталж урлах ёстой. Бурхан урлаач дэг жаягийг нь зөрчиж болохгүй. Балбын урлаачдын хийдэг “Ногоон дарь эх” бол хөлийнхөө уланд бадамлянхуа цэцэггүй байдаг.

Хөдөлгөөнт дүрсийг бүтээлдээ тусгадгаараа миний ур хийц ялгаатай болов уу

-Урлаг судлаач, шинжээчид энэ хийц бол уран дархан О.Эрдэнэчулууны бүтээл мөн байна гэдгийг яаж таних вэ. Бусдын бүтээлээс ялгарах онцлог байна биз?

-Сайн бүтээл цаг хугацааны хувьд шалгарч үлдэх байх. Одоохондоо манай улсад монгол дархны онцлогийг ялгаж судалдаг судлаач ховор байна. Сүүлийн хэдэн жилд л монгол дархны урлаг сэргэж байна. Магадгүй 10, 20 жилийн дараа энэ тэрний ур хийц, онцлог гэдгийг нарийн шинжилж тогтоож чаддаг болох байх. Мөнгөн аяга гэхэд л энэ тэрнийх гэж ялгарахааргүй болчихоод байгаа. Уран дархны хийцүүд сонгодог хэв маяг руугаа орох хараахан болоогүй байна. Мөнгө, орлого хөөсөн цаг үед бид амьдарч байна. Хуучны дархчууд шиг сонгодог хэв загвартай бүтээл гаргах нь ховор байна шүү дээ. Миний фэнүүд л миний хийцийг мэднэ. Сонгодог хэлбэрт очвол танигдахүйц содон хийцтэй болно.

-Ямар ч уран дархан хүнд минийх шүү гэж таниулах нууц тэмдэг байдаг болов уу гэж бодоод байна. Яагаад ч юм төрд тоогдсон дархан хүний бүтээл хэдэн зуун жилийн дараа асар өндөр үнэ хүрч болно шүү дээ. Тэр үед юугаар нь таних вэ гэдэг л сонирхол татаад байна?

-Дархан хүний бүтээлдээ шингээдэг нууц гэж бий (инээмсэглэв). Монголын оюуны өмчийн хуулиар баталгаажсан хувийн тэмдэг дарх хийдэг хүн бүрт бий л дээ. Өндөр гэгээн л гэхэд нууцлалын цэг тэмдгээ хамгийн нууц газруудад нь тавьсан байдаг нь түүхийн ном зохиолуудад гардаг. Хүмүүс сүүлийн үед тэнгэрт хальсан аавдаа, ээждээ тусгайлан зориулж бурхан бүтээлгэдэг болж. Ингэж үе дамжсан бүтээл туурвихад ямар цаг үед, хэн бүтээж өгөв гэдгийг нууцлалын тэмдгээр нь таних ёстой байх. Амьтны хөдөлгөөнт дүрсийг бүтээлдээ тусгаж гаргадгаараа миний ур хийц бусдаас ялгаатай болов уу. Мэдээж уран дарх хийдэг хүн бүрт бусдаас ялгарах зүйл байгаа шүү дээ. Социалист нийгмийн үед гар урлалыг дарж байхад амьтны дүрс урлал устах шахаж байсан. Тэр үед амьтны дүрс урлалаар дагнаж байлаа.

АЖАА ГЭГЭЭНИЙ ТАХИЛЫН ЦӨГЦҮҮДИЙГ УРЛАЖ ӨГСӨН

-Гандантэгчинлэн хийдийн Жанрайсиг бурхныг бүтээхэд та гар бие оролцож байв уу?

-Тэгэлгүй яахав. Би багшийнхаа хамт оролцож байсан. Миний хамтарч ажилладаг хүмүүсийн дийлэнх нь лам нар, тэр дундаа гэгээн, ренбүчи нар байдаг. Эд бол миний захиалагч бас зөвлөгч, багш нар юм даа. Ажаа гэгээн гэхэд тахилын найман цөгцийг 15 лан цэвэр мөнгөөр хөөмөлдүүлж, 80 грамм алтаар амсарлуулж бүтээлгэсэн. Амарбаясгалант хийдийн хүндэт хамба Гүрдаваа ренбүчийгийн захиалгаар Зайсан дахь “Бурхан багшийн сэрэг дүр бүхий Өндөр гэгээн Занабазарын нэрэмжит төв”-д шашны эдлэлүүд, бурхад, бурхан багшийн найман суваргыг 60 см-ийн өндөртэйгээр зэс хөөмөл, алтан шармалаар урлаж өгсөн. Мөн алтан шармал, зэс хөөмөл “Мэгжид Жанрайсиг” бурхан, “Богд Зонхов” бурхныг хоёр шавийн хамт цэвэр мөнгөөр бүтээж байлаа. Би Гүрдаваа ренбүчийгийн хувийн дархнаар ажилладаг байсан юм.

-Уран дархан гэж яг ямар хүнийг хэлэх вэ. Эвтэйхэн хэлбэртэй бөгж цохичихдог хүн байсан ч манай монголчууд дархан гэж хэлдэг шүү дээ?

-Энэ бол нийтлэг нэр л дээ. Нарийн яривал бүхий л төрөл шингэсэн нэлээд түвэгтэй мэргэжил бол уран дархны мэргэжил. Ер нь монгол дарх бол дэлхийд байхгүй содон урлаг. Мөнгөн аяга л гэхэд дэлхийд байхгүй. Модон дээр мөнгөн металл бүрхсэн аяга бол Монголоос өөр хаана ч байхгүй. Тэгэхээр монгол дархны хийц хамгийн өндөр түвшинд хөгжсөн гэж би хувьдаа дүгнэдэг.

-Зах зээлийн нийгэмд шилжсэнээс хойш монголчууд мөнгөн эдлэлээ хэрэглэдэг болсон. Түүнээс социалист нийгмийн үед алт, мөнгөн эдлэл үнэ цэнэгүй байлаа шүү дээ. Тэр үед та өөр ажил хийж байв уу?

-Социалист нийгмийн үед бага сага хийдэг байсан. Гэхдээ чөлөөтэй бүтээл урлаж чаддаггүй л байлаа. Ачигч, сантехникийн селесарь хийж явсан үе бий. Хувиараа хөдөлмөр эрхлэхийг зөвшөөрдөггүй байсан шүү дээ. Хийсэн багахан эд зүйлээ зараад дамын наймаа хийсэнд тооцогдож цагдаад дуудагддаг байлаа. Багажаа хураалгах, баривчлагдах гээд дарамт шахалт амсаж л явлаа. Ер нь улсад ажиллахыг их шахаж шаарддаг байсан даа. Ингэлээ гээд би уран дархны ажлаа орхиогүй. Цаг тутамд суралцсаар яваад л өнөөдрийн амжилтад хүрсэн. 40 жил энэ ажлыг хийж байна. Он удаан жил нэг ажлаа хийгээд, нэг бодлыг олон давтамжтай бодохоор үйлдэл болдог гэж лам нар тайлбарладаг. 40 жилийн бодол хэдэн мянга дахин давтагдахад оюун болж хувирдаг юм байна. Энэ оюун ухаан дараа төрөлд дамжихад авьяас болж хувирдаг гэж буддистууд тайлбарладаг юм. Бурхан урлах бүрт багш нараасаа зөвлөгөө авдаг болохоор шашны талаар элдвийг ч хүүрнэх тохиолдол гардаг. Магадгүй миний бүтээсэн бурхдад нүдэнд өртөхгүй алдаа байхыг үгүйсгэхгүй. Бүр уран тансаг байдал дээрээ хүний сэтгэлд хүрэхгүй байх вий гэж би өөрийгөө байнга голдог. Бурхан багшийн дүрийг урлахад баруун гарын дунд хурууг суудлынхаа жавдан болсон бадамлянхуа цэцгийн ирмэг дээр хүргээгүй л байвал буддагийн номонд заасан нэг тэгийг алдчихлаа л гэсэн үг. Тэгэхээр баруун гарынхаа дунд хуруугаар бадамлянхуа цэцгэн дээрээ заавал тулсан байх ёстой. Ийм байдлаар урлаж чадвал ариуны дээдийг биедээ шингээж байна гэсэн үг. Гэтэл одоогийн залуус юмыг нарийн ажиглахгүй байна. Уран дарх хийхэд маш нарийн ажиглалт хэрэгтэй.

Түүний галерейд өрнөсөн бидний яриа энэ хүрээд өндөрлөсөн юм. Төрөөс хүртсэн олон шагнал  дурсамж, түүх өгүүлсэн олон зургуудаа ханандаа өлгөжээ. Номын шүүгээн дээрээ “Намсрай” бурхан бүтээж байсныг нь гэрчлэх батламж, “Мөнгөн мод” бүтээснийг нь батлах өргөмжлөлөө тавьсан нь өвгөн дархны бахархал гэлтэй.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Яг түүн шиг” шоуны эхлэл, бас төгсгөлд нь байгаадаа таатай байна

Өөртөө итгэлтэй гэхээс илүүтэй бүтээх гэж буй дүрээ сайн гаргахыг маш их хичээж байна

 0 сэтгэгдэл


Universe Best songs 2010 тэмцээнээс од болон гялалзсан дуучин П.Баярцэнгэл яг одоо Holly dolly-г дуулсаар тайзан дээр гэрэлтэж байна. Хоолой нь сөөсөн байгаа нь “Яг түүн шиг” шоуны финалын бэлтгэлтэй холбоотой болов уу. Тэрбээр сайн жүжигчин, өвөрмөц дуучин гэдгийг бид андахгүй. Мөн Монголын ард түмнийг цэнхэр дэлгэцийн өмнө уяж чаддаг “Яг түүн шиг” шоуны анхны шилдэг оролцогч билээ. Ингээд жүжигчин, дуучин П.Баярцэнгэлтэй ярилцсанаа хүргэе.

-“Яг түүн шиг” шоуны тайзнаа эргэн ирсэн сэтгэгдэл ямар байна вэ?

-Сэтгэгдэл маш сайхан байна. Энэ шоуны хамгийн анхны дугаарт оролцож байсан бол одоо сүүлийнхэнд нь мөн оролцож байна. Эхлэл бас төгсгөлд нь байгаадаа таатай байна. Энэ бол нэг үеийн уран бүтээлчид оролцож түүх бүтээж буй шоу Хөгжилтэй, дурсамжтай түүхийн нэг хэсэг болсондоо үнэхээр их баярлаж байна.

-Тэгвэл хувирахад хамгийн хэцүү дүр аль нь байв?

-Ер нь бүх л дүр амаргүй байсан. Анхны шоунд сүүлийн шатны Бруно Марсын ялагч болдог үзүүлбэр маш хэцүү байсан. Харин энэ шоунд Лэди Гагаг дуурайх амаргүй байлаа. Бүжгийн бэлтгэлээс авахуулаад дуулалт гэх мэт зүйлс хүндрэлтэй байсан.

-Та Бруно Марсыг дуурайгаад ялагч болсон. Мөн энэ улиралд Лэди Гагагийн Аlways remember us this way дуугаар түрүүлсэн гэхээр хэцүү хүнд байх тусам танд ээлтэй байдаг юм биш үү?

-Бэлтгэл их хийж, маш их хичээсэн болохоор тэр юм болов уу (инээв).

-Энэ жилийн шоу анхныхаас юугаараа ялгаатай байна вэ?

-Энэ жилийн шоунд өмнө нь 10 дугаарыг давж ялагч болсон шилдгүүд оролцож байгаагаараа  онцлог. Туршлагатай хүмүүс байгаа болохоор илүү үзүүштэй, өрсөлдөөнтэй, чанартай сайхан болсон болов уу. Мөн Боловсрол телевиз шоунд анхаарлаа сайн хандуулсан байна лээ. Тайз засал, цаашлаад хамт ажиллаж буй багийн хувьд ч тэр бүх зүйл нь илүү шинэлэг болсон байна.

-Бруно Марсаар гайхшируулж байсан үе саяхан санагдаж байна. Финалын бэлтгэл хангагдсан уу. Өөртөө хэр итгэлтэй байна вэ?

-Бэлтгэл дажгүй ээ. Финалын бэлтгэлээс болоод хоолой сөөчихөөд явж байна даа. Өөртөө итгэлтэй гэхээс илүүтэй бүтээх гэж буй дүрээ сайн гаргахыг маш их хичээж байна. Үзэгчдэдээ финал дээр гэнэтийн бэлэг барина аа.

-Шоугаа дуусгаад уран бүтээлдээ орох уу?

-Одоо ч гэсэн уран бүтээлдээ анхаарал хандуулж байна.

-Ёодлоо хэзээ ч орхихгүй гэж байсан. Ёодлоороо уран бүтээл хийж байгаа юу?

-Одоогоор барьж авсан уран бүтээл алга. Ерөнхийдөө ярьж тохирсон зүйлүүд бий. Хийж дуусгаад л мэдэгдэнэ дээ.

-Та ёодлыг цаашид хөгжүүлэхийн тулд багшлах бодол бий юу?

-Ёодлын фестивальд явахад 10 мянга орчим хүн оролцсон. Дийлэнх нь европчууд байна лээ. Ер нь Азид ёодлын хөгжил муу. Тэр дундаа Монголд энэ төрөл огт хөгжөөгүй. Тиймээс суръя гээд ирсэн хүнийг түлхэхгүй ээ. Гэхдээ онол талаас нь зааж чадахгүй байх. Учир нь би өөрөө youtube багштай, сонсголоороо сурсан хүн шүү дээ.

-Цөөнгүй кинонд тоглоод амжсаныг мэдэх юм. Уран сайхны кинонд хэчнээн дүр бүтээгээд байна вэ. Өөртэйгөө төстэй дүрд төглож байв уу?

-Яг тоолж байгаагүй юм байна. Анх 2011 онд “Аз жаргалын эрэлд” гэдэг кинонд тоглож байлаа. Надад ихэвчлэн хөгжилтэй талын дүр оногддог юм. Энэ нь амьдрал дээр зохиолынхоо баатартай төстэй шинж юм уу даа. Ерөнхийдөө найруулагч хүн зохиолоо уншчихаад баатартай нь тохирох хүнийг сонгодог учраас бүх дүрд төстэй тал бий.

-Та дуулах авьяасаа аав, ээжээсээ өвлөж авсан гэж ярилцлагадаа өгүүлж байсан. Харин таны авьяасыг хүүхдүүд тань өвлөж авсан уу?

-Одоогоор айхтар мэдэгдсэн юм алга. Гэхдээ дуу хуурт их дуртай. Саяхан манай хоёр морин хуур нэхсээр байгаад авахуулсан. Хоёулаа бие биедээ таарсан жижиг морин хууртай болсон. Хэрэв өөрсдөө сонирхоод байвал цаашдаа хөгжүүлнэ гэж бодож байгаа.

-Та хүүхдүүддээ ёодол зааж өгөх гэж оролдож байв уу. Ер нь гэр бүлдээ хэр их цаг зарцуулдаг вэ?

-Оролдож байгаагүй. Гэр бүлдээ бол цаг сайн зарцуулдаг. Шоуны бэлтгэл гээд зав муутай байгаа ч гэр бүлдээ зарцуулах цагаасаа хумслахгүй ээ.

-Хэзээ ч санаанаас гардаггүй, сэтгэлд хоногшсон бага насны дурсамжаасаа хуваалцвал?

-Манай аав Пүрэвсүрэн гэж соёлын тэргүүний ажилтан, дуучин хүн байдаг юм. Сүхбаатарын соёлын ордон гэж байхад гавьяат Ш.Чимидцэеэ гуай аавтай хамт ажилладаг байлаа. Би таван настай байсан юм. Тэр үед манай жаазанд Ш.Чимэдцээеэ гуайн аавтай авахуулсан залуугийн зураг нь байдаг байв. Нэг өдөр би тэр зургийг ширтээд их уджээ. Аав анзаарчихаад “Миний хүү юу харсан юм” гэсэн чинь “Гүй ээ мөн сайхан хүүхэн юм аа” гэсэн гэдэг. Аав ээж хоёр одоо хүртэл үүнийг ярьж шоолдог юм.

• Шоуны бэлтгэл гээд зав муутай байгаа ч гэр бүлдээ зарцуулах цагаасаа хумслахгүй ээ. 

• Энэ удаагийн шоунд Лэди Гагаг дуурайх хамгийн хэцүү байлаа. 

• Нэгэн үеийн уран бүтээлчид оролцож түүх бүтээж буй шоу. Хөгжилтэй, дурсамжтай түүхийн нэг хэсэг болсондоо үнэхээр их баярлаж байна.

-Та багадаа ямар хүүхэд байв. Ямар хичээлд дуртай байсан бэ?

-Мэдээ орсон цагаасаа л дуу хуур, урлаг, уран сайхан, хөгжимд өлгийдүүлсэн. Тиймдээ ч хичээл номонд нэг их дуртай биш. Зохиолын дуу сонсох дуртай. Тэр дундаа дуучин Ч.Бат-Эрдэнэ, С.Жавхлангийн дууг их сонсдог хүүхэд байлаа. Урлагийг хайрладаг, хүндэлдэг байсан, одоо ч хэвээрээ.

-Та урлагт ийм их хайртай мөртлөө яагаад дуучин биш жүжигчний мэргэжлийг сонгосон бэ?

-Одоо би хоёуланг нь хослуулж байна. Энэ л миний харсан ирээдүй юм даа. Дуучин хүмүүс ихэвчлэн дуулна, бүжиглэнэ, жүжиглэнэ олон талын авьяастай байдаг. Тиймээс тал бүрийн авьяасаа хөгжүүлэх хэрэгтэй юм байна, жүжигчний мэргэжил эзэмших хэрэгтэй гэдэг үүднээс 2007 онд Д.Жигжидийн нэрэмжит Кино урлагийн дээд сургуульд элсэж, 2011 онд төгссөн. Үндсэн мэргэжлээсээ гадна дуулалтаа хөгжүүлж эхэлсэн. Залуу хүмүүс өөрийгөө хөгжүүлж л байх хэрэгтэй.

-Хамгийн анхны бүтээлээ хийчихээд өөрөө үзэхэд ямар сэтгэгдэл төрж байв?

-Сайн санахгүй байна. Гэхдээ их л ичиж байсан болов уу. Яагаад гэвэл тэр үед мөнгө багатай болохоор энд тэндээс гуйж түүж байгаад чанар муутай бүтээл хийж билээ. Үүнээс илүү гоё хийсэн бол гэсэн бодол төрж байсан шүү.

-Танд үлгэр дуурайл авдаг урлагийн хүн бий юу?

-Дэлхийн болоод Монголын үе үеийн шилдэг дуучид, жүжигчдийг хүндлэлгүй яахав. Тэр дундаа Жеки Чаныг хамгийн ихээр хүндэлдэг. Тэр хүн бол агуу жүжигчин, мөн мундаг тамирчин. Зургаан хэлээр ярьдаг, муугүй мэдлэгтэй хүн. Хамгийн гол нь хөдөлмөрч, тэвчээртэй. Олон удаа ясаа хугалж байсан мөртлөө хэзээ ч шантарч кино урлагийг орхиогүй. Түүний авьяас, хөдөлмөр, тэвчээрийг хүндлэхгүй байхын аргагүй.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Мэргэжлийн продюсергүй монгол кино дэлхийд “зодоглох” боломжгүй

Монгол киноны хөгжлийг дэмжих хуулийн төсөл төсвийн хэмнэлтэд “түгжигджээ”

 0 сэтгэгдэл


Амралтын өдөр, баяр ёслолын үеэр кино театрт хөл гишгэх зайгүй байдаг. Оюуны цэнгэл эдлэхээр хүүхэд залуус, хөгшид хөвөөгүй кино хэмээх агуу урлагийн бал шимээс хүртэхээр цугласан нь тэр. Гэвч олон улсад тренд болсон цөөн хэдэн киног эс тооцвол оюуны цэнгэл, урлагийн таашаалыг бүрэн мэдрүүлэх чанартай кино ховор байгаа нь олон хүний цаг, мөнгийг үр дүнгүй болгодог гачлан бас бий.

Ялангуяа, монгол киноны агуулга, ур хийц, найруулга, дүр бүтээлт дэлхийн кино хөгжлөөс зуунаар хоцорч явааг харж болно. Монголын кино дэлхийн олон наадмаас шагнал авч байгаа гэж уншигч авхай уцаарлаж магадгүй.

Манай кино урлаг хөгжиж байгаа хэмээн олон улсад Монголын нэрийг гаргасан олон киногоор жишээ аван сайрхах нэгэн ч гарах байх. Гэхдээ уурлаж уцаарлахын оронд учир зүйг ойлгох хэдэн шалтгаан байна.

Дэлхийн кино наадмуудаас 60 гаруй шагнал хүртсэн “Хадаг” УСК, 30 гаруй шагналтай “Нохойн  орон”, сүүлийн үед амжилттай яваа “Аравт” зэрэг чанартай бүтээлүүд Монголын кино урлагийг дэлхийд харуулж байгаа хэмээн цээжээ дэлдэхээс өмнө хаанахын кино вэ гээд судлаач, шүүмжлэгч нараас асуучихвал бүх зүйл тодорхой болно. Угтаа эдгээр кино монголчуудын амьдрал, түүх, ахуй аж байдлыг харуулсан болохоос “цэвэр” монгол кино биш юм. “Хадаг”, “Нохойн орон” зэрэг киног Бельгийн санхүүжилтээр тус улсын найруулагч Петер Бросенс хийсэн. “Аравт” УСК бол БНХАУ-ын санхүүжилттэй. Мөн Каннын кино наадмын шагналт “Шар нохойн там”, “Эзэн богдын эр хоёр загал”, Баварийн кино фестивалийн шагналт, Оскарт нэр дэвшигч “Ингэн нулимс” зэрэг кинонууд найруулагч Д.Бямбасүрэнгийн бүтээл боловч Германы хөрөнгө оруулалттай. Санхүүжилт хангалттай бол Монголын уран бүтээлчдээс шидээвэр төрөх бүрэн боломжтой гэдгийг дээрх хэдэн кино баттай нотолно. Гэвч “Хэн мөнгөө төлнө, түүний хөгжим эгшиглэнэ гэсэн бичигдээгүй дүрмийн дагуу гадаадын хөрөнгө оруулалттай киног цэвэр монгол кино гэж үзэж болохгүй” хэмээн кино судлаач Д.Золбаяр ярьж байна. Түүний тайлбарлаж буйгаар хэдийгээр Монголын талаас зохиолч, найруулагч хамтран оролцсон боловч хөрөнгө оруулалтаа гадаадаас авсан, продюсер нь гаднынх бол дэлхий нийт монгол кино гэж үзэхгүй аж. Монгол кино дэлхийн дэвжээнд гарч ирж түвдэхгүй байгаагийн шалтгаан санхүүжилтээс гадна сайн продюсер байхгүйтэй холбоотой хэмээн судлаачид хэлж байна. Манай улс 1990 оноос хойш найруулагч, зураглаач, жүжигчин, засал чимэглэлч, зураг дизайн, кино механикч гэсэн чиглэлээр 2000 гаруй мэргэжилтэн бэлтгэсэн ч кино продюсер мэргэжлээр ганц ч хүн бэлтгээгүй аж. Сайн продюсергүй бол дэлхийн дэвжээнд дасгалжуулагчгүй өрсөлдөх тамирчин шиг шоовдорлогддогийг алдартай кино үйлдвэрүүд мэднэ. Харин манайхан энэ талаар одоо л гадарлахтайгаа болж байгаа нь дэлхийн кино хөгжлөөс хэр хоцорсны илрэл юм.

Мөн кино урлагийг хөгжүүлэгч гол хөшүүрэг нь кино шүүмж. Гэвч манайд кино шүүмж бичих, хөгжлийн шатыг тодорхойлох боломж ч хомс юм. Гарч байгаа маазарсан хэдэн киногоо шүүмжлэх гэхээр бизнесийн нэр хүндэд халдаж, орлогын үүдийг нь хаалаа хэмээн заргалддаг болохоор “түүгээр яваа гайг үүгээр дуудах” зоригтон ч алга. Шүүмжлэх, голдиролд нь оруулах алхам хийгээгүйгээс дэлхийн хөгжлөөс хоцорсон дээрээ хадуурч давхисан урлагийн гаж урсгал бий болчихоод байгааг кино судлаачид ярьж, гасалсаар.

“Чингис хаан” кино үйлдвэр ашиглалтад орвол киноны хөгжил хурдасна

Хошин шогийн маазарсан кинонд үзэгчид хөөрцөглөж буй энэ цагт шимтэй кино, шидээвэр бүтээл төрөх боломж ч олгохгүй байгаа тухай тэд бас халагласаар. Уг нь манай улсын кино урлаг түмнээ соён гэгээрүүлэхэд түүчээлж асан цаг үе бий. Манай улсын кино урлагийн хөгжил хаанаас эхэлснийг энэ салбарынхан андахгүй ч уншигчдад мэдээлэх үүднээс түүхэн замнал, тоо баримтаас товч дурдах нь зүй.

Монголд анх 1912 онд кино гаргаж байсан баримт бий. Монголын гэх тодотголтой анхны кино нь “Май 1”-ний 47 жилийн ойг тохиолдуулан бүтээсэн “Майн баяр 47 жил” нэг бүлэгт баримтат кино байжээ. Мөн 1936 онд бүтээсэн “Монгол хүү” кино АНУ-ын Нью-Йорк хотын кино театрт гарч байсан түүхтэй. Улмаар 1936-2000 онд 292 уран сайхны, 900 баримтат кино бүтээсэн. Харин 2000-2016 онд 400 гаруй уран сайхны кино хийсэн гэх тоо баримт байна. Мөн төсвийн болон орон нутгийн хөрөнгөөр 2010 оноос хойш стандартын шаардлага хангаагүй 27 баримтат кино хийжээ. Мөн яамны суртал ухуулгын чанартай олон ангит кино ч олныг хийсэн  байна. Тухайлбал, 2010 онд БХЯны захиалгаар “Тусгай салаа”, 2011 онд ЭМЯ-наас “Өдөр өдрийн нар”, 2012 онд ЦЕГ-ын хөрөнгөөр “Амьдрал чиний төлөө”, 2013 онд ХХЕГ-аас “Босго тотго”, 2014 онд ОБЕГ-ын захиалгаар “Нарны жим” олон ангит киног хийжээ. Төрөөс кино урлагийн талаар баримтлах бодлого байхгүй энэ цагт захиалгын кино гээч нь яам, агентлагийн болхи суртал ухуулга, киноны хөгжлийн ухралт болж буйг шүүмжлэгчид хэлж байгаа юм. Мөн хөрөнгө мөнгө зарцуулж, хөдөлмөр оюунаа шавхан бүтээсэн киноны дийлэнх орлогыг кино театр хамчихдаг болохоор сайн найруулагчид “нуруугаа авахуулсан морь” лугаа хашин болжээ. Дээр нь оюуны өмчийн хулгайчид хэдэн мянгаар нь хувилаад зарчихдаг учир кино урлагийнхан голдоо ортол гомдоллож буй.

Монгол киноны хөгжлийг хурдасгах зорилготой Кино урлагийг дэмжих тухай хуулийн төслийг 2012 оноос судлан боловсруулж, өнгөрсөн жил УИХ-д өргөн барьсан ч гишүүдийн ширээний нүдэнд мартагджээ. Тэр хуульд төрөөс кино урлагийг дэмжиж, жил бүр төсөв батлахаас эхлээд энэ салбарын гажуудаад буй харилцааг зохицуулах олон эерэг заалт бий. Бүр цэвэр монгол кино гэж юуг хэлэх вэ, уран бүтээлчид орлогоо хэрхэн хүртэх зэргийг хүртэл тодорхойлж өгсөн. Тухайлбал, хуулийн төсөлд Монгол кино гэж зохиолч, кино продюсер нь Монгол Улсын иргэн, санхүүжилтийн 50-аас дээш хувь нь Монголын иргэн хуулийн этгээдээс гарсан киног нэрлэхээр заасан. Мөн кино театрын орлогын 70 хувийг уран бүтээлчдэд олгох, олон сувгийн дамжуулах үйлчилгээ эрхлэгчээс кино үйлдвэрлэгч илүү хувь хүртэх заалт бас бий. Харамсалтай нь, Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт багтаж, төрөөс энэ салбарыг дэмжих тулгуур болох учиртай хуулийн төсөл “бүсээ чангалж буй” төрийн бодлогод хавчигдан үлгэн салган мөлхөж байна.

Харин энэ салбарын хөгжлийг хурдасгах, зөв зам мөрд оруулах ганц гэгээтэй мэдээ өнгөрсөн сард дуулгасан юм. Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар Майдар хотод 50 га талбайг хамарсан есөн студи, үйлдвэрлэлийн цех, задгай зураг авах талбай, агуулах, оффисоос бүрдсэн, орчин үеийн стандартад нийцсэн Монголын анхны кино үйлдвэрлэлийн цогцолбор байгуулахаар болсон нь сайшаалтай. Кино урлагийг дэмжих тухай хуулиа батлаад, Чингис хаанаараа овоглосон кино цогцолбороо ашиглалтад оруулчихвал дэлхийд өрсөлдөх цаг мөдгүй гэдэгт найдаж суухаас өөр зам кино урлагийнханд үлдсэнгүй.